Kesan Penyalahgunaan Dadah Terhadap Individu, Keluarga dan Masyarakat

Penyalahgunaan dadah bukan sekadar isu disiplin, kelemahan diri atau pelanggaran undang-undang. Ia merupakan masalah kesihatan yang kompleks dan boleh menjejaskan fungsi otak, tubuh, emosi, tingkah laku serta keupayaan seseorang menjalani kehidupan harian.

Kesannya juga tidak berhenti pada individu yang menggunakan dadah. Pasangan, anak-anak, ibu bapa, adik-beradik, majikan, sistem kesihatan dan komuniti boleh turut menanggung akibatnya.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia menerangkan bahawa penggunaan dadah psikoaktif tanpa pengawasan perubatan boleh membawa risiko kesihatan yang ketara dan menyebabkan ketagihan dadah. Apabila tidak dirawat, masalah ini boleh meningkatkan risiko penyakit, kematian serta kemerosotan fungsi keluarga, sosial, pendidikan dan pekerjaan.

Namun, masalah ketagihan tidak bermakna seseorang sudah tiada harapan. Ketagihan dadah boleh dirawat melalui gabungan penilaian perubatan, terapi psikologi, ubat tertentu, sokongan keluarga dan program pemulihan yang sesuai.

Apakah Maksud Penyalahgunaan Dadah?

Penyalahgunaan dadah merujuk kepada penggunaan bahan dengan cara yang boleh mendatangkan kemudaratan kepada kesihatan, keselamatan atau kehidupan seseorang.

Ia boleh melibatkan:

• Penggunaan dadah terlarang
• Pengambilan ubat preskripsi tanpa arahan doktor
• Menggunakan ubat milik orang lain
• Mengambil dos yang lebih tinggi daripada yang diarahkan
• Mengambil ubat lebih kerap atau lebih lama daripada arahan
• Mengubah cara ubat digunakan, seperti menghancurkan atau menyuntiknya
• Mencampurkan beberapa bahan untuk mendapatkan kesan tertentu
• Terus menggunakan bahan walaupun sudah mengalami masalah kesihatan, keluarga atau pekerjaan

Istilah “penyalahgunaan dadah” sering digunakan dalam pendidikan kesihatan dan perbincangan awam. Dalam konteks klinikal, doktor mungkin menggunakan istilah gangguan penggunaan bahan atau gangguan penggunaan dadah.

Gangguan ini melibatkan corak penggunaan yang menyebabkan kemerosotan atau kesusahan ketara, seperti hilang kawalan terhadap penggunaan, keinginan kuat, pengabaian tanggungjawab dan penggunaan berterusan walaupun membawa akibat buruk.

Adakah Kebergantungan Sama dengan Ketagihan?

Kebergantungan fizikal dan ketagihan berkaitan, tetapi tidak semestinya sama.

Kebergantungan fizikal

Kebergantungan berlaku apabila tubuh sudah menyesuaikan diri dengan sesuatu bahan. Apabila bahan itu dikurangkan atau dihentikan, seseorang mungkin mengalami gejala penarikan.

Kebergantungan juga boleh berlaku pada pesakit yang mengambil ubat tertentu secara sah dan mengikut arahan doktor. Oleh itu, kebergantungan fizikal sahaja tidak semestinya bermaksud seseorang mengalami ketagihan.

Toleransi

Toleransi berlaku apabila dos yang sama tidak lagi menghasilkan kesan seperti sebelumnya. Individu mungkin terdorong mengambil dos yang lebih tinggi untuk mendapatkan kesan yang diinginkan.

Toleransi boleh meningkatkan risiko keracunan, kecederaan dan dos berlebihan.

Ketagihan atau gangguan penggunaan dadah

Ketagihan melibatkan penggunaan yang sukar dikawal walaupun seseorang mengetahui bahawa perbuatan tersebut telah menjejaskan kesihatan, hubungan atau kehidupannya.

Antara cirinya ialah:

• Gagal mengurangkan penggunaan
• Keinginan yang sangat kuat
• Banyak masa digunakan untuk mendapatkan atau mengambil dadah
• Mengabaikan tanggungjawab
• Menggunakan dadah dalam keadaan berbahaya
• Terus menggunakan walaupun menghadapi masalah
• Mengalami toleransi atau gejala penarikan

NIDA menerangkan ketagihan sebagai gangguan kronik yang boleh berulang dan dicirikan oleh pencarian serta penggunaan dadah secara kompulsif walaupun membawa akibat buruk.

Jenis Dadah yang Boleh Disalahgunakan

Kesan dadah berbeza mengikut jenis bahan, dos, kekuatan, cara pengambilan, keadaan kesihatan dan bahan lain yang diambil bersama.

1. Opioid

Opioid termasuk heroin, morfin, fentanyl dan ubat tahan sakit opioid tertentu.

Kesan yang boleh berlaku termasuk:

• Rasa khayal atau euforia
• Mengantuk
• Loya dan muntah
• Sembelit
• Anak mata mengecil
• Pernafasan menjadi perlahan
• Tidak sedarkan diri
• Dos berlebihan

Risiko paling berbahaya ialah penekanan pernafasan. Dalam dos berlebihan opioid, seseorang boleh berhenti bernafas dan meninggal dunia jika tidak menerima bantuan segera.

2. Perangsang

Perangsang termasuk methamphetamine atau syabu, amphetamine dan kokain.

