Ulser Peptik: Punca, Simptom, Rawatan, Komplikasi dan Tanda Bahaya

Sakit atau rasa pedih pada bahagian atas perut sering dianggap sebagai masalah “gastrik biasa”. Namun, simptom tersebut kadangkala berpunca daripada ulser peptik, iaitu luka terbuka pada lapisan dalam perut atau bahagian awal usus kecil.

Sesetengah ulser menyebabkan rasa sakit yang datang dan pergi. Ada juga pesakit yang tidak mengalami sebarang simptom sehingga berlaku komplikasi seperti pendarahan, anemia, penyumbatan atau kebocoran pada dinding saluran penghadaman.

Dua punca paling lazim bagi ulser peptik ialah jangkitan bakteria Helicobacter pylori atau H. pylori dan penggunaan ubat antiradang bukan steroid yang dikenali sebagai NSAID. Makanan pedas dan tekanan emosi boleh memburukkan ketidakselesaan pada sesetengah individu, tetapi kedua-duanya bukan punca utama kebanyakan ulser peptik.

Rawatan ulser tidak sepatutnya tertumpu kepada pengurangan sakit semata-mata. Punca ulser perlu dikenal pasti dan dirawat bagi membantu luka sembuh serta mengurangkan risiko ulser berulang.

Apakah Itu Ulser Peptik?

Ulser peptik ialah luka yang terbentuk pada lapisan dalam perut atau duodenum. Duodenum ialah bahagian pertama usus kecil yang bersambung terus dengan perut.

Perut menghasilkan asid dan enzim pencernaan untuk membantu memecahkan makanan. Walaupun bahan tersebut kuat, lapisan perut biasanya dilindungi oleh beberapa mekanisme semula jadi, termasuk:

• Lapisan mukus
• Bikarbonat yang membantu meneutralkan asid
• Aliran darah yang mencukupi
• Pembaharuan sel permukaan
• Prostaglandin yang membantu mengekalkan perlindungan mukosa

Apabila perlindungan ini terganggu, asid dan enzim pencernaan boleh mencederakan tisu. Kerosakan yang berterusan boleh menghasilkan luka yang lebih dalam lalu membentuk ulser.

Ulser peptik boleh menyebabkan pendarahan, perforasi atau kebocoran, penembusan ke organ bersebelahan dan penyumbatan pada perut atau duodenum.

Jenis Ulser Peptik

Ulser peptik biasanya dibahagikan kepada beberapa jenis berdasarkan lokasi dan puncanya.

1. Ulser gastrik atau ulser perut

Ulser gastrik terbentuk pada lapisan dalam perut. Sesetengah pesakit mengalami sakit atau ketidakselesaan yang bertambah selepas makan, tetapi corak ini tidak berlaku kepada semua orang.

Ulser gastrik mungkin memerlukan biopsi semasa endoskopi. Doktor juga boleh mengatur pemeriksaan susulan untuk memastikan luka telah sembuh dan tidak berpunca daripada penyakit lain.

2. Ulser duodenum

Ulser duodenum terbentuk pada bahagian awal usus kecil. Kesakitan kadangkala berlaku ketika perut kosong, pada waktu malam atau beberapa jam selepas makan.

Makan atau mengambil antasid mungkin memberikan kelegaan sementara. Namun, corak sakit sebelum atau selepas makan tidak cukup tepat untuk menentukan lokasi ulser.

3. Ulser berkaitan NSAID

Ulser ini berlaku apabila NSAID melemahkan sistem perlindungan semula jadi pada perut dan duodenum.

Sesetengah pengguna NSAID, terutama warga emas, tidak mengalami sakit yang jelas walaupun ulser telah terbentuk. Dalam keadaan tertentu, pendarahan mungkin menjadi tanda pertama masalah tersebut.

Perbezaan Ulser Peptik, Gastritis dan “Gastrik”

Istilah ulser, gastritis dan “gastrik” sering digunakan seolah-olah membawa maksud yang sama. Sebenarnya, terdapat perbezaan penting antara ketiga-tiganya.

Ulser peptik

Ulser peptik ialah luka yang lebih dalam pada lapisan perut atau duodenum.

Gastritis

Gastritis ialah keradangan pada lapisan perut. Seseorang boleh mengalami gastritis tanpa mempunyai ulser.

