Selsema Burung: Punca, Simptom, Cara Jangkitan, Rawatan Dan Pencegahan

Kematian beberapa ekor ayam atau burung secara tiba-tiba boleh menimbulkan kebimbangan, terutama apabila berita mengenai virus H5N1 atau wabak influenza burung sedang diperkatakan. Persoalannya, adakah manusia boleh dijangkiti hanya dengan berada berhampiran burung? Adakah ayam dan telur masih selamat dimakan? Apakah simptom yang perlu diperhatikan selepas menyentuh burung sakit atau mati?

Selsema burung, yang turut dikenali sebagai selesema burung, influenza burung atau influenza avian, ialah penyakit yang disebabkan oleh virus influenza A. Virus ini terutamanya beredar dalam kalangan burung, tetapi sesetengah subjenis boleh menjangkiti mamalia dan manusia.

Jangkitan pada manusia masih dianggap jarang dan kebanyakannya berlaku selepas hubungan langsung atau rapat dengan burung, unggas, haiwan lain yang dijangkiti atau persekitaran yang tercemar. Walaupun sesetengah jangkitan hanya menyebabkan mata merah atau simptom ringan seperti selesema, kes lain boleh berkembang menjadi pneumonia, kegagalan pernafasan dan penyakit yang mengancam nyawa.

Artikel ini menerangkan punca, simptom, cara jangkitan, diagnosis, rawatan dan langkah pencegahan selsema burung, termasuk tindakan yang perlu diambil apabila menemui burung mati.

Apakah Selsema Burung?

Selsema burung ialah jangkitan yang disebabkan oleh virus influenza jenis A yang secara semula jadi menjangkiti burung. Burung air liar merupakan antara perumah semula jadi virus ini, manakala ayam, itik, angsa, burung puyuh dan unggas ternakan lain juga boleh dijangkiti.

Tidak semua virus influenza burung menyebabkan masalah kesihatan yang sama. Sesetengah virus hanya menyebabkan penyakit ringan atau tidak menunjukkan tanda yang jelas pada burung. Virus lain pula boleh menyebabkan penyakit yang sangat teruk dan kematian dalam jumlah besar pada ladang unggas.

Dalam keadaan tertentu, virus tersebut boleh melintasi sempadan spesies dan menjangkiti:

• Manusia
• Kucing
• Anjing
• Musang
• Mink
• Mamalia laut
• Lembu dan mamalia ternakan lain

WHO menyatakan jangkitan manusia kebanyakannya berlaku secara sporadik selepas pendedahan kepada haiwan dijangkiti atau persekitaran tercemar. Penularan daripada mamalia yang dijangkiti kepada manusia juga pernah direkodkan.

Apakah maksud H5N1?

Nama seperti H5N1, H7N9 atau H9N2 merujuk kepada subjenis virus influenza A.

Huruf “H” merujuk kepada protein hemaglutinin, manakala huruf “N” merujuk kepada protein neuraminidase. Angka di belakangnya menunjukkan jenis protein tersebut.

Antara virus influenza avian yang pernah menjangkiti manusia termasuk:

• A(H5N1)
• A(H5N6)
• A(H7N9)
• A(H9N2)

H5N1 menerima perhatian besar kerana virus tersebut boleh menyebabkan wabak serius dalam populasi burung dan sesetengah jangkitan manusia boleh menjadi teruk. Namun begitu, istilah “selsema burung” tidak hanya merujuk kepada H5N1.

Influenza avian berpatogen tinggi dan rendah

Virus influenza avian juga boleh dikategorikan sebagai:

Influenza avian berpatogen tinggi

Dikenali sebagai Highly Pathogenic Avian Influenza atau HPAI. Virus dalam kategori ini boleh menyebabkan penyakit teruk dan kadar kematian yang tinggi dalam kalangan ayam serta unggas tertentu.

Influenza avian berpatogen rendah

Dikenali sebagai Low Pathogenic Avian Influenza atau LPAI. Jangkitan pada burung mungkin ringan atau tidak menunjukkan simptom yang jelas.

Penting untuk difahami bahawa istilah “berpatogen tinggi” atau “berpatogen rendah” terutamanya menggambarkan kesan virus terhadap ayam dan unggas. Ia tidak secara automatik menentukan tahap penyakit yang akan dialami manusia.