Ia boleh menyebabkan:

• Tenaga dan kewaspadaan meningkat
• Degupan jantung menjadi laju
• Tekanan darah meningkat
• Sukar tidur
• Hilang selera makan
• Gelisah
• Agresif
• Paranoia
• Halusinasi
• Suhu badan meningkat
• Sawan atau strok

Keracunan perangsang boleh berlaku walaupun seseorang masih sedar. Sakit dada, suhu badan terlalu tinggi, kekeliruan teruk dan sawan merupakan tanda kecemasan.

3. Kanabis

Kanabis boleh mengubah persepsi, koordinasi, masa tindak balas, perhatian dan ingatan jangka pendek.

Sesetengah individu juga boleh mengalami:

• Keresahan
• Serangan panik
• Paranoia
• Kekeliruan
• Kemerosotan motivasi
• Gangguan fungsi pembelajaran atau pekerjaan
• Gejala psikosis, terutama dalam individu yang terdedah

Risiko bergantung pada kekuatan produk, kekerapan penggunaan, umur ketika mula menggunakan dan keadaan kesihatan mental individu.

4. Ubat penenang dan ubat tidur

Ubat penenang tertentu, termasuk benzodiazepine, boleh menyebabkan mengantuk, koordinasi terganggu, masalah ingatan dan kebergantungan.

Mencampurkan ubat penenang dengan opioid, alkohol atau bahan lain yang memperlahankan sistem saraf boleh meningkatkan risiko pernafasan perlahan, koma dan kematian.

5. Dadah sintetik dan bahan psikoaktif baharu

Bahan sintetik mungkin dijual sebagai pil, serbuk, cecair atau campuran herba. Kandungan sebenar, kekuatan dan bahan pencemar mungkin tidak diketahui oleh pengguna.

Keadaan ini menjadikan kesannya sukar dijangka. Dua produk yang kelihatan sama boleh mempunyai kandungan atau kekuatan yang sangat berbeza.

6. Bahan sedutan

Bahan seperti gam, pelarut, gas dan aerosol tertentu boleh disedut untuk mendapatkan kesan khayal.

Penyalahgunaan bahan sedutan boleh mengakibatkan:

• Kekurangan oksigen
• Gangguan irama jantung
• Kerosakan otak
• Kerosakan hati dan buah pinggang
• Hilang kesedaran
• Kematian mengejut

7. Bahan berasaskan tumbuhan

Bahan yang berasal daripada tumbuhan tidak semestinya selamat. Produk seperti ketum juga boleh disalahgunakan dan berpotensi menyebabkan kebergantungan, gejala penarikan serta interaksi berbahaya dengan ubat atau bahan lain.

Mengapa Seseorang Mula Menggunakan Dadah?

Tiada satu punca tunggal yang menerangkan semua kes penyalahgunaan dadah. Ia biasanya berlaku akibat gabungan faktor biologi, psikologi, keluarga dan persekitaran.

Faktor individu

Antara faktor yang boleh meningkatkan risiko ialah:

• Rasa ingin tahu
• Mahu mencuba
• Sukar mengawal impuls
• Mahu diterima oleh kumpulan
• Mencari keseronokan atau rangsangan
• Kurang pengetahuan tentang risiko
• Bermula pada usia muda

Tekanan emosi dan masalah kesihatan mental

Sesetengah individu menggunakan dadah untuk cuba mengurangkan:

• Kesedihan
• Keresahan
• Trauma
• Tekanan kerja
• Konflik keluarga
• Kesunyian
• Gangguan tidur
• Kenangan yang menyakitkan

Penggunaan sebagai cara “merawat diri sendiri” mungkin memberi kelegaan sementara, tetapi boleh memburukkan kesihatan mental dan menyebabkan kebergantungan.

Hubungannya boleh berlaku dalam kedua-dua arah. Masalah kesihatan mental boleh meningkatkan risiko penyalahgunaan dadah, manakala penggunaan dadah boleh mencetuskan atau memburukkan keresahan, kemurungan, paranoia dan psikosis.

Faktor keluarga

Risiko juga boleh dipengaruhi oleh:

• Konflik rumah tangga
• Pengabaian
• Penderaan
• Keganasan rumah tangga
• Kurang pemantauan
• Komunikasi yang lemah
• Ahli keluarga yang turut menggunakan dadah
• Kehilangan individu penting dalam keluarga

Faktor sosial dan ekonomi

Pengangguran, kemiskinan, kehilangan tempat tinggal, tekanan kewangan, keciciran pendidikan dan kurang akses kepada rawatan boleh menyumbang kepada ketagihan dadah.

Namun, penyalahgunaan dadah boleh berlaku dalam semua lapisan masyarakat. Ia bukan masalah yang hanya berlaku kepada golongan tertentu.

Bagaimana Dadah Mempengaruhi Otak?

Banyak dadah mempengaruhi sistem ganjaran otak, iaitu rangkaian yang terlibat dalam motivasi, pembelajaran dan pengalaman keseronokan.

Apabila dadah menghasilkan rangsangan atau kelegaan yang kuat, otak boleh mula mengaitkan bahan tersebut dengan ganjaran. Individu kemudiannya terdorong untuk mengulangi penggunaan.

Dengan penggunaan berulang:

1. Otak semakin peka terhadap pencetus yang dikaitkan dengan dadah.
2. Kesan bahan mungkin berkurang akibat toleransi.
3. Individu mungkin memerlukan dos lebih tinggi.
4. Aktiviti biasa mungkin tidak lagi memberikan kepuasan yang sama.
5. Keupayaan mengawal impuls dan membuat pertimbangan boleh terganggu.
6. Penggunaan diteruskan walaupun individu sedar tentang akibat buruknya.

Perubahan ini membantu menerangkan mengapa arahan seperti “berhenti sahaja” sering tidak mencukupi.

