Demam Denggi Berdarah: Punca, Simptom, Tanda Bahaya dan Rawatan

Demam denggi ialah jangkitan virus yang merebak terutamanya melalui gigitan nyamuk Aedes. Kebanyakan pesakit pulih tanpa komplikasi serius, tetapi sebahagian kecil boleh mengalami denggi teruk, termasuk kebocoran plasma, pendarahan, renjatan dan gangguan organ yang memerlukan rawatan segera.

Apa Itu Demam Denggi Berdarah?

Istilah demam denggi berdarah atau dengue haemorrhagic fever telah lama digunakan untuk menerangkan bentuk denggi yang lebih serius dan boleh disertai pendarahan serta kebocoran plasma.

Namun, dalam pengurusan klinikal moden, denggi biasanya dinilai sebagai suatu spektrum penyakit. Pesakit boleh dikategorikan secara umum kepada:

• denggi tanpa tanda amaran;
• denggi dengan tanda amaran; atau
• denggi teruk.

Istilah denggi teruk lebih luas daripada “denggi berdarah” kerana komplikasi serius tidak semestinya bermula dengan pendarahan yang jelas. Sesetengah pesakit mengalami kebocoran plasma dan renjatan, manakala yang lain mungkin mengalami pendarahan serius atau gangguan organ seperti hati, jantung atau sistem saraf.

Apakah Punca Demam Denggi?

Denggi disebabkan oleh virus denggi, iaitu virus daripada kumpulan Flavivirus. Terdapat empat serotip utama virus denggi yang berkait rapat.

Seseorang yang pernah mendapat denggi masih boleh dijangkiti lagi oleh serotip yang berbeza pada masa hadapan. Jangkitan kali kedua juga dikaitkan dengan risiko yang lebih tinggi untuk mengalami denggi teruk, walaupun ini tidak bermaksud setiap jangkitan kedua pasti menjadi serius.

Bagaimana Virus Denggi Merebak?

Penyebaran utama berlaku melalui nyamuk Aedes, terutamanya:

• Aedes aegypti;
• Aedes albopictus.

Prosesnya boleh digambarkan secara ringkas:

1. Nyamuk menggigit seseorang yang mempunyai virus denggi dalam darah.
2. Virus memasuki badan nyamuk dan membiak.
3. Selepas tempoh tertentu, nyamuk tersebut boleh menyebarkan virus.
4. Apabila nyamuk menggigit individu lain, virus boleh memasuki tubuh individu berkenaan.

Denggi bukan penyakit yang biasanya merebak melalui sentuhan harian, seperti bersalaman, berkongsi makanan atau duduk bersebelahan dengan pesakit.

Walau bagaimanapun, seseorang yang sedang dijangkiti patut cuba mengelakkan gigitan nyamuk kerana nyamuk yang menggigitnya boleh mengambil virus dan seterusnya menyebarkan jangkitan kepada orang lain.

Apa Yang Berlaku Dalam Badan Apabila Denggi Menjadi Teruk?

Selepas virus memasuki tubuh, sistem imun bertindak untuk melawan jangkitan. Kebanyakan pesakit akan pulih selepas beberapa hari.

Dalam sesetengah kes, bagaimanapun, perubahan pada salur darah menyebabkan ia menjadi lebih telap. Bahagian cecair dalam darah yang dikenali sebagai plasma kemudian boleh keluar daripada salur darah ke tisu sekeliling.

Keadaan ini dikenali sebagai kebocoran plasma.

Jika kebocoran menjadi ketara:

• isipadu darah yang beredar boleh berkurangan;
• tekanan darah boleh jatuh;
• bekalan darah kepada organ boleh terganggu;
• pesakit boleh mengalami renjatan.

Pada masa yang sama, perubahan sistem pembekuan darah dan penurunan platelet boleh meningkatkan kecenderungan untuk mengalami pendarahan pada sesetengah pesakit.

