Demam Kepialu: Punca, Simptom, Rawatan, Komplikasi dan Cara Mencegah Jangkitan

Demam yang berlarutan selama beberapa hari, sakit kepala, hilang selera makan dan ketidakselesaan perut mungkin kelihatan seperti jangkitan biasa. Namun, simptom tersebut juga boleh menjadi petanda demam kepialu atau demam tifoid, terutamanya jika seseorang pernah mengambil makanan atau air yang tidak bersih.

Demam kepialu bukan sekadar keracunan makanan biasa. Ia merupakan jangkitan sistemik yang boleh merebak daripada usus ke dalam aliran darah dan seterusnya menjejaskan beberapa bahagian badan. Tanpa diagnosis dan rawatan yang sesuai, penyakit ini boleh menyebabkan pendarahan usus, perforasi usus, gangguan sistem saraf, sepsis dan kematian.

Penyakit ini disebabkan oleh bakteria Salmonella Typhi yang hidup dalam tubuh manusia. Bakteria tersebut lazimnya merebak apabila makanan atau air tercemar dengan najis daripada pesakit atau pembawa bakteria. WHO menganggarkan kira-kira sembilan juta kes tifoid berlaku di seluruh dunia setiap tahun berdasarkan anggaran 2019.

Ringkasan tentang demam kepialu

Apakah Itu Demam Kepialu?

Demam kepialu ialah penyakit berjangkit sistemik yang juga dikenali sebagai demam tifoid. Penyakit ini berlaku apabila seseorang dijangkiti Salmonella enterica serovar Typhi, yang lazimnya dipanggil Salmonella Typhi.

Selepas bakteria ditelan, ia memasuki sistem penghadaman, menembusi lapisan usus dan merebak melalui sistem limfa serta aliran darah. Inilah sebabnya demam kepialu boleh menyebabkan simptom di seluruh badan, bukan hanya cirit-birit atau sakit perut.

Manusia ialah perumah utama Salmonella Typhi. Tidak seperti sesetengah jenis Salmonella lain yang boleh dikaitkan dengan haiwan, sumber jangkitan tifoid ialah manusia yang sedang sakit atau individu yang masih membawa bakteria selepas sembuh.

Demam kepialu dan demam paratifoid

Demam kepialu disebabkan oleh Salmonella Typhi, manakala demam paratifoid disebabkan oleh Salmonella Paratyphi. Kedua-duanya tergolong dalam penyakit yang dikenali sebagai demam enterik.

Simptom kedua-dua penyakit boleh kelihatan hampir sama. Demam paratifoid lazimnya mempunyai tempoh inkubasi yang lebih pendek dan mungkin menyebabkan penyakit yang lebih ringan, tetapi diagnosis tetap memerlukan penilaian perubatan dan ujian makmal.

Demam kepialu bukan tifus

Istilah “tifoid” dan “tifus” kadangkala digunakan secara bercampur, tetapi kedua-duanya ialah penyakit berbeza.

Demam tifoid atau kepialu disebabkan oleh Salmonella Typhi dan biasanya merebak melalui makanan atau air tercemar. Tifus pula merujuk kepada kumpulan penyakit lain yang disebabkan oleh bakteria daripada kumpulan seperti Rickettsia dan mempunyai laluan penularan yang berbeza.

Demam kepialu tidak sama dengan salmonellosis biasa

Salmonellosis bukan tifoid lazimnya menyebabkan gastroenteritis akut dengan cirit-birit, kekejangan perut dan demam selepas pengambilan makanan tercemar. Demam kepialu pula ialah jangkitan sistemik yang boleh berlarutan selama beberapa minggu dan menyebabkan komplikasi serius.

Oleh sebab itu, seseorang tidak patut menganggap semua jangkitan Salmonella sebagai penyakit yang sama atau menggunakan rawatan yang sama tanpa pemeriksaan doktor.

Bagaimanakah Demam Kepialu Berjangkit?

Demam kepialu merebak terutamanya melalui laluan najis ke mulut atau faecal oral route. Penularan boleh berlaku melalui proses berikut:

1. Pesakit atau pembawa mengeluarkan bakteria melalui najis.
2. Bakteria mencemari tangan, air, makanan, peralatan dapur atau permukaan.
3. Individu lain makan atau minum bahan yang telah tercemar.
4. Bakteria memasuki usus dan mula membiak.
5. Bakteria menembusi dinding usus dan memasuki aliran darah.

