Penyakit SLE: Punca, Simptom, Diagnosis, Rawatan dan Komplikasi

Systemic lupus erythematosus atau SLE ialah penyakit autoimun kronik yang boleh menyebabkan keradangan pada pelbagai bahagian badan. Penyakit ini bukan sekadar menyebabkan ruam atau sakit sendi. Dalam sesetengah individu, SLE boleh melibatkan buah pinggang, darah, jantung, paru paru dan sistem saraf.

Simptom SLE juga boleh berubah dari semasa ke semasa. Ada pesakit mengalami tempoh penyakit yang lebih aktif, dikenali sebagai flare, kemudian memasuki tempoh apabila penyakit lebih terkawal atau remission.

SLE tidak mempunyai satu punca tertentu dan tiada satu ujian darah yang boleh menentukan diagnosis secara bersendirian. Rawatan pula bergantung kepada simptom, tahap aktiviti penyakit serta organ yang terlibat.

Walaupun SLE merupakan penyakit kronik dan belum mempunyai rawatan yang menjamin penyembuhan sepenuhnya, rawatan moden membolehkan ramai pesakit mengawal penyakit dan menjalani kehidupan yang aktif.

Apa Itu Penyakit SLE?

SLE ialah singkatan kepada systemic lupus erythematosus, iaitu bentuk lupus yang paling biasa.

Dalam keadaan normal, sistem imun melindungi badan daripada bakteria, virus dan ancaman lain. Dalam penyakit autoimun seperti SLE, sistem imun tersalah mengenal pasti sebahagian tisu badan sendiri sebagai ancaman lalu menghasilkan tindak balas imun terhadapnya.

Tindak balas ini boleh menyebabkan keradangan dan dalam sesetengah keadaan kerosakan tisu.

Antara bahagian badan yang boleh terjejas termasuk:

• kulit
• sendi
• otot
• buah pinggang
• sel darah
• jantung
• paru paru
• salur darah
• otak dan sistem saraf

Sebab itu dua orang yang mempunyai SLE boleh mengalami simptom yang sangat berbeza.

Adakah SLE Sama dengan Lupus?

Istilah lupus merangkumi beberapa keadaan yang berkaitan.

SLE ialah lupus sistemik yang boleh melibatkan beberapa organ. Bentuk lupus lain termasuk:

• cutaneous lupus, yang terutamanya melibatkan kulit
• drug induced lupus, iaitu sindrom seperti lupus yang berkaitan dengan ubat tertentu
• neonatal lupus, keadaan jarang berlaku pada bayi yang berkaitan dengan antibodi tertentu daripada ibu

Apabila seseorang menyebut “penyakit lupus” tanpa penerangan lanjut, mereka selalunya merujuk kepada SLE.

Siapa Yang Lebih Berisiko Menghidap SLE?

SLE boleh berlaku kepada sesiapa sahaja termasuk kanak-kanak dan lelaki. Bagaimanapun, penyakit ini jauh lebih kerap berlaku dalam kalangan wanita, terutamanya ketika usia reproduktif.

NIAMS melaporkan bahawa wanita mendapat lupus kira kira sembilan kali lebih kerap berbanding lelaki dan penyakit ini paling kerap bermula antara umur 15 hingga 45 tahun. Faktor keturunan juga memainkan peranan, walaupun kebanyakan pesakit lupus tidak mempunyai ahli keluarga yang turut menghidap penyakit tersebut.

Apakah Punca Penyakit SLE?

Punca sebenar SLE masih belum diketahui.

Penyelidikan menunjukkan bahawa penyakit ini kemungkinan berlaku apabila seseorang yang mempunyai kecenderungan tertentu mengalami gabungan beberapa faktor yang mempengaruhi sistem imun.

1. Faktor genetik

Sesetengah variasi gen boleh meningkatkan kecenderungan seseorang mendapat penyakit autoimun.

Namun, mempunyai ibu, bapa atau adik beradik dengan SLE tidak bermaksud anda pasti akan mendapat SLE.

2. Gangguan sistem imun

SLE melibatkan penghasilan antibodi yang bertindak terhadap struktur badan sendiri, dikenali sebagai autoantibodi.