Apakah Punca Selsema Burung?

Punca selsema burung ialah jangkitan virus influenza A yang telah menyesuaikan diri untuk hidup dan beredar terutamanya dalam populasi burung.

Virus boleh berada dalam:

• Air liur burung
• Rembesan hidung dan saluran pernafasan
• Najis
• Cecair badan
• Bulu dan habuk yang tercemar
• Air minuman atau kolam tercemar
• Sangkar, reban dan peralatan ladang

Burung liar, khususnya burung air, boleh membawa virus ketika bergerak dari satu kawasan ke kawasan lain. Virus kemudian boleh memasuki populasi unggas ternakan melalui air, makanan atau persekitaran yang tercemar.

Faktor yang memudahkan penyebaran dalam ladang

Penyebaran influenza avian boleh menjadi lebih pantas apabila:

• Terlalu banyak unggas ditempatkan dalam ruang yang kecil
• Ayam ternakan mempunyai hubungan dengan burung liar
• Makanan dan air ternakan terdedah kepada najis burung liar
• Peralatan dikongsi antara beberapa kandang
• Pekerja bergerak antara kandang tanpa membersihkan kasut dan pakaian
• Unggas baharu tidak dikuarantin
• Bangkai unggas tidak diuruskan mengikut arahan veterinar
• Kenderaan, bekas dan sangkar tidak dibersihkan
• Penyakit atau kematian luar biasa lambat dilaporkan

Oleh sebab itu, kawalan selsema burung dalam populasi haiwan sangat bergantung pada biosekuriti, pengawasan penyakit, pengesanan awal dan pelaporan pantas kepada perkhidmatan veterinar.

Bagaimanakah Selsema Burung Berjangkit Kepada Manusia?

Manusia biasanya dijangkiti apabila virus daripada haiwan atau persekitaran tercemar memasuki mata, hidung atau mulut, ataupun disedut ke dalam saluran pernafasan.

Pendedahan paling berisiko selalunya melibatkan hubungan rapat, berpanjangan atau tanpa perlindungan dengan haiwan yang dijangkiti.

1. Menyentuh burung yang sakit atau mati

Antara aktiviti yang boleh menyebabkan pendedahan ialah:

• Mengangkat ayam yang kelihatan lemah
• Mengendalikan bangkai burung
• Menyentuh burung mati dengan tangan kosong
• Merawat unggas yang sakit
• Memegang burung sebelum membasuh tangan
• Membawa bangkai burung masuk ke dalam rumah

Virus pada bulu, rembesan atau najis burung boleh berpindah ke tangan. Jangkitan boleh berlaku apabila tangan tercemar menyentuh mata, hidung atau mulut.

2. Menyembelih dan menyediakan unggas yang sakit

Aktiviti berikut boleh menghasilkan percikan, titisan atau habuk tercemar:

• Menyembelih unggas
• Mencabut bulu
• Membuka bahagian dalaman unggas
• Memotong atau membersihkan bangkai
• Mencuci kawasan penyembelihan
• Menyediakan unggas yang mati secara tiba-tiba untuk dimakan

WHO menganggap aktiviti menyembelih, mencabut bulu, mengendalikan bangkai dan menyediakan unggas dalam persekitaran rumah atau ladang sebagai antara faktor risiko jangkitan.

3. Membersihkan reban atau kawasan tercemar

Najis, habuk, alas kandang dan peralatan boleh tercemar dengan virus. Risiko meningkat apabila seseorang:

• Menyapu reban kering sehingga menghasilkan habuk
• Membersihkan najis tanpa sarung tangan
• Tidak memakai pelindung mata atau alat perlindungan pernafasan
• Membawa kasut reban masuk ke dalam rumah
• Menyentuh muka sebelum membasuh tangan
• Menggunakan peralatan reban untuk tujuan lain

Virus boleh masuk ke dalam badan apabila titisan atau habuk tercemar disedut atau terkena mata, hidung dan mulut.

4. Pendedahan di pasar burung hidup

Pasar yang menjual burung hidup boleh menghimpunkan banyak unggas daripada sumber berbeza. Risiko boleh meningkat jika terdapat burung sakit, pengudaraan lemah, najis bertaburan atau aktiviti penyembelihan berhampiran pengunjung.