Penularan lebih mudah berlaku apabila akses kepada air bersih, tandas, sistem kumbahan dan kemudahan mencuci tangan tidak mencukupi. Amalan penyediaan makanan yang tidak selamat juga boleh membolehkan seorang pengendali makanan yang dijangkiti menyebarkan bakteria kepada ramai pelanggan.

Sumber jangkitan yang berpotensi

Antara keadaan yang meningkatkan risiko jangkitan ialah:

• Minum air daripada sumber yang tidak dirawat
• Menggunakan ais daripada sumber air yang tidak diketahui
• Makan makanan yang tidak dimasak sempurna
• Makan buah yang telah dipotong dan terdedah terlalu lama
• Mengambil sayur mentah yang dibasuh dengan air tercemar
• Mengambil susu mentah atau produk tidak dipasteur
• Membeli makanan yang dikendalikan tanpa kebersihan mencukupi
• Tidak mencuci tangan selepas menggunakan tandas
• Berkongsi tandas yang tercemar tanpa proses pembersihan sesuai
• Mengendalikan najis pesakit tanpa langkah kebersihan

Makanan tidak semestinya kelihatan rosak, berbau atau berubah warna untuk menjadi tercemar. Salmonella Typhi tidak dapat dikenal pasti hanya melalui rupa, bau atau rasa makanan.

Adakah demam kepialu boleh berjangkit secara langsung?

Demam kepialu bukan jangkitan yang lazimnya tersebar melalui batuk atau bersin. Namun, jangkitan boleh berpindah daripada seorang individu kepada individu lain secara tidak langsung apabila tangan yang tercemar menyentuh makanan, minuman atau permukaan.

Contohnya, seseorang yang dijangkiti tidak mencuci tangan dengan sabun selepas menggunakan tandas, kemudian menyediakan makanan untuk ahli keluarga. Makanan tersebut boleh menjadi medium penularan.

Apakah maksud pembawa demam kepialu?

Pembawa tifoid ialah individu yang masih menyimpan dan mengeluarkan Salmonella Typhi walaupun tidak lagi mempunyai simptom. Keadaan ini boleh berlaku selepas seseorang kelihatan pulih daripada jangkitan akut.

Pembawa mungkin tidak menyedari bahawa bakteria masih terdapat dalam tubuhnya. Jika individu tersebut mengendalikan makanan tanpa menjaga kebersihan tangan, bakteria boleh mencemari makanan dan menjangkiti orang lain.

CDC menganggarkan sekitar 1% hingga 4% pesakit tifoid boleh menjadi pembawa kronik, iaitu terus positif bagi Salmonella Typhi selama lebih daripada setahun.

Di Malaysia, garis panduan KKM menetapkan prosedur pelepasan bakteria melalui pemeriksaan najis atau stool clearance bagi kes tifoid selepas rawatan. Sampel pertama biasanya diambil sekurang-kurangnya 48 jam selepas rawatan antibiotik selesai, diikuti sampel tambahan mengikut jadual yang ditetapkan oleh pihak kesihatan.

Tempoh Inkubasi Demam Kepialu

Tempoh inkubasi ialah masa antara pendedahan kepada bakteria dengan permulaan simptom.

Bagi demam kepialu, tempoh inkubasi lazimnya sekitar 6 hingga 30 hari. Tempoh ini boleh berubah mengikut jumlah bakteria yang masuk, keadaan imun seseorang dan faktor kesihatan lain. Demam paratifoid biasanya mempunyai tempoh inkubasi lebih singkat, sekitar 1 hingga 10 hari.

Oleh sebab tempoh inkubasinya boleh mencapai beberapa minggu, pesakit perlu memberitahu doktor tentang:

• Tempat yang dikunjungi
• Sejarah perjalanan
• Makanan atau air yang mencurigakan
• Kenduri atau majlis yang dihadiri
• Ahli keluarga yang mengalami simptom serupa
• Pekerjaan dalam sektor makanan
• Pendedahan kepada kes tifoid yang diketahui

Maklumat ini boleh membantu doktor menentukan kemungkinan jangkitan dan memilih ujian yang sesuai.

