Tanda Penyakit Jantung: Simptom Awal Yang Perlu Diberi Perhatian

Penyakit jantung bukan satu keadaan tunggal, sebaliknya merangkumi pelbagai masalah yang menjejaskan salur darah koronari, otot jantung, injap dan sistem elektrik jantung. Artikel ini menerangkan tanda penyakit jantung yang patut diberi perhatian, bagaimana simptom boleh berbeza antara individu, tanda kecemasan serangan jantung serta bila anda perlu mendapatkan pemeriksaan doktor.

Apa Yang Dimaksudkan Dengan Penyakit Jantung?

Istilah penyakit jantung digunakan untuk menerangkan beberapa keadaan yang menjejaskan struktur atau fungsi jantung. Oleh itu, seseorang yang mempunyai penyakit jantung tidak semestinya mengalami simptom yang sama dengan pesakit lain.

Antara penyakit yang termasuk dalam kumpulan ini ialah:

• Penyakit arteri koronari, apabila salur darah yang membekalkan darah kepada otot jantung menjadi sempit atau tersumbat.
• Angina, iaitu sakit atau ketidakselesaan dada akibat bekalan darah dan oksigen yang tidak mencukupi kepada otot jantung.
• Serangan jantung, apabila aliran darah ke sebahagian otot jantung menjadi sangat berkurang atau terhenti.
• Kegagalan jantung, apabila jantung tidak dapat mengepam darah dengan cukup berkesan untuk memenuhi keperluan badan.
• Aritmia, iaitu gangguan kadar atau irama degupan jantung.
• Penyakit injap jantung, apabila satu atau lebih injap tidak berfungsi dengan baik.
• Kardiomiopati, iaitu penyakit yang menjejaskan otot jantung.
• Penyakit jantung kongenital, iaitu kelainan struktur jantung yang telah wujud sejak lahir.

Disebabkan skopnya luas, frasa “tanda penyakit jantung” sebenarnya merangkumi pelbagai simptom. Ada yang berkaitan dengan aliran darah ke jantung, ada yang disebabkan oleh masalah pengepaman dan ada pula yang berpunca daripada gangguan elektrik jantung.

Adakah Penyakit Jantung Sentiasa Menunjukkan Simptom Awal?

Tidak.

Sesetengah penyakit jantung berkembang secara perlahan selama bertahun-tahun tanpa menghasilkan tanda yang jelas. Penyempitan arteri koronari, misalnya, mungkin tidak menyebabkan masalah sehingga keperluan oksigen jantung meningkat ketika seseorang berjalan pantas, menaiki tangga atau melakukan aktiviti fizikal.

Dalam keadaan lain, simptom mungkin sangat ringan sehingga dianggap sebagai perubahan biasa akibat usia, kurang tidur atau kurang kecergasan.

Ada juga individu yang tidak mengetahui bahawa mereka mempunyai penyakit jantung sehingga berlaku komplikasi seperti serangan jantung.

10 Tanda Penyakit Jantung Yang Perlu Diberi Perhatian

Simptom berikut tidak bermaksud anda pasti mempunyai penyakit jantung. Namun, perubahan yang baharu, berulang, semakin teruk atau berlaku bersama faktor risiko penyakit jantung wajar dinilai dengan lebih teliti.

1. Sakit atau Ketidakselesaan Pada Dada

Sakit dada merupakan salah satu simptom penyakit arteri koronari dan serangan jantung yang paling dikenali.

Namun, masalah jantung tidak semestinya menyebabkan rasa “sakit” yang tajam. Sesetengah orang menggambarkannya sebagai:

• Tekanan pada dada
• Rasa berat
• Dada seperti dipicit atau dicengkam
• Ketat pada bahagian tengah dada
• Rasa terbakar atau tidak selesa
• Seolah-olah ada sesuatu menekan dada

Dalam angina yang stabil, simptom sering muncul ketika jantung perlu bekerja lebih kuat, contohnya semasa berjalan laju, menaiki tangga atau melakukan aktiviti fizikal. Ketidakselesaan boleh berkurang selepas berehat.

Sebaliknya, sakit dada yang berlaku ketika berehat, semakin kuat, tidak reda atau mempunyai corak yang berbeza daripada biasa perlu diberi perhatian segera.