Orang ramai dinasihatkan supaya tidak menyentuh burung, sangkar, najis atau permukaan yang mungkin tercemar, terutama di kawasan yang sedang mengalami wabak influenza avian.

5. Pendedahan kepada mamalia yang dijangkiti

Walaupun namanya selsema burung, virus influenza avian juga boleh menjangkiti sesetengah mamalia. Jangkitan manusia selepas pendedahan kepada mamalia yang dijangkiti pernah dilaporkan.

Perkara ini penting bagi pekerja veterinar, penjaga haiwan, pekerja ladang dan individu yang mengendalikan haiwan sakit. Namun, risiko sebenar bergantung pada jenis virus, haiwan yang terlibat dan tahap pendedahan.

Bolehkah Selsema Burung Berjangkit Antara Manusia?

Kemungkinan penularan yang sangat terhad antara manusia pernah dipertimbangkan dalam beberapa kejadian melibatkan hubungan rapat atau berpanjangan. Walau bagaimanapun, setakat maklumat WHO yang dikemas kini pada 2026, penularan manusia ke manusia yang berterusan belum dikenal pasti.

Ini bermaksud virus influenza avian semasa tidak merebak antara manusia semudah influenza bermusim. Kebanyakan kes manusia masih mempunyai kaitan dengan pendedahan kepada haiwan atau persekitaran tercemar.

Namun begitu, keadaan ini tidak patut dipandang ringan. Virus influenza boleh berubah. Setiap jangkitan manusia perlu disiasat bagi menentukan sama ada virus tersebut memperoleh keupayaan baharu untuk merebak dengan lebih mudah.

Siapakah Yang Lebih Berisiko Dijangkiti?

Orang yang tidak mempunyai pendedahan kepada burung atau haiwan dijangkiti biasanya mempunyai risiko yang jauh lebih rendah berbanding individu yang kerap mengendalikan haiwan.

Kumpulan yang mungkin mempunyai risiko pendedahan lebih tinggi termasuk:

• Penternak ayam, itik dan unggas
• Pekerja ladang unggas
• Pekerja rumah penyembelihan
• Peniaga di pasar burung hidup
• Doktor dan kakitangan veterinar
• Pekerja makmal
• Pemburu burung
• Pegawai hidupan liar
• Individu yang membersihkan reban
• Pemilik ayam kampung
• Individu yang mengutip burung liar mati
• Ahli keluarga yang membantu mengendalikan unggas sakit
• Penjaga kucing atau haiwan lain yang terdedah kepada burung sakit

Pendedahan tanpa sarung tangan, perlindungan mata dan perlindungan pernafasan boleh meningkatkan risiko, terutama jika aktiviti tersebut menghasilkan titisan, percikan atau habuk.

Siapakah yang mungkin mengalami penyakit lebih serius?

Data tentang semua faktor risiko selsema burung pada manusia masih terhad. Namun, individu yang berisiko mengalami komplikasi influenza bermusim mungkin juga lebih mudah mendapat penyakit serius.

Antaranya:

• Warga emas
• Kanak-kanak kecil
• Wanita hamil
• Individu dengan penyakit paru-paru kronik
• Individu dengan penyakit jantung
• Pesakit diabetes
• Individu dengan sistem imun lemah

Walau bagaimanapun, orang yang sebelum ini sihat juga pernah mengalami jangkitan influenza avian yang teruk. Oleh itu, status kesihatan yang baik tidak menjadikan seseorang kebal selepas pendedahan berisiko.

Apakah Simptom Selsema Burung Pada Manusia?

Simptom selsema burung tidak sama bagi setiap orang. Ia bergantung pada jenis virus, laluan pendedahan, jumlah virus, keadaan kesihatan individu dan seberapa cepat rawatan diberikan.

Sesetengah individu hanya mengalami simptom ringan, manakala yang lain boleh mendapat penyakit pernafasan serius.

Simptom ringan

Tanda awal yang mungkin berlaku termasuk:

• Mata merah
• Mata pedih atau berair
• Konjunktivitis
• Demam atau rasa demam
• Batuk
• Sakit tekak
• Hidung berair atau tersumbat
• Sakit kepala
• Sakit otot dan badan
• Keletihan
• Kurang selera makan

Demam tidak semestinya berlaku dalam semua kes. Dalam beberapa kejadian jangkitan A(H5) yang dilaporkan di Amerika Syarikat, mata merah atau konjunktivitis merupakan antara simptom yang paling kerap dikesan, khususnya selepas pendedahan pekerjaan kepada haiwan dijangkiti.