Gastritis boleh menyebabkan:

• Sakit pada bahagian atas perut
• Loya
• Kembung
• Kurang selera makan
• Cepat kenyang
• Ketidakselesaan selepas makan

Dispepsia atau masalah “gastrik”

Dalam penggunaan harian di Malaysia, perkataan “gastrik” sering digunakan untuk menerangkan pelbagai simptom penghadaman, seperti pedih perut, kembung, sendawa dan rasa cepat kenyang.

Dalam perubatan, kumpulan simptom ini lebih tepat disebut sebagai dispepsia. Dispepsia bukan satu diagnosis khusus. Ia boleh berpunca daripada ulser, gastritis, refluks asid, kesan ubat atau dispepsia fungsian.

Oleh itu, seseorang tidak boleh mengesahkan bahawa dirinya mempunyai ulser hanya berdasarkan rasa pedih atau “angin” dalam perut.

Bagaimanakah Ulser Peptik Terbentuk?

Ulser terbentuk apabila berlaku ketidakseimbangan antara faktor yang melindungi lapisan saluran penghadaman dengan faktor yang boleh merosakkannya.

Proses pembentukannya boleh berlaku seperti berikut:

1. Jangkitan atau ubat tertentu mengganggu lapisan perlindungan.
2. Penghasilan mukus dan bikarbonat berkurangan.
3. Mukosa menjadi lebih mudah terdedah kepada asid.
4. Keradangan dan kerosakan tisu berlaku.
5. Luka menjadi semakin dalam lalu membentuk ulser.
6. Ulser boleh mengenai salur darah atau menembusi dinding organ.

Asid perut bukan satu-satunya punca ulser. Kebanyakan individu mempunyai asid perut tanpa mengalami ulser. Masalah berlaku apabila pertahanan mukosa terganggu atau penghasilan asid meningkat secara luar biasa.

Punca Utama Ulser Peptik

1. Jangkitan Helicobacter pylori

H. pylori ialah bakteria yang boleh hidup pada lapisan mukus perut. Ramai individu yang dijangkiti tidak mengalami simptom, tetapi bakteria ini boleh menyebabkan keradangan kronik dan melemahkan perlindungan mukosa.

Dalam sesetengah individu, jangkitan tersebut akhirnya menyebabkan ulser gastrik atau ulser duodenum.

Jangkitan H. pylori yang telah disahkan biasanya perlu dirawat menggunakan kombinasi beberapa ubat. Rawatan bertujuan membasmi bakteria, membantu ulser sembuh dan mengurangkan risiko ulser berulang.

Pemilihan rawatan bergantung pada beberapa faktor, termasuk:

• Corak rintangan antibiotik setempat
• Antibiotik yang pernah digunakan oleh pesakit
• Sejarah alahan ubat
• Rawatan terdahulu
• Keadaan kesihatan pesakit
• Ketersediaan ubat
• Keputusan ujian kepekaan antibiotik jika dilakukan

Garis panduan antarabangsa dan konsensus Malaysia menekankan bahawa rawatan H. pylori perlu mengambil kira pola rintangan antibiotik serta sejarah penggunaan antibiotik pesakit. Oleh itu, antibiotik tidak sepatutnya dipilih atau dibeli sendiri.

2. Penggunaan ubat NSAID

NSAID digunakan untuk mengurangkan sakit, demam dan keradangan.

Contoh NSAID termasuk:

• Aspirin
• Ibuprofen
• Naproxen
• Diclofenac
• Ketoprofen
• Ubat antiradang lain dalam kumpulan yang sama

NSAID mengurangkan penghasilan prostaglandin. Bahan ini bukan sahaja terlibat dalam proses keradangan, tetapi juga membantu melindungi lapisan perut.

Apabila prostaglandin berkurangan:

• Penghasilan mukus boleh menurun
• Penghasilan bikarbonat boleh berkurangan
• Aliran darah pada mukosa boleh terjejas
• Proses pembaikan lapisan perut menjadi kurang berkesan

Risiko ulser akibat NSAID lebih tinggi jika seseorang:

• Berusia lebih lanjut
• Pernah mengalami ulser
• Pernah mengalami pendarahan gastrousus
• Mengambil NSAID dalam dos tinggi
• Menggunakan NSAID untuk tempoh panjang
• Mengambil lebih daripada satu NSAID
• Mengambil aspirin bersama NSAID lain
• Mengambil ubat pencair darah
• Mengambil kortikosteroid dalam keadaan tertentu
• Turut mempunyai jangkitan H. pylori

Mengambil NSAID selepas makan mungkin mengurangkan ketidakselesaan pada perut, tetapi tindakan tersebut tidak menghapuskan risiko ulser atau pendarahan.