Siapakah yang lebih berisiko mendapat demam kepialu?

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti jika mengambil makanan atau air yang mengandungi Salmonella Typhi. Namun, risiko mungkin lebih tinggi dalam kalangan:

• Individu yang tinggal di kawasan dengan sanitasi tidak memuaskan
• Individu yang menggunakan sumber air tidak dirawat
• Pelancong ke kawasan dengan penularan tifoid
• Individu yang makan di premis dengan kebersihan rendah
• Ahli keluarga atau kontak rapat pesakit
• Pengendali makanan
• Pekerja makmal yang mengendalikan Salmonella Typhi
• Pekerja kumbahan atau sanitasi
• Kanak-kanak
• Individu yang tidak menerima vaksin sebelum perjalanan berisiko

Di Malaysia, kadar tifoid dan paratifoid telah menurun hasil liputan air bersih dan sanitasi yang baik. Walau bagaimanapun, kes masih boleh berlaku akibat pencemaran makanan, amalan penyediaan yang tidak selamat, pembawa bakteria dan pendedahan semasa perjalanan.

Simptom Demam Kepialu

Simptom demam kepialu tidak semestinya muncul secara mendadak. Penyakit ini sering bermula secara perlahan, dengan keletihan dan demam yang semakin meningkat dari hari ke hari.

Antara simptom yang boleh berlaku ialah:

• Demam berpanjangan
• Suhu badan tinggi sehingga sekitar 39°C atau 40°C
• Sakit kepala
• Keletihan
• Lemah badan
• Menggigil
• Sakit otot
• Hilang selera makan
• Loya
• Muntah
• Sakit atau ketidakselesaan perut
• Perut kembung
• Sembelit
• Cirit-birit
• Batuk kering
• Sakit tekak
• Ruam berwarna merah jambu pada badan

Tidak semua pesakit mempunyai semua simptom tersebut. Ada pesakit yang mengalami cirit-birit, manakala yang lain mengalami sembelit. Ruam atau rose spots pula hanya berlaku dalam sebahagian kes dan ketiadaannya tidak menolak kemungkinan tifoid.

Corak demam

Demam boleh bermula pada tahap rendah dan meningkat secara beransur-ansur dalam beberapa hari. Dalam gambaran klasik, suhu boleh meningkat sehingga 39°C atau 40°C menjelang hari ketiga atau keempat penyakit.

Walau bagaimanapun, corak tersebut tidak berlaku pada semua pesakit. Pengambilan ubat penurun demam atau antibiotik sebelum pemeriksaan juga boleh mengubah corak suhu.

Simptom demam kepialu pada kanak-kanak

Kanak-kanak mungkin mengalami:

• Demam
• Kurang aktif
• Mudah meragam
• Enggan makan atau minum
• Muntah
• Cirit-birit
• Sakit perut
• Kurang kencing
• Mulut kering
• Mengantuk

Cirit-birit dan muntah dilaporkan lebih kerap berlaku pada kanak-kanak berbanding orang dewasa. Bayi dan kanak-kanak kecil juga lebih mudah mengalami dehidrasi.

Ibu bapa perlu mendapatkan rawatan segera jika anak sukar dikejutkan, tidak mahu minum, kurang kencing, muntah berulang atau kelihatan sangat lemah.

Tanda bahaya demam kepialu

Komplikasi serius lebih cenderung berlaku apabila penyakit berlarutan tanpa rawatan berkesan. Pendarahan usus, perforasi usus dan gangguan fungsi otak lazimnya dilaporkan selepas kira-kira dua hingga tiga minggu penyakit.

Dapatkan rawatan kecemasan jika pesakit mengalami:

1. Sakit perut yang kuat atau semakin teruk
2. Perut menjadi keras, bengkak atau sangat sensitif
3. Najis berdarah
4. Najis berwarna hitam seperti tar
5. Muntah berulang atau muntah berdarah
6. Tidak mampu minum
7. Kurang kencing atau tidak kencing
8. Pening teruk atau pitam
9. Kekeliruan atau perubahan tingkah laku
10. Terlalu mengantuk atau sukar dikejutkan
11. Sawan
12. Sesak nafas
13. Kulit sejuk, pucat atau berpeluh
14. Denyutan jantung sangat laju
15. Demam tidak menunjukkan pemulihan selepas rawatan

Bagaimanakah Demam Kepialu Didiagnosis?