Siapa Yang Lebih Berisiko Mengalami Denggi Teruk?

Sesiapa sahaja yang dijangkiti boleh mengalami komplikasi. Namun, pemantauan yang lebih teliti mungkin diperlukan bagi sesetengah individu, termasuk:

• mereka yang pernah mengalami jangkitan denggi sebelumnya;
• bayi dan kanak-kanak tertentu;
• warga emas;
• wanita hamil;
• individu dengan obesiti;
• mereka yang mempunyai penyakit jantung, buah pinggang atau penyakit kronik lain;
• pesakit yang tidak mampu minum secukupnya;
• individu yang mengalami dehidrasi.

Risiko sebenar tetap bergantung pada keadaan klinikal seseorang. Umur atau penyakit kronik sahaja tidak menentukan bahawa denggi pasti akan menjadi teruk.

Apakah Simptom Awal Demam Denggi?

Simptom boleh berbeza antara individu. Ada orang yang mengalami jangkitan sangat ringan, manakala yang lain mengalami simptom yang lebih ketara.

Antara simptom yang biasa ialah:

Demam tinggi

Demam biasanya bermula secara agak mendadak dan boleh berlaku selama beberapa hari.

Sakit kepala

Sakit kepala boleh menjadi ketara dan kadangkala disertai sakit di belakang mata.

Sakit otot dan sendi

Pesakit mungkin berasa seluruh badan sakit, lenguh atau tidak selesa.

Loya dan muntah

Selera makan juga boleh berkurangan.

Keletihan

Pesakit boleh berasa sangat lemah walaupun hanya melakukan aktiviti ringan.

Ruam kulit

Ruam boleh muncul pada sesetengah pesakit ketika penyakit berlangsung.

Simptom lain

Sesetengah pesakit turut mengalami:

• sakit tekak ringan;
• pening;
• rasa tidak selesa di abdomen;
• kehilangan selera makan;
• kemerahan pada kulit.

Simptom awal denggi boleh menyerupai banyak jangkitan lain. Oleh itu, demam sahaja tidak mencukupi untuk mengesahkan denggi.

Tiga Fasa Utama Denggi

Memahami perjalanan penyakit sangat penting kerana keadaan seseorang boleh berubah walaupun demam kelihatan semakin baik.

1. Fasa demam

Fasa ini biasanya dicirikan oleh:

• demam;
• sakit kepala;
• sakit belakang mata;
• sakit otot atau sendi;
• loya atau muntah;
• hilang selera makan;
• ruam;
• keletihan.

Pesakit perlu memastikan pengambilan cecair mencukupi dan memantau keadaan diri.

2. Fasa kritikal

Inilah bahagian yang sering disalah fahami.

Fasa kritikal boleh bermula sekitar waktu demam mula kebah. Oleh sebab suhu badan sudah turun, pesakit atau ahli keluarga mungkin menyangka keadaan sedang pulih.

Dalam sesetengah pesakit, sebenarnya ketika inilah kebocoran plasma boleh menjadi lebih ketara.

Fasa kritikal lazimnya agak singkat, tetapi keadaan boleh berubah dengan cepat. Antara masalah yang boleh berlaku ialah:

• kebocoran plasma;
• tekanan darah rendah;
• renjatan;
• pendarahan;
• pengumpulan cecair;
• gangguan fungsi organ.

3. Fasa pemulihan

Jika pesakit melepasi fasa kritikal dengan baik, cecair yang keluar ke tisu mula kembali ke dalam peredaran darah.

Antara tanda pemulihan ialah:

• selera makan kembali;
• pesakit kelihatan lebih aktif;
• pengeluaran air kencing bertambah baik;
• tekanan darah stabil;
• rasa tidak sihat beransur berkurangan.

Keletihan bagaimanapun boleh berterusan untuk beberapa hari atau minggu.

Mengapa Denggi Boleh Menjadi Bahaya Apabila Demam Kebah?

