Penyakit Tiga Serangkai: Punca, Simptom, Rawatan dan Cara Mencegahnya

Diabetes, tekanan darah tinggi dan kolesterol tinggi merupakan tiga masalah kesihatan kronik yang sangat biasa dalam kalangan masyarakat. Lebih membimbangkan, ketiga-tiganya boleh berlaku pada individu yang sama tanpa menghasilkan simptom yang ketara pada peringkat awal.

Dalam konteks masyarakat Malaysia, gabungan keadaan ini sering disebut sebagai penyakit tiga serangkai. Istilah tersebut bukanlah nama satu diagnosis perubatan rasmi. Dalam artikel ini, ia digunakan untuk merujuk kepada tiga keadaan yang sering dibincangkan bersama iaitu diabetes atau kencing manis, hipertensi atau tekanan darah tinggi dan kolesterol tinggi atau dyslipidaemia.

Masalah ini bukan sesuatu yang kecil. National Health and Morbidity Survey atau NHMS 2023 melaporkan bahawa 15.6% orang dewasa di Malaysia mempunyai diabetes, 29.2% mempunyai hipertensi dan 33.3% mempunyai kolesterol tinggi. Lebih penting, data NHMS menunjukkan sekitar 5.1% orang dewasa mempunyai kombinasi diabetes, hipertensi dan kolesterol tinggi secara serentak.

Ketiga-tiga masalah ini berkait rapat dengan risiko penyakit kardiovaskular. Pertubuhan Kesihatan Sedunia atau WHO menyatakan bahawa tekanan darah tinggi, gula darah tinggi dan lipid darah tinggi merupakan faktor risiko yang boleh meningkatkan kemungkinan serangan jantung, strok, kegagalan jantung dan komplikasi lain.

Sebab itu pemeriksaan kesihatan menjadi sebahagian penting daripada pencegahan.

Apa Itu Penyakit Tiga Serangkai?

Secara mudah, istilah penyakit tiga serangkai biasanya digunakan untuk menggambarkan tiga masalah metabolik dan kardiovaskular berikut:

1. Diabetes mellitus — paras glukosa dalam darah menjadi terlalu tinggi.
2. Hipertensi — tekanan darah kekal tinggi secara berterusan.
3. Dyslipidaemia atau kolesterol tinggi — paras lipid tertentu dalam darah berada pada tahap yang tidak sihat, seperti LDL yang tinggi, trigliserida tinggi atau HDL yang rendah.

Ketiga-tiganya boleh wujud secara berasingan. Seseorang yang mempunyai darah tinggi tidak semestinya mempunyai diabetes. Begitu juga seseorang yang mempunyai kolesterol tinggi tidak semestinya menghidap dua penyakit yang lain.

Namun, masalah ini sering berlaku bersama kerana berkongsi banyak faktor risiko seperti obesiti, kurang aktiviti fizikal, pemakanan tidak sihat, usia, faktor genetik dan beberapa faktor gaya hidup. WHO menyenaraikan tekanan darah tinggi, gula darah tinggi, lipid darah tinggi serta berat badan berlebihan sebagai faktor perantaraan utama kepada penyakit kardiovaskular.

Adakah penyakit tiga serangkai sama dengan metabolic syndrome?

Tidak semestinya.

Metabolic syndrome ialah istilah klinikal yang merujuk kepada sekumpulan faktor metabolik tertentu. National Heart Lung and Blood Institute menyatakan seseorang boleh dikategorikan mempunyai metabolic syndrome apabila sekurang-kurangnya tiga keadaan tertentu hadir, termasuk obesiti abdomen, tekanan darah tinggi, gula darah tinggi, trigliserida tinggi dan HDL yang rendah.

Jadi, walaupun terdapat pertindihan, penyakit tiga serangkai tidak patut digunakan sebagai sinonim automatik untuk metabolic syndrome.

Komponen Penyakit Tiga Serangkai

1. Diabetes atau Kencing Manis

Diabetes berlaku apabila paras glukosa dalam darah kekal terlalu tinggi. Dalam diabetes jenis 2, badan menjadi kurang responsif terhadap insulin dan akhirnya mungkin tidak mampu menghasilkan insulin yang mencukupi untuk memenuhi keperluan badan.

Insulin ialah hormon yang membantu glukosa daripada darah masuk ke dalam sel untuk digunakan sebagai tenaga. Apabila sistem ini terganggu, glukosa terkumpul dalam darah.