Diagnosis demam kepialu boleh menjadi sukar kerana simptomnya menyerupai pelbagai penyakit lain. Denggi, malaria, leptospirosis, jangkitan saluran kencing, hepatitis, gastroenteritis dan sepsis boleh menyebabkan demam serta simptom yang hampir sama.

Doktor biasanya menggabungkan sejarah pendedahan, pemeriksaan fizikal dan keputusan ujian makmal.

Sejarah kesihatan dan pendedahan

Doktor mungkin bertanya tentang:

• Tempoh demam
• Corak suhu
• Sakit perut atau perubahan najis
• Makanan dan minuman yang diambil
• Sumber air di rumah atau tempat kerja
• Perjalanan dalam tempoh sebulan
• Kontak dengan pesakit tifoid
• Pekerjaan sebagai pengendali makanan
• Antibiotik yang telah diambil
• Penyakit lain yang sedang dihidapi

Antibiotik yang diambil sebelum sampel darah dikumpulkan boleh mengurangkan kemungkinan bakteria dikesan dalam kultur. Oleh itu, pesakit perlu memberitahu doktor semua ubat yang telah digunakan.

Kultur darah

Kultur darah ialah ujian utama untuk mengesan Salmonella Typhi. Sampel darah dimasukkan ke dalam medium khas untuk melihat sama ada bakteria dapat dibiakkan.

Satu kultur darah sahaja mungkin tidak mengesan semua kes. CDC Yellow Book menyatakan satu kultur hanya positif dalam kira-kira separuh kes, dan beberapa sampel mungkin diperlukan untuk meningkatkan peluang pengesanan.

Apabila bakteria dikesan, makmal boleh melakukan ujian sensitiviti antibiotik. Ujian ini membantu doktor mengenal pasti antibiotik yang masih berkesan terhadap strain bakteria tersebut.

Kultur najis

Kultur najis boleh membantu mengesan bakteria, terutama pada peringkat tertentu penyakit atau semasa pemeriksaan susulan. Namun, kultur najis biasanya kurang sensitif berbanding kultur darah untuk mendiagnosis jangkitan akut pada minggu pertama.

Kultur najis juga penting untuk menentukan sama ada pesakit masih mengeluarkan bakteria selepas rawatan.

Ujian darah lain

Doktor mungkin menjalankan ujian tambahan seperti:

• Kiraan darah penuh
• Fungsi hati
• Fungsi buah pinggang
• Elektrolit
• Penanda keradangan
• Ujian pembekuan darah
• Kultur daripada sampel lain jika diperlukan

Keputusan ujian tersebut tidak mengesahkan tifoid dengan sendirinya, tetapi membantu menilai tahap penyakit, dehidrasi dan komplikasi.

Adakah ujian Widal tepat?

Ujian Widal mengukur antibodi terhadap antigen tertentu daripada bakteria Salmonella. Ia murah dan masih digunakan di sesetengah tempat, tetapi mempunyai kelemahan besar.

Keputusan positif boleh berlaku akibat jangkitan terdahulu, vaksinasi atau tindak balas silang dengan jangkitan lain. Ujian ini juga tidak dapat membezakan jangkitan aktif daripada pendedahan lama dengan tepat.

CDC tidak mengesyorkan ujian Widal sebagai ujian tunggal untuk mengesahkan demam kepialu kerana kadar keputusan positif palsu yang tinggi. Kultur darah kekal sebagai kaedah diagnosis pilihan bagi jangkitan akut.

Oleh itu:

• Widal positif tidak semestinya bermaksud pesakit mempunyai tifoid.
• Widal negatif tidak semestinya menolak tifoid.
• Antibiotik tidak patut dimulakan hanya berdasarkan satu keputusan Widal tanpa penilaian klinikal.

Penyakit yang boleh menyerupai demam kepialu

Antara penyakit yang perlu dipertimbangkan ialah:

• Denggi
• Malaria
• Leptospirosis
• Hepatitis
• Gastroenteritis
• Jangkitan saluran kencing
• Jangkitan buah pinggang
• Apendisitis
• Sepsis
• Tuberkulosis
• Jangkitan pernafasan
• Jangkitan virus tertentu

Di Malaysia, demam dengan sakit kepala, lemah dan hilang selera makan mungkin disalah anggap sebagai denggi. Sebaliknya, sakit perut dan cirit-birit mungkin dianggap keracunan makanan.