Ini antara fakta paling penting mengenai denggi.

Suhu badan turun tidak semestinya bermaksud virus sudah tidak berbahaya atau pesakit sudah pulih sepenuhnya.

Bagi sesetengah pesakit, perubahan salur darah yang menyebabkan kebocoran plasma berlaku sekitar tempoh demam mula reda.

Oleh itu, tempoh selepas demam kebah perlu diberi perhatian terutama jika muncul simptom baru.

Jangan menilai pemulihan berdasarkan suhu badan sahaja. Perubahan keadaan umum pesakit, kemampuan minum, muntah, sakit perut, tahap kesedaran, pendarahan dan pengeluaran air kencing juga penting.

Tanda Bahaya Demam Denggi Yang Perlu Diperhatikan

Pesakit yang disyaki atau disahkan denggi perlu mendapatkan penilaian perubatan segera jika mengalami tanda bahaya.

Sakit perut yang kuat atau berterusan

Sakit perut yang semakin teruk atau sakit apabila abdomen disentuh boleh menjadi petunjuk masalah yang lebih serius.

Muntah berterusan

Muntah berulang menyebabkan pengambilan cecair menjadi sukar dan meningkatkan risiko dehidrasi.

Pendarahan

Pendarahan boleh muncul sebagai:

• hidung berdarah;
• gusi berdarah;
• muntah darah;
• najis berwarna hitam atau berdarah;
• pendarahan faraj yang luar biasa.

Terlalu lemah atau mengantuk

Perubahan ketara daripada keadaan biasa memerlukan perhatian.

Gelisah atau perubahan tingkah laku

Pesakit mungkin kelihatan resah, keliru atau sukar memberi respons seperti biasa.

Sukar bernafas

Pernafasan cepat atau sesak nafas perlu dinilai segera.

Kurang kencing

Air kencing yang menjadi sangat sedikit boleh menunjukkan masalah penghidratan atau peredaran darah.

Tangan dan kaki sejuk

Kulit boleh menjadi sejuk, pucat atau lembap apabila peredaran darah semakin terganggu.

Pening atau hampir pengsan

Ini boleh berkaitan dengan penurunan tekanan darah.

Dapatkan rawatan segera jika pesakit denggi mengalami sakit perut kuat, muntah berterusan, pendarahan, sesak nafas, hampir pengsan, sangat lemah, keliru atau mempunyai tangan dan kaki yang sejuk.

Mengapa Platelet Turun Ketika Denggi?

Platelet ialah komponen kecil dalam darah yang membantu proses pembekuan apabila salur darah mengalami kecederaan.

Semasa denggi, jumlah platelet boleh menurun disebabkan gabungan beberapa mekanisme termasuk gangguan sementara penghasilan platelet dan peningkatan pemusnahan atau penggunaan platelet.

Penurunan biasanya menjadi lebih ketara selepas beberapa hari penyakit dan kemudian kembali meningkat ketika pesakit pulih.

Adakah Platelet Rendah Bermaksud Denggi Sudah Teruk?

Tidak semestinya.

Salah satu kesilapan yang biasa berlaku ialah memberi terlalu banyak perhatian kepada nombor platelet sahaja.

Doktor menilai beberapa perkara serentak, termasuk:

• keadaan pesakit;
• tekanan darah dan nadi;
• tanda pendarahan;
• kemampuan minum;
• jumlah air kencing;
• hematokrit;
• trend platelet;
• tanda kebocoran plasma;
• fungsi organ.

Sebagai contoh, hematokrit yang semakin meningkat bersama penurunan platelet boleh memberi maklumat penting tentang kemungkinan kebocoran plasma apabila dinilai bersama keadaan klinikal.

Sebaliknya, seseorang boleh mempunyai platelet rendah tetapi masih stabil tanpa pendarahan serius.

Bagaimana Demam Denggi Didiagnosis?