Dalam jangka panjang, gula darah yang tinggi boleh merosakkan salur darah serta menjejaskan jantung, mata, buah pinggang dan saraf. Diabetes juga dikaitkan dengan risiko serangan jantung, strok, penyakit buah pinggang, masalah penglihatan dan masalah kaki diabetik.

Simptom diabetes

Antara simptom yang mungkin berlaku ialah:

• kerap berasa dahaga;
• kerap membuang air kecil;
• mudah letih;
• penglihatan menjadi kabur;
• kehilangan berat badan tanpa disengajakan;
• luka lambat sembuh;
• jangkitan yang kerap berulang.

Namun, diabetes jenis 2 boleh menghasilkan simptom yang sangat ringan sehingga tidak disedari selama bertahun-tahun. WHO menekankan bahawa diagnosis awal melalui pemeriksaan dan ujian darah penting kerana komplikasi boleh bermula sebelum penyakit disedari.

NHMS 2023 menganggarkan 15.6% atau kira-kira seorang daripada enam orang dewasa di Malaysia mempunyai diabetes, dan dua daripada lima orang dewasa yang mempunyai diabetes tidak mengetahui bahawa mereka mengalaminya.

2. Tekanan Darah Tinggi atau Hipertensi

Tekanan darah merujuk kepada tekanan yang dikenakan oleh darah terhadap dinding salur darah apabila jantung mengepam darah ke seluruh badan.

Apabila tekanan tersebut kekal terlalu tinggi untuk tempoh berpanjangan, keadaan itu dikenali sebagai hipertensi.

Masalahnya ialah ramai pesakit tidak dapat mengetahui tekanan darah mereka tinggi hanya berdasarkan apa yang dirasai.

WHO menyatakan kebanyakan individu yang mempunyai hipertensi tidak mengalami simptom. Cara terbaik untuk mengetahuinya ialah dengan mengukur tekanan darah.

NHMS 2023 melaporkan prevalens hipertensi dalam kalangan orang dewasa Malaysia sebanyak 29.2%, hampir seorang daripada setiap tiga orang dewasa. Sebahagian daripada mereka tidak mengetahui bahawa tekanan darah mereka tinggi.

Mengapa hipertensi berbahaya?

Tekanan yang tinggi secara berpanjangan boleh merosakkan salur darah dan meningkatkan beban terhadap jantung.

Hipertensi yang tidak dikawal boleh menyumbang kepada:

• serangan jantung;
• strok;
• kegagalan jantung;
• penyakit buah pinggang;
• kerosakan salur darah;
• masalah pada mata.

WHO turut mengenal pasti hipertensi sebagai penyumbang utama kepada risiko strok.

3. Kolesterol Tinggi dan Dyslipidaemia

Kolesterol sebenarnya diperlukan oleh badan untuk menghasilkan membran sel, hormon dan beberapa bahan penting lain.

Masalah timbul apabila komposisi lipid darah menjadi tidak sihat.

Lipid profile biasanya menilai beberapa komponen termasuk:

LDL cholesterol
Paras LDL yang tinggi boleh menyumbang kepada pengumpulan kolesterol dalam dinding arteri dan perkembangan aterosklerosis.

HDL cholesterol
HDL terlibat dalam pengangkutan kolesterol kembali ke hati. Namun, penilaian risiko kardiovaskular tidak sepatutnya dibuat hanya berdasarkan idea mudah bahawa HDL ialah kolesterol “baik” dan LDL ialah kolesterol “jahat”.

Triglycerides
Triglycerides ialah sejenis lemak dalam darah. Paras yang tinggi juga boleh menjadi sebahagian daripada corak dyslipidaemia dan risiko metabolik.

NHMS 2023 mendapati 33.3% orang dewasa Malaysia mempunyai kolesterol tinggi. Kajian tersebut turut melaporkan 41% mempunyai LDL tinggi, 27% mempunyai HDL rendah dan 23% mempunyai triglycerides tinggi. Sekitar seorang daripada dua orang dewasa dengan kolesterol tinggi tidak mengetahui bahawa mereka mengalaminya.

Adakah kolesterol tinggi menyebabkan simptom?

Biasanya tidak.

Anda boleh mempunyai tahap kolesterol yang tinggi dan masih berasa normal. Atas sebab itu, ujian darah diperlukan untuk mengetahui profil lipid seseorang.

Bagaimana Penyakit Tiga Serangkai Saling Berkait?

Ketiga-tiga keadaan ini bukan tiga penyakit yang muncul secara rawak tanpa hubungan antara satu sama lain.

Salah satu penghubung penting ialah insulin resistance.