Percubaan meneka penyakit berdasarkan simptom di rumah boleh melambatkan rawatan yang betul. Pemeriksaan doktor menjadi lebih penting apabila demam melebihi beberapa hari atau disertai tanda bahaya.

Rawatan Demam Kepialu

Demam kepialu memerlukan rawatan antibiotik yang ditetapkan oleh doktor. Antibiotik membantu memendekkan tempoh penyakit dan mengurangkan risiko komplikasi serta kematian.

Pemilihan antibiotik

Antibiotik tidak boleh dipilih secara rawak kerana Salmonella Typhi semakin menunjukkan kerintangan terhadap beberapa ubat.

Pemilihan rawatan bergantung pada:

• Tahap penyakit
• Umur pesakit
• Kehamilan
• Alahan ubat
• Fungsi buah pinggang dan hati
• Sejarah perjalanan
• Keputusan kultur
• Ujian sensitiviti antibiotik
• Corak kerintangan tempatan
• Kehadiran komplikasi

Antara antibiotik yang boleh digunakan oleh doktor dalam keadaan tertentu termasuk ceftriaxone, cefotaxime atau azithromycin. Ubat lain mungkin dipertimbangkan berdasarkan keputusan sensitiviti. Kes teruk, berkomplikasi atau disebabkan bakteria kebal ubat memerlukan rawatan pakar. Garis panduan KKM 2025 menekankan supaya ujian sensitiviti dilakukan bagi isolat yang dikesan dan pesakit yang mengalami tifoid teruk atau kebal ubat dirujuk kepada pakar penyakit berjangkit.

Habiskan antibiotik seperti diarahkan

Walaupun demam telah reda, pesakit perlu menghabiskan antibiotik mengikut tempoh yang ditetapkan. Menghentikan ubat terlalu awal boleh menyebabkan bakteria tidak dibasmi sepenuhnya.

Pesakit juga tidak patut:

• Berkongsi antibiotik dengan orang lain
• Menggunakan baki antibiotik lama
• Mengurangkan dos sendiri
• Menambah dos tanpa arahan
• Menukar antibiotik kerana demam belum reda selepas satu atau dua dos

Demam mungkin mengambil masa beberapa hari untuk benar-benar surut selepas antibiotik yang berkesan dimulakan. Jika demam berterusan atau keadaan bertambah buruk, doktor perlu menilai kemungkinan kerintangan, komplikasi, diagnosis lain atau jangkitan di lokasi lain.

Rawatan sokongan

Selain antibiotik, pesakit mungkin memerlukan:

• Air dan cecair yang mencukupi
• Larutan rehidrasi oral jika sesuai
• Cecair intravena bagi dehidrasi
• Pemantauan tekanan darah dan kadar nadi
• Pemantauan jumlah air kencing
• Pemakanan mengikut toleransi
• Ubat untuk mengawal demam
• Rawatan pendarahan atau komplikasi lain
• Pembedahan jika berlaku perforasi usus

Elakkan mengambil ubat tahan cirit-birit atau ubat lain tanpa arahan doktor, terutama jika terdapat darah dalam najis, demam tinggi atau sakit perut yang kuat.

Bilakah pesakit perlu dimasukkan ke hospital?

Kemasukan ke hospital mungkin diperlukan jika pesakit:

• Mengalami dehidrasi
• Tidak mampu makan atau minum
• Muntah berulang
• Mengalami sakit perut teruk
• Mengalami pendarahan usus
• Menunjukkan tanda perforasi usus
• Keliru atau kurang sedar
• Mengalami sepsis atau renjatan
• Mempunyai penyakit kronik yang tidak stabil
• Hamil dan mengalami penyakit yang ketara
• Tidak sesuai menerima rawatan oral
• Disyaki mengalami jangkitan kebal antibiotik

Kes sederhana hingga teruk perlu dirujuk ke hospital yang mempunyai kemudahan dan kepakaran sesuai.