Simptom penghadaman

Walaupun kurang lazim, sesetengah pesakit boleh mengalami:

• Loya
• Muntah
• Cirit-birit
• Ketidakselesaan atau sakit perut

WHO turut melaporkan bahawa simptom gastrousus boleh berlaku dalam jangkitan influenza avian, tetapi tidak sekerap simptom pernafasan.

Simptom sederhana hingga serius

Penyakit yang lebih teruk boleh menyebabkan:

• Demam tinggi
• Batuk yang semakin teruk
• Sesak nafas
• Kesukaran bernafas
• Sakit atau tekanan pada dada
• Paras oksigen rendah
• Pneumonia
• Kekeliruan
• Perubahan tahap kesedaran
• Sawan
• Lemah secara mendadak

Komplikasi yang pernah dilaporkan termasuk kegagalan pernafasan, sindrom gangguan pernafasan akut, kecederaan buah pinggang, sepsis, kegagalan pelbagai organ dan keradangan otak.

Berapa Lama Simptom Muncul Selepas Pendedahan?

Simptom tidak semestinya muncul serta-merta selepas seseorang menyentuh burung atau berada di kawasan tercemar.

Berdasarkan maklumat CDC mengenai virus influenza avian A(H5):

• Simptom mata boleh muncul sekitar satu hingga dua hari selepas jangkitan.
• Simptom pernafasan lazimnya bermula kira-kira tiga hari selepas jangkitan.
• Julat yang dilaporkan bagi simptom pernafasan adalah sekitar dua hingga tujuh hari.

Tempoh ini hanyalah panduan dan bukan kaedah untuk mengesahkan atau menolak jangkitan. Individu yang mempunyai pendedahan diketahui kepada haiwan dijangkiti mungkin diminta memantau simptom sehingga 10 hari selepas pendedahan terakhir, bergantung pada arahan pihak kesihatan.

Bilakah Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan nasihat perubatan dengan segera jika anda mengalami mata merah, demam, batuk, sakit tekak atau simptom pernafasan selepas:

• Menyentuh burung sakit atau mati
• Mengendalikan unggas yang disahkan dijangkiti
• Membersihkan reban yang mengalami kematian unggas luar biasa
• Menyembelih ayam yang kelihatan sakit
• Mengutip bangkai burung liar
• Bekerja di lokasi wabak tanpa perlindungan mencukupi
• Mengalami kerosakan atau kebocoran alat pelindung diri
• Menyentuh haiwan lain yang disyaki dijangkiti

Hubungi fasiliti kesihatan terlebih dahulu dan beritahu tentang sejarah pendedahan. Jangan sekadar menyebut bahawa anda mengalami “selesema”. Maklumat tentang hubungan dengan burung atau haiwan boleh mengubah jenis ujian, langkah pengasingan dan rawatan yang diperlukan.

Tanda kecemasan

Hubungi perkhidmatan kecemasan atau pergi ke jabatan kecemasan sekiranya terdapat:

• Sesak nafas
• Sukar bercakap kerana tidak cukup nafas
• Sakit dada
• Bibir atau muka kelihatan kebiruan
• Kekeliruan
• Sukar dikejutkan
• Sawan
• Pengsan
• Keadaan merosot dengan cepat

Bagaimanakah Selsema Burung Didiagnosis?

Simptom sahaja tidak cukup untuk mengesahkan selsema burung. Mata merah, demam dan batuk juga boleh disebabkan oleh influenza bermusim, COVID-19, jangkitan bakteria atau virus pernafasan lain.

Diagnosis memerlukan gabungan sejarah pendedahan, pemeriksaan klinikal dan ujian makmal.

1. Sejarah pendedahan

Doktor mungkin bertanya:

• Adakah anda menyentuh burung sakit atau mati?
• Apakah jenis burung atau haiwan yang terlibat?
• Adakah banyak unggas mati dalam masa singkat?
• Adakah anda menyembelih atau mencabut bulu unggas?
• Adakah anda membersihkan najis atau reban?
• Adakah anda memakai sarung tangan, pelindung mata dan pelitup yang sesuai?
• Bilakah pendedahan berlaku?
• Bilakah simptom bermula?
• Adakah individu lain yang terdedah turut sakit?