Walaupun tanggungjawab terhadap tindakan tetap penting, ketagihan dadah memerlukan pendekatan rawatan, bukannya hanya ceramah atau hukuman. AADK turut menerangkan penagihan sebagai masalah kompleks yang memberi kesan kepada otak, pemikiran, perasaan dan tingkah laku.

Kesan Penyalahgunaan Dadah Terhadap Individu

Kesan terhadap individu boleh berlaku dengan cepat atau berkembang selepas penggunaan berulang. Tidak semua orang mengalami kesan yang sama.

Kesan terhadap kesihatan fizikal

Bergantung pada bahan, penyalahgunaan dadah boleh menyebabkan:

• Perubahan berat badan
• Kekurangan zat makanan
• Dehidrasi
• Gangguan tidur
• Keletihan berpanjangan
• Masalah gigi dan mulut
• Tekanan darah tidak stabil
• Gangguan irama jantung
• Sakit dada
• Serangan jantung
• Masalah pernafasan
• Sawan
• Strok
• Kerosakan hati
• Kerosakan buah pinggang
• Kecederaan akibat jatuh atau kemalangan

Cara pengambilan juga mempengaruhi risiko. Dadah yang dihisap boleh merosakkan saluran pernafasan, manakala suntikan tidak selamat boleh menyebabkan jangkitan.

Risiko jangkitan akibat suntikan

Perkongsian jarum, picagari atau peralatan menyediakan dadah boleh menyebarkan jangkitan bawaan darah.

Antaranya:

• HIV
• Hepatitis B
• Hepatitis C
• Jangkitan kulit
• Abses
• Jangkitan tulang
• Jangkitan injap jantung atau endokarditis
• Jangkitan bakteria dan kulat dalam darah

CDC menyatakan bahawa penggunaan peralatan suntikan yang tercemar merupakan laluan utama penularan HIV dan hepatitis C dalam kalangan individu yang menyuntik dadah.

Kesan terhadap fungsi otak dan kognitif

Penyalahgunaan dadah boleh mengganggu:

• Tumpuan
• Ingatan
• Kelajuan tindak balas
• Pertimbangan
• Penyelesaian masalah
• Keupayaan merancang
• Kawalan diri
• Kesedaran terhadap risiko

Gangguan ini boleh meningkatkan risiko kemalangan, keputusan kewangan yang buruk dan kegagalan memenuhi tanggungjawab.

Seseorang mungkin kelihatan sedar tetapi masih tidak mampu memandu, mengendalikan mesin atau membuat keputusan dengan selamat.

Kesan terhadap kesihatan mental

Kesan psikologi boleh termasuk:

• Keresahan
• Serangan panik
• Kemurungan
• Mudah marah
• Perubahan emosi mendadak
• Agresif
• Paranoia
• Halusinasi
• Kekeliruan
• Psikosis
• Pemikiran untuk mencederakan diri
• Pemikiran untuk membunuh diri

Gejala mungkin berlaku ketika berada di bawah pengaruh, semasa penarikan atau selepas penggunaan berpanjangan.

Sebarang ancaman mencederakan diri, cubaan membunuh diri, halusinasi yang mengarahkan tindakan berbahaya atau tingkah laku tidak terkawal perlu dianggap sebagai kecemasan.

Kesan terhadap tingkah laku

Apabila penggunaan menjadi keutamaan, seseorang mungkin mula:

• Menyembunyikan aktiviti
• Menipu tentang penggunaan
• Mengabaikan kebersihan diri
• Memungkiri janji
• Tidak pulang ke rumah
• Mengambil barang tanpa kebenaran
• Berhutang
• Menggunakan wang keperluan asas untuk membeli dadah
• Mengambil risiko seksual
• Memandu di bawah pengaruh
• Terlibat dalam pergaduhan

Tidak semua individu yang menggunakan dadah menjadi ganas atau melakukan jenayah. Walau bagaimanapun, gangguan pertimbangan, tekanan mendapatkan bekalan dan gejala tertentu seperti paranoia boleh meningkatkan risiko tingkah laku berbahaya.

Kesan terhadap pendidikan

Dalam kalangan pelajar, kesannya boleh termasuk:

• Kerap ponteng
• Sukar memberikan perhatian
• Prestasi akademik merosot
• Hilang minat terhadap pelajaran
• Konflik dengan guru
• Masalah disiplin
• Keciciran sekolah
• Gagal menamatkan pengajian

Kegagalan pendidikan boleh memberi kesan jangka panjang terhadap peluang pekerjaan dan pendapatan.

Kesan terhadap pekerjaan

Di tempat kerja, ketagihan dadah boleh menyebabkan:

• Lewat hadir
• Tidak hadir tanpa alasan
• Produktiviti menurun
• Kesilapan berulang
• Sukar mengikuti arahan
• Konflik dengan rakan sekerja
• Kemalangan ketika bekerja
• Pelanggaran peraturan keselamatan
• Kehilangan pekerjaan

Pekerja yang mengendalikan kenderaan, mesin berat, elektrik atau bahan berbahaya boleh mendatangkan risiko kepada orang lain apabila berada di bawah pengaruh.

Kesan terhadap kewangan

Kos membeli dadah boleh mengganggu kemampuan seseorang membayar:

• Sewa rumah
• Bil utiliti
• Makanan
• Rawatan
• Keperluan anak
• Hutang
• Ansuran kenderaan

Apabila penggunaan semakin tidak terkawal, individu mungkin meminjam berulang kali, menjual barang, menggunakan simpanan keluarga atau mengambil pinjaman berisiko.