Tindak balas imun ini boleh menghasilkan keradangan yang kemudiannya menjejaskan tisu dan organ.

3. Faktor hormon

SLE jauh lebih biasa dalam kalangan wanita usia reproduktif. Ini menyebabkan penyelidik mengesyaki hormon memainkan peranan dalam perkembangan penyakit, walaupun mekanismenya kompleks dan belum difahami sepenuhnya.

4. Faktor persekitaran

Antara faktor persekitaran yang dikaji termasuk:

• pendedahan kepada cahaya ultraviolet
• jangkitan virus tertentu
• merokok
• sesetengah ubat
• faktor lain yang mempengaruhi tindak balas imun

Namun, faktor ini tidak menyebabkan lupus pada semua orang yang terdedah kepadanya.

Apakah Simptom Penyakit SLE?

Tiada satu corak simptom yang berlaku kepada semua pesakit.

Simptom mungkin:

• ringan atau teruk
• berlaku secara beransur ansur atau lebih cepat
• melibatkan satu atau beberapa organ
• hilang dan muncul semula
• berubah sepanjang perjalanan penyakit

Antara simptom SLE yang biasa ialah keletihan, sakit sendi, ruam kulit, demam dan luka mulut.

Simptom umum

Pesakit mungkin mengalami:

• cepat letih atau fatigue
• demam tanpa punca jelas
• rasa tidak sihat
• kurang selera makan
• perubahan berat badan

Keletihan boleh menjadi salah satu simptom paling mengganggu walaupun ia tidak semestinya menunjukkan penyakit sedang menyerang organ tertentu.

Sakit dan bengkak sendi

SLE boleh menyebabkan:

• sakit sendi
• sendi bengkak
• kekakuan selepas bangun tidur
• sakit otot

Sendi pada jari, tangan, pergelangan tangan dan lutut antara kawasan yang boleh terlibat.

Ruam dan masalah kulit

Antara manifestasi yang sering dikaitkan dengan SLE ialah malar rash atau ruam berbentuk rama rama merentasi pipi dan hidung.

Pesakit juga mungkin mengalami:

• ruam pada bahagian badan lain
• kulit sensitif kepada cahaya matahari
• ruam bertambah selepas terdedah kepada UV
• rambut gugur
• luka dalam mulut atau hidung

Tidak semua pesakit SLE mempunyai ruam rama rama.

Perubahan pada jari

Sesetengah pesakit mengalami fenomena Raynaud, apabila jari tangan atau kaki menjadi putih, kebiruan atau kemerahan ketika sejuk atau tertekan.

Masalah darah

SLE boleh menyebabkan perubahan pada sel darah seperti:

• anemia
• sel darah putih rendah
• platelet rendah

Sesetengah pesakit juga mempunyai antibodi antiphospholipid yang boleh meningkatkan risiko pembekuan darah.

SLE dan Buah Pinggang: Apa Itu Lupus Nephritis?

Salah satu komplikasi SLE yang paling penting ialah lupus nephritis, iaitu keradangan buah pinggang akibat lupus.

Ia boleh menyebabkan:

• protein dalam air kencing
• darah dalam air kencing
• bengkak pada kaki
• bengkak sekitar mata
• tekanan darah tinggi
• fungsi buah pinggang semakin merosot

Masalahnya, lupus nephritis kadangkala tidak menyebabkan simptom yang jelas pada peringkat awal.

Sebab itu pemeriksaan air kencing dan fungsi buah pinggang secara berkala sangat penting walaupun pesakit berasa sihat.

Garis panduan American College of Rheumatology mengesyorkan pemeriksaan protein dalam air kencing sekurang kurangnya setiap 6 hingga 12 bulan bagi pesakit SLE yang belum diketahui mempunyai penyakit buah pinggang, dan pemeriksaan lebih kerap diperlukan apabila lupus nephritis telah dikenal pasti.

SLE Boleh Menjejaskan Jantung dan Paru Paru

Keradangan boleh berlaku pada lapisan di sekeliling paru paru, dikenali sebagai pleuritis, atau lapisan di sekitar jantung, dikenali sebagai pericarditis.

Pesakit mungkin mengalami:

• sakit dada
• sakit bertambah apabila menarik nafas dalam
• sesak nafas

SLE juga dikaitkan dengan peningkatan risiko penyakit kardiovaskular dalam jangka panjang.

