Komplikasi Tekanan Darah Tinggi: Risiko Strok, Serangan Jantung Dan Kerosakan Buah Pinggang

Tekanan darah tinggi atau hipertensi bukan sekadar bacaan nombor yang tinggi pada mesin pemeriksaan. Apabila keadaan ini berterusan tanpa kawalan yang baik, tekanan berlebihan pada saluran darah boleh merosakkan organ penting secara perlahan-lahan.

Masalahnya, kebanyakan individu yang menghidap hipertensi tidak mengalami simptom yang jelas. Seseorang mungkin masih bekerja, bersenam dan menjalani rutin harian seperti biasa walaupun saluran darah di otak, jantung, buah pinggang atau mata sudah mula terjejas.

Oleh sebab itu, hipertensi sering digambarkan sebagai penyakit senyap. Bagi sesetengah pesakit, tanda pertama bahawa tekanan darah mereka tidak terkawal mungkin berupa strok, serangan jantung, kegagalan jantung atau kemerosotan fungsi buah pinggang.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia menyatakan bahawa hipertensi yang tidak dirawat boleh menyebabkan penyakit jantung, strok dan penyakit buah pinggang. Pemeriksaan tekanan darah secara berkala merupakan satu-satunya cara yang boleh dipercayai untuk mengetahui sama ada tekanan darah seseorang berada pada tahap tinggi.

Apakah Maksud Komplikasi Tekanan Darah Tinggi?

Komplikasi tekanan darah tinggi merujuk kepada penyakit atau kerosakan organ yang berlaku akibat tekanan darah yang terlalu tinggi dalam jangka masa panjang atau peningkatan tekanan darah yang sangat mendadak.

Tekanan darah menunjukkan daya yang dikenakan oleh darah terhadap dinding arteri. Apabila daya ini sentiasa tinggi, lapisan dalam saluran darah boleh mengalami kecederaan. Lama-kelamaan, saluran darah menjadi lebih keras, sempit atau lemah.

Kerosakan tersebut boleh mengganggu penghantaran darah dan oksigen ke organ badan. Antara organ yang paling mudah terjejas ialah:

• Otak
• Jantung
• Buah pinggang
• Mata
• Saluran darah besar
• Saluran darah di kaki dan tangan

Komplikasi boleh berkembang dalam dua keadaan:

1. Kerosakan secara perlahan, seperti penyakit buah pinggang kronik, penebalan otot jantung atau retinopati hipertensi.
2. Kejadian secara tiba-tiba, seperti strok, serangan jantung, pendarahan otak atau koyakan saluran darah utama.

Tahap risikonya tidak bergantung pada satu bacaan tekanan darah sahaja. Tempoh hipertensi, tahap kawalan, usia, tabiat merokok, diabetes, kolesterol, fungsi buah pinggang dan pengambilan ubat turut mempengaruhi kemungkinan komplikasi.

Mengapa Hipertensi Dikenali Sebagai Penyakit Senyap?

Ramai pesakit menganggap mereka akan mengalami sakit kepala, pening atau rasa tegang pada tengkuk apabila tekanan darah meningkat. Hakikatnya, hipertensi selalunya tidak menyebabkan sebarang simptom khusus.

Sakit kepala dan pening boleh berlaku disebabkan banyak keadaan lain. Pada masa yang sama, seseorang yang langsung tidak mengalami sakit kepala masih boleh mempunyai tekanan darah yang sangat tinggi.

Oleh itu, perkara berikut tidak boleh digunakan untuk menentukan sama ada tekanan darah terkawal:

• Berasa sihat
• Tidak mengalami sakit kepala
• Tidak berasa pening
• Masih mampu melakukan aktiviti fizikal
• Tidak mengalami sakit dada
• Tidak mempunyai sejarah penyakit jantung

Tekanan darah perlu diukur menggunakan alat yang sesuai. Diagnosis juga lazimnya memerlukan beberapa bacaan pada masa berlainan, bukannya berdasarkan satu bacaan ketika seseorang sedang tertekan, sakit atau baru melakukan aktiviti fizikal.

Bagaimana Tekanan Darah Tinggi Merosakkan Organ?

Kerosakan organ akibat hipertensi biasanya bermula pada saluran darah.