Kehilangan pekerjaan menjadikan masalah ini lebih berat kerana pendapatan berkurang ketika perbelanjaan berkaitan dadah masih berterusan.

Kesan terhadap hubungan sosial

Kesan dadah kepada hubungan bukan hanya disebabkan bahan itu sendiri. Penipuan, janji yang dimungkiri, kehilangan wang dan tingkah laku tidak menentu boleh menghakis kepercayaan.

Individu mungkin:

• Menjauhkan diri daripada keluarga
• Kehilangan rakan lama
• Berkawan hanya dengan kumpulan yang menggunakan dadah
• Mengabaikan pasangan
• Tidak menjalankan tanggungjawab sebagai ibu atau bapa
• Berasa malu dan mengasingkan diri

Pengasingan sosial boleh meningkatkan tekanan dan seterusnya mencetuskan penggunaan semula.

Kesan Jangka Pendek Penyalahgunaan Dadah

Kesan jangka pendek boleh berlaku selepas satu episod penggunaan.

Seseorang tidak perlu menggunakan dadah untuk tempoh yang lama sebelum mengalami komplikasi serius. Bahan yang terlalu kuat, campuran tidak diketahui atau pencemaran boleh menyebabkan keracunan pada penggunaan pertama.

Kesan Jangka Panjang Penyalahgunaan Dadah

Penggunaan berulang boleh menyumbang kepada:

• Toleransi
• Kebergantungan
• Ketagihan dadah
• Kerosakan organ
• Masalah ingatan dan tumpuan
• Gangguan mental
• Jangkitan kronik
• Kehilangan pekerjaan
• Hutang
• Kemerosotan hubungan
• Kehilangan tempat tinggal
• Masalah undang-undang
• Kematian pramatang

Kesan jangka panjang tidak semestinya hilang serta-merta selepas penggunaan dihentikan. Sesetengah masalah kesihatan memerlukan rawatan berbulan-bulan atau sepanjang hayat.

Risiko Dos Berlebihan

Dos berlebihan berlaku apabila jumlah atau kesan sesuatu bahan melebihi kemampuan tubuh menanganinya.

Risiko meningkat apabila:

• Mengambil dos yang tinggi
• Mencampurkan beberapa bahan
• Menggunakan opioid bersama ubat penenang atau alkohol
• Kandungan bahan tidak diketahui
• Menggunakan dadah seorang diri
• Menggunakan semula selepas tempoh berhenti
• Mempunyai penyakit jantung, paru-paru, hati atau buah pinggang
• Mengambil ubat lain yang berinteraksi
• Menggunakan bahan sintetik yang tidak diketahui kekuatannya

Selepas tempoh berhenti, toleransi boleh menurun. Jika seseorang kembali mengambil dos lama, tubuh mungkin tidak lagi mampu menanganinya.

Tanda Dos Berlebihan yang Perlu Dikenali

Tanda berbeza mengikut bahan, tetapi keadaan berikut memerlukan tindakan kecemasan:

• Tidak sedarkan diri
• Sukar atau tidak boleh dibangunkan
• Pernafasan perlahan, cetek, berbunyi atau terhenti
• Bibir atau hujung jari kelihatan kebiruan
• Anak mata sangat kecil
• Sawan
• Sakit dada
• Degupan jantung sangat laju atau tidak teratur
• Suhu badan terlalu tinggi
• Kulit sangat panas
• Kekeliruan teruk
• Halusinasi dengan tingkah laku berbahaya
• Lemah sebelah badan
• Sukar bercakap
• Rebah secara tiba-tiba

Gabungan tidak sedarkan diri, anak mata mengecil dan kesukaran bernafas merupakan tanda klasik dos berlebihan opioid.

Apa Perlu Dilakukan Jika Disyaki Dos Berlebihan?

1. Hubungi 999 dengan segera. Jangan tunggu simptom bertambah teruk.
2. Beritahu bahan yang mungkin diambil. Maklumat yang tepat membantu pasukan perubatan memberikan rawatan.
3. Periksa pernafasan. Jika individu tidak bernafas, mulakan bantuan pernafasan atau CPR jika anda terlatih.
4. Letakkan dalam posisi mengiring. Lakukan jika individu tidak sedarkan diri tetapi masih bernafas dan tiada kecederaan yang menghalangnya.
5. Gunakan naloxone jika disyaki opioid. Berikan jika ia tersedia dan anda tahu cara menggunakannya. Naloxone boleh membalikkan kesan dos berlebihan opioid buat sementara waktu, tetapi bantuan kecemasan masih diperlukan. WHO menyokong akses naloxone dan latihan mengenali dos berlebihan bagi individu yang berkemungkinan menyaksikannya.
6. Jauhkan individu daripada haba atau bahaya. Jika disyaki keracunan perangsang dan tubuh terlalu panas, pindahkan ke kawasan lebih sejuk sementara menunggu bantuan.
7. Jangan biarkan individu bersendirian. Pantau pernafasan sehingga ambulans tiba.
8. Jangan paksa muntah atau beri kopi. Kaedah ini tidak merawat dos berlebihan dan boleh menyebabkan komplikasi.

Kesan Penyalahgunaan Dadah Terhadap Keluarga

Keluarga sering menjadi pihak pertama yang menyedari perubahan, tetapi mereka juga mungkin tidak tahu cara bertindak.

Kehilangan kepercayaan

Kepercayaan boleh terjejas apabila berlaku:

• Penipuan
• Wang atau barang hilang
• Janji tidak ditepati
• Penggunaan disembunyikan
• Ketidakhadiran di rumah
• Tindakan tidak menentu
• Manipulasi untuk mendapatkan wang

Kepercayaan biasanya mengambil masa untuk dibina semula walaupun individu sudah memulakan rawatan.