Sejarah pendedahan sering menjadi petunjuk penting kerana simptom influenza avian boleh menyerupai banyak penyakit lain.

2. Pemeriksaan fizikal

Pemeriksaan mungkin merangkumi:

• Suhu badan
• Kadar pernafasan
• Kadar denyutan jantung
• Paras oksigen
• Pemeriksaan mata
• Pemeriksaan tekak dan hidung
• Pemeriksaan paru-paru
• Tahap hidrasi
• Tahap kesedaran

3. Ujian makmal

Sampel yang mungkin diambil termasuk:

• Calitan hidung
• Calitan tekak
• Sampel saluran pernafasan
• Calitan konjunktiva jika terdapat simptom mata

Ujian molekul seperti RT-PCR boleh digunakan untuk mengesan virus. Ujian influenza biasa di klinik tidak semestinya dapat membezakan virus influenza avian daripada influenza A bermusim. Oleh itu, ujian khusus mungkin perlu diselaraskan dengan makmal kesihatan awam.

4. Pemeriksaan bagi penyakit serius

Pesakit yang mengalami sesak nafas atau pneumonia mungkin memerlukan:

• X-ray dada
• Imbasan paru-paru
• Ujian darah
• Pemantauan oksigen
• Ujian fungsi buah pinggang dan hati
• Penilaian komplikasi lain

Apakah Rawatan Selsema Burung?

Rawatan bergantung pada tahap penyakit, jenis virus, faktor risiko pesakit dan keputusan pihak kesihatan.

Ubat antivirus

Doktor boleh memberikan ubat antivirus influenza seperti oseltamivir kepada pesakit yang disyaki atau disahkan mengalami jangkitan influenza avian.

Rawatan biasanya lebih berkesan apabila dimulakan awal. Bagi kes yang mempunyai sejarah pendedahan kuat dan simptom yang konsisten, rawatan tidak semestinya perlu ditangguhkan sementara menunggu keputusan ujian.

Jangan membeli atau mengambil oseltamivir sendiri tanpa penilaian doktor kerana:

• Simptom mungkin disebabkan penyakit lain
• Dos bergantung pada umur, berat dan fungsi buah pinggang
• Tempoh rawatan boleh berbeza
• Pesakit mungkin memerlukan ujian dan pemantauan
• Ubat boleh menyebabkan kesan sampingan

Rawatan sokongan

Bagi penyakit ringan, rawatan mungkin merangkumi:

• Rehat
• Pengambilan cecair mencukupi
• Pemantauan suhu
• Ubat demam yang sesuai
• Pemantauan simptom pernafasan

Kes yang lebih serius mungkin memerlukan:

• Rawatan di hospital
• Oksigen
• Cecair intravena
• Rawatan pneumonia
• Sokongan pernafasan
• Rawatan rapi
• Rawatan komplikasi organ

WHO mengesyorkan penilaian tahap penyakit, ujian, pengasingan, rawatan antivirus dan penjagaan sokongan yang sesuai apabila influenza zoonotik disyaki.

Adakah antibiotik boleh merawat selsema burung?

Tidak. Antibiotik tidak membunuh virus influenza.

Doktor hanya akan mempertimbangkan antibiotik jika terdapat bukti atau syak wasangka terhadap jangkitan bakteria sekunder, seperti pneumonia bakteria. Mengambil antibiotik tanpa keperluan tidak mencegah komplikasi virus dan boleh menyumbang kepada rintangan antibiotik.

Antivirus selepas pendedahan

Dalam keadaan tertentu, pihak kesihatan boleh mempertimbangkan ubat antivirus sebagai langkah pencegahan selepas seseorang mengalami pendedahan berisiko tinggi.

Ini mungkin dipertimbangkan apabila:

• Alat pelindung diri tidak digunakan
• Pelindung mata atau pelitup gagal berfungsi
• Berlaku percikan ke mata atau muka
• Seseorang mengendalikan haiwan yang disahkan dijangkiti
• Pendedahan berlaku secara rapat dan berpanjangan

Keputusan tersebut perlu dibuat oleh doktor atau pihak kesihatan awam, bukan melalui rawatan sendiri.

Apakah Komplikasi Selsema Burung?