Pesakit juga tidak patut menghentikan aspirin dos rendah yang diberikan untuk penyakit jantung atau pencegahan strok tanpa arahan doktor.

3. Punca yang kurang biasa

Punca lain lebih jarang berlaku tetapi perlu dipertimbangkan jika ulser tidak sembuh, kerap berulang atau berlaku pada lokasi yang luar biasa.

Antaranya termasuk:

• Sindrom Zollinger Ellison
• Penyakit Crohn
• Jangkitan selain H. pylori
• Kecederaan akibat rawatan radiasi
• Bekalan darah yang tidak mencukupi
• Penyakit kritikal atau kecederaan fizikal serius
• Kesan sesetengah rawatan
• Penyakit malignan yang menyerupai ulser

Sindrom Zollinger Ellison melibatkan tumor yang menghasilkan hormon gastrin secara berlebihan. Keadaan ini menyebabkan perut menghasilkan terlalu banyak asid dan boleh mengakibatkan ulser yang banyak, berulang atau sukar sembuh.

Faktor yang Meningkatkan Risiko Ulser Peptik

Umur lebih lanjut

Warga emas lebih cenderung menggunakan NSAID, aspirin dan beberapa jenis ubat lain. Mereka juga mungkin tidak mengalami sakit yang jelas walaupun ulser sudah terbentuk.

Sejarah ulser terdahulu

Seseorang yang pernah mengalami ulser atau pendarahan saluran penghadaman mempunyai risiko lebih tinggi untuk mengalaminya semula.

Merokok

Merokok boleh mengganggu mekanisme perlindungan perut, melambatkan penyembuhan dan meningkatkan risiko ulser berulang.

Pengambilan alkohol

Alkohol boleh merengsakan lapisan perut dan memburukkan simptom. Pengambilan berlebihan juga boleh meningkatkan risiko keradangan dan pendarahan.

Penggunaan beberapa ubat serentak

Risiko boleh meningkat apabila NSAID digunakan bersama:

• Aspirin
• Ubat pencair darah
• Kortikosteroid
• Sesetengah ubat yang mempengaruhi pembekuan darah

Maklumkan kepada doktor tentang semua ubat preskripsi, ubat farmasi, vitamin dan suplemen yang sedang diambil.

Adakah Makanan Pedas Menyebabkan Ulser?

Makanan pedas bukan punca utama ulser peptik. Kopi, makanan masam dan minuman berkarbonat juga tidak dianggap sebagai punca utama ulser.

Walau bagaimanapun, makanan tertentu boleh memburukkan simptom bagi individu yang sensitif. Sebagai contoh, makanan pedas mungkin meningkatkan rasa terbakar atau ketidakselesaan walaupun ia tidak menyebabkan luka tersebut.

Pendekatan yang lebih praktikal ialah mengenal pasti pencetus individu. Pesakit boleh mencatat makanan yang diambil dan simptom yang berlaku selepasnya.

Elakkan sekatan diet yang terlalu ketat tanpa sebab. Menghapuskan terlalu banyak kumpulan makanan boleh menjejaskan pengambilan nutrien, terutama jika pesakit mengalami kurang selera makan atau penurunan berat badan.

Adakah Tekanan Emosi Menyebabkan Ulser?

Tekanan emosi harian bukan punca utama kebanyakan ulser peptik.

Walau bagaimanapun, stres boleh:

• Memburukkan persepsi terhadap kesakitan
• Menjejaskan tidur
• Mengubah corak pemakanan
• Meningkatkan penggunaan rokok atau alkohol
• Mendorong seseorang mengambil ubat tahan sakit dengan lebih kerap

Istilah “ulser tekanan” pula biasanya merujuk kepada kerosakan mukosa yang berlaku dalam kalangan pesakit kritikal, seperti pesakit dengan kecederaan serius, luka terbakar besar, sepsis atau kegagalan organ.

Keadaan tersebut berbeza daripada tekanan kerja atau masalah emosi harian.

Simptom Ulser Peptik

Tidak semua pesakit mengalami simptom. Ada yang hanya mengetahui kewujudan ulser selepas mengalami anemia atau pendarahan.

Apabila simptom berlaku, masalah yang paling lazim ialah sakit atau ketidakselesaan pada bahagian atas abdomen.