Beban emosi

Ahli keluarga mungkin berasa:

• Marah
• Takut
• Sedih
• Malu
• Bersalah
• Keliru
• Putus asa
• Keletihan
• Sentiasa berjaga-jaga

Mereka mungkin tertanya-tanya sama ada masalah itu berlaku kerana kegagalan sendiri. Hakikatnya, ketagihan dadah biasanya mempunyai pelbagai punca dan tidak boleh diletakkan sepenuhnya pada seorang ahli keluarga.

Konflik rumah tangga

Ketagihan dadah boleh menyebabkan:

• Pertengkaran
• Ancaman
• Keganasan rumah tangga
• Perpisahan
• Perceraian
• Pengabaian tanggungjawab
• Suasana rumah yang tidak stabil

Jika terdapat keganasan atau ancaman, keselamatan pasangan, anak dan ahli keluarga lain mesti didahulukan. Jangan cuba berhadapan seorang diri ketika individu sedang agresif atau berada di bawah pengaruh.

Beban kewangan keluarga

Keluarga mungkin terpaksa menanggung:

• Kos rawatan
• Kehilangan pendapatan
• Hutang
• Kerosakan harta
• Kos guaman
• Kos pengangkutan ke pusat rawatan
• Keperluan anak yang terabai
• Pinjaman yang dibuat atas nama ahli keluarga

Dalam keadaan tertentu, keluarga terus memberikan wang kerana takut individu akan mencuri atau melakukan sesuatu yang berbahaya. Walaupun niatnya mahu membantu, pemberian wang tanpa kawalan boleh memanjangkan kitaran penggunaan.

Kesan terhadap anak-anak

Kanak-kanak yang tinggal dalam rumah dengan masalah penggunaan dadah mungkin mengalami:

• Kurang pengawasan
• Pengabaian
• Kekurangan makanan atau keperluan asas
• Ketidakstabilan emosi
• Ketakutan
• Gangguan tidur
• Prestasi sekolah merosot
• Masalah tingkah laku
• Kesukaran mempercayai orang dewasa
• Terpaksa mengambil tanggungjawab yang tidak sesuai dengan usia

Anak mungkin cuba menjaga adik, mengurus rumah atau menyembunyikan masalah keluarga. Keadaan ini boleh menyebabkan tekanan dan trauma jangka panjang.

Sokongan kepada keluarga, termasuk kaunseling dan terapi keluarga, boleh membantu memperbaiki komunikasi, peranan dan corak hubungan sepanjang proses rawatan.

Membantu atau Membenarkan Ketagihan?

Membantu bermaksud menyokong keselamatan, rawatan dan perubahan positif.

Contohnya:

• Mengatur temu janji rawatan
• Menemani individu ke klinik
• Menyediakan makanan
• Membantu mengikuti pelan rawatan
• Menjaga anak ketika individu menghadiri terapi
• Memberi galakan tanpa menghina

Tingkah laku membenarkan ketagihan pula boleh termasuk:

• Memberi wang tunai tanpa kawalan
• Menipu kepada majikan bagi pihak individu
• Menyelesaikan semua hutangnya berulang kali
• Menyembunyikan penggunaan daripada petugas kesihatan
• Membenarkan keganasan
• Menghapuskan setiap akibat munasabah daripada tindakannya

Sempadan yang jelas bukan bermaksud keluarga tidak menyayangi individu tersebut. Sempadan melindungi keselamatan keluarga dan mengurangkan ruang untuk penggunaan berterusan.

Kesan Penyalahgunaan Dadah Terhadap Masyarakat

Kesan kepada masyarakat melibatkan kesihatan, keselamatan, ekonomi dan kestabilan sosial.

Beban sistem kesihatan

Penyalahgunaan dadah boleh meningkatkan keperluan terhadap:

• Perkhidmatan ambulans
• Jabatan kecemasan
• Rawatan dos berlebihan
• Rawatan kecederaan
• Rawatan jangkitan
• Perkhidmatan psikiatri
• Rawatan kehamilan berisiko
• Pemulihan
• Rawatan susulan jangka panjang

Ketagihan dadah yang tidak dirawat turut dikaitkan dengan peningkatan penyakit, kematian dan kos sosial.

Kesan terhadap keselamatan awam

Penggunaan dadah boleh meningkatkan risiko:

• Kemalangan jalan raya
• Kemalangan di tempat kerja
• Kebakaran
• Kecederaan
• Pergaduhan
• Pengabaian kanak-kanak
• Tingkah laku berbahaya di tempat awam

Namun, adalah tidak tepat untuk menganggap semua individu yang menggunakan dadah sebagai penjenayah atau ancaman. Stigma sebegini boleh menyebabkan seseorang menyembunyikan masalah dan mengelakkan rawatan.

Kehilangan produktiviti

Kesan ekonomi boleh berlaku melalui:

• Ketidakhadiran pekerja
• Produktiviti menurun
• Kemalangan pekerjaan
• Kehilangan tenaga kerja
• Kos rawatan
• Kos pemulihan
• Kos penguatkuasaan
• Kos penjagaan kanak-kanak yang terjejas
• Pendapatan keluarga yang hilang

Masalah yang tidak dirawat boleh menyebabkan individu kehilangan pekerjaan, manakala keluarga perlu mengambil cuti atau berhenti kerja untuk mengurus krisis.