Apabila badan kurang sensitif terhadap insulin, pankreas perlu menghasilkan lebih banyak insulin untuk mengawal gula darah. Lama-kelamaan, mekanisme tersebut boleh gagal dan diabetes jenis 2 boleh terbentuk.

Obesiti, khususnya lemak berlebihan di kawasan abdomen, berkait rapat dengan insulin resistance dan beberapa perubahan metabolik lain. Metabolic syndrome sendiri merangkumi kombinasi obesiti abdomen, tekanan darah tinggi, gula darah tinggi serta gangguan triglycerides dan HDL.

NHMS 2023 menunjukkan 54.4% orang dewasa Malaysia berada dalam kategori overweight atau obes berdasarkan BMI sekurang-kurangnya 25 kg/m², manakala prevalens obesiti abdomen juga meningkat berbanding dekad sebelumnya.

Hubungan penyakit tiga serangkai boleh digambarkan secara ringkas:

Berat badan berlebihan dan faktor genetik
↓
Insulin resistance dan perubahan metabolik
↓
Gula darah meningkat
↓
Tekanan darah dan profil lipid turut boleh berubah
↓
Kerosakan salur darah serta aterosklerosis
↓
Risiko serangan jantung dan strok meningkat

Namun, laluan ini bukan sama bagi setiap individu. Orang yang tidak obes juga boleh mendapat diabetes, hipertensi atau dyslipidaemia kerana genetik, umur, penyakit lain dan pelbagai faktor lain turut memainkan peranan.

Punca dan Faktor Risiko Penyakit Tiga Serangkai

Lebih tepat untuk membincangkan faktor risiko berbanding mencari satu “punca sebenar”, kerana penyakit kronik ini lazimnya terhasil daripada interaksi pelbagai faktor.

1. Berat badan berlebihan dan obesiti

Berat badan berlebihan, khususnya pengumpulan lemak di kawasan abdomen, dikaitkan dengan risiko insulin resistance, diabetes jenis 2, hipertensi dan perubahan lipid.

Ini tidak bermaksud setiap individu yang mempunyai obesiti pasti mengalami penyakit tiga serangkai. Begitu juga orang dengan BMI normal masih boleh mengalaminya.

2. Kurang aktiviti fizikal

Aktiviti fizikal membantu meningkatkan kecergasan kardiovaskular, sensitiviti insulin dan pengurusan berat badan.

Garis Panduan Aktiviti Fizikal Malaysia edisi 2024 merupakan panduan rasmi KKM untuk aktiviti fizikal, manakala WHO mengesyorkan orang dewasa melakukan sekurang-kurangnya 150 minit aktiviti aerobik intensiti sederhana seminggu atau aktiviti vigorous yang setara, selain latihan pengukuhan otot.

3. Pemakanan tidak seimbang

Corak pemakanan yang tinggi garam, gula tambahan, lemak tepu, makanan berkalori tinggi serta kurang buah, sayur dan makanan berserat boleh menyumbang kepada risiko metabolik dan kardiovaskular. WHO mengaitkan diet tidak sihat termasuk pengambilan garam, gula dan lemak yang berlebihan dengan risiko penyakit kardiovaskular.

4. Merokok dan penggunaan tembakau

Merokok meningkatkan risiko penyakit jantung dan strok serta menambah risiko keseluruhan pada seseorang yang sudah mempunyai diabetes, hipertensi atau dyslipidaemia. Berhenti menggunakan tembakau merupakan salah satu strategi utama untuk mengurangkan risiko kardiovaskular.

5. Faktor genetik dan sejarah keluarga

Diabetes jenis 2 dan pelbagai komponen metabolic syndrome mempunyai komponen genetik. Risiko seseorang boleh meningkat jika ahli keluarga terdekat mempunyai diabetes, tekanan darah tinggi atau gangguan lipid tertentu.

6. Usia

Risiko banyak penyakit kronik meningkat apabila usia bertambah. Namun, ia bukan masalah eksklusif warga emas.

NHMS 2023 menunjukkan orang muda juga boleh mempunyai diabetes dan hipertensi tanpa menyedarinya. Dalam kalangan orang berusia 18 hingga 29 tahun yang mempunyai diabetes dalam kajian tersebut, sebahagian besar tidak tahu mereka menghidapnya.