Prosesnya boleh diterangkan seperti berikut:

1. Tekanan darah yang tinggi menekan dinding arteri berulang kali.
2. Lapisan dalam saluran darah mengalami kecederaan kecil.
3. Lemak, kolesterol dan bahan lain lebih mudah berkumpul pada kawasan yang rosak.
4. Arteri menjadi semakin tebal, keras dan sempit.
5. Bekalan darah serta oksigen kepada organ berkurangan.
6. Jantung terpaksa mengepam dengan lebih kuat.
7. Saluran darah kecil boleh tersumbat, bocor atau pecah.
8. Organ akhirnya kehilangan sebahagian daripada fungsinya.

Hipertensi juga boleh menyebabkan jantung bekerja lebih keras untuk menolak darah melalui saluran yang mempunyai rintangan tinggi. Beban tambahan ini boleh menebalkan otot jantung, tetapi penebalan tersebut bukan tanda jantung menjadi lebih sihat.

Sebaliknya, otot yang terlalu tebal boleh menjadi kaku, memerlukan lebih banyak oksigen dan mengalami kesukaran untuk mengepam atau menerima darah dengan cekap.

Komplikasi Tekanan Darah Tinggi Pada Otak: Strok

Strok berlaku apabila bekalan darah ke bahagian otak terhenti akibat saluran darah tersumbat atau apabila saluran darah pecah dan menyebabkan pendarahan.

Otak memerlukan bekalan darah dan oksigen yang berterusan. Apabila bekalan ini terganggu, sel otak boleh mula rosak dalam masa beberapa minit. Strok merupakan kecemasan perubatan yang boleh menyebabkan kecacatan kekal atau kematian.

Bagaimana hipertensi meningkatkan risiko strok?

Tekanan darah tinggi boleh:

• Merosakkan lapisan arteri yang membekalkan darah ke otak
• Mempercepatkan pengerasan dan penyempitan saluran darah
• Meningkatkan pembentukan plak
• Memudahkan darah beku menyumbat arteri
• Melemahkan dinding saluran darah sehingga mudah pecah
• Menyebabkan kerosakan pada saluran darah kecil di dalam otak

American Heart Association menerangkan bahawa hipertensi mewujudkan keadaan yang menyebabkan arteri lebih mudah tersumbat atau pecah. Saluran darah otak yang lemah atau tersumbat seterusnya meningkatkan risiko strok.

Strok iskemik

Strok iskemik berlaku apabila saluran darah yang membawa darah ke otak tersumbat. Penyumbatan boleh berpunca daripada darah beku yang terbentuk di dalam saluran tersebut atau darah beku yang bergerak dari bahagian badan lain.

Tekanan darah tinggi mempercepatkan pembentukan plak pada dinding arteri. Apabila plak pecah, darah beku boleh terbentuk dan menghalang aliran darah.

Strok hemoragik

Strok hemoragik berlaku apabila saluran darah di dalam atau sekitar otak pecah. Darah yang keluar boleh menekan dan merosakkan tisu otak.

Hipertensi yang tidak terkawal dalam jangka panjang boleh melemahkan saluran darah kecil. Peningkatan tekanan darah yang mendadak pula boleh meningkatkan risiko saluran yang lemah itu pecah.

Serangan iskemia sementara

Serangan iskemia sementara atau TIA berlaku apabila bekalan darah ke otak terganggu buat sementara waktu. Simptom mungkin hilang dalam beberapa minit atau jam.

Walaupun simptom sudah pulih, TIA tidak boleh dianggap remeh. Ia boleh menjadi amaran bahawa strok sebenar mungkin berlaku pada masa terdekat. Pesakit tetap memerlukan penilaian perubatan segera.

Kenali tanda strok dengan kaedah FAST

• F – Face: Sebelah muka menjadi senget atau kebas.
• A – Arm: Sebelah tangan atau kaki menjadi lemah atau kebas.
• S – Speech: Percakapan menjadi pelo, sukar difahami atau pesakit tidak mampu bercakap.
• T – Time: Hubungi 999 dengan segera.

Tanda lain termasuk:

• Penglihatan kabur atau hilang secara tiba-tiba
• Kekeliruan mendadak
• Pening dan kehilangan keseimbangan
• Sukar berjalan
• Sakit kepala yang sangat kuat dan berlaku secara mengejut
• Tidak sedarkan diri
• Sawan yang baru berlaku

Jangan menunggu untuk melihat sama ada simptom akan hilang. Rawatan strok sangat bergantung pada masa.

Komplikasi Pada Jantung: Serangan Jantung

Serangan jantung berlaku apabila bekalan darah ke sebahagian otot jantung terhalang. Tanpa oksigen, otot jantung mula mengalami kerosakan.