Kerintangan antibiotik dan tifoid XDR

Kerintangan antimikrob berlaku apabila bakteria berubah sehingga antibiotik yang sebelum ini berkesan tidak lagi mampu membunuh atau menghalang pertumbuhannya.

Dalam tifoid, istilah berikut mungkin digunakan:

• MDR: Kebal terhadap beberapa antibiotik tradisional
• XDR: Kebal secara meluas terhadap kebanyakan antibiotik yang biasa digunakan
• Ujian sensitiviti: Ujian makmal untuk menentukan antibiotik yang masih berkesan

Peningkatan kerintangan menjadikan rawatan lebih sukar, mahal dan mungkin memerlukan ubat intravena atau rawatan hospital. WHO mengiktiraf kerintangan antibiotik sebagai masalah yang semakin menyukarkan pengurusan tifoid.

Sejarah perjalanan sangat penting. Sesetengah strain kebal ubat lebih banyak dikaitkan dengan negara atau wilayah tertentu. Pesakit perlu memberitahu doktor semua lokasi yang dikunjungi walaupun perjalanan tersebut singkat.

Berapa lama demam kepialu sembuh?

Tempoh pemulihan bergantung pada kecepatan rawatan, kesesuaian antibiotik, tahap penyakit dan kehadiran komplikasi.

Tanpa rawatan berkesan, penyakit boleh berlanjutan sekitar sebulan atau lebih. Dengan rawatan yang sesuai, simptom biasanya mula beransur baik, tetapi keletihan dan selera makan yang rendah mungkin mengambil masa lebih lama untuk pulih.

Pesakit perlu kembali mendapatkan pemeriksaan jika:

• Demam tidak berkurang
• Demam kembali selepas pernah reda
• Sakit perut semakin teruk
• Muntah berulang
• Najis berdarah
• Tidak dapat makan atau minum
• Berat badan terus menurun
• Mengalami kesan sampingan ubat

Jangan menganggap demam berterusan sebagai perkara biasa tanpa penilaian semula.

Bolehkah Demam Kepialu Berulang?

Ya. Terdapat dua kemungkinan utama, iaitu relaps dan jangkitan semula.

Relaps

Relaps berlaku apabila simptom kembali selepas pesakit kelihatan pulih daripada episod pertama. CDC menyatakan kira-kira 10% pesakit yang tidak dirawat secukupnya boleh mengalami relaps, lazimnya antara satu hingga tiga minggu selepas pemulihan.

Penyakit yang berulang mungkin lebih ringan, tetapi pesakit tetap perlu menjalani pemeriksaan serta kultur semula.

Jangkitan semula

Seseorang juga boleh dijangkiti semula jika terdedah kepada makanan atau air tercemar. Pernah menghidap demam kepialu tidak menjamin perlindungan sepanjang hayat.

Oleh itu, langkah keselamatan makanan dan kebersihan masih perlu diamalkan selepas sembuh.

Komplikasi Demam Kepialu

Komplikasi lebih kerap berlaku dalam kes yang lambat dirawat, tidak menerima antibiotik berkesan atau mengalami penyakit teruk.

1. Pendarahan usus

Keradangan dan kerosakan pada dinding usus boleh menyebabkan pendarahan. Pesakit mungkin mengalami:

• Najis berdarah
• Najis hitam
• Pening
• Lemah secara tiba-tiba
• Tekanan darah rendah
• Denyutan jantung laju

2. Perforasi usus

Perforasi bermaksud terbentuk lubang pada dinding usus. Kandungan usus boleh bocor ke dalam rongga abdomen dan menyebabkan peritonitis serta sepsis.

Tandanya termasuk sakit perut yang tiba-tiba menjadi sangat kuat, abdomen keras, muntah, demam dan keadaan umum yang semakin merosot. Ini ialah kecemasan perubatan yang mungkin memerlukan pembedahan.

3. Ensefalopati

Jangkitan teruk boleh menjejaskan fungsi otak dan menyebabkan:

• Kekeliruan
• Apati
• Delirium
• Kurang sedar
• Sawan
• Koma

4. Sepsis dan renjatan

Apabila tindak balas badan terhadap jangkitan menjadi tidak terkawal, tekanan darah boleh jatuh dan organ penting mungkin gagal berfungsi.