7. Tidur tidak mencukupi

NHMS 2023 melaporkan 38% orang dewasa Malaysia mendapat kurang daripada tujuh jam tidur secara purata dan mengaitkan tidur tidak mencukupi dengan beberapa masalah termasuk obesiti, diabetes, hipertensi dan penyakit kardiovaskular. Hubungan ini tidak bermaksud kurang tidur semata-mata menyebabkan penyakit tiga serangkai, tetapi tidur ialah sebahagian daripada kesihatan metabolik secara keseluruhan.

Siapa yang Patut Lebih Berhati-hati?

Perhatian terhadap saringan menjadi lebih penting jika anda mempunyai satu atau beberapa faktor berikut:

• berat badan berlebihan atau obesiti;
• ukuran pinggang yang besar;
• kurang aktif secara fizikal;
• mempunyai ahli keluarga dengan diabetes atau penyakit kardiovaskular;
• pernah diberitahu gula darah berada pada tahap prediabetes;
• pernah mengalami diabetes semasa hamil;
• sudah mempunyai salah satu daripada penyakit tiga serangkai;
• merokok;
• mempunyai penyakit buah pinggang atau penyakit kardiovaskular;
• usia semakin meningkat.

Kekerapan dan jenis saringan tidak sama untuk setiap orang. Doktor boleh menentukan ujian yang sesuai berdasarkan umur, sejarah kesihatan, ubat, berat badan dan faktor risiko yang lain.

Simptom Penyakit Tiga Serangkai: Kenapa Ramai Tidak Sedar?

Salah satu sebab penyakit tiga serangkai berbahaya ialah ketiadaan simptom tidak bermaksud semuanya normal.

WHO menekankan bahawa diabetes jenis 2 boleh mengambil masa bertahun-tahun sebelum simptom ketara muncul. Hipertensi pula hanya dapat dikenal pasti dengan baik melalui pengukuran tekanan darah, sementara NHMS menunjukkan kolesterol tinggi juga sering tidak disedari.

Inilah sebabnya strategi “tunggu badan rasa tak sedap baru check” bukan pendekatan yang baik.

Malah, NHMS 2023 mendapati sekitar dua daripada lima orang dewasa Malaysia tidak menjalani sebarang saringan untuk diabetes, hipertensi atau kolesterol tinggi dalam tempoh 12 bulan sebelum tinjauan. Antara sebab paling biasa ialah mereka berasa sihat atau tidak mempunyai simptom.

Bagaimana Penyakit Tiga Serangkai Dikesan?

Pengesanan biasanya melibatkan beberapa pemeriksaan berbeza.

Pemeriksaan tekanan darah

Tekanan darah diukur menggunakan sphygmomanometer atau alat tekanan darah automatik.

Satu bacaan tinggi sahaja tidak semestinya cukup untuk membuat diagnosis bagi semua situasi kerana tekanan darah boleh berubah akibat aktiviti, stres, kesakitan dan faktor lain. Penilaian oleh profesional kesihatan penting untuk menentukan sama ada bacaan tinggi benar-benar berterusan.

Ujian gula darah

Antara ujian yang boleh digunakan termasuk:

• fasting plasma glucose;
• HbA1c;
• oral glucose tolerance test atau OGTT;
• random plasma glucose dalam situasi tertentu.

CPG Management of Type 2 Diabetes Mellitus KKM menyatakan fasting plasma glucose sekurang-kurangnya 7.0 mmol/L merupakan salah satu kriteria diagnostik diabetes. Dalam individu tanpa simptom, keputusan abnormal biasanya perlu disahkan mengikut kaedah diagnostik yang sesuai. HbA1c pula mencerminkan purata paras glukosa dalam beberapa bulan sebelumnya tetapi tidak sesuai digunakan untuk diagnosis dalam semua keadaan.

Ini sebab keputusan ujian tidak sepatutnya ditafsir sendiri hanya berdasarkan satu nombor daripada internet.

Lipid profile

Ujian darah ini boleh menilai:

• total cholesterol;
• LDL cholesterol;
• HDL cholesterol;
• triglycerides.

Sasaran LDL tidak sama untuk semua orang. Individu yang sudah mempunyai penyakit kardiovaskular, diabetes atau risiko kardiovaskular yang tinggi mungkin memerlukan sasaran lebih ketat berbanding individu berisiko rendah. CPG Management of Dyslipidaemia 2023 KKM menggunakan pendekatan pengurusan berdasarkan penilaian risiko individu.

Pemeriksaan tambahan

Bergantung kepada keadaan, doktor mungkin turut melakukan:

• berat badan dan BMI;
• ukur lilit pinggang;
• ujian fungsi buah pinggang;
• ujian air kencing;
• pemeriksaan mata;
• ECG;
• pemeriksaan kaki bagi pesakit diabetes;
• penilaian risiko penyakit kardiovaskular.