Namun, kebanyakan punca sakit dada bukan semestinya penyakit jantung. Refluks asid, masalah otot, keradangan tulang rawan dada, penyakit paru-paru dan gangguan lain juga boleh menghasilkan simptom yang hampir sama.

Oleh itu, lokasi sakit sahaja tidak mencukupi untuk menentukan puncanya.

2. Sesak Nafas

Sesak nafas boleh berlaku apabila jantung tidak dapat mengepam darah dengan cukup berkesan atau apabila terdapat masalah yang meningkatkan tekanan dalam sistem peredaran darah.

Seseorang mungkin mula menyedari bahawa dia:

• Cepat tercungap semasa berjalan.
• Sukar menaiki tangga seperti sebelumnya.
• Perlu berhenti beberapa kali ketika melakukan aktiviti.
• Sesak walaupun melakukan aktiviti ringan.
• Sukar bernafas apabila berbaring.
• Terjaga daripada tidur kerana rasa sesak nafas.

Sesak nafas mempunyai banyak kemungkinan punca lain, termasuk asma, jangkitan paru-paru, penyakit paru-paru kronik, anemia, obesiti dan tahap kecergasan yang rendah.

Perubahan daripada kemampuan biasa seseorang sering lebih bermakna berbanding satu episod sesak nafas yang terpencil.

3. Cepat Letih atau Lemah

Keletihan merupakan simptom yang sangat umum. Dalam sesetengah penyakit jantung, seseorang mungkin menyedari bahawa aktiviti yang sebelumnya mudah kini memerlukan lebih banyak tenaga.

Contohnya:

• Penat selepas berjalan dalam jarak yang pendek.
• Tidak mampu melakukan kerja rumah seperti sebelumnya.
• Perlu berehat dengan lebih kerap.
• Berasa lemah selepas aktiviti yang biasanya tidak menimbulkan masalah.

Keletihan menjadi lebih relevan jika berlaku bersama sesak nafas, sakit dada, pening atau penurunan ketara dalam keupayaan melakukan aktiviti.

Walau bagaimanapun, keletihan juga boleh disebabkan oleh kurang tidur, anemia, jangkitan, penyakit tiroid, masalah kesihatan mental dan pelbagai keadaan lain.

4. Jantung Berdebar atau Degupan Tidak Teratur

Palpitasi ialah perasaan apabila seseorang dapat merasakan degupan jantungnya dengan jelas.

Ia boleh dirasakan seperti:

• Jantung berdegup terlalu cepat.
• Degupan kuat di dada.
• Jantung seperti bergetar.
• Degupan seperti “tertinggal” seketika.
• Degupan tidak sekata.

Palpitasi tidak semestinya berbahaya. Ia boleh berlaku akibat senaman, kafein, stres, kurang tidur atau kebimbangan.

Namun, sesetengah aritmia juga boleh menyebabkan rasa yang sama.

Dapatkan pemeriksaan jika palpitasi kerap berlaku, berlangsung lama atau disertai sakit dada, sesak nafas, pening, rasa hendak pengsan atau pengsan.

5. Pening, Rasa Melayang atau Pengsan

Masalah tertentu pada irama atau fungsi jantung boleh mengurangkan bekalan darah ke otak buat sementara waktu.

Ini boleh menyebabkan:

• Pening
• Rasa melayang
• Pandangan menjadi gelap
• Hampir pengsan
• Pengsan secara tiba-tiba

Pengsan tidak sepatutnya dianggap perkara biasa, terutama jika berlaku semasa melakukan aktiviti fizikal atau disertai palpitasi, sakit dada atau sesak nafas.

Namun, bukan semua episod pening atau pengsan berpunca daripada jantung. Dehidrasi, tekanan darah rendah, gula darah rendah dan pelbagai masalah lain juga boleh menjadi punca.

6. Bengkak Pada Kaki dan Buku Lali

Bengkak akibat pengumpulan cecair dikenali sebagai edema.

Apabila fungsi pengepaman jantung terganggu, cecair boleh terkumpul di bahagian bawah badan.