Diagnosis bermula dengan sejarah penyakit dan pemeriksaan fizikal.

Doktor mungkin bertanya tentang:

• bila demam bermula;
• perjalanan simptom;
• muntah;
• sakit perut;
• pendarahan;
• pengambilan air;
• jumlah air kencing;
• penyakit sedia ada;
• kemungkinan pendedahan kepada denggi.

Ujian kiraan darah penuh

Ujian darah boleh menunjukkan perubahan pada:

• sel darah putih;
• platelet;
• hematokrit.

Ujian mungkin perlu diulang kerana keputusan boleh berubah mengikut fasa penyakit.

Ujian NS1

Ujian antigen NS1 boleh membantu mengesan jangkitan denggi terutama pada fasa awal penyakit.

Ujian molekul

Ujian seperti PCR boleh mengesan bahan genetik virus dan digunakan dalam keadaan tertentu.

Ujian antibodi

Antibodi terhadap virus denggi biasanya lebih berguna selepas sistem imun mula menghasilkan tindak balas terhadap jangkitan.

Pemilihan ujian bergantung kepada tempoh simptom dan konteks klinikal. Oleh itu, keputusan negatif pada sesuatu peringkat penyakit tidak sepatutnya ditafsir secara bersendirian oleh pesakit.

Bagaimana Demam Denggi Dirawat?

Tiada ubat antivirus khusus yang digunakan secara rutin untuk menghapuskan virus denggi. Rawatan utama ialah rawatan sokongan dan pemantauan rapi.

Matlamatnya adalah untuk:

• mengelakkan dehidrasi;
• mengesan tanda bahaya awal;
• mengekalkan peredaran darah;
• menguruskan komplikasi jika berlaku.

Pengambilan Cecair Semasa Denggi

Pesakit yang masih boleh minum biasanya digalakkan mengambil cecair secara berkala.

Pilihan boleh termasuk:

• air kosong;
• larutan rehidrasi oral;
• sup;
• minuman lain yang sesuai dengan keadaan pesakit.

Jika loya, cuba minum sedikit tetapi lebih kerap.

Pengambilan cecair perlu disesuaikan dengan keadaan individu. Pesakit dengan masalah buah pinggang, kegagalan jantung atau keadaan tertentu mungkin memerlukan nasihat khusus daripada doktor.

Minum terlalu banyak juga tidak semestinya lebih baik, terutama apabila penyakit memasuki fasa tertentu. Pengurusan cecair dalam denggi perlu seimbang.

Ubat Demam Yang Boleh Digunakan

Paracetamol biasanya digunakan untuk membantu mengurangkan demam dan sakit apabila sesuai.

Ikuti arahan doktor atau dos pada label dan elakkan mengambil beberapa produk yang mengandungi paracetamol secara serentak kerana ini boleh menyebabkan dos keseluruhan menjadi terlalu tinggi.

Ubat Yang Perlu Dielakkan Ketika Disyaki Denggi

Ubat tertentu boleh meningkatkan risiko pendarahan.

Elakkan mengambil ubat anti-radang bukan steroid tanpa arahan doktor, termasuk:

• aspirin;
• ibuprofen;
• diclofenac;
• naproxen;
• mefenamic acid.

Jangan mula antibiotik sendiri. Antibiotik merawat jangkitan bakteria dan tidak membunuh virus denggi.

Begitu juga, ubat herba atau suplemen tidak sepatutnya digunakan sebagai pengganti penilaian perubatan.

Bilakah Pesakit Perlu Dirawat Di Hospital?

Tidak semua pesakit denggi perlu dimasukkan ke hospital.

Pesakit yang stabil, masih boleh minum dan tidak mempunyai tanda bahaya mungkin boleh dipantau sebagai pesakit luar mengikut nasihat doktor.