Matlamatnya bukan sekadar mengetahui tiga nombor tetapi mengenal pasti berapa tinggi risiko seseorang mendapat kerosakan organ, serangan jantung atau strok.

Rawatan Penyakit Tiga Serangkai

Rawatan penyakit tiga serangkai perlu disesuaikan kepada keadaan setiap individu.

Pesakit berusia 35 tahun yang baru didiagnosis diabetes tidak semestinya memerlukan strategi sama seperti pesakit berusia 70 tahun yang mempunyai diabetes, penyakit buah pinggang dan sejarah serangan jantung.

WHO menyatakan bahawa rawatan hipertensi, diabetes dan lipid darah yang tinggi merupakan langkah penting untuk mengurangkan risiko kardiovaskular dan mencegah serangan jantung serta strok.

Rawatan diabetes

Rawatan diabetes jenis 2 biasanya menggabungkan:

1. perubahan pemakanan;
2. aktiviti fizikal;
3. pengurusan berat badan;
4. pendidikan mengenai diabetes;
5. ubat penurun glukosa apabila diperlukan;
6. insulin bagi sesetengah pesakit;
7. pemantauan HbA1c dan faktor risiko lain.

KKM menekankan bahawa pengurusan diabetes perlu bersifat menyeluruh dan melibatkan kawalan bukan sahaja glukosa tetapi juga tekanan darah, lipid, merokok dan faktor risiko komplikasi.

Jenis ubat tidak boleh dipilih hanya berdasarkan bacaan gula. Penyakit jantung, penyakit buah pinggang, risiko hypoglycaemia, berat badan, kos dan keadaan individu juga boleh mempengaruhi keputusan doktor.

Rawatan tekanan darah tinggi

Rawatan boleh merangkumi:

• mengurangkan pengambilan garam;
• mengurangkan berat badan jika berlebihan;
• melakukan aktiviti fizikal;
• berhenti merokok;
• mengambil ubat antihipertensi apabila diperlukan.

WHO menyatakan sebahagian pesakit memerlukan satu atau lebih ubat dan sasaran tekanan darah juga boleh berbeza mengikut penyakit lain serta risiko kardiovaskular seseorang.

Jangan berhenti mengambil ubat tekanan darah hanya kerana bacaan kembali normal. Bacaan tersebut mungkin normal kerana ubat sedang berfungsi.

Rawatan kolesterol tinggi

Rawatan biasanya bergantung kepada tahap lipid dan risiko kardiovaskular keseluruhan.

Antara pendekatan yang boleh digunakan ialah:

• memperbaiki pola pemakanan;
• aktiviti fizikal;
• mengurus berat badan;
• berhenti merokok;
• penggunaan statin apabila sesuai;
• ubat penurun lipid tambahan bagi pesakit tertentu.

CPG Management of Dyslipidaemia 2023 KKM menekankan pengurusan dyslipidaemia berdasarkan bukti dan tahap risiko pesakit, bukannya menggunakan satu sasaran yang sama untuk setiap individu.

Cara Mencegah Penyakit Tiga Serangkai

Tidak semua kes boleh dicegah sepenuhnya, khususnya apabila genetik atau penyakit tertentu memainkan peranan besar. Namun, banyak faktor risiko boleh diubah.

1. Amalkan Pinggan Sihat Malaysia

Salah satu pendekatan paling praktikal ialah konsep Suku Suku Separuh:

• ¼ pinggan: sumber karbohidrat, sebaiknya pilih bijirin penuh lebih kerap;
• ¼ pinggan: sumber protein;
• ½ pinggan: sayur dan buah.

Pinggan Sihat Malaysia ialah bahan pendidikan pemakanan rasmi KKM untuk membantu perancangan hidangan yang lebih seimbang.

Ia lebih praktikal daripada bergantung kepada konsep “makanan super” tertentu.

2. Kurangkan minuman manis dan gula tambahan

Minuman seperti teh ais, kopi bergula, minuman berkarbonat, minuman tenaga dan minuman berperisa boleh menyumbang banyak gula dan kalori tanpa memberikan rasa kenyang yang sama seperti makanan pepejal.

Namun, elakkan salah faham bahawa “makan gula ialah satu-satunya punca diabetes.”

Diabetes jenis 2 berlaku melalui gabungan insulin resistance, faktor genetik, berat badan, tahap aktiviti dan faktor lain.