5. Komplikasi lain

Komplikasi yang kurang lazim termasuk:

• Hepatitis
• Jaundis
• Keradangan pundi hempedu
• Miokarditis
• Pneumonia
• Gangguan pembekuan darah
• Anemia
• Gangguan buah pinggang
• Meningitis
• Jangkitan pada tulang atau organ lain
• Keguguran semasa kehamilan

Garis panduan KKM menyenaraikan komplikasi gastrointestinal, neurologi, hepatobiliari, respiratori, kardiovaskular dan hematologi sebagai kemungkinan dalam penyakit tifoid yang teruk.

Cara Mencegah Demam Kepialu

Pencegahan memerlukan gabungan air selamat, sanitasi, pengendalian makanan yang bersih, kebersihan tangan dan vaksinasi bagi individu tertentu.

1. Gunakan air yang selamat

• Minum air yang telah dirawat atau dimasak
• Gunakan air selamat untuk membuat ais
• Gunakan air bersih untuk memberus gigi
• Elakkan air daripada telaga atau sungai yang tidak diuji
• Berhati-hati semasa banjir atau gangguan bekalan air
• Pastikan bekas simpanan air sentiasa bersih dan bertutup

Jika keselamatan air diragui, air perlu dididihkan atau dirawat menggunakan kaedah yang diiktiraf sebelum diminum.

2. Pilih makanan yang dimasak sempurna

Pilih makanan yang:

• Dimasak hingga sempurna
• Masih panas ketika dihidangkan
• Disimpan pada suhu yang sesuai
• Tidak terdedah terlalu lama
• Disediakan dengan peralatan bersih

Elakkan makanan mentah, susu tidak dipasteur dan makanan daripada sumber yang tidak meyakinkan, terutama ketika berada di kawasan berisiko. WHO mengesyorkan makanan dimasak dengan sempurna, dihidangkan panas dan air atau ais dipastikan berasal daripada sumber selamat.

3. Basuh buah dan sayur dengan betul

Gunakan air yang telah dirawat untuk mencuci sayur atau buah yang akan dimakan mentah. Ketika melancong, pilih buah yang boleh dikupas sendiri.

Sayur berdaun lebih sukar dinyahcemar sepenuhnya jika dibasuh menggunakan air yang tidak selamat.

4. Basuh tangan dengan sabun

Basuh tangan:

• Selepas menggunakan tandas
• Selepas menukar lampin
• Selepas membersihkan najis atau muntah
• Sebelum menyediakan makanan
• Sebelum makan
• Sebelum menyuap kanak-kanak
• Selepas mengendalikan sampah

Pensanitasi tangan yang mengandungi sekurang-kurangnya 60% alkohol boleh digunakan apabila sabun dan air tidak tersedia, tetapi tangan yang jelas kotor sebaik-baiknya dibasuh menggunakan sabun dan air.

5. Elakkan menyediakan makanan ketika sakit

Pesakit tifoid atau individu yang masih disiasat tidak patut menyediakan makanan untuk orang lain sehingga diberi kebenaran oleh pihak kesihatan.

Pesakit perlu:

• Mencuci tangan selepas menggunakan tandas
• Tidak memasak untuk ahli keluarga
• Mengasingkan tuala peribadi jika perlu
• Membersihkan tandas dan permukaan tercemar
• Menghadiri pemeriksaan susulan
• Menjalani ujian najis seperti diarahkan

WHO mengingatkan bahawa seseorang masih boleh membawa dan menyebarkan bakteria walaupun simptom telah hilang.

6. Keselamatan pengendali makanan

Pengendali makanan mempunyai tanggungjawab lebih besar kerana satu pencemaran boleh menjejaskan ramai pelanggan.

Di Malaysia, pemeriksaan premis makanan boleh merangkumi:

• Status vaksinasi antitifoid
• Latihan pengendali makanan
• Kebersihan diri
• Pakaian perlindungan
• Kemudahan mencuci tangan
• Bekalan air
• Sistem tandas dan kumbahan
• Penyimpanan serta penyediaan makanan

Pengendali makanan yang disahkan sebagai pesakit atau pembawa tidak dibenarkan mengendalikan makanan sehingga memenuhi syarat pemeriksaan susulan yang ditetapkan.