Kesakitan mungkin digambarkan sebagai:

• Pedih
• Terbakar
• Mencucuk
• Menggerogot
• Sakit yang datang dan pergi
• Ketidakselesaan ketika perut kosong
• Sakit yang membangunkan pesakit pada waktu malam

Simptom lain termasuk:

• Cepat kenyang
• Rasa terlalu penuh selepas makan
• Kembung
• Sendawa
• Loya
• Muntah
• Pedih ulu hati
• Kurang selera makan
• Penurunan berat badan tanpa dirancang

Simptom ulser boleh menyerupai gastritis, refluks asid, masalah pundi hempedu, pankreatitis dan beberapa penyakit lain. Corak simptom sahaja tidak boleh mengesahkan diagnosis ulser.

Tanda Bahaya Ulser Peptik

Tanda berikut memerlukan penilaian perubatan dengan segera.

1. Muntah darah

Darah mungkin kelihatan merah segar. Dalam sesetengah kes, muntah kelihatan seperti serbuk atau hampas kopi.

Keadaan ini boleh menunjukkan pendarahan pada perut atau duodenum.

2. Najis hitam seperti tar

Najis akibat pendarahan saluran penghadaman atas biasanya sangat gelap, melekit dan berbau lebih kuat daripada biasa.

Ubat bismut dan suplemen zat besi juga boleh menyebabkan najis kelihatan gelap. Walau bagaimanapun, jangan membuat kesimpulan sendiri jika najis hitam berlaku bersama pening, lemah, pucat atau sakit perut.

3. Sakit perut yang tiba-tiba dan sangat kuat

Sakit yang berlaku secara mendadak boleh menunjukkan ulser telah menembusi dinding perut atau duodenum.

Pesakit mungkin turut mengalami:

• Perut keras
• Sakit apabila bergerak
• Sakit apabila abdomen disentuh
• Demam
• Loya
• Lemah
• Hampir pitam

Perforasi ialah kecemasan kerana kandungan saluran penghadaman boleh bocor ke dalam rongga abdomen dan menyebabkan peritonitis.

4. Pening, hampir pitam atau pengsan

Keadaan ini boleh berlaku akibat kehilangan darah dan penurunan tekanan darah.

5. Kulit pucat, sesak nafas atau degupan jantung pantas

Pendarahan secara perlahan boleh menyebabkan anemia. Pendarahan yang lebih banyak pula boleh mengganggu peredaran darah.

6. Muntah berulang

Muntah yang berterusan boleh menunjukkan keradangan, parut atau penyumbatan pada saluran keluar perut.

7. Penurunan berat badan tanpa sebab

Berat badan yang turun tanpa perubahan diet atau aktiviti memerlukan pemeriksaan lanjut. Ia tidak patut dianggap sebagai masalah “gastrik biasa”.

8. Sukar atau sakit ketika menelan

Simptom ini mungkin berpunca daripada masalah lain pada esofagus atau saluran penghadaman atas dan memerlukan penilaian doktor.

Pendarahan, perforasi, penetrasi dan penyumbatan merupakan komplikasi utama ulser peptik.

Bilakah Perlu Berjumpa Doktor?

Buat pemeriksaan doktor jika:

• Sakit bahagian atas abdomen kerap berulang
• Simptom berlarutan atau semakin teruk
• Simptom mengganggu tidur atau aktiviti harian
• Ubat farmasi hanya melegakan sakit buat sementara
• Anda perlu mengambil NSAID dengan kerap
• Anda pernah mengalami ulser atau pendarahan
• Anda mengalami anemia
• Selera makan berkurangan
• Berat badan menurun tanpa sebab
• Anda kerap muntah
• Anda sukar menelan
• Simptom baharu bermula pada usia lebih lanjut
• Terdapat sejarah keluarga kanser perut

Dapatkan rawatan kecemasan jika mengalami muntah darah, najis hitam, pengsan atau sakit perut yang berlaku secara tiba-tiba dan sangat kuat.

Bagaimanakah Ulser Peptik Didiagnosis?

Doktor akan menilai simptom, sejarah kesihatan, faktor risiko dan ubat yang digunakan.

Maklumat yang mungkin ditanya termasuk:

• Lokasi dan tempoh sakit
• Hubungan sakit dengan makanan
• Kekerapan simptom
• Penggunaan NSAID atau aspirin
• Sejarah jangkitan H. pylori
• Sejarah ulser terdahulu
• Penggunaan ubat pencair darah
• Merokok dan pengambilan alkohol
• Perubahan berat badan
• Tanda pendarahan

Pemeriksaan fizikal boleh merangkumi pemeriksaan abdomen, tekanan darah, kadar denyutan jantung serta tanda anemia atau kehilangan darah.