3. Kurangkan pengambilan garam

Pengambilan garam berlebihan boleh menyukarkan kawalan tekanan darah.

Selain garam yang ditambah ketika memasak, natrium juga boleh datang daripada:

• sos dan kicap;
• makanan segera;
• makanan proses;
• makanan jeruk;
• makanan paket;
• sesetengah makanan restoran.

WHO menyenaraikan pengurangan garam sebagai salah satu langkah utama untuk mencegah dan mengawal hipertensi serta mengurangkan risiko kardiovaskular.

4. Kurangkan lemak tepu dan elakkan lemak trans

Pilih sumber lemak dengan lebih bijak.

Lebihkan makanan seperti ikan, kekacang dan sumber lemak tidak tepu yang sesuai, sambil mengawal jumlah kalori keseluruhan.

WHO mengesyorkan mengurangkan makanan tinggi lemak tepu dan trans sebagai sebahagian daripada pencegahan hipertensi dan penyakit kardiovaskular.

5. Aktif sekurang-kurangnya 150 minit seminggu

Anda tidak perlu menjadi atlet.

Antara pilihan mudah ialah:

• berjalan pantas;
• berbasikal;
• berenang;
• jogging ringan;
• senaman di rumah;
• naik tangga;
• latihan kekuatan.

Sasaran umum yang digunakan WHO ialah sekurang-kurangnya 150 minit aktiviti aerobik intensiti sederhana setiap minggu, di samping latihan kekuatan pada sekurang-kurangnya dua hari seminggu.

Jika sebelum ini langsung tidak aktif, mulakan sedikit demi sedikit.

6. Kurangkan masa duduk terlalu lama

Melakukan senaman 30 minit tidak bermaksud anda boleh duduk tanpa bergerak sepanjang baki hari.

Cari peluang untuk:

• berdiri setiap beberapa ketika;
• berjalan ketika rehat;
• menggunakan tangga;
• berjalan untuk urusan jarak dekat;
• melakukan kerja rumah;
• bergerak ketika bercakap melalui telefon.

7. Urus berat badan secara realistik

Matlamatnya bukan mendapatkan bentuk badan tertentu.

Fokus kepada perubahan yang boleh dikekalkan seperti:

• portion yang lebih sesuai;
• kurang minuman berkalori;
• lebih banyak makanan minimally processed;
• lebih banyak pergerakan;
• tidur yang cukup.

CPG diabetes KKM menyatakan penurunan berat badan yang signifikan dan berterusan boleh memperbaiki insulin resistance dan kawalan diabetes pada individu tertentu.

8. Berhenti merokok

Berhenti merokok merupakan salah satu tindakan paling bernilai untuk kesihatan kardiovaskular.

Jangan membuat kesilapan berfikir:

“Saya sudah ada kolesterol, jadi berhenti merokok tidak banyak beza.”

Sebaliknya, risiko keseluruhan seseorang terbentuk daripada gabungan pelbagai faktor. Menghapuskan satu faktor besar tetap memberi manfaat. WHO menganggap penggunaan tembakau sebagai salah satu faktor risiko utama penyakit jantung dan strok.

9. Utamakan tidur

Tidur yang tidak mencukupi sering datang bersama tabiat lain seperti kurang aktiviti, makan lewat malam, stres dan pengurusan berat badan yang lebih sukar.

Jika anda sering berdengkur kuat, tercekik ketika tidur atau terlalu mengantuk pada waktu siang, bincangkan dengan doktor kerana obstructive sleep apnoea juga boleh berkait dengan masalah kardiometabolik.

10. Jalani pemeriksaan kesihatan

Ini mungkin langkah paling mudah tetapi paling kerap ditangguhkan.

Pemeriksaan boleh melibatkan:

• tekanan darah;
• gula darah;
• HbA1c apabila sesuai;
• lipid profile;
• BMI;
• ukur lilit pinggang.

Jangan tunggu simptom. NHMS 2023 menunjukkan diabetes, hipertensi dan kolesterol tinggi semuanya mempunyai kumpulan besar individu yang tidak mengetahui mereka mempunyai masalah tersebut.

Jika Sudah Ada Satu Penyakit, Adakah Dua Lagi Pasti Menyusul?

Tidak.

Jika anda sudah mempunyai diabetes, ia tidak bermaksud anda pasti akan mendapat hipertensi dan dyslipidaemia.

Tetapi ia bermaksud faktor risiko lain perlu diberi perhatian lebih serius.

Contohnya, pesakit diabetes biasanya turut dinilai dari segi:

• tekanan darah;
• lipid;
• fungsi buah pinggang;
• berat badan;
• merokok;
• penyakit kardiovaskular.