Ketidakstabilan komuniti

Komuniti boleh mengalami:

• Rasa tidak selamat
• Kerosakan harta
• Konflik kejiranan
• Peningkatan individu tanpa tempat tinggal
• Keciciran pendidikan
• Keluarga berpecah
• Pengasingan sosial
• Stigma terhadap individu yang sedang pulih

Perkhidmatan rawatan komuniti, sokongan pekerjaan, tempat tinggal stabil dan integrasi semula sosial penting untuk mengurangkan risiko penggunaan semula.

Kesan antara generasi

Apabila masalah dadah berlarutan dalam keluarga, kesannya boleh berterusan kepada generasi seterusnya melalui:

• Trauma zaman kanak-kanak
• Kemiskinan
• Keciciran pendidikan
• Kekurangan penjagaan
• Konflik keluarga
• Normalisasi penggunaan bahan
• Akses terhad kepada peluang pekerjaan

Pencegahan tidak sepatutnya hanya memberitahu remaja supaya “jangan ambil dadah”. Ia perlu menangani kesihatan mental, keselamatan keluarga, kemahiran hidup dan peluang sosial.

Penyalahgunaan Dadah Semasa Kehamilan

Penggunaan dadah semasa kehamilan boleh menjejaskan ibu dan bayi. Risiko berbeza mengikut jenis bahan, dos, masa penggunaan, tahap kesihatan ibu dan rawatan yang diterima.

Antara masalah yang boleh berlaku ialah:

• Kurang mendapatkan pemeriksaan antenatal
• Pemakanan tidak mencukupi
• Tekanan darah atau masalah jantung
• Jangkitan
• Kelahiran pramatang
• Berat lahir rendah
• Gangguan pertumbuhan janin
• Gejala penarikan pada bayi bagi sesetengah bahan
• Masalah penjagaan selepas kelahiran

WHO menekankan bahawa penggunaan bahan psikoaktif semasa kehamilan boleh menyebabkan pelbagai masalah kesihatan dan sosial kepada ibu serta bayi.

Wanita hamil tidak sepatutnya menghentikan sesetengah bahan atau ubat secara mendadak tanpa penilaian perubatan. Penarikan tertentu boleh membahayakan ibu dan kandungan.

Rawatan perlu diberikan secara sulit, tidak menghukum dan mengambil kira keselamatan ibu serta bayi.

Tanda Seseorang Mungkin Menyalahgunakan Dadah

Satu tanda sahaja tidak membuktikan bahawa seseorang menggunakan dadah. Perhatikan corak perubahan yang berlaku secara berterusan.

Perubahan fizikal

• Berat badan berubah dengan ketara
• Mata merah
• Anak mata sangat kecil atau besar
• Mengantuk luar biasa
• Terlalu aktif
• Sukar tidur
• Percakapan tidak jelas
• Koordinasi terganggu
• Kebersihan diri merosot
• Tanda suntikan
• Kerap mengalami luka atau jangkitan

Perubahan emosi

• Mudah marah
• Gelisah
• Perubahan emosi mendadak
• Murung
• Paranoia
• Keliru
• Hilang motivasi
• Sangat berahsia

Perubahan sosial

• Menukar kumpulan rakan secara mendadak
• Menjauhkan diri daripada keluarga
• Hilang minat terhadap aktiviti biasa
• Kerap keluar tanpa penjelasan
• Prestasi kerja atau sekolah merosot
• Konflik dengan orang sekeliling

Perubahan kewangan

• Kerap meminta wang
• Berhutang tanpa sebab jelas
• Barang rumah hilang
• Menjual barang peribadi
• Tidak membayar bil
• Perbelanjaan sukar diterangkan

Tanda-tanda ini juga boleh berlaku akibat masalah kesihatan mental, tekanan, penyakit fizikal atau isu keluarga. Penilaian profesional diperlukan sebelum membuat kesimpulan.

Bolehkah Ketagihan Dadah Dirawat?

Ya. Ketagihan dadah boleh dirawat.

Rawatan tidak semestinya berlaku melalui satu kaedah atau dalam tempoh yang sama untuk semua individu. Pelan rawatan perlu disesuaikan dengan:

• Jenis bahan
• Tempoh penggunaan
• Kekerapan
• Risiko penarikan
• Kesihatan fizikal
• Kesihatan mental
• Keadaan keluarga
• Tempat tinggal
• Pekerjaan
• Motivasi untuk berubah
• Risiko dos berlebihan

Pemulihan bukan hanya bermaksud berhenti mengambil bahan. Ia juga melibatkan pembinaan semula kesihatan, hubungan, rutin, pekerjaan dan keupayaan mengurus tekanan.

Pilihan Rawatan Penyalahgunaan Dadah

1. Penilaian perubatan

Doktor atau pasukan rawatan akan menilai:

• Bahan yang digunakan
• Dos dan kekerapan
• Cara pengambilan
• Bahan lain yang dicampurkan
• Gejala penarikan
• Sejarah dos berlebihan
• Penyakit fizikal
• Risiko bunuh diri
• Keadaan kesihatan mental

Maklumat perlu diberikan dengan jujur kerana campuran bahan mempengaruhi rawatan.

2. Pengurusan gejala penarikan

Gejala penarikan boleh merangkumi keresahan, sakit badan, muntah, cirit-birit, sukar tidur, menggigil, kemurungan atau keinginan kuat.

Penarikan sesetengah bahan boleh menjadi berbahaya. Jangan menganggap detoksifikasi di rumah sentiasa selamat.

Detoksifikasi juga bukan rawatan lengkap. Ia hanya salah satu peringkat awal sebelum terapi dan pemulihan berterusan.

3. Rawatan menggunakan ubat

Ubat tertentu boleh digunakan untuk ketagihan opioid, termasuk methadone dan buprenorphine, bergantung pada penilaian doktor dan program yang tersedia.