Ujian nafas urea

Dalam ujian ini, pesakit mengambil bahan urea yang dilabelkan dengan karbon khas. Jika H. pylori terdapat dalam perut, bakteria akan memecahkan urea dan menghasilkan karbon dioksida yang boleh dikesan dalam sampel nafas.

Ujian nafas urea boleh digunakan untuk:

• Mengesan jangkitan aktif
• Membantu menentukan rawatan
• Mengesahkan kejayaan rawatan

Ujian antigen najis

Ujian ini mengesan komponen H. pylori dalam najis. Ia juga boleh digunakan untuk mengesan jangkitan aktif dan mengesahkan bahawa bakteria telah dibasmi selepas rawatan.

Ujian darah

Ujian darah antibodi boleh menunjukkan bahawa seseorang pernah terdedah kepada H. pylori. Namun, antibodi boleh kekal dalam darah walaupun bakteria sudah tiada.

Oleh sebab itu, ujian antibodi darah biasanya kurang sesuai untuk mengesahkan kejayaan rawatan.

Ujian darah lain boleh dilakukan untuk menilai:

• Anemia
• Kehilangan darah
• Jangkitan
• Fungsi hati
• Fungsi buah pinggang
• Keadaan kesihatan keseluruhan

Endoskopi saluran penghadaman atas

Endoskopi menggunakan tiub fleksibel yang mempunyai kamera. Tiub dimasukkan melalui mulut untuk melihat esofagus, perut dan duodenum.

Endoskopi membolehkan doktor:

• Melihat ulser secara langsung
• Menilai lokasi dan saiz ulser
• Mengambil sampel biopsi
• Mengesan pendarahan
• Menghentikan sesetengah pendarahan
• Menilai kemungkinan penyakit lain

Biopsi boleh dilakukan untuk mengesan H. pylori atau memeriksa perubahan pada sel.

Ujian pengimejan

Imbasan CT atau sinar-X mungkin diperlukan apabila doktor mengesyaki perforasi, penyumbatan atau komplikasi lain.

Pengimejan bukan pengganti utama endoskopi bagi semua kes ulser.

Siapakah yang Mungkin Memerlukan Endoskopi?

Keputusan untuk melakukan endoskopi bergantung pada umur, simptom, sejarah kesihatan dan penilaian klinikal.

Endoskopi lebih berkemungkinan disarankan jika terdapat:

• Pendarahan saluran penghadaman
• Anemia
• Muntah berulang
• Penurunan berat badan
• Sukar menelan
• Sakit ketika menelan
• Simptom berterusan walaupun telah dirawat
• Penggunaan NSAID dengan risiko tinggi
• Sejarah ulser yang rumit
• Kecurigaan terhadap kanser
• Ulser gastrik yang perlu dipantau

Pesakit yang mengalami pendarahan saluran penghadaman akut perlu mendapatkan penilaian segera di hospital.

Rawatan Ulser Peptik

Rawatan bergantung pada punca ulser.

Matlamat rawatan ialah:

1. Membantu ulser sembuh.
2. Mengurangkan pendedahan luka kepada asid.
3. Membasmi H. pylori jika dikesan.
4. Mengurus penggunaan NSAID.
5. Menghentikan pendarahan jika berlaku.
6. Mencegah komplikasi.
7. Mengurangkan risiko ulser berulang.

Perencat pam proton

Perencat pam proton atau PPI mengurangkan penghasilan asid perut dengan berkesan. Ubat ini membantu mengurangkan pendedahan luka kepada asid supaya tisu boleh sembuh.

PPI sering digunakan dalam rawatan:

• Ulser gastrik
• Ulser duodenum
• Ulser akibat NSAID
• Jangkitan H. pylori
• Pendarahan akibat ulser

Tempoh rawatan bergantung pada lokasi, saiz, punca dan tahap komplikasi ulser. Pesakit perlu mengikut tempoh yang ditetapkan walaupun simptom sudah reda.

Penyekat reseptor H2

Penyekat reseptor H2 turut mengurangkan penghasilan asid perut. Ia boleh digunakan dalam keadaan tertentu berdasarkan penilaian doktor.

Antasid

Antasid meneutralkan asid dan boleh melegakan rasa pedih dengan cepat. Namun, kesannya hanya sementara.