Tekanan darah tinggi boleh merosakkan dinding arteri koronari, iaitu saluran darah yang membekalkan darah kepada jantung. Kerosakan ini memudahkan pembentukan plak. Sekiranya plak pecah, darah beku boleh terbentuk dan menyumbat arteri koronari.

Tanda serangan jantung

Simptom yang biasa termasuk:

• Rasa sakit, berat, tekanan atau ketat pada dada
• Sakit yang merebak ke lengan, bahu, rahang, belakang atau bahagian atas perut
• Sesak nafas
• Peluh sejuk
• Loya atau muntah
• Pening atau hampir pengsan
• Degupan jantung tidak sekata
• Keletihan luar biasa

Serangan jantung tidak semestinya menyebabkan sakit dada yang sangat kuat. Sesetengah wanita, warga emas dan pesakit diabetes mungkin mengalami simptom yang kurang tipikal seperti keletihan, sesak nafas, loya atau ketidakselesaan ringan pada dada.

Sekiranya serangan jantung disyaki, hubungi 999 dengan segera. Jangan memandu sendiri sekiranya ambulans boleh diperoleh kerana keadaan pesakit boleh merosot dalam perjalanan. MERS 999 ialah nombor kecemasan bersepadu Malaysia.

Penyakit Jantung Lain Akibat Hipertensi

Kesan hipertensi terhadap jantung tidak terhad kepada serangan jantung. Tekanan darah yang tidak terkawal juga boleh menyebabkan perubahan struktur dan fungsi jantung.

Penyakit arteri koronari

Penyakit arteri koronari berlaku apabila arteri yang membekalkan darah kepada jantung menjadi sempit akibat pengumpulan plak.

Pesakit mungkin mengalami angina, iaitu sakit atau ketidakselesaan dada yang lazimnya muncul ketika melakukan aktiviti fizikal atau ketika jantung memerlukan lebih banyak oksigen.

Hipertrofi ventrikel kiri

Ventrikel kiri ialah ruang utama jantung yang mengepam darah ke seluruh badan. Apabila tekanan dalam arteri tinggi, ventrikel kiri perlu bekerja lebih kuat.

Otot ventrikel boleh menebal sebagai tindak balas terhadap beban tersebut. Keadaan ini dikenali sebagai hipertrofi ventrikel kiri.

Otot yang menebal boleh menjadi kaku dan kurang cekap. Keadaan ini meningkatkan risiko:

• Kegagalan jantung
• Gangguan rentak jantung
• Penyakit arteri koronari
• Kematian kardiovaskular

Kegagalan jantung

Kegagalan jantung tidak bermaksud jantung berhenti sepenuhnya. Ia bermaksud jantung tidak lagi mampu mengepam darah atau menerima darah dengan cukup cekap untuk memenuhi keperluan badan.

Simptomnya termasuk:

• Sesak nafas ketika berjalan atau menaiki tangga
• Sukar bernafas apabila berbaring
• Terjaga pada waktu malam kerana sesak nafas
• Kaki dan buku lali membengkak
• Berat badan meningkat akibat pengumpulan cecair
• Mudah penat
• Keupayaan melakukan aktiviti semakin berkurangan

Hipertensi yang berpanjangan dikaitkan dengan penyakit jantung koronari, serangan jantung, penebalan otot jantung dan kegagalan jantung.

Aritmia

Perubahan struktur pada jantung boleh mengganggu sistem elektrik yang mengawal degupan jantung.

Aritmia boleh menyebabkan:

• Jantung berdebar
• Degupan terlalu cepat
• Degupan terlalu perlahan
• Degupan tidak sekata
• Pening
• Pengsan
• Sesak nafas

Sesetengah aritmia, terutamanya fibrilasi atrium, boleh meningkatkan risiko pembentukan darah beku dan strok.

Komplikasi Pada Buah Pinggang

Buah pinggang menapis bahan buangan dan lebihan air daripada darah. Organ ini juga membantu mengawal keseimbangan cecair, elektrolit dan tekanan darah.

Setiap buah pinggang mengandungi rangkaian saluran darah kecil yang sangat halus. Tekanan darah tinggi boleh menyempitkan, melemahkan dan merosakkan saluran tersebut.

Apabila aliran darah berkurangan, buah pinggang tidak dapat menapis darah dengan baik. Bahan buangan dan lebihan cecair mula terkumpul di dalam badan.