Vaksin Demam Kepialu

Vaksin tifoid boleh membantu mengurangkan risiko jangkitan tetapi tidak memberikan perlindungan 100%. Kebersihan makanan dan air masih diperlukan walaupun seseorang telah divaksin. Vaksin tifoid juga tidak melindungi daripada demam paratifoid.

Di Malaysia, garis panduan KKM menyatakan vaksin antitifoid diwajibkan kepada pengendali makanan di premis makanan. Vaksinasi rutin kepada semua orang awam tidak disarankan, tetapi boleh dipertimbangkan bagi kumpulan berisiko seperti pekerja makmal tertentu, pekerja sanitasi, kontak rapat pembawa dan pelancong ke kawasan berisiko tinggi.

Jenis vaksin tifoid

Jenis vaksin yang boleh tersedia termasuk:

• Vaksin polisakarida Vi melalui suntikan
• Vaksin hidup dilemahkan Ty21a dalam bentuk kapsul oral
• Vaksin konjugat tifoid yang digunakan dalam program tertentu di negara endemik

Jenis vaksin, umur minimum, bilangan dos, tempoh sebelum perjalanan dan dos penggalak berbeza. Dapatkan nasihat daripada doktor atau klinik kesihatan perjalanan kerana produk yang tersedia tidak semestinya sama di setiap negara atau klinik.

Siapakah yang patut berbincang tentang vaksin?

• Pengendali makanan
• Pelancong ke kawasan berisiko
• Pekerja makmal mikrobiologi
• Pekerja kumbahan atau sanitasi
• Individu yang mempunyai kontak rapat dengan pembawa
• Individu yang tinggal di kawasan wabak berdasarkan arahan kesihatan awam

Bagi pelancong, dapatkan konsultasi beberapa minggu sebelum perjalanan supaya vaksin sempat memberikan tindak balas perlindungan yang sesuai.

Mitos Dan Fakta Tentang Demam Kepialu

Mitos: Demam kepialu disebabkan oleh cuaca panas

Fakta: Penyakit ini disebabkan oleh bakteria Salmonella Typhi, bukan suhu cuaca.

Mitos: Semua pesakit akan mengalami cirit-birit

Fakta: Sesetengah pesakit mengalami sembelit. Ada juga yang tidak mempunyai gejala pencernaan yang ketara.

Mitos: Widal positif mengesahkan tifoid

Fakta: Ujian Widal boleh memberikan keputusan positif palsu dan tidak boleh digunakan bersendirian.

Mitos: Sebarang antibiotik boleh merawat demam kepialu

Fakta: Kerintangan antibiotik semakin meningkat. Rawatan perlu mengambil kira kultur, ujian sensitiviti dan sejarah perjalanan.

Mitos: Apabila demam hilang, pesakit tidak lagi berjangkit

Fakta: Sesetengah pesakit masih boleh mengeluarkan bakteria melalui najis selepas simptom hilang.

Mitos: Vaksin memberikan perlindungan sepenuhnya

Fakta: Tiada vaksin tifoid yang memberikan perlindungan 100%. Langkah keselamatan makanan dan air tetap diperlukan.

Kesimpulan

Demam kepialu ialah jangkitan bakteria serius yang merebak melalui makanan atau air yang tercemar dengan Salmonella Typhi. Simptom seperti demam berpanjangan, sakit kepala, keletihan, sakit perut, sembelit atau cirit-birit boleh menyerupai pelbagai penyakit lain.

Diagnosis tidak boleh dibuat berdasarkan simptom atau ujian Widal semata-mata. Kultur darah, penilaian doktor dan ujian sensitiviti antibiotik memainkan peranan penting dalam mengesahkan penyakit serta memilih rawatan yang sesuai.

Pesakit perlu menghabiskan antibiotik seperti diarahkan, menjaga kebersihan tangan, mengelakkan penyediaan makanan untuk orang lain dan menghadiri pemeriksaan susulan. Sakit perut teruk, pendarahan, kekeliruan, dehidrasi dan kesukaran bernafas ialah tanda bahaya yang memerlukan rawatan segera.

Air bersih, sanitasi yang baik, pengendalian makanan selamat dan vaksinasi bagi kumpulan tertentu merupakan langkah utama untuk mengurangkan penularan demam kepialu.

Soalan Lazim Tentang Demam Kepialu