Kebanyakan kebimbangan terhadap influenza avian berpunca daripada kemungkinan sesetengah jangkitan menjadi sangat serius.

Komplikasi boleh merangkumi:

Komplikasi paru-paru

• Pneumonia
• Kekurangan oksigen
• Sindrom gangguan pernafasan akut
• Kegagalan pernafasan

Komplikasi seluruh badan

• Sepsis
• Renjatan septik
• Kecederaan buah pinggang akut
• Kegagalan pelbagai organ
• Masalah jantung

Komplikasi sistem saraf

Komplikasi neurologi jarang berlaku tetapi pernah dilaporkan, termasuk:

• Perubahan tahap kesedaran
• Sawan
• Encephalitis
• Meningoencephalitis

Keterukan penyakit dipengaruhi oleh virus yang terlibat, bentuk pendedahan, ciri individu, masa rawatan dimulakan dan akses kepada penjagaan perubatan.

Cara Mencegah Selsema Burung

Langkah paling berkesan ialah mengelakkan pendedahan langsung kepada burung atau haiwan yang sakit dan mati.

1. Jangan sentuh burung sakit atau mati

Jika anda menemui burung yang tidak bergerak, lemah atau mati:

• Jangan sentuh dengan tangan kosong
• Jangan benarkan kanak-kanak menghampirinya
• Jauhkan kucing dan haiwan peliharaan
• Jangan membawa bangkai masuk ke rumah
• Jangan cuba menyembelih atau memasaknya
• Hubungi pihak veterinar atau pihak berkuasa tempatan

CDC dan WHO menasihatkan orang ramai mengelakkan hubungan langsung dengan burung atau haiwan sakit dan mati.

2. Jangan makan haiwan yang sakit atau mati sendiri

Ayam atau itik yang mati secara tiba-tiba tidak patut dianggap masih selamat untuk dimakan.

Jangan:

• Menyembelih haiwan yang sedang sakit
• Memasak unggas yang mati sendiri
• Menjual atau memberi bangkai tersebut kepada orang lain
• Memberikannya sebagai makanan kepada kucing atau anjing
• Memindahkannya ke ladang lain

WHO menasihatkan orang ramai supaya tidak menyembelih atau memakan haiwan yang sakit atau mati secara tidak dijangka.

3. Gunakan alat pelindung diri

Individu yang tugasnya memerlukan hubungan dengan unggas atau haiwan berisiko mungkin memerlukan:

• Sarung tangan
• Pelindung mata
• Pelitup atau alat perlindungan pernafasan yang sesuai
• Pakaian perlindungan
• Apron kalis air
• Kasut but
• Penutup kepala

Jenis perlindungan perlu disesuaikan dengan aktiviti dan arahan pihak veterinar atau kesihatan pekerjaan.

Pelindung mata sangat penting kerana virus boleh memasuki badan melalui konjunktiva. Sarung tangan sahaja tidak mencukupi jika aktiviti menghasilkan percikan atau habuk yang boleh terkena muka.

4. Basuh tangan dengan betul

Basuh tangan menggunakan sabun dan air selepas:

• Menyentuh burung atau haiwan
• Memberi makan unggas
• Membersihkan sangkar
• Mengendalikan telur
• Menyentuh najis
• Menanggalkan sarung tangan
• Memegang kasut atau pakaian kerja

Elakkan menyentuh mata, hidung dan mulut sebelum tangan dibersihkan.

5. Asingkan pakaian dan kasut kerja

Pekerja ladang dan pemilik ayam kampung patut:

• Menggunakan kasut khas untuk reban
• Menanggalkan kasut sebelum masuk ke rumah
• Menyimpan pakaian kerja berasingan
• Mencuci pakaian tercemar dengan selamat
• Mandi selepas pendedahan yang banyak
• Tidak membiarkan kanak-kanak bermain dengan peralatan reban

6. Elakkan menghasilkan habuk ketika membersihkan reban

Menyapu najis dan alas kandang yang kering boleh menghasilkan habuk. Jika reban disyaki tercemar, jangan membersihkannya seperti biasa tanpa nasihat pihak veterinar.