Anda mungkin menyedari:

• Buku lali menjadi bengkak.
• Kedua-dua kaki membesar pada penghujung hari.
• Kasut terasa lebih ketat.
• Apabila kulit ditekan, lekukan mungkin kekal untuk beberapa ketika.
• Berat badan meningkat dengan cepat akibat pengumpulan cecair.

Bengkak kaki tidak khusus kepada penyakit jantung. Penyakit buah pinggang, hati, gangguan vena serta beberapa jenis ubat juga boleh menyebabkan edema.

Jika bengkak kaki muncul bersama sesak nafas atau keupayaan melakukan aktiviti semakin menurun, pemeriksaan doktor amat penting.

7. Stamina Semakin Menurun

Kadangkala tanda awal bukanlah satu simptom tertentu, tetapi perubahan pada kemampuan fizikal.

Seseorang yang biasanya boleh berjalan selama 30 minit mungkin kini perlu berhenti selepas beberapa minit. Individu yang biasa menaiki dua tingkat tangga pula mungkin mula mengalami sesak atau rasa berat pada dada selepas satu tingkat.

Perubahan tersebut lebih penting jika berlaku secara beransur-ansur sehingga seseorang mula menyesuaikan rutin tanpa menyedari bahawa staminanya sebenarnya semakin berkurang.

Contohnya, seseorang mula:

• Mengelakkan tangga.
• Berjalan semakin perlahan.
• Berhenti lebih kerap.
• Mengurangkan aktiviti harian kerana cepat penat.

Jika perubahan ini tidak mempunyai sebab yang jelas, ia wajar dibincangkan dengan doktor.

8. Sakit Yang Menjalar Ke Lengan, Rahang, Leher atau Belakang

Ketidakselesaan akibat masalah aliran darah ke jantung tidak semestinya terhad kepada dada.

Ia boleh dirasakan pada:

• Satu atau kedua-dua lengan
• Bahu
• Leher
• Rahang
• Belakang
• Bahagian atas abdomen

Dalam serangan jantung, simptom sebegini boleh berlaku bersama tekanan dada, sesak nafas, peluh sejuk atau loya.

Namun, sakit pada bahu, rahang atau belakang sahaja sangat tidak khusus dan lebih kerap mempunyai punca lain. Corak simptom keseluruhan dan keadaan ketika ia berlaku perlu dipertimbangkan.

9. Peluh Sejuk, Loya atau Rasa Tidak Sedap Badan

Serangan jantung kadangkala menghasilkan simptom yang tidak dianggap sebagai masalah jantung pada mulanya.

Antaranya:

• Peluh sejuk secara tiba-tiba
• Loya
• Muntah
• Rasa sangat lemah
• Pening
• Rasa tidak sedap badan

Simptom ini menjadi lebih membimbangkan jika muncul secara tiba-tiba bersama sakit atau tekanan dada, sesak nafas atau ketidakselesaan pada bahagian atas badan.

Jangan menganggapnya sebagai masalah gastrik semata-mata jika terdapat tanda lain yang mencurigakan.

10. Sukar Bernafas Ketika Berbaring atau Terjaga Kerana Sesak Nafas

Sesetengah individu dengan kegagalan jantung mengalami kesukaran bernafas ketika berbaring rata.

Mereka mungkin:

• Memerlukan beberapa bantal untuk tidur dengan selesa.
• Lebih selesa tidur dalam kedudukan separa duduk.
• Terjaga pada waktu malam akibat sesak nafas.
• Mengalami batuk yang bertambah apabila berbaring.

Ini boleh berlaku apabila perubahan kedudukan badan menyebabkan lebih banyak darah kembali ke dada dan meningkatkan tekanan dalam paru-paru pada individu yang mempunyai masalah fungsi jantung.

Simptom sebegini memerlukan pemeriksaan, terutama jika disertai bengkak kaki atau penurunan stamina.

Adakah Simptom Penyakit Jantung Berbeza Pada Wanita?

Wanita dan lelaki mempunyai banyak simptom penyakit jantung yang sama.

Bagi serangan jantung, sakit atau ketidakselesaan dada masih merupakan simptom yang biasa dalam kalangan wanita. Namun, wanita juga boleh mengalami simptom lain yang mungkin kurang mudah dikaitkan dengan serangan jantung.