Rawatan hospital lebih mungkin diperlukan apabila terdapat:

• tanda bahaya;
• muntah berterusan;
• tidak mampu minum;
• dehidrasi;
• pendarahan yang ketara;
• tekanan darah tidak stabil;
• tanda renjatan;
• masalah pernafasan;
• gangguan organ;
• keadaan kesihatan lain yang meningkatkan risiko.

Wanita hamil, warga emas, kanak-kanak kecil atau individu dengan penyakit kronik mungkin memerlukan tahap pemantauan yang berbeza mengikut keadaan masing-masing.

Bagaimana Denggi Teruk Dirawat Di Hospital?

Rawatan bergantung kepada komplikasi yang berlaku.

Cecair intravena

Cecair boleh diberikan melalui salur darah apabila pesakit tidak mampu mengekalkan peredaran yang mencukupi melalui pengambilan oral sahaja.

Jumlah dan kadar cecair perlu diselaraskan dengan teliti.

Memberikan terlalu sedikit cecair boleh menyebabkan peredaran darah tidak mencukupi, manakala terlalu banyak pula boleh menyebabkan lebihan cecair apabila kebocoran plasma berhenti.

Pemantauan rapat

Pasukan perubatan mungkin memantau:

• tekanan darah;
• nadi;
• pernafasan;
• tahap kesedaran;
• jumlah air kencing;
• hematokrit;
• platelet;
• fungsi organ.

Rawatan pendarahan

Pendarahan yang serius memerlukan penilaian khusus dan mungkin memerlukan produk darah dalam keadaan tertentu.

Transfusi platelet tidak ditentukan hanya berdasarkan satu bacaan platelet. Kehadiran pendarahan dan keadaan klinikal keseluruhan adalah sangat penting dalam membuat keputusan rawatan.

Apakah Komplikasi Denggi Teruk?

Walaupun kebanyakan pesakit pulih, denggi teruk boleh menyebabkan beberapa komplikasi.

Renjatan denggi

Kebocoran plasma yang ketara boleh mengurangkan isipadu darah dalam peredaran sehingga tekanan darah jatuh dan organ tidak mendapat aliran darah yang mencukupi.

Pendarahan serius

Pendarahan boleh berlaku dalam sistem penghadaman atau bahagian lain badan.

Masalah hati

Peningkatan enzim hati adalah biasa dalam denggi, manakala kecederaan hati yang lebih serius boleh berlaku dalam kes yang teruk.

Gangguan jantung

Dalam keadaan tertentu, denggi boleh melibatkan fungsi jantung.

Komplikasi sistem saraf

Walaupun kurang biasa, denggi teruk boleh dikaitkan dengan gangguan otak atau sistem saraf.

Kegagalan organ

Kes yang sangat serius boleh menyebabkan kegagalan satu atau beberapa organ dan memerlukan rawatan rapi.

Mitos Tentang Denggi Yang Perlu Diperbetulkan

“Demam sudah kebah, jadi saya sudah sembuh.”

Tidak semestinya. Fasa kritikal boleh bermula sekitar waktu suhu badan kembali normal.

“Platelet rendah bermaksud saya mengalami pendarahan dalaman.”

Tidak semestinya. Platelet hanyalah salah satu daripada banyak perkara yang dinilai.

“Kalau platelet naik, semuanya sudah selamat.”

Trend platelet yang bertambah baik memang boleh menjadi sebahagian daripada pemulihan, tetapi keadaan pesakit secara keseluruhan masih perlu dinilai.

“Jus daun betik boleh merawat denggi.”

Sesetengah produk atau makanan dipromosikan sebagai cara menaikkan platelet, tetapi ia tidak menggantikan pemantauan dan rawatan perubatan. Menaikkan satu bacaan makmal juga tidak sama dengan mencegah renjatan, pendarahan atau komplikasi organ.

“Antibiotik boleh mempercepatkan pemulihan.”

Denggi disebabkan oleh virus. Antibiotik tidak merawat virus denggi kecuali terdapat jangkitan bakteria berasingan yang memerlukannya.