Hubungan dua hala antara hipertensi dan buah pinggang

Hubungan antara hipertensi dengan penyakit buah pinggang berlaku dalam dua arah:

1. Tekanan darah tinggi merosakkan saluran dan sistem penapisan buah pinggang.
2. Buah pinggang yang rosak tidak dapat mengawal cecair serta tekanan darah dengan baik.
3. Lebihan cecair menyebabkan tekanan darah meningkat lagi.
4. Tekanan darah yang semakin tinggi mempercepatkan kerosakan buah pinggang.

Kitaran ini boleh berterusan sehingga fungsi buah pinggang merosot dengan ketara. NIDDK menjelaskan bahawa penyempitan saluran darah buah pinggang mengurangkan aliran darah, manakala pengumpulan cecair akibat fungsi buah pinggang yang lemah boleh meningkatkan tekanan darah dengan lebih lanjut.

Penyakit buah pinggang kronik

Penyakit buah pinggang kronik berkembang secara beransur-ansur. Pada peringkat awal, pesakit mungkin tidak mempunyai sebarang simptom.

Apabila kerosakan menjadi lebih teruk, simptom yang mungkin berlaku termasuk:

• Kaki, buku lali atau muka membengkak
• Air kencing berbuih akibat kehadiran protein
• Perubahan jumlah atau kekerapan membuang air kecil
• Mudah penat
• Hilang selera makan
• Loya
• Gatal badan
• Kekejangan otot
• Sukar tidur
• Sesak nafas akibat pengumpulan cecair

Diabetes dan tekanan darah tinggi merupakan antara penyebab utama penyakit buah pinggang kronik dalam kalangan orang dewasa. Ujian mungkin menjadi satu-satunya cara untuk mengesan kerosakan pada peringkat awal.

Kegagalan buah pinggang

Apabila fungsi buah pinggang merosot dengan sangat teruk, organ tersebut tidak lagi mampu menyingkirkan bahan buangan dan lebihan cecair dengan secukupnya.

Sesetengah pesakit mungkin memerlukan:

• Dialisis
• Pemindahan buah pinggang
• Rawatan ubat yang intensif
• Pengubahsuaian diet dan pengambilan cecair

Kerosakan yang sudah lanjut mungkin tidak dapat dipulihkan sepenuhnya. Oleh itu, pengawalan tekanan darah sebelum fungsi buah pinggang merosot adalah jauh lebih berkesan daripada menunggu simptom muncul.

Bagaimana Kerosakan Buah Pinggang Dikesan?

Dua pemeriksaan penting ialah ujian darah dan ujian air kencing.

Ujian kreatinin dan eGFR

Kreatinin ialah bahan buangan yang digunakan untuk membantu menganggarkan keupayaan buah pinggang menapis darah.

Nilai eGFR atau anggaran kadar penapisan glomerulus memberikan gambaran tentang tahap fungsi buah pinggang. Nilai perlu ditafsirkan berdasarkan usia, keadaan klinikal dan sama ada perubahan itu berterusan.

Ujian albumin dalam air kencing

Albumin ialah sejenis protein yang biasanya kekal di dalam darah. Buah pinggang yang rosak boleh membenarkan albumin bocor ke dalam air kencing.

Ujian nisbah albumin kepada kreatinin air kencing atau UACR boleh mengesan kebocoran ini walaupun pesakit belum mengalami simptom.

NIDDK menyenaraikan eGFR dan albumin dalam air kencing sebagai dua ujian utama untuk mengesan serta memantau penyakit buah pinggang.

Kesan Tekanan Darah Tinggi Terhadap Mata

Retina ialah lapisan sensitif cahaya di belakang mata. Retina bergantung pada rangkaian saluran darah kecil untuk mendapatkan oksigen dan nutrien.

Hipertensi boleh menyebabkan saluran tersebut:

• Menjadi sempit
• Menebal
• Bocor
• Berdarah
• Tersumbat

Keadaan ini dikenali sebagai retinopati hipertensi.

Kerosakan ringan mungkin tidak menyebabkan simptom. Pada tahap lebih serius, pesakit boleh mengalami penglihatan kabur, gangguan medan penglihatan atau kehilangan penglihatan.

Perubahan pada retina juga boleh membantu doktor menilai kesan hipertensi terhadap saluran darah di bahagian badan lain. Tekanan darah yang tidak terkawal turut dikaitkan dengan kerosakan saluran darah mata dan kehilangan penglihatan.