Antaranya:

• Sesak nafas
• Loya atau muntah
• Pening
• Peluh sejuk
• Sakit pada belakang, bahu atau rahang
• Keletihan yang luar biasa
• Rasa lemah

Tidak tepat untuk menganggap bahawa wanita biasanya tidak mengalami sakit dada. Yang lebih penting ialah memahami bahawa simptom serangan jantung boleh mempunyai pelbagai bentuk dan tidak semestinya muncul sebagai sakit dada yang dramatik.

Bagaimana Pula Tanda Penyakit Jantung Pada Lelaki?

Lelaki juga boleh mengalami pelbagai kombinasi simptom.

Antara yang biasa termasuk:

• Sakit atau tekanan pada dada
• Sesak nafas
• Sakit menjalar ke lengan, bahu, rahang atau belakang
• Peluh sejuk
• Loya
• Pening atau pengsan

Perbezaan antara lelaki dan wanita tidak cukup konsisten untuk digunakan sebagai kaedah diagnosis.

Jika seseorang mengalami simptom yang mencurigakan, tindakan sepatutnya berdasarkan jenis dan keterukan simptom tersebut, bukan jantina semata-mata.

Apakah Tanda Serangan Jantung?

Penyakit jantung dan serangan jantung bukan perkara yang sama.

Penyakit jantung boleh berkembang selama bertahun-tahun, manakala serangan jantung ialah keadaan akut apabila aliran darah ke sebahagian otot jantung menjadi sangat berkurang atau terhenti.

Tanda yang boleh berlaku termasuk:

• Tekanan, berat, ketat atau sakit pada dada.
• Ketidakselesaan yang menjalar ke lengan, bahu, rahang, leher, belakang atau abdomen.
• Sesak nafas.
• Peluh sejuk.
• Loya atau muntah.
• Pening atau rasa hendak pengsan.
• Keletihan atau kelemahan yang luar biasa.

Serangan jantung tidak semestinya menghasilkan semua simptom ini.

Simptom Yang Kadangkala Dianggap Masalah Biasa

Cabaran utama ialah banyak simptom berkaitan jantung juga biasa berlaku dalam keadaan lain.

Antara simptom yang mudah dianggap remeh ialah:

• Cepat letih
• Kurang stamina
• Sesak ketika menaiki tangga
• Rasa senak atau tidak selesa pada bahagian atas abdomen
• Pening
• Berdebar
• Sakit bahu atau belakang
• Bengkak buku lali

Satu simptom yang ringan dan berlaku sekali-sekala tidak semestinya menunjukkan masalah jantung.

Namun, corak berubah apabila simptom:

• Baru muncul.
• Berlaku semakin kerap.
• Semakin teruk.
• Muncul ketika melakukan aktiviti.
• Berlaku bersama simptom lain.
• Berlaku pada seseorang yang mempunyai beberapa faktor risiko kardiovaskular.

Dalam keadaan tersebut, penilaian doktor lebih wajar daripada cuba membuat diagnosis sendiri melalui simptom.

Siapa Yang Lebih Berisiko Mengalami Penyakit Jantung?

Mengetahui faktor risiko boleh membantu menentukan sejauh mana sesuatu simptom perlu diberi perhatian.

Faktor yang boleh diubah

Antara faktor risiko utama ialah:

• Merokok
• Tekanan darah tinggi
• Kolesterol tinggi
• Diabetes
• Berat badan berlebihan atau obesiti
• Kurang aktiviti fizikal
• Pemakanan yang kurang sihat

Pengurusan faktor ini boleh mengurangkan risiko sesetengah penyakit kardiovaskular.

Faktor yang tidak boleh diubah sepenuhnya

Antaranya:

• Usia
• Sejarah keluarga penyakit jantung
• Faktor genetik tertentu

Mempunyai satu atau beberapa faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti akan mendapat penyakit jantung. Sebaliknya, orang yang kelihatan sihat juga tidak mempunyai risiko sifar.

Bila Anda Patut Berjumpa Doktor?