Penternak perlu mengikuti arahan mengenai:

• Pengasingan kawasan
• Alat pelindung diri
• Kaedah pembasmian kuman
• Pengurusan bangkai
• Pergerakan haiwan
• Pembersihan kenderaan dan peralatan

7. Tingkatkan biosekuriti ternakan

Bagi penternak kecil dan pemilik ayam kampung:

1. Hadkan orang luar daripada memasuki reban.
2. Asingkan unggas baharu sebelum mencampurkannya.
3. Cegah hubungan dengan burung liar.
4. Tutup makanan dan air ternakan.
5. Jangan berkongsi sangkar dan peralatan tanpa membersihkannya.
6. Pantau perubahan selera makan dan tingkah laku unggas.
7. Catat jumlah kematian.
8. Laporkan kematian luar biasa dengan segera.
9. Jangan pindahkan unggas sakit ke lokasi lain.
10. Ikut arahan kuarantin pihak veterinar.

Apakah Yang Perlu Dilakukan Jika Menjumpai Burung Mati?

Tindakan yang sesuai bergantung pada lokasi, jumlah burung dan arahan pihak berkuasa.

Langkah umum ialah:

1. Jangan sentuh bangkai dengan tangan kosong.
2. Jangan alih atau buang bangkai tanpa arahan.
3. Jauhkan orang ramai dan haiwan peliharaan.
4. Perhatikan lokasi dan bilangan burung dari jarak selamat.
5. Ambil gambar dari jauh jika diperlukan untuk laporan.
6. Hubungi Jabatan Perkhidmatan Veterinar negeri atau pejabat veterinar daerah.
7. Ikut arahan mengenai pengambilan sampel atau pelupusan.
8. Basuh tangan jika anda berada di kawasan tersebut.
9. Pantau simptom selepas sebarang pendedahan.

Di Malaysia, Akta Binatang 1953 memperuntukkan bahawa pemilik atau individu yang menjaga haiwan atau burung yang disyaki dijangkiti atau mati akibat penyakit perlu melaporkannya kepada pihak berkuasa veterinar atau saluran berkuasa yang dinyatakan. Haiwan yang disyaki sakit juga perlu diasingkan sementara menunggu tindakan pihak veterinar.

Jangan membuang bangkai yang disyaki dijangkiti ke longkang, sungai, kawasan lapang atau lokasi yang boleh mendedahkan manusia dan haiwan lain.

Adakah Selamat Makan Ayam Dan Telur?

Secara umum, tiada bukti bahawa pengambilan daging ayam atau telur yang dimasak dengan sempurna daripada sumber yang selamat menyebarkan influenza avian kepada manusia. Virus dan kuman lain boleh dimusnahkan melalui proses memasak yang mencukupi.

Namun, beberapa syarat penting perlu dipatuhi:

• Daging dan telur mestilah daripada sumber yang dibenarkan.
• Jangan makan ayam atau burung yang sakit.
• Jangan makan unggas yang mati secara tiba-tiba.
• Jangan makan daging ayam mentah atau kurang masak.
• Elakkan telur mentah atau tidak dimasak dengan sempurna ketika terdapat kebimbangan wabak.
• Asingkan makanan mentah daripada makanan yang telah dimasak.
• Basuh tangan selepas mengendalikan daging mentah.
• Bersihkan papan pemotong, pisau dan permukaan dapur.

WHO menekankan lima prinsip keselamatan makanan:

1. Kekalkan kebersihan.
2. Asingkan makanan mentah dan makanan yang telah dimasak.
3. Masak dengan sempurna.
4. Simpan makanan pada suhu selamat.
5. Gunakan air dan bahan mentah yang selamat.

Unggas yang dimusnahkan sebagai sebahagian daripada kawalan wabak tidak patut memasuki rantaian makanan manusia atau makanan haiwan.

Adakah Vaksin Influenza Biasa Melindungi Daripada H5N1?

Vaksin influenza bermusim tidak direka khusus untuk melindungi seseorang daripada H5N1 atau kebanyakan virus influenza avian.

Walau bagaimanapun, vaksin influenza bermusim masih penting kerana ia boleh:

• Mengurangkan risiko influenza bermusim
• Mengurangkan keterukan influenza bermusim
• Mengurangkan kemungkinan dijangkiti influenza manusia dan influenza avian pada masa yang sama

Jangkitan serentak dengan dua virus influenza dianggap jarang, tetapi secara teori boleh memberi peluang kepada virus bertukar bahan genetik. Atas sebab itu, pekerja yang kerap terdedah kepada unggas atau haiwan dijangkiti mungkin digalakkan menerima vaksin influenza bermusim mengikut garis panduan tempatan.