WHO menyatakan individu dengan diabetes sering memerlukan rawatan bukan sahaja untuk gula darah tetapi juga pengurusan tekanan darah dan lipid bagi mengurangkan komplikasi.

Perkara sama berlaku jika penyakit pertama yang dikesan ialah hipertensi atau kolesterol tinggi.

Jangan merawat satu nombor dalam isolasi. Lihat keseluruhan risiko kesihatan.

Komplikasi Penyakit Tiga Serangkai Jika Tidak Terkawal

Apabila diabetes, hipertensi dan dyslipidaemia tidak dikawal, kesannya boleh terkumpul selama bertahun-tahun.

1. Penyakit jantung koronari

LDL yang tinggi boleh menyumbang kepada pembentukan plak aterosklerosis, sementara hipertensi meningkatkan tekanan pada salur darah dan diabetes boleh merosakkan sistem vaskular.

Apabila aliran darah ke otot jantung tersekat, serangan jantung boleh berlaku. WHO menyatakan tekanan darah, glukosa dan lipid yang meningkat merupakan faktor risiko yang boleh diukur dan dikaitkan dengan serangan jantung serta komplikasi kardiovaskular lain.

2. Strok

Hipertensi merupakan salah satu faktor risiko strok yang paling penting. Diabetes, LDL tinggi, merokok, obesiti dan kurang aktiviti fizikal turut meningkatkan risiko.

3. Penyakit buah pinggang

Diabetes dan hipertensi boleh merosakkan struktur halus pada buah pinggang.

Dalam jangka panjang, penyakit buah pinggang kronik boleh berkembang sehingga fungsi buah pinggang merosot dengan ketara. WHO menyenaraikan penyakit buah pinggang sebagai antara komplikasi penting diabetes dan hipertensi.

4. Masalah mata

Diabetes boleh merosakkan salur darah retina dan menyebabkan diabetic retinopathy. Hipertensi juga boleh menjejaskan salur darah mata. Pemeriksaan mata berkala adalah sebahagian daripada penjagaan diabetes.

5. Kerosakan saraf

Gula darah tinggi dalam jangka masa panjang boleh menyebabkan diabetic neuropathy.

Pesakit mungkin mengalami kebas, kesemutan, rasa terbakar atau kehilangan sensasi terutama pada kaki.

6. Masalah kaki diabetik

Gabungan kerosakan saraf dan aliran darah yang terganggu boleh menyebabkan kecederaan pada kaki tidak disedari.

Ulser boleh berkembang dan dijangkiti. WHO menyatakan masalah kaki akibat kerosakan saraf dan aliran darah yang lemah boleh menjadi serius sehingga memerlukan amputasi dalam kes tertentu.

Tanda Bahaya: Bila Perlu Mendapatkan Rawatan Segera?

Penyakit tiga serangkai biasanya berkembang secara kronik, tetapi komplikasinya boleh berlaku secara tiba-tiba.

Dapatkan rawatan kecemasan segera jika seseorang mengalami:

• sakit atau tekanan pada bahagian tengah dada;
• sakit dada yang merebak ke lengan, bahu, rahang atau belakang;
• kesukaran bernafas yang teruk;
• muka tiba-tiba senget;
• tangan atau kaki tiba-tiba lemah atau kebas, terutama sebelah badan;
• pertuturan tiba-tiba menjadi pelat atau sukar difahami;
• kehilangan penglihatan secara tiba-tiba;
• pengsan atau tidak sedarkan diri;
• kekeliruan teruk;
• simptom serius bersama tekanan darah yang sangat tinggi.

WHO menganggap strok sebagai kecemasan perubatan dan menekankan rawatan segera apabila terdapat muka senget, kelemahan tangan, pertuturan abnormal, gangguan keseimbangan atau kehilangan penglihatan secara mendadak. Simptom serangan jantung pula boleh termasuk sakit dada, sesak nafas, loya, berpeluh dan rasa hendak pengsan.

Mitos dan Fakta Tentang Penyakit Tiga Serangkai

Mitos 1: Orang kurus tidak akan mendapat penyakit tiga serangkai

Fakta: Berat badan berlebihan memang faktor risiko penting, tetapi genetik, usia dan faktor lain juga memainkan peranan. Diabetes jenis 2 dan hipertensi boleh berlaku kepada individu yang tidak obes.