Antasid:

• Tidak membasmi H. pylori
• Tidak menjamin ulser telah sembuh
• Tidak menghapuskan risiko pendarahan
• Tidak patut menjadi satu-satunya rawatan bagi ulser yang telah disahkan

Ubat pelindung mukosa

Ubat seperti sucralfate atau bismut boleh digunakan dalam keadaan tertentu untuk membantu melindungi permukaan ulser.

Bismut juga boleh menjadi sebahagian daripada kombinasi rawatan H. pylori.

Secara umum, doktor akan memberikan ubat untuk membantu ulser sembuh dan pada masa yang sama mengenal pasti serta merawat puncanya.

Rawatan Jika Terdapat Jangkitan H. pylori

Jangkitan H. pylori biasanya dirawat menggunakan gabungan:

• Ubat pengurang asid
• Dua atau lebih antibiotik
• Bismut dalam sesetengah rejimen

Jenis, dos dan tempoh rawatan tidak sama bagi setiap pesakit. Pemilihannya perlu mengambil kira rintangan antibiotik, sejarah rawatan dan keadaan kesihatan individu.

Jangan membeli atau memilih antibiotik sendiri berdasarkan maklumat internet. Rejimen yang sesuai untuk seseorang mungkin tidak sesuai untuk pesakit lain.

Kegagalan rawatan boleh berlaku akibat:

• Rintangan antibiotik
• Dos ubat tertinggal
• Rawatan dihentikan terlalu awal
• Kesan sampingan yang tidak diuruskan
• Pemilihan antibiotik yang tidak sesuai
• Penggunaan antibiotik sama pada masa lalu

Habiskan semua ubat seperti diarahkan. Hubungi doktor jika kesan sampingan menyebabkan kesukaran untuk meneruskan rawatan.

Ujian pengesahan selepas rawatan

Simptom yang hilang tidak membuktikan bahawa H. pylori telah berjaya dibasmi.

Kejayaan rawatan perlu disahkan menggunakan salah satu kaedah berikut:

• Ujian nafas urea
• Ujian antigen najis
• Biopsi dalam keadaan tertentu

Ujian pengesahan lazimnya dilakukan sekurang-kurangnya empat minggu selepas antibiotik selesai. Ubat PPI biasanya perlu dihentikan kira-kira dua minggu sebelum ujian kerana ia boleh menyebabkan keputusan negatif palsu.

Walau bagaimanapun, jangan menghentikan PPI atau ubat lain tanpa arahan doktor.

Rawatan Ulser Akibat NSAID

Doktor akan menilai sama ada penggunaan NSAID masih diperlukan.

Pengurusan mungkin merangkumi:

• Menghentikan NSAID jika selamat
• Mengurangkan dos
• Memendekkan tempoh penggunaan
• Menukar kepada pilihan ubat lain
• Memberikan PPI
• Merawat H. pylori jika dikesan
• Memantau pesakit yang berisiko tinggi

Jangan mengambil dua NSAID serentak.

Sebagai contoh, seseorang mungkin menerima diclofenac daripada klinik tetapi turut mengambil ibuprofen yang dibeli dari farmasi. Gabungan tersebut boleh meningkatkan risiko kesan sampingan tanpa semestinya memberikan kelegaan sakit yang lebih baik.

Semak juga kandungan ubat selesema, sakit kepala dan sakit sendi kerana sesetengah produk mengandungi NSAID.

Jika aspirin diberikan untuk penyakit jantung atau pencegahan strok, keputusan untuk menghentikan atau meneruskannya perlu dibuat bersama doktor.

Adakah Ulser Peptik Memerlukan Pembedahan?

Kebanyakan ulser peptik boleh sembuh dengan ubat dan rawatan terhadap puncanya.

Endoskopi boleh digunakan untuk menghentikan pendarahan melalui kaedah seperti:

• Suntikan ubat
• Pemasangan klip
• Rawatan haba
• Teknik endoskopi lain

Pembedahan mungkin diperlukan apabila:

• Pendarahan tidak dapat dikawal
• Ulser mengalami perforasi
• Berlaku penyumbatan yang serius
• Ulser tidak sembuh
• Ulser kerap berulang
• Terdapat kecurigaan terhadap penyakit malignan

Pemakanan untuk Pesakit Ulser Peptik

Tiada satu “diet ulser” khusus yang boleh menyembuhkan semua pesakit.

Rawatan terhadap punca tetap lebih penting. Mengelakkan cili tidak akan membasmi H. pylori, manakala minum susu tidak boleh menggantikan ubat PPI atau antibiotik.