Methadone diberikan secara terkawal untuk membantu mengurangkan gejala penarikan, keinginan terhadap opioid dan penggunaan berisiko. Program rawatan methadone di Malaysia melibatkan preskripsi pegawai perubatan serta pengambilan yang dipantau mengikut garis panduan.

Rawatan menggunakan ubat bukan sekadar “menggantikan satu dadah dengan dadah lain”. Dos, pemantauan dan matlamat rawatan dikawal secara klinikal untuk mengurangkan kemudaratan serta membantu individu kembali berfungsi.

4. Terapi psikologi

Pendekatan boleh termasuk:

• Terapi tingkah laku kognitif
• Temu bual motivasi
• Pencegahan penggunaan semula
• Pengurusan pencetus
• Terapi trauma
• Terapi keluarga
• Kaunseling individu
• Kumpulan sokongan

Terapi membantu individu mengenal pasti pencetus, mengurus emosi dan membina tindak balas yang lebih selamat.

5. Rawatan kesihatan mental serentak

Masalah seperti kemurungan, keresahan, trauma dan psikosis perlu dirawat bersama-sama.

Merawat masalah dadah tetapi mengabaikan trauma atau kemurungan boleh meningkatkan risiko penggunaan semula.

6. Sokongan sosial dan pemulihan

Rawatan lebih kukuh apabila individu mempunyai:

• Tempat tinggal yang selamat
• Makanan mencukupi
• Sokongan keluarga
• Peluang pekerjaan
• Aktiviti harian tersusun
• Rawatan susulan
• Komuniti yang tidak menghukum

Adakah Penggunaan Semula Bermaksud Rawatan Gagal?

Penggunaan semula boleh berlaku kerana ketagihan dadah bersifat kronik dan boleh berulang. Ia tidak bermaksud individu tiada harapan.

Namun, penggunaan semula juga tidak boleh dianggap perkara kecil. Ia boleh membawa risiko dos berlebihan, terutama selepas toleransi menurun.

Apabila berlaku penggunaan semula:

1. Nilai keselamatan dengan segera.
2. Semak risiko dos berlebihan.
3. Hubungi pasukan rawatan.
4. Kenal pasti pencetus.
5. Semak semula ubat atau terapi.
6. Tingkatkan tahap pemantauan dan sokongan.

Matlamatnya bukan menafikan kesilapan, tetapi mengubah pelan rawatan supaya lebih berkesan.

Cara Membantu Ahli Keluarga

Pilih masa yang sesuai

Bercakap ketika individu sedar dan tenang. Jangan cuba berdebat ketika mereka berada di bawah pengaruh, sangat gelisah atau agresif.

Gunakan pemerhatian yang khusus

Elakkan kata-kata seperti:

• “Kamu memang tidak berguna.”
• “Kamu sengaja rosakkan keluarga.”
• “Kalau mahu, kamu boleh berhenti sendiri.”

Gunakan ayat yang lebih jelas:

“Saya perasan kamu tidak hadir kerja beberapa kali, wang sering hilang dan kamu pernah tidak sedarkan diri. Saya bimbang tentang keselamatan kamu. Saya mahu kita dapatkan penilaian profesional.”

Tetapkan sempadan

Sempadan boleh termasuk:

• Tidak memberikan wang tunai
• Tidak membenarkan dadah dibawa ke rumah
• Tidak membenarkan individu menjaga anak ketika berada di bawah pengaruh
• Tidak bertolak ansur dengan keganasan
• Tidak menipu kepada majikan atau pihak lain
• Menghubungi bantuan kecemasan jika terdapat ancaman

Utamakan keselamatan kanak-kanak

Jika penjagaan kanak-kanak terjejas, sediakan orang dewasa lain yang selamat untuk mengambil alih.

Kanak-kanak tidak sepatutnya dipaksa merahsiakan masalah atau mengurus ibu bapa yang tidak sedarkan diri.

Jaga kesihatan penjaga

Ahli keluarga juga boleh mendapatkan:

• Kaunseling
• Terapi keluarga
• Kumpulan sokongan
• Nasihat kewangan
• Pelan keselamatan
• Sokongan daripada saudara yang dipercayai

Keluarga tidak mampu mengawal semua keputusan individu. Mereka boleh menawarkan rawatan dan sempadan, tetapi tidak boleh menjamin pemulihan seseorang.

Cara Mencegah Penyalahgunaan Dadah

Pencegahan perlu bermula sebelum seseorang terdedah kepada bahan dan diteruskan melalui intervensi awal.

Pendidikan berdasarkan fakta

Pendidikan perlu menerangkan:

• Kesan setiap jenis bahan
• Risiko mencampurkan bahan
• Tanda dos berlebihan
• Bahaya berkongsi ubat
• Cara mendapatkan bantuan

Ancaman berlebihan atau maklumat yang tidak tepat boleh menyebabkan remaja tidak mempercayai mesej kesihatan.

Hubungan keluarga yang stabil

Faktor perlindungan termasuk:

• Komunikasi terbuka
• Pemantauan yang sesuai
• Rutin keluarga
• Sokongan emosi
• Peraturan yang jelas
• Penglibatan dalam aktiviti sihat

Rawatan kesihatan mental awal

Kemurungan, trauma, keresahan dan masalah tingkah laku perlu dinilai sebelum seseorang menggunakan dadah sebagai cara mengatasi tekanan.