SLE dan Sistem Saraf

Dalam sesetengah kes, penglibatan sistem saraf boleh menyebabkan:

• sakit kepala
• gangguan kognitif atau kesukaran berfikir
• perubahan tingkah laku
• kekeliruan
• sawan
• masalah neurologi lain

Namun, simptom seperti sakit kepala atau masalah ingatan mempunyai banyak kemungkinan punca. Ia tidak boleh dianggap berpunca daripada SLE tanpa penilaian doktor.

Apa Itu Flare SLE?

Flare ialah tempoh apabila aktiviti penyakit lupus meningkat atau simptom menjadi lebih teruk.

Antara tanda yang mungkin berlaku sebelum atau ketika flare ialah:

• keletihan bertambah
• sakit atau bengkak sendi
• ruam
• demam
• luka mulut
• sakit kepala
• simptom organ yang kembali atau menjadi lebih teruk

Flare boleh ringan atau serius dan kadangkala berlaku tanpa pencetus yang dapat dikenal pasti.

Antara faktor yang boleh mencetuskan atau dikaitkan dengan flare pada sesetengah pesakit ialah:

1. pendedahan UV
2. jangkitan
3. stres fizikal atau emosi
4. keletihan yang berlebihan
5. tidak mengambil ubat seperti diarahkan

Mengenal pasti corak simptom sendiri dan mendapatkan nasihat awal apabila penyakit berubah boleh membantu pengurusan flare.

Bagaimana Penyakit SLE Didiagnosis?

Diagnosis SLE kadangkala mencabar kerana simptomnya menyerupai banyak penyakit lain.

Doktor menilai gabungan:

• sejarah simptom
• pemeriksaan fizikal
• ujian darah
• ujian air kencing
• penglibatan organ
• hasil pemeriksaan tambahan jika diperlukan

Garis panduan British Society for Rheumatology 2026 turut menegaskan bahawa kriteria klasifikasi seperti EULAR ACR boleh membantu penilaian tetapi tidak sepatutnya digunakan sebagai pengganti diagnosis klinikal.

Ujian ANA

Antinuclear antibody atau ANA ialah antara ujian yang paling biasa dilakukan apabila SLE disyaki.

Majoriti pesakit SLE mempunyai ANA positif.

Tetapi terdapat satu perkara yang sangat penting:

ANA positif tidak bermaksud seseorang pasti mempunyai SLE.

ANA juga boleh positif dalam penyakit autoimun lain dan pada sebahagian individu yang sihat.

Keputusan ANA hanya menjadi sebahagian daripada keseluruhan penilaian klinikal.

Anti-dsDNA dan antibodi lain

Jika sesuai, doktor mungkin memeriksa:

• anti-dsDNA
• anti-Smith
• anti-SSA atau Ro
• anti-SSB atau La
• antibodi antiphospholipid

Anti-dsDNA dan anti-Smith boleh memberikan maklumat yang lebih menyokong diagnosis apabila terdapat simptom yang sesuai.

Paras complement

Doktor juga boleh memeriksa paras:

• C3
• C4

Paras complement yang rendah boleh menjadi sebahagian daripada gambaran penyakit aktif, tetapi keputusan ini perlu ditafsir bersama simptom dan ujian lain.

Full Blood Count

Full blood count boleh menunjukkan:

• anemia
• sel darah putih rendah
• platelet rendah

Ujian fungsi buah pinggang dan air kencing

Antara pemeriksaan penting ialah:

• creatinine dan profil buah pinggang
• urinalysis
• protein dalam air kencing
• urine protein creatinine ratio jika diperlukan

Jika terdapat bukti penglibatan buah pinggang yang signifikan, doktor mungkin mencadangkan biopsi buah pinggang untuk menentukan jenis lupus nephritis dan membantu memilih rawatan.

Bagaimana Penyakit SLE Dirawat?

Rawatan SLE sangat bergantung pada individu.