Buat temu janji untuk pemeriksaan jika anda mengalami simptom seperti:

• Sakit atau ketidakselesaan dada yang berulang.
• Sesak nafas ketika melakukan aktiviti.
• Stamina yang semakin menurun tanpa sebab jelas.
• Palpitasi yang kerap.
• Bengkak kaki yang berulang.
• Pening atau hampir pengsan.
• Kesukaran bernafas ketika berbaring.

Penilaian juga penting jika anda mempunyai beberapa faktor risiko seperti diabetes, tekanan darah tinggi, kolesterol tinggi, merokok atau sejarah keluarga penyakit jantung.

Tidak perlu menunggu sehingga simptom menjadi teruk sebelum mendapatkan pemeriksaan.

Bila Perlu Mendapatkan Rawatan Kecemasan?

Dapatkan bantuan kecemasan dengan segera jika berlaku:

1. Sakit atau tekanan dada yang kuat, berterusan atau semakin teruk.
2. Sakit dada bersama sesak nafas, loya atau peluh sejuk.
3. Sakit atau ketidakselesaan yang menjalar ke lengan, rahang, leher atau belakang.
4. Sesak nafas yang teruk atau berlaku secara tiba-tiba.
5. Pengsan secara tiba-tiba.
6. Palpitasi bersama sakit dada, sesak nafas atau pengsan.

Di Malaysia, panggilan kecemasan boleh dibuat melalui 999.

Jika anda sangat tidak sihat atau disyaki mengalami serangan jantung, elakkan memandu sendiri ke hospital. Bantuan kecemasan membolehkan penilaian dan rawatan awal dimulakan dengan lebih selamat.

Bagaimana Doktor Mengesan Penyakit Jantung?

Tiada satu ujian yang boleh mengesan semua jenis penyakit jantung.

Doktor akan memilih pemeriksaan berdasarkan simptom, umur, sejarah perubatan dan faktor risiko seseorang.

Sejarah perubatan dan pemeriksaan fizikal

Doktor mungkin bertanya:

• Bila simptom bermula?
• Apa yang mencetuskan simptom?
• Berapa lama ia berlangsung?
• Adakah aktiviti menyebabkan simptom bertambah?
• Adakah anda mempunyai diabetes, tekanan darah tinggi atau kolesterol tinggi?
• Adakah ahli keluarga mengalami penyakit jantung pada usia muda?

Tekanan darah, kadar denyutan, bunyi jantung dan tanda pengumpulan cecair juga boleh diperiksa.

Elektrokardiogram atau ECG

ECG merekod aktiviti elektrik jantung.

Ia boleh membantu mengenal pasti:

• Sesetengah aritmia
• Perubahan berkaitan serangan jantung
• Gangguan pengaliran elektrik jantung

ECG normal tidak semestinya menolak semua masalah jantung. Keputusan perlu ditafsir bersama simptom dan ujian lain.

Ujian darah

Bergantung pada keadaan, ujian boleh merangkumi:

• Paras kolesterol
• Glukosa darah
• Penanda kerosakan otot jantung apabila serangan jantung disyaki
• Ujian lain berdasarkan kemungkinan diagnosis

Ekokardiogram

Ekokardiogram menggunakan gelombang bunyi atau ultrabunyi untuk menghasilkan imej jantung.

Ia boleh membantu doktor menilai:

• Saiz ruang jantung
• Fungsi pengepaman
• Pergerakan otot jantung
• Fungsi injap

Ujian senaman

Dalam keadaan tertentu, doktor mungkin menilai bagaimana jantung bertindak ketika melakukan aktiviti fizikal.

ECG, tekanan darah dan kadangkala imejan dipantau semasa jantung bekerja lebih kuat.

CT Jantung atau Angiografi Koronari

Ujian pengimejan tertentu boleh digunakan untuk menilai salur darah koronari.

Angiografi koronari pula menggunakan bahan kontras untuk menunjukkan lokasi serta tahap penyempitan atau penyumbatan arteri dalam situasi tertentu.

Jenis ujian yang sesuai tidak sama bagi setiap individu.

Bolehkah Penyakit Jantung Berlaku Tanpa Sakit Dada?

Ya.

Ada beberapa sebab seseorang dengan penyakit jantung mungkin tidak mengalami sakit dada.