Perubahan penglihatan secara tiba-tiba, terutama jika disertai sakit kepala teruk, kelemahan anggota atau percakapan pelo, perlu dinilai sebagai kecemasan.

Kesan Terhadap Ingatan Dan Fungsi Otak

Selain strok yang jelas, hipertensi boleh merosakkan saluran darah kecil di dalam otak secara perlahan.

Kerosakan ini boleh menyebabkan:

• Aliran darah ke otak berkurangan
• Strok kecil yang tidak disedari
• Perubahan pada struktur otak
• Kemerosotan fungsi kognitif
• Masalah ingatan
• Kesukaran merancang atau membuat keputusan
• Peningkatan risiko demensia vaskular

Ini tidak bermaksud setiap pesakit hipertensi akan mengalami demensia. Namun, tekanan darah yang tidak dikawal meningkatkan risiko kerosakan saluran darah yang berkaitan dengan kemerosotan kognitif.

WHO memasukkan demensia sebagai salah satu akibat serius yang dikaitkan dengan hipertensi tidak terkawal, selain serangan jantung, strok dan penyakit buah pinggang kronik.

Komplikasi Lain Yang Boleh Berlaku

Aneurisme

Aneurisme ialah bahagian dinding arteri yang menjadi lemah dan menggelembung. Tekanan darah yang tinggi meningkatkan tekanan pada kawasan yang lemah.

Sekiranya aneurisme pecah, pendarahan dalaman yang mengancam nyawa boleh berlaku.

Penyakit arteri periferi

Penyakit arteri periferi berlaku apabila arteri yang membekalkan darah ke kaki atau tangan menjadi sempit.

Antara simptomnya ialah:

• Sakit betis ketika berjalan
• Kaki terasa sejuk
• Kebas atau lemah pada kaki
• Luka yang lambat sembuh
• Perubahan warna kulit
• Nadi kaki menjadi lemah

Masalah fungsi seksual

Kerosakan saluran darah boleh mengganggu aliran darah ke organ seksual.

Lelaki mungkin mengalami kesukaran mendapatkan atau mengekalkan ereksi. Sesetengah wanita pula mungkin mengalami penurunan rangsangan atau ketidakselesaan seksual.

Masalah fungsi seksual juga boleh dipengaruhi oleh diabetes, tekanan emosi, penyakit jantung, ubat tertentu dan faktor hubungan. Oleh itu, penilaian menyeluruh mungkin diperlukan.

Komplikasi kehamilan

Tekanan darah tinggi semasa hamil memerlukan pemantauan khusus. Hipertensi kronik, hipertensi gestasi dan preeklampsia bukan keadaan yang sama, tetapi semuanya boleh membawa risiko kepada ibu serta bayi.

Komplikasi yang mungkin berlaku termasuk:

• Strok pada ibu
• Kerosakan hati atau buah pinggang
• Sawan akibat eklampsia
• Gangguan pertumbuhan bayi
• Kelahiran pramatang
• Masalah pada plasenta

Wanita hamil tidak sepatutnya mengubah atau menghentikan ubat tekanan darah tanpa berbincang dengan doktor kerana tidak semua ubat sesuai digunakan semasa kehamilan.

Siapakah Yang Lebih Berisiko Mengalami Komplikasi?

Risiko komplikasi meningkat apabila seseorang mempunyai beberapa faktor serentak.

Antara faktor penting ialah:

• Tekanan darah kerap berada di luar sasaran
• Hipertensi sudah berlaku bertahun-tahun
• Tidak mengambil ubat secara konsisten
• Berhenti ubat tanpa nasihat doktor
• Merokok atau menggunakan produk nikotin
• Menghidap diabetes
• Kolesterol tinggi
• Obesiti
• Penyakit buah pinggang sedia ada
• Pernah mengalami strok atau serangan jantung
• Kurang melakukan aktiviti fizikal
• Mengambil makanan tinggi garam
• Mengambil alkohol secara berlebihan
• Menghidap apnea tidur
• Mempunyai sejarah keluarga penyakit kardiovaskular
• Usia semakin meningkat

Seseorang yang masih muda juga boleh mengalami komplikasi, terutama jika hipertensi bermula awal, sangat tinggi atau disertai diabetes, penyakit buah pinggang, obesiti dan merokok.

Bolehkah Kerosakan Berlaku Walaupun Tiada Simptom?

Ya. Kerosakan pada buah pinggang, retina, jantung dan saluran darah boleh bermula sebelum simptom muncul.