Cara Mencegah Demam Denggi

Pencegahan masih bergantung kepada mengurangkan gigitan nyamuk dan tempat pembiakan Aedes.

1. Hapuskan air bertakung

Periksa kawasan seperti:

• pasu bunga;
• bekas plastik;
• baldi;
• tayar terpakai;
• talang;
• bekas makanan;
• kawasan yang boleh mengumpulkan air hujan.

Jangan hanya memeriksa kawasan yang mempunyai air dalam jumlah besar. Aedes boleh membiak dalam bekas kecil yang menakung air.

2. Gunakan penghalau nyamuk

Gunakan produk yang sesuai mengikut arahan label pada kulit yang terdedah.

3. Kurangkan kulit terdedah

Pakaian berlengan panjang dan seluar panjang boleh membantu apabila risiko gigitan tinggi.

4. Gunakan penghadang fizikal

Skrin pada pintu dan tingkap boleh mengurangkan kemasukan nyamuk.

5. Lindungi pesakit denggi daripada gigitan nyamuk

Langkah ini sering dilupakan.

Seseorang yang sedang dijangkiti boleh menjadi sumber virus kepada nyamuk yang menggigitnya. Mengurangkan gigitan nyamuk pada pesakit membantu memutuskan rantaian penyebaran kepada orang lain.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika anda mengalami demam terutama apabila disertai:

• sakit kepala;
• sakit belakang mata;
• sakit badan;
• ruam;
• loya atau muntah;
• keletihan yang ketara;
• kehilangan selera makan.

Pemeriksaan menjadi lebih penting jika terdapat kes denggi di kawasan tempat tinggal atau tempat kerja.

Jangan menunggu sehingga platelet menjadi sangat rendah sebelum mendapatkan pemeriksaan.

Bila Perlu Ke Jabatan Kecemasan?

Dapatkan rawatan segera jika pesakit yang disyaki atau disahkan denggi mengalami:

• sakit perut yang kuat;
• muntah berterusan;
• muntah darah;
• najis hitam atau berdarah;
• pendarahan yang banyak;
• sesak nafas;
• hampir pengsan atau pengsan;
• sangat lemah;
• keliru atau sukar dikejutkan;
• tangan dan kaki sejuk;
• kulit pucat dan lembap;
• air kencing menjadi sangat sedikit;
• keadaan bertambah buruk selepas demam mula kebah.

Denggi teruk boleh berkembang dalam masa yang singkat. Apabila tanda bahaya muncul, pemeriksaan perubatan tidak patut ditangguhkan.

Pemulihan Selepas Denggi

Kebanyakan pesakit pulih secara beransur-ansur.

Selera makan dan tenaga biasanya kembali apabila fasa kritikal berakhir, tetapi badan mungkin belum terasa normal sepenuhnya.

Dalam tempoh pemulihan:

• teruskan pengambilan cecair yang sesuai;
• makan secara berperingkat mengikut kemampuan;
• cukupkan rehat;
• kembali kepada aktiviti secara beransur-ansur;
• hadiri pemeriksaan susulan jika diarahkan.

Sesetengah individu masih mengalami keletihan selama beberapa minggu selepas jangkitan.

Kesimpulan

Demam denggi tidak boleh dinilai berdasarkan suhu badan atau bacaan platelet sahaja. Perkara paling penting ialah memahami perjalanan penyakit dan mengenali tanda bahaya, khususnya apabila demam mula kebah.

Sakit perut kuat, muntah berterusan, pendarahan, sesak nafas, perubahan tahap kesedaran, pengsan, tangan dan kaki sejuk atau pengeluaran air kencing yang semakin berkurang memerlukan penilaian segera. Dengan pemantauan yang baik, pengurusan cecair yang sesuai dan rawatan awal apabila komplikasi muncul, kebanyakan pesakit boleh pulih dengan baik.

Soalan Lazim Demam Denggi Berdarah