Matlamat rawatan termasuk:

• mengawal simptom
• mencapai remission atau tahap aktiviti penyakit yang rendah
• mencegah flare
• melindungi organ
• mengurangkan kerosakan jangka panjang
• mengurangkan kesan sampingan rawatan

Pengurusan SLE biasanya melibatkan pakar reumatologi dan mungkin memerlukan pakar lain seperti nefrologi, dermatologi, neurologi atau perubatan maternal fetal bergantung kepada organ yang terlibat.

1. Hydroxychloroquine

Hydroxychloroquine merupakan salah satu ubat asas yang paling penting dalam rawatan SLE.

Garis panduan ACR 2025 dan EULAR mengesyorkannya secara meluas bagi pesakit SLE jika tiada kontraindikasi, dengan dos dan pemantauan disesuaikan mengikut individu. Ubat ini boleh membantu mengawal manifestasi penyakit serta mengurangkan risiko flare.

Penggunaan jangka panjang memerlukan pemantauan yang sesuai, termasuk pemeriksaan mata mengikut penilaian doktor.

Jangan mengubah atau menghentikan hydroxychloroquine sendiri.

2. Kortikosteroid

Kortikosteroid seperti prednisolone boleh mengurangkan keradangan dengan cepat dan amat berguna ketika penyakit aktif.

Namun, penggunaan jangka panjang boleh meningkatkan risiko seperti:

• osteoporosis
• tekanan darah tinggi
• diabetes
• kenaikan berat badan
• jangkitan
• kerosakan organ berkaitan steroid

Atas sebab itu, garis panduan moden menekankan penggunaan dos efektif yang serendah mungkin dan mengurangkan steroid apabila keadaan membenarkan.

3. Ubat imunosupresif

Bagi penyakit yang lebih aktif atau melibatkan organ penting, doktor mungkin menggunakan ubat seperti:

• azathioprine
• methotrexate
• mycophenolate
• cyclophosphamide

Pilihan bergantung pada organ yang terlibat, tahap penyakit, rancangan kehamilan, risiko kesan sampingan dan faktor individu lain.

4. Rawatan biologi

Rawatan biologi seperti belimumab atau anifrolumab boleh digunakan pada pesakit tertentu.

Rawatan ini tidak diperlukan oleh semua pesakit dan pemilihannya bergantung pada corak penyakit serta tindak balas terhadap rawatan sebelumnya.

Bagaimana Lupus Nephritis Dirawat?

Rawatan lupus nephritis bergantung kepada kelas penyakit buah pinggang, jumlah protein dalam air kencing dan fungsi buah pinggang.

Pesakit tertentu mungkin memerlukan gabungan:

• kortikosteroid
• mycophenolate
• cyclophosphamide
• calcineurin inhibitor
• belimumab

Garis panduan ACR terkini semakin menekankan penggunaan kombinasi beberapa mekanisme rawatan bagi bentuk lupus nephritis tertentu, tetapi pemilihan regimen perlu dilakukan oleh pakar berdasarkan keadaan individu.

Pemantauan berterusan termasuk:

• tekanan darah
• fungsi buah pinggang
• jumlah protein dalam air kencing
• aktiviti SLE

Rawatan awal penting kerana keradangan berpanjangan boleh menyebabkan parut kekal pada buah pinggang.

Apakah Komplikasi Penyakit SLE?

Komplikasi berbeza bergantung kepada organ yang terlibat dan tahap kawalan penyakit.

Kerosakan buah pinggang

Lupus nephritis boleh menyebabkan penyakit buah pinggang kronik dan dalam kes yang teruk, kegagalan buah pinggang.

Jangkitan

SLE dan ubat yang menekan sistem imun boleh meningkatkan risiko sesetengah jangkitan.

Demam pada pesakit SLE tidak sepatutnya secara automatik dianggap sebagai flare kerana jangkitan juga perlu dipertimbangkan.

Penyakit jantung dan salur darah

Risiko penyakit kardiovaskular boleh meningkat, menyebabkan faktor seperti:

• merokok
• tekanan darah
• kolesterol
• diabetes
• tahap aktiviti penyakit

perlu dikawal dengan baik.

Masalah pembekuan darah

Sesetengah pesakit mempunyai antiphospholipid syndrome atau APS, yang boleh meningkatkan risiko:

• deep vein thrombosis
• pulmonary embolism
• strok
• komplikasi kehamilan tertentu

Tidak semua pesakit SLE mempunyai APS.