Sebagai contoh:

• Protein boleh mula bocor ke dalam air kencing tanpa perubahan yang dapat dilihat.
• Otot jantung boleh menebal tanpa menyebabkan sakit dada.
• Saluran retina boleh berubah sebelum penglihatan menjadi kabur.
• Saluran darah otak boleh mengalami kerosakan kecil tanpa strok yang jelas.

Inilah sebab pesakit hipertensi memerlukan pemeriksaan susulan walaupun bacaan di rumah kelihatan baik dan mereka berasa sihat.

Bacaan yang normal ketika mengambil ubat biasanya menunjukkan rawatan sedang berfungsi. Ia bukan bukti bahawa hipertensi sudah sembuh dan ubat boleh dihentikan.

Tanda Bahaya Yang Memerlukan Rawatan Kecemasan

Bacaan melebihi 180/120 mmHg dianggap sangat tinggi. Namun, tahap kecemasan ditentukan bukan sahaja oleh nombor, tetapi juga sama ada terdapat simptom atau bukti kerosakan organ akut.

Hubungi 999 segera jika bacaan sangat tinggi disertai:

• Sakit atau tekanan pada dada
• Sesak nafas
• Muka senget
• Tangan atau kaki menjadi lemah
• Kebas secara tiba-tiba
• Percakapan pelo atau sukar bercakap
• Perubahan penglihatan
• Kekeliruan
• Sawan
• Pengsan
• Sakit kepala mendadak yang sangat kuat
• Sakit belakang atau dada yang luar biasa
• Penurunan tahap kesedaran

Gabungan tekanan darah yang sangat tinggi dengan simptom kerosakan otak, jantung, buah pinggang atau saluran darah dikenali sebagai kecemasan hipertensi dan memerlukan rawatan hospital segera.

Bagaimana jika bacaan melebihi 180/120 mmHg tetapi tiada simptom?

Duduk dengan tenang dan ulang bacaan selepas sekurang-kurangnya satu minit menggunakan teknik yang betul.

Jika bacaan masih sangat tinggi:

• Hubungi klinik atau doktor dengan segera untuk mendapatkan arahan.
• Jangan menambah dos ubat sendiri.
• Jangan mengambil ubat milik orang lain.
• Jangan cuba menurunkan tekanan darah secara mendadak dengan rawatan tradisional.
• Dapatkan rawatan kecemasan jika sebarang simptom baharu muncul.

Penurunan tekanan darah yang terlalu cepat tanpa pemantauan juga boleh mengurangkan bekalan darah kepada otak, jantung atau buah pinggang.

Bagaimana Doktor Mengesan Kerosakan Organ?

Penilaian bergantung pada simptom, tempoh hipertensi dan faktor risiko pesakit.

Pengukuran tekanan darah

Doktor mungkin menggunakan:

• Beberapa bacaan tekanan darah di klinik
• Rekod tekanan darah di rumah
• Pemantauan tekanan darah ambulatori selama 24 jam
• Perbandingan bacaan pada kedua-dua belah tangan dalam keadaan tertentu

Ujian darah

Ujian mungkin meliputi:

• Kreatinin dan eGFR
• Paras elektrolit
• Gula darah
• HbA1c
• Kolesterol
• Fungsi hati jika diperlukan

Ujian air kencing

Ujian air kencing boleh mengesan:

• Albumin
• Protein
• Darah
• Tanda penyakit buah pinggang lain

Pemeriksaan jantung

Doktor mungkin mencadangkan:

• Elektrokardiogram atau ECG
• Ekokardiogram
• X-ray dada
• Ujian tekanan jantung
• Pemeriksaan lanjut arteri koronari jika terdapat simptom

Pemeriksaan otak dan mata

CT scan atau MRI mungkin diperlukan apabila strok, pendarahan otak atau komplikasi neurologi disyaki.

Pemeriksaan retina pula boleh mengenal pasti perubahan pada saluran darah mata.

Tidak semua pesakit memerlukan setiap ujian. Pemeriksaan dipilih berdasarkan keadaan individu.

Cara Mengurangkan Risiko Komplikasi Tekanan Darah Tinggi

Kebanyakan komplikasi hipertensi tidak berlaku dalam satu malam. Risiko boleh dikurangkan dengan kawalan tekanan darah yang konsisten serta pengurusan faktor risiko lain.

1. Ambil ubat mengikut arahan

Jangan mengambil ubat hanya apabila bacaan tinggi atau apabila mengalami sakit kepala.