Langkah pemakanan yang mungkin membantu termasuk:

• Makan dalam bahagian sederhana
• Elakkan hidangan terlalu besar jika mencetuskan sakit
• Makan secara perlahan
• Pilih makanan yang seimbang
• Minum air secukupnya
• Pastikan pengambilan protein mencukupi
• Catat makanan yang memburukkan simptom

Makanan dan minuman yang mungkin perlu dihadkan jika mencetuskan simptom termasuk:

• Makanan terlalu pedas
• Makanan sangat berminyak
• Kopi
• Minuman tenaga
• Alkohol
• Minuman berkarbonat
• Makanan terlalu masam
• Coklat bagi sesetengah individu

Tidak semua pesakit perlu mengelakkan semua makanan tersebut.

Susu mungkin melegakan rasa pedih buat sementara waktu, tetapi ia bukan rawatan ulser. Sesetengah produk susu berlemak juga boleh mencetuskan ketidakselesaan pada individu tertentu.

Perubahan Gaya Hidup yang Membantu Pemulihan

Berhenti merokok

Merokok boleh melambatkan penyembuhan dan meningkatkan risiko ulser berulang.

Hadkan atau elakkan alkohol

Alkohol boleh merengsakan mukosa dan memburukkan pendarahan.

Ambil ubat mengikut jadual

PPI dan antibiotik perlu diambil mengikut arahan. Gunakan peringatan telefon jika rawatan melibatkan beberapa dos sehari.

Jangan berkongsi antibiotik

Antibiotik yang diberikan kepada orang lain mungkin tidak sesuai dan boleh menyumbang kepada masalah rintangan antibiotik.

Semak ubat tahan sakit

Maklumkan kepada doktor atau ahli farmasi jika pernah mengalami ulser sebelum membeli ubat tahan sakit.

Urus tekanan

Pengurusan tekanan tidak menggantikan rawatan perubatan. Namun, ia boleh membantu memperbaiki tidur, corak pemakanan dan cara seseorang mengurus simptom.

Komplikasi Ulser Peptik

1. Pendarahan

Ulser boleh menjadi semakin dalam dan merosakkan salur darah.

Pendarahan perlahan boleh menyebabkan:

• Keletihan
• Pucat
• Pening
• Sesak nafas
• Anemia

Pendarahan akut pula boleh menyebabkan:

• Muntah darah
• Najis hitam
• Tekanan darah rendah
• Degupan jantung pantas
• Pengsan
• Renjatan

2. Perforasi atau kebocoran

Perforasi berlaku apabila ulser membentuk lubang yang menembusi dinding perut atau duodenum.

Kandungan saluran penghadaman boleh memasuki rongga abdomen dan menyebabkan peritonitis, jangkitan serius atau sepsis.

Tanda utama ialah sakit perut yang berlaku secara tiba-tiba dan sangat kuat.

3. Penetrasi

Penetrasi berlaku apabila ulser menembusi dinding perut atau duodenum dan merebak ke organ bersebelahan, seperti pankreas.

Kesakitan boleh menjadi berterusan atau menjalar ke bahagian belakang.

4. Penyumbatan saluran keluar perut

Keradangan atau pembentukan parut boleh menyempitkan laluan makanan keluar dari perut.

Simptomnya termasuk:

• Cepat kenyang
• Kembung
• Muntah selepas makan
• Muntah makanan yang belum dihadam
• Penurunan berat badan
• Dehidrasi

5. Ulser tidak sembuh

Ulser yang tidak sembuh walaupun telah menerima rawatan dikenali sebagai ulser refraktori.

Punca yang mungkin termasuk:

• H. pylori masih belum dibasmi
• Rintangan antibiotik
• NSAID masih digunakan
• Ubat tidak diambil seperti diarahkan
• Merokok
• Penghasilan asid berlebihan
• Diagnosis lain yang menyerupai ulser

Adakah Ulser Peptik Boleh Menjadi Kanser?

Kebanyakan ulser peptik bukan kanser.

Ulser duodenum jarang berpunca daripada kanser. Namun, sesetengah kanser perut boleh menyerupai ulser gastrik ketika endoskopi.

Oleh sebab itu, doktor mungkin mengambil biopsi daripada lesion gastrik atau mengatur endoskopi susulan bagi memastikan ulser telah sembuh.