Masalah tulang

Penggunaan steroid jangka panjang dan faktor lain boleh meningkatkan risiko osteoporosis.

SLE dan Kehamilan

Mempunyai SLE tidak bermaksud seseorang wanita tidak boleh hamil.

Ramai wanita dengan SLE boleh melalui kehamilan yang berjaya, terutama apabila penyakit terkawal sebelum kehamilan.

Namun, kehamilan dengan SLE biasanya memerlukan pemantauan lebih rapi kerana terdapat peningkatan risiko komplikasi seperti:

• flare
• tekanan darah tinggi
• preeclampsia
• kelahiran pramatang
• masalah berkaitan lupus nephritis
• komplikasi berkaitan antibodi antiphospholipid

Garis panduan Kementerian Kesihatan Malaysia turut menekankan perancangan sebelum hamil, pemantauan berkala dan pengurusan bersama pasukan multidisiplin apabila diperlukan.

Sesetengah ubat SLE tidak sesuai digunakan ketika hamil.

Adakah Penyakit SLE Boleh Sembuh?

Pada masa ini, SLE dianggap penyakit kronik dan belum terdapat rawatan yang menjamin penyembuhan sepenuhnya.

Namun, ini tidak bermaksud penyakit sentiasa aktif.

Dengan rawatan, seseorang boleh mencapai:

• remission
• penyakit beraktiviti rendah
• tempoh panjang tanpa flare serius

Matlamat rawatan moden bukan sahaja mengurangkan simptom tetapi juga mencegah kerosakan organ dalam jangka panjang.

Cara Mengurus SLE dan Mengurangkan Risiko Flare

Rawatan ubat perlu disertai langkah penjagaan kesihatan keseluruhan.

1. Ambil ubat seperti diarahkan

Jangan menghentikan ubat hanya kerana simptom sudah hilang.

Penyakit mungkin terkawal kerana rawatan sedang berkesan.

2. Lindungi diri daripada cahaya UV

Fotosensitiviti merupakan masalah penting bagi ramai pesakit SLE.

Pertimbangkan:

• mengurangkan pendedahan matahari yang berlebihan
• menggunakan pakaian pelindung
• menggunakan pelindung matahari yang sesuai
• mendapatkan teduhan apabila berada di luar

3. Jangan merokok

Berhenti merokok membantu mengurangkan risiko penyakit kardiovaskular dan memberi manfaat kepada kesihatan keseluruhan.

4. Kekal aktif

Jika keadaan mengizinkan, aktiviti fizikal secara berkala membantu:

• kesihatan jantung
• kekuatan otot
• kesihatan tulang
• tahap kecergasan
• kesejahteraan mental

Intensiti senaman boleh dikurangkan ketika flare.

5. Jaga kesihatan tulang

Ini terutama penting jika menggunakan steroid untuk tempoh panjang.

Doktor mungkin menilai faktor risiko osteoporosis dan keperluan pemeriksaan atau rawatan tambahan.

6. Lakukan pemeriksaan berkala

Walaupun berasa sihat, pemeriksaan susulan mungkin diperlukan untuk menilai:

• tekanan darah
• full blood count
• fungsi buah pinggang
• air kencing
• aktiviti penyakit
• kesan sampingan ubat

EULAR menganggap pemantauan organ, perlindungan matahari, berhenti merokok, diet seimbang, senaman dan kesihatan tulang sebagai sebahagian penting pengurusan jangka panjang SLE.

Adakah Pesakit SLE Memerlukan Diet Khas?

Tiada diet khas yang terbukti boleh menyembuhkan SLE.

Secara umum, pilih corak pemakanan seimbang yang merangkumi:

• sayur-sayuran
• buah-buahan
• bijirin penuh
• sumber protein berkualiti
• lemak yang lebih sihat

Keperluan diet mungkin berbeza jika seseorang mempunyai:

• lupus nephritis
• tekanan darah tinggi
• diabetes
• kolesterol tinggi
• osteoporosis
• kesan sampingan steroid

Sebagai contoh, pesakit dengan masalah buah pinggang atau tekanan darah tinggi mungkin perlu mengehadkan garam mengikut nasihat doktor atau pegawai dietetik.