Ubat perlu diambil mengikut jadual kerana tujuannya adalah mengekalkan tekanan darah dalam julat yang selamat sepanjang hari.

Jangan berhenti ubat apabila bacaan menjadi normal. Tindakan ini boleh menyebabkan tekanan darah meningkat semula.

Sekiranya mengalami kesan sampingan seperti pening, batuk, bengkak kaki atau masalah seksual, bincangkan dengan doktor. Jenis atau dos ubat mungkin boleh diubah tanpa menghentikan rawatan sepenuhnya.

2. Ketahui sasaran tekanan darah sendiri

Sasaran tekanan darah bukan satu angka yang sama untuk semua orang.

Doktor akan mempertimbangkan:

• Usia
• Diabetes
• Penyakit buah pinggang
• Sejarah strok
• Penyakit jantung
• Risiko terjatuh
• Kehamilan
• Kesan sampingan ubat

Jangan menggunakan sasaran orang lain untuk mengubah rawatan sendiri.

3. Pantau tekanan darah di rumah dengan betul

Pemantauan di rumah boleh membantu doktor memahami pola tekanan darah di luar klinik.

Gunakan alat automatik pada bahagian atas lengan dengan saiz manset yang sesuai.

Sebelum mengukur:

1. Elakkan merokok, kafein dan senaman sekurang-kurangnya 30 minit.
2. Kosongkan pundi kencing.
3. Duduk diam selama sekurang-kurangnya lima minit.
4. Sokong belakang pada kerusi.
5. Letakkan kedua-dua tapak kaki rata di lantai.
6. Jangan silang kaki.
7. Sokong lengan supaya manset berada pada paras jantung.
8. Jangan bercakap atau menggunakan telefon ketika bacaan diambil.
9. Catat bacaan bersama tarikh dan masa.

Teknik yang salah boleh menghasilkan bacaan yang mengelirukan. American Heart Association turut mengesyorkan rehat sebelum pengukuran, posisi duduk yang betul dan pengambilan bacaan pada waktu yang konsisten.

4. Kurangkan garam dan natrium

Terlalu banyak natrium menyebabkan badan menahan lebih banyak air. Pertambahan cecair boleh meningkatkan tekanan dalam saluran darah.

WHO mengesyorkan orang dewasa mengambil kurang daripada 2,000 miligram natrium sehari, bersamaan kurang daripada lima gram garam. Jumlah ini merangkumi garam daripada semua makanan, bukan hanya garam yang ditambah ketika memasak.

Sumber natrium yang sering tidak disedari termasuk:

• Kicap
• Sos tiram
• Sos cili
• Kiub pati
• Serbuk perasa
• Makanan segera
• Daging diproses
• Mi segera
• Makanan dalam tin
• Snek masin
• Makanan sejuk beku
• Kuah dan sup pekat

Langkah praktikal ialah mengurangkan sos, merasa makanan sebelum menambah garam dan membaca kandungan natrium pada label.

Pesakit penyakit buah pinggang tidak sepatutnya menukar garam biasa kepada produk berasaskan kalium tanpa nasihat profesional kesihatan.

5. Amalkan pemakanan seimbang

Utamakan:

• Sayur
• Buah dalam jumlah bersesuaian
• Bijirin penuh
• Kekacang
• Ikan
• Protein tanpa lemak
• Produk tenusu rendah lemak jika sesuai

Kurangkan:

• Lemak tepu
• Makanan bergoreng secara berlebihan
• Daging diproses
• Minuman bergula
• Makanan ultra-proses
• Saiz hidangan yang terlalu besar

Pesakit diabetes atau penyakit buah pinggang mungkin memerlukan pelan pemakanan yang lebih khusus.

6. Lakukan aktiviti fizikal secara konsisten

Aktiviti fizikal membantu mengawal tekanan darah, berat badan, gula darah dan tahap kecergasan jantung.

WHO mengesyorkan orang dewasa melakukan sekitar 150 hingga 300 minit aktiviti aerobik berintensiti sederhana seminggu, atau aktiviti berintensiti tinggi dalam jumlah yang setara. Latihan kekuatan juga boleh dilakukan sekurang-kurangnya dua hari seminggu jika sesuai.

Contoh aktiviti sederhana:

• Berjalan pantas
• Berbasikal
• Berenang
• Senaman aerobik ringan
• Berkebun secara aktif
• Menaiki tangga

Mulakan secara beransur-ansur jika sebelum ini kurang aktif. Pesakit yang mengalami sakit dada, sesak nafas, kegagalan jantung atau komplikasi lain perlu mendapatkan nasihat doktor sebelum memulakan senaman intensif.