Penggunaan ubat yang selamat

• Ambil ubat mengikut arahan
• Jangan berkongsi ubat
• Jangan menggunakan ubat milik orang lain
• Simpan ubat terkawal di tempat selamat
• Jangan ubah dos sendiri
• Lupuskan ubat yang tidak diperlukan dengan betul

Pencegahan di sekolah dan komuniti

Program yang baik bukan hanya memberi ceramah. Ia turut membina:

• Kemahiran membuat keputusan
• Cara menolak tekanan rakan
• Pengurusan emosi
• Sokongan mentor
• Aktiviti belia
• Akses kepada kaunseling
• Peluang pendidikan dan pekerjaan

Pencegahan di tempat kerja

Majikan boleh menyediakan:

• Polisi keselamatan yang jelas
• Program bantuan pekerja
• Saluran sulit untuk mendapatkan bantuan
• Latihan pengurusan tekanan
• Prosedur menangani pekerja di bawah pengaruh
• Laluan kembali bekerja selepas rawatan

Mitos dan Fakta Tentang Penyalahgunaan Dadah

Mitos 1: Ketagihan berlaku kerana seseorang lemah

Fakta: Ketagihan dipengaruhi oleh perubahan otak, kesihatan mental, genetik, pengalaman hidup dan persekitaran.

Mitos 2: Seseorang perlu mencapai tahap paling teruk sebelum dirawat

Fakta: Intervensi awal biasanya mengurangkan risiko komplikasi.

Mitos 3: Berhenti secara mengejut sentiasa selamat

Fakta: Penarikan sesetengah bahan boleh menyebabkan komplikasi. Penilaian perubatan mungkin diperlukan.

Mitos 4: Rawatan menggunakan methadone bukan pemulihan sebenar

Fakta: Methadone ialah rawatan klinikal yang digunakan secara terkawal bagi ketagihan opioid.

Mitos 5: Individu yang kembali menggunakan dadah tidak mahu berubah

Fakta: Penggunaan semula boleh berlaku dan menunjukkan pelan rawatan perlu diperkukuh.

Mitos 6: Semua pengguna dadah ganas

Fakta: Risiko berbeza mengikut bahan, keadaan mental, dos dan persekitaran. Melabel semua individu sebagai ganas meningkatkan stigma.

Mitos 7: Keluarga boleh memaksa seseorang pulih

Fakta: Keluarga boleh menetapkan sempadan dan memudahkan rawatan, tetapi pemulihan memerlukan penglibatan individu serta sokongan profesional.

Bila Perlu Mendapatkan Bantuan?

Dapatkan penilaian profesional apabila:

• Penggunaan sukar dikawal
• Individu gagal berhenti walaupun telah mencuba
• Berlaku gejala penarikan
• Prestasi kerja atau sekolah terjejas
• Hubungan keluarga semakin buruk
• Wang atau barang sering hilang
• Berlaku kemalangan
• Individu memandu di bawah pengaruh
• Terdapat masalah kesihatan mental
• Berlaku halusinasi atau paranoia
• Kanak-kanak tidak dijaga dengan selamat
• Berlaku keganasan
• Individu pernah mengalami dos berlebihan
• Terdapat pemikiran mencederakan diri

Jangan tunggu sehingga seseorang kehilangan pekerjaan, rumah atau nyawa sebelum mendapatkan bantuan.

Di Mana Boleh Mendapatkan Bantuan di Malaysia?

Pilihan awal termasuk:

• Klinik kesihatan kerajaan
• Klinik swasta
• Jabatan kecemasan
• Hospital kerajaan atau swasta
• Perkhidmatan psikiatri
• Program rawatan methadone
• Pejabat AADK daerah atau negeri
• Pusat rawatan dan pemulihan AADK
• PUSPEN Sukarela
• Program pemulihan komuniti
• Pusat pemulihan dadah persendirian yang berdaftar

AADK menyediakan saluran pertanyaan, aduan dan khidmat nasihat berkaitan masalah dadah selama 24 jam setiap hari:

• Hotline AADK: 1-800-22-2235
• Telefon atau WhatsApp: 019-626 2233

Maklumat nombor tersebut dipaparkan pada portal rasmi AADK dan dikemas kini pada tahun 2026.

Individu juga boleh hadir secara sukarela untuk mendapatkan penilaian serta rawatan melalui perkhidmatan AADK. PUSPEN Sukarela diwujudkan bagi menggalakkan individu mendapatkan rawatan atas inisiatif sendiri, dan klien sukarela tidak terikat dengan implikasi undang-undang semata-mata kerana hadir mendapatkan program rawatan.

Untuk dos berlebihan, tidak sedarkan diri, sukar bernafas, sawan, sakit dada, tingkah laku ganas atau risiko bunuh diri, hubungi 999 atau pergi terus ke jabatan kecemasan.

Kesimpulan

Kesan penyalahgunaan dadah boleh merosakkan kesihatan fizikal, fungsi otak, emosi, pendidikan, pekerjaan dan kewangan seseorang. Keluarga pula boleh mengalami kehilangan kepercayaan, konflik, trauma dan beban menjaga.

Pada peringkat masyarakat, masalah ini meningkatkan keperluan rawatan kesihatan, menjejaskan produktiviti dan mengganggu kestabilan komuniti.

Walau bagaimanapun, ketagihan bukan hukuman seumur hidup. Ketagihan dadah boleh dirawat melalui penilaian perubatan, ubat tertentu, terapi psikologi, sokongan keluarga dan pemulihan sosial.

Pendekatan yang berkesan perlu tegas terhadap risiko tetapi tidak memalukan individu. Stigma boleh menyebabkan orang menyembunyikan masalah, sedangkan rawatan awal boleh menyelamatkan kesihatan, hubungan dan nyawa.

Soalan Lazim Tentang Kesan Penyalahgunaan Dadah