Jangkitan H. pylori yang berpanjangan juga dikaitkan dengan peningkatan risiko kanser perut dan limfoma MALT. Ini tidak bermakna semua individu yang dijangkiti akan mendapat kanser, tetapi ia merupakan salah satu sebab jangkitan yang telah disahkan perlu dirawat dengan betul.

Berapa Lamakah Ulser Peptik Mengambil Masa untuk Sembuh?

Tempoh penyembuhan bergantung pada:

• Saiz ulser
• Lokasi ulser
• Punca ulser
• Penggunaan NSAID
• Kejayaan pembasmian H. pylori
• Pematuhan terhadap ubat
• Tabiat merokok
• Kehadiran komplikasi

Banyak ulser memerlukan rawatan selama beberapa minggu. Ulser yang besar, rumit atau lambat sembuh mungkin memerlukan rawatan lebih lama dan pemeriksaan endoskopi susulan.

Jangan menghentikan ubat hanya kerana rasa sakit telah hilang. Simptom boleh reda sebelum luka sembuh sepenuhnya.

Bolehkah Ulser Peptik Berulang?

Ya. Ulser boleh berulang jika puncanya masih belum dihapuskan.

Antara penyebab ulser berulang ialah:

1. H. pylori gagal dibasmi.
2. NSAID digunakan semula.
3. Pesakit terus merokok.
4. Ubat dihentikan terlalu awal.
5. Terdapat penghasilan asid yang luar biasa.
6. Diagnosis sebenar belum dikenal pasti.

Ujian pengesahan H. pylori dan semakan penggunaan ubat tahan sakit penting untuk mengurangkan risiko ulser berulang.

Cara Mengurangkan Risiko Ulser Peptik

1. Gunakan NSAID hanya apabila diperlukan.
2. Gunakan dos paling rendah untuk tempoh paling singkat apabila disarankan.
3. Jangan mengambil beberapa NSAID serentak.
4. Beritahu doktor jika pernah mengalami ulser.
5. Jangan hentikan aspirin preskripsi sendiri.
6. Jalani ujian H. pylori apabila disarankan.
7. Habiskan rawatan antibiotik.
8. Lakukan ujian pengesahan selepas rawatan.
9. Berhenti merokok.
10. Hadkan pengambilan alkohol.
11. Kenal pasti tanda pendarahan.
12. Dapatkan pemeriksaan jika simptom berulang.

Mitos dan Fakta Tentang Ulser Peptik

Mitos 1: Semua ulser disebabkan makanan pedas

Fakta: Punca utama ialah jangkitan H. pylori dan penggunaan NSAID. Makanan pedas hanya memburukkan simptom bagi sesetengah individu.

Mitos 2: Minum susu boleh menyembuhkan ulser

Fakta: Susu mungkin memberikan kelegaan sementara, tetapi tidak merawat punca ulser.

Mitos 3: Semua sakit “gastrik” ialah ulser

Fakta: Dispepsia, refluks asid, gastritis dan masalah lain boleh menghasilkan simptom yang serupa.

Mitos 4: NSAID selamat jika diambil selepas makan

Fakta: Mengambil NSAID selepas makan tidak menghapuskan risiko ulser atau pendarahan.

Mitos 5: Apabila sakit hilang, bakteria sudah tiada

Fakta: Pembasmian H. pylori perlu disahkan menggunakan ujian yang sesuai.

Mitos 6: Semua ulser memerlukan pembedahan

Fakta: Kebanyakan ulser boleh dirawat menggunakan ubat. Pembedahan biasanya diperlukan apabila berlaku komplikasi tertentu.

Kesimpulan

Ulser peptik ialah luka pada lapisan perut atau duodenum. Punca paling lazim ialah jangkitan H. pylori dan penggunaan NSAID.

Kesakitan bahagian atas abdomen, rasa pedih, kembung dan loya boleh berlaku, tetapi simptom tersebut tidak khusus kepada ulser. Diagnosis mungkin memerlukan ujian H. pylori, ujian darah atau endoskopi.

Rawatan bergantung pada punca. Jangkitan H. pylori memerlukan kombinasi ubat, manakala ulser berkaitan NSAID memerlukan semakan penggunaan ubat tahan sakit. Ubat pengurang asid membantu ulser sembuh tetapi tidak menggantikan rawatan terhadap punca.

Muntah darah, najis hitam, pengsan dan sakit perut yang berlaku secara tiba-tiba merupakan tanda kecemasan. Rawatan awal dapat mengurangkan risiko pendarahan, perforasi, penyumbatan dan ulser berulang.

Soalan Lazim Tentang Ulser Peptik