Mitos 2: Kalau saya rasa sihat, bacaan saya mesti normal

Fakta: Hipertensi dan kolesterol tinggi boleh berlaku tanpa simptom. Diabetes jenis 2 juga mungkin tidak menghasilkan simptom jelas selama bertahun-tahun.

Mitos 3: Diabetes berlaku semata-mata kerana makan gula

Fakta: Diabetes jenis 2 ialah penyakit multifaktor yang melibatkan penggunaan insulin, genetik, berat badan, tahap aktiviti dan faktor lain.

Mitos 4: Bila bacaan kembali normal, ubat boleh dihentikan

Fakta: Bacaan mungkin kembali ke sasaran kerana perubahan gaya hidup dan ubat sedang berkesan. Menghentikan ubat sendiri boleh menyebabkan penyakit kembali tidak terkawal.

Mitos 5: Semua orang perlu mencapai nombor kolesterol yang sama

Fakta: Sasaran rawatan lipid bergantung kepada risiko individu. Pesakit yang pernah mengalami serangan jantung atau mempunyai risiko kardiovaskular sangat tinggi mungkin memerlukan sasaran yang berbeza daripada individu berisiko rendah. Pengurusan dyslipidaemia perlu dibuat secara individualised.

Bolehkah Penyakit Tiga Serangkai Disembuhkan?

Jawapannya bergantung kepada keadaan yang dimaksudkan.

Hipertensi dan dyslipidaemia sering dianggap keadaan kronik yang perlu dikawal untuk jangka panjang. Pada sesetengah individu, perubahan berat badan, pemakanan, aktiviti atau faktor penyebab tertentu boleh menyebabkan bacaan bertambah baik dengan ketara dan keperluan ubat mungkin berubah.

Diabetes jenis 2 pula boleh mencapai remission pada sesetengah individu, terutama selepas penurunan berat badan yang ketara dan berterusan. Namun, remission bukan perkara yang sama dengan jaminan “sembuh selama-lamanya”. Pemantauan masih diperlukan kerana diabetes boleh kembali. CPG KKM turut mengakui remission diabetes jenis 2 boleh berlaku dalam sesetengah individu selepas reversal insulin resistance melalui penurunan berat badan yang signifikan dan berterusan.

Jadi, jangan menghentikan rawatan sendiri hanya kerana keputusan makmal terbaru kelihatan baik.

Checklist Mengurangkan Risiko Penyakit Tiga Serangkai

Gunakan senarai ini sebagai pemeriksaan ringkas:

•  Tahu bacaan tekanan darah anda
•  Periksa gula darah mengikut risiko
•  Lakukan lipid profile apabila disarankan
•  Kekalkan berat badan yang lebih sihat
•  Amalkan Suku Suku Separuh
•  Kurangkan minuman manis
•  Kurangkan garam
•  Kurangkan lemak tepu dan trans
•  Bergerak sekurang-kurangnya 150 minit seminggu
•  Kurangkan masa duduk terlalu lama
•  Jangan merokok
•  Ambil ubat seperti diarahkan
•  Hadiri temujanji susulan
•  Jangan tunggu simptom sebelum menjalani saringan

Kesimpulan

Penyakit tiga serangkai ialah istilah yang lazim digunakan untuk menggambarkan gabungan diabetes, tekanan darah tinggi dan kolesterol tinggi. Ia bukan satu diagnosis tunggal, tetapi ketiga-tiga keadaan mempunyai kaitan yang kuat dengan risiko penyakit kardiovaskular.

Bahaya terbesar ialah penyakit ini boleh berkembang secara senyap.

Seseorang boleh mempunyai tekanan darah tinggi tanpa sakit kepala, kolesterol tinggi tanpa rasa apa-apa dan diabetes jenis 2 tanpa simptom yang jelas. NHMS 2023 menunjukkan masalah ini bukan sesuatu yang jarang berlaku dalam kalangan rakyat Malaysia.

Cara terbaik untuk mengurangkan risiko bukanlah mencari satu makanan ajaib atau suplemen tertentu. Fokus kepada perkara yang benar-benar memberi kesan: pemakanan seimbang, aktiviti fizikal, pengurusan berat badan, tidak merokok, pengambilan ubat apabila diperlukan serta pemeriksaan berkala.

Jika anda sudah mempunyai salah satu penyakit tersebut, jangan hanya memantau satu bacaan. Minta doktor menilai risiko kardiovaskular secara keseluruhan termasuk tekanan darah, gula, lipid, berat badan, fungsi buah pinggang dan faktor risiko lain.

Soalan Lazim Tentang Penyakit Tiga Serangkai