Vaksin influenza bermusim tidak menggantikan:

• Sarung tangan
• Pelindung mata
• Perlindungan pernafasan
• Kebersihan tangan
• Biosekuriti
• Pengasingan haiwan sakit

Bolehkah Kucing Dan Haiwan Peliharaan Dijangkiti?

Ya, sesetengah mamalia termasuk kucing boleh dijangkiti virus influenza avian selepas memakan, menggigit atau mempunyai hubungan dengan burung yang dijangkiti.

Jangan benarkan kucing:

• Bermain dengan burung sakit atau mati
• Memakan bangkai burung
• Masuk ke kawasan ternakan yang mengalami wabak
• Memakan daging unggas mentah daripada sumber tidak diketahui

Tanda penyakit pada haiwan peliharaan boleh merangkumi demam, kurang selera makan, mata merah, lelehan dari mata atau hidung, kesukaran bernafas dan gangguan saraf. Hubungi doktor veterinar jika haiwan peliharaan sakit selepas terdedah kepada burung.

Perbezaan Selsema Burung, Influenza Bermusim Dan Selesema Biasa

Jadual ini hanya memberi gambaran umum. Diagnosis tidak boleh dibuat berdasarkan simptom sahaja.

Mitos Dan Fakta Tentang Selsema Burung

Mitos 1: Semua burung membawa H5N1

Fakta: Tidak semua burung dijangkiti dan tidak semua virus influenza avian ialah H5N1. Namun, burung yang sakit atau mati secara luar biasa patut dielakkan dan dilaporkan.

Mitos 2: Selsema burung mudah merebak antara manusia

Fakta: Penularan manusia ke manusia yang berterusan belum dikenal pasti setakat maklumat WHO terkini. Kebanyakan jangkitan manusia berkaitan pendedahan kepada haiwan atau persekitaran tercemar.

Mitos 3: Semua orang yang dijangkiti akan mati

Fakta: Tahap penyakit berbeza daripada tiada simptom, mata merah dan penyakit ringan hingga pneumonia serta kegagalan organ. Namun, sejarah pendedahan berisiko tidak patut diabaikan walaupun simptom masih ringan.

Mitos 4: Ayam dari pasar raya pasti menyebarkan selsema burung

Fakta: Produk ayam dan telur yang datang daripada rantaian makanan terkawal dan dimasak dengan sempurna tidak dianggap sebagai laluan utama jangkitan manusia. Risiko lebih besar datang daripada hubungan dengan haiwan sakit, bangkai dan persekitaran tercemar.

Mitos 5: Antibiotik boleh mencegah selsema burung

Fakta: Selsema burung disebabkan oleh virus. Antibiotik tidak merawat virus dan hanya digunakan apabila terdapat jangkitan bakteria tertentu.

Mitos 6: Jika tiada demam, seseorang pasti tidak dijangkiti

Fakta: Demam tidak berlaku dalam semua kes. Sesetengah jangkitan hanya menyebabkan mata merah, simptom ringan atau tidak menunjukkan simptom yang jelas.

Kesimpulan

Selsema burung ialah penyakit influenza A yang terutamanya menjangkiti burung, tetapi sesetengah virus boleh menjangkiti manusia dan mamalia lain. Kebanyakan jangkitan manusia berlaku selepas pendedahan rapat atau tanpa perlindungan kepada haiwan dijangkiti, bangkai, najis, rembesan atau persekitaran tercemar.

Perkara paling penting ialah:

• Jangan sentuh burung sakit atau mati dengan tangan kosong.
• Jangan sembelih atau makan unggas yang mati secara tiba-tiba.
• Jauhkan kanak-kanak dan haiwan peliharaan daripada bangkai burung.
• Gunakan perlindungan yang sesuai jika pekerjaan memerlukan pendedahan.
• Laporkan kematian unggas yang luar biasa kepada pihak veterinar.
• Maklumkan sejarah pendedahan apabila mendapatkan rawatan.
• Dapatkan bantuan segera jika mengalami sesak nafas atau keadaan semakin teruk.

Soalan Lazim Tentang Selsema Burung