Contohnya, sesetengah individu dengan penyakit arteri koronari tidak menunjukkan simptom pada peringkat awal. Masalah jantung lain seperti aritmia atau kegagalan jantung pula mungkin lebih banyak menyebabkan berdebar, sesak nafas atau keletihan berbanding sakit dada.

Malah, serangan jantung juga tidak semestinya bermula dengan sakit dada yang sangat kuat.

Inilah sebabnya perubahan seperti sesak nafas yang tidak dapat dijelaskan, pengsan, keletihan luar biasa atau kemerosotan stamina tidak wajar dinilai berdasarkan kehadiran sakit dada sahaja.

Bagaimana Mengurangkan Risiko Penyakit Jantung?

Banyak faktor risiko kardiovaskular boleh diperbaiki.

1. Jangan merokok

Berhenti merokok merupakan antara langkah paling penting untuk kesihatan jantung dan salur darah.

2. Kawal tekanan darah

Tekanan darah tinggi boleh berlaku tanpa simptom dan berterusan selama bertahun-tahun.

Periksa tekanan darah secara berkala dan ikuti rawatan jika anda telah didiagnosis dengan hipertensi.

3. Pantau kolesterol

Kolesterol LDL yang tinggi menyumbang kepada pembentukan plak dalam arteri.

Pemeriksaan berkala membantu mengenal pasti risiko sebelum simptom muncul.

4. Kawal diabetes

Paras glukosa yang tidak terkawal meningkatkan risiko kerosakan salur darah dan penyakit kardiovaskular.

5. Kekal aktif

Aktiviti fizikal secara konsisten membantu kesihatan jantung, tekanan darah, berat badan dan metabolisme.

Jika anda mempunyai penyakit jantung atau mengalami simptom ketika bersenam, dapatkan nasihat doktor sebelum meningkatkan tahap aktiviti secara mendadak.

6. Pilih corak pemakanan yang baik untuk jantung

Utamakan:

• Sayur-sayuran
• Buah-buahan
• Bijirin penuh
• Kekacang
• Ikan
• Sumber protein yang kurang lemak

Hadkan pengambilan makanan yang tinggi natrium, lemak tepu, lemak trans, gula tambahan dan makanan ultra-proses.

7. Kekalkan berat badan yang sesuai

Berat badan berlebihan boleh berkait dengan tekanan darah tinggi, diabetes serta gangguan lipid.

8. Jalani pemeriksaan kesihatan berkala

Penyakit jantung sering berkait dengan faktor risiko yang tidak menghasilkan simptom pada awalnya.

Pemeriksaan tekanan darah, gula darah dan kolesterol boleh mengenal pasti masalah sebelum komplikasi berlaku.

Jangan Diagnosis Penyakit Jantung Berdasarkan Simptom Sahaja

Sakit dada, sesak nafas, pening dan palpitasi boleh berlaku akibat banyak keadaan.

Antara kemungkinan lain ialah:

• Refluks asid
• Asma
• Anemia
• Jangkitan
• Penyakit paru-paru
• Masalah otot atau tulang
• Gangguan tiroid
• Dehidrasi
• Kebimbangan atau serangan panik

Sebaliknya, menganggap sesuatu simptom semata-mata sebagai “angin”, gastrik atau stres juga boleh menyebabkan masalah serius terlepas pandang.

Pendekatan yang lebih selamat ialah melihat keseluruhan gambaran: jenis simptom, tempoh, pencetus, tahap keterukan, simptom lain yang berlaku bersama serta faktor risiko seseorang.

Kesimpulan

Tanda penyakit jantung tidak semestinya bermula dengan sakit dada yang dramatik. Sesak nafas, palpitasi, penurunan stamina, mudah letih, pening dan bengkak kaki juga boleh menjadi petunjuk bahawa jantung atau sistem peredaran darah memerlukan pemeriksaan.

Pada masa yang sama, simptom tersebut mempunyai banyak punca lain dan tidak boleh digunakan untuk membuat diagnosis sendiri. Perubahan yang baharu, berulang atau semakin teruk patut dibincangkan dengan doktor, manakala sakit dada atau sesak nafas yang teruk dan tanda serangan jantung memerlukan tindakan kecemasan dengan segera.

Soalan Lazim Tanda Penyakit Jantung