Elakkan menganggap produk detox, herba atau suplemen sebagai pengganti rawatan SLE. Sesetengah produk herba dan suplemen boleh berinteraksi dengan ubat atau mempengaruhi sistem imun.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika mengalami kombinasi simptom yang berulang atau berpanjangan seperti:

• sakit atau bengkak sendi
• ruam sensitif matahari
• demam berulang
• keletihan luar biasa
• luka mulut berulang
• rambut gugur bersama simptom lain
• bengkak kaki atau sekitar mata
• perubahan air kencing

Simptom ini tidak semestinya bermaksud SLE. Banyak penyakit lain boleh memberikan gambaran yang serupa.

Bila Perlu Mendapatkan Rawatan Segera?

Pesakit SLE perlu mendapatkan penilaian kecemasan jika mengalami simptom serius seperti:

• sesak nafas teruk
• sakit dada yang kuat
• sawan
• pengsan
• kelemahan muka, tangan atau kaki secara tiba-tiba
• kekeliruan yang ketara
• pendarahan luar biasa yang banyak
• pengeluaran air kencing berkurang dengan ketara
• demam tinggi atau tanda jangkitan serius terutama ketika menggunakan ubat imunosupresif

Jangan menganggap semua simptom baru sebagai flare SLE kerana keadaan lain seperti jangkitan, pembekuan darah atau masalah jantung juga boleh menjadi puncanya.

Mitos dan Fakta Tentang Penyakit SLE

Mitos: ANA positif bermaksud pasti mempunyai SLE

Fakta: Tidak. ANA perlu ditafsir bersama simptom, pemeriksaan dan ujian lain.

Mitos: SLE ialah penyakit berjangkit

Fakta: SLE ialah penyakit autoimun dan tidak merebak daripada seorang individu kepada individu lain.

Mitos: SLE hanya menyebabkan ruam

Fakta: SLE boleh melibatkan sendi, darah, buah pinggang, jantung, paru paru dan sistem saraf.

Mitos: Pesakit SLE tidak boleh hamil

Fakta: Ramai wanita dengan SLE boleh hamil. Namun, penyakit sebaiknya dikawal dan kehamilan dirancang bersama doktor.

Mitos: Jika sudah rasa sihat, ubat boleh dihentikan

Fakta: Penyakit mungkin sedang terkawal kerana rawatan. Menghentikan ubat sendiri boleh meningkatkan risiko penyakit kembali aktif.

Prognosis: Bolehkah Pesakit SLE Menjalani Kehidupan Biasa?

Dalam banyak keadaan, ya.

Rawatan SLE telah berkembang dengan ketara dan ramai pesakit dengan penyakit terkawal boleh belajar, bekerja, bersenam, membina keluarga dan menjalani kehidupan aktif.

Namun, SLE bukan penyakit yang sama bagi setiap individu.

Prognosis dipengaruhi oleh:

• organ yang terlibat
• tahap aktiviti penyakit
• lupus nephritis
• jangkitan
• faktor kardiovaskular
• pematuhan rawatan
• kerosakan organ yang telah berlaku

Diagnosis awal, rawatan yang sesuai dan pemeriksaan berkala memainkan peranan besar dalam mengurangkan risiko komplikasi.

Kesimpulan

Penyakit SLE ialah penyakit autoimun kronik yang boleh menjejaskan lebih daripada satu sistem badan. Simptom boleh merangkumi keletihan, sakit sendi dan ruam sehingga masalah buah pinggang, darah, jantung, paru paru atau sistem saraf.

Tiada satu ujian tunggal yang boleh menentukan SLE secara bersendirian. Diagnosis memerlukan gabungan sejarah klinikal, pemeriksaan fizikal, ujian darah dan air kencing serta penilaian organ.

Walaupun SLE belum boleh disembuhkan sepenuhnya, penyakit ini boleh dikawal. Rawatan moden memberi tumpuan kepada mencapai remission atau aktiviti penyakit yang rendah, mencegah flare dan melindungi organ daripada kerosakan.

Perkara paling penting ialah jangan membuat diagnosis sendiri berdasarkan ANA dan jangan menghentikan ubat SLE tanpa berbincang dengan doktor.

Soalan Lazim Tentang Penyakit SLE