7. Berhenti merokok

Merokok merosakkan saluran darah dan meningkatkan risiko penyakit jantung serta strok. Nikotin juga boleh meningkatkan tekanan darah dan kadar denyutan jantung untuk sementara waktu.

Berhenti merokok memberi manfaat walaupun seseorang sudah lama merokok atau sudah mengambil ubat hipertensi.

8. Kawal diabetes dan kolesterol

Hipertensi, diabetes dan kolesterol tinggi sering berlaku bersama. Apabila digabungkan, risiko strok, serangan jantung dan penyakit buah pinggang meningkat.

Pemantauan gula darah, HbA1c dan profil kolesterol merupakan sebahagian penting daripada pencegahan komplikasi.

9. Urus berat badan dan tidur

Berat badan berlebihan meningkatkan beban pada jantung serta dikaitkan dengan tekanan darah tinggi, diabetes dan apnea tidur.

Apnea tidur boleh menyebabkan tekanan darah sukar dikawal. Tanda yang boleh mencadangkan apnea tidur termasuk:

• Berdengkur kuat
• Nafas terhenti ketika tidur
• Terjaga seperti tercungap-cungap
• Mengantuk teruk pada waktu siang
• Sakit kepala pada waktu pagi

10. Hadiri pemeriksaan susulan

Temu janji susulan membolehkan doktor:

• Menilai trend tekanan darah
• Melaraskan ubat
• Mengesan kesan sampingan
• Memeriksa fungsi buah pinggang
• Menilai risiko strok dan penyakit jantung
• Mengesan kerosakan organ lebih awal

Jangan tunggu sehingga ubat habis atau simptom muncul.

Kesilapan Yang Menyebabkan Tekanan Darah Sukar Dikawal

Antara kesilapan lazim ialah:

1. Berhenti ubat apabila bacaan normal.
2. Mengambil ubat hanya ketika berasa tidak sihat.
3. Menggandakan dos selepas terlupa tanpa arahan doktor.
4. Tidak membawa rekod bacaan ketika pemeriksaan.
5. Menggunakan manset tekanan darah yang terlalu kecil.
6. Mengukur tekanan darah selepas minum kopi atau bersenam.
7. Menganggap garam bukit, garam laut atau garam organik bebas natrium.
8. Mengabaikan kandungan natrium dalam sos dan makanan proses.
9. Menggantikan ubat dengan suplemen atau rawatan tradisional.
10. Tidak memberitahu doktor tentang ubat lain yang digunakan.

Sesetengah ubat selesema, ubat tahan sakit, steroid, suplemen dan bahan perangsang boleh mempengaruhi tekanan darah. Beritahu doktor atau ahli farmasi tentang semua ubat serta suplemen yang diambil.

Pelan Tindakan Ringkas Untuk Pesakit Hipertensi

Gunakan senarai ini sebagai panduan harian:

• Ketahui nama dan dos setiap ubat.
• Ambil ubat pada waktu yang konsisten.
• Simpan bekalan ubat sebelum kehabisan.
• Rekod tekanan darah mengikut arahan doktor.
• Bawa rekod semasa temu janji.
• Kurangkan garam, sos dan makanan diproses.
• Kekal aktif mengikut kemampuan.
• Kawal diabetes dan kolesterol.
• Lakukan ujian darah serta air kencing yang disarankan.
• Kenali tanda strok dan serangan jantung.
• Hubungi 999 apabila terdapat simptom kecemasan.

Kesimpulan

Komplikasi tekanan darah tinggi tidak terhad kepada strok atau serangan jantung. Hipertensi yang tidak terkawal boleh merosakkan buah pinggang, mata, otak, jantung dan saluran darah secara perlahan tanpa menimbulkan simptom awal.

Berasa sihat bukan bukti bahawa tekanan darah berada pada tahap selamat. Pemeriksaan berkala, pengambilan ubat secara konsisten, pengurangan garam, aktiviti fizikal dan kawalan diabetes serta kolesterol merupakan langkah utama untuk melindungi organ badan.

Jangan tunggu sehingga komplikasi berlaku. Dapatkan penilaian perubatan jika bacaan kerap berada di luar sasaran. Hubungi 999 dengan segera jika terdapat tanda strok, serangan jantung atau kecemasan hipertensi.

Soalan Lazim Tentang Komplikasi Tekanan Darah Tinggi