Sakit Gigi: Punca, Gejala, Rawatan dan Bila Perlu Jumpa Doktor Gigi

Sakit gigi boleh bermula dengan rasa ngilu apabila minum air sejuk, tetapi ada juga yang mengalami sakit berdenyut sehingga sukar makan, tidur atau menumpukan perhatian. Walaupun ubat tahan sakit mungkin memberikan kelegaan sementara, sakit gigi selalunya mempunyai punca yang perlu dikenal pasti dan dirawat.

Antara punca yang biasa ialah gigi berlubang, keradangan pulpa, abses gigi, gigi retak, penyakit gusi dan masalah gigi bongsu. Malah, sesetengah masalah pada sinus atau rahang juga boleh menghasilkan kesakitan yang terasa seolah-olah datang daripada gigi.

Yang penting, jangan hanya menilai tahap masalah berdasarkan kuat atau lemahnya sakit.

Jika sakit berterusan, semakin kuat, mengganggu tidur atau disertai bengkak, pemeriksaan doktor gigi adalah langkah terbaik.

Apa Itu Sakit Gigi?

Sakit gigi atau toothache ialah kesakitan yang dirasakan pada gigi atau kawasan sekelilingnya.

Untuk memahami kenapa gigi boleh menjadi begitu sakit, kita perlu mengenali struktur asas gigi.

Gigi mempunyai beberapa lapisan utama:

• Enamel – lapisan keras di bahagian luar gigi.
• Dentin – lapisan di bawah enamel yang mempunyai sambungan mikroskopik ke bahagian dalam gigi.
• Pulpa – bahagian tengah gigi yang mengandungi saraf, salur darah dan tisu penghubung.
• Akar gigi – bahagian yang tertanam dalam tulang rahang.
• Gusi dan tisu periodontal – membantu menyokong gigi.

Apabila kerosakan hanya melibatkan lapisan luar, seseorang mungkin tidak berasa apa-apa. Tetapi apabila masalah semakin hampir kepada dentin atau pulpa, sensitiviti dan sakit boleh menjadi lebih ketara.

Kesakitan juga boleh berpunca daripada tisu di sekitar akar dan gusi.

Bagaimana Sakit Gigi Biasanya Dirasakan?

Corak sakit boleh berbeza mengikut punca.

Antara simptom yang biasa ialah:

• Ngilu apabila minum sesuatu yang sejuk atau panas
• Sakit apabila makan makanan manis
• Sakit tajam secara tiba-tiba
• Sakit berdenyut
• Sakit apabila menggigit atau mengunyah
• Rasa tekanan pada gigi
• Sakit yang datang dan pergi
• Sakit berterusan
• Sakit yang terasa hingga ke rahang, telinga atau kepala
• Sakit yang mengganggu tidur

Sebagai contoh, sensitiviti yang hanya berlaku seketika selepas terkena sejuk mungkin berbeza daripada sakit yang berlarutan selepas rangsangan tersebut hilang. Kesakitan tajam ketika menggigit pula boleh berlaku pada gigi retak, kerosakan gigi atau tampalan yang bermasalah.

Walau bagaimanapun, corak sakit sahaja tidak cukup untuk membuat diagnosis sendiri.

Apakah Punca Sakit Gigi?

1. Gigi berlubang

Gigi berlubang atau karies merupakan antara punca sakit gigi yang paling biasa.

Bakteria dalam plak menggunakan gula dan karbohidrat daripada makanan lalu menghasilkan asid. Lama-kelamaan, asid boleh merosakkan mineral pada enamel dan membentuk kaviti.

Kerosakan kecil mungkin tidak menyebabkan sebarang sakit.

Apabila kerosakan semakin dalam, anda mungkin mengalami:

• Sensitiviti terhadap makanan manis
• Ngilu apabila minum panas atau sejuk
• Sakit ketika mengunyah
• Sakit spontan apabila kerosakan menghampiri pulpa

Jika lubang masih tidak terlalu dalam, tampalan mungkin mencukupi. Tetapi apabila kerosakan telah sampai ke pulpa, rawatan yang lebih kompleks mungkin diperlukan.

2. Keradangan pulpa gigi

Pulpa ialah bahagian gigi yang mengandungi saraf dan salur darah.

Apabila kerosakan gigi, trauma atau retakan menyebabkan pulpa meradang, keadaan ini dikenali sebagai pulpitis.

Secara umum, keradangan boleh berada pada tahap yang masih boleh pulih atau telah mengalami kerosakan yang tidak dapat pulih dengan sendirinya.

Antara gejala yang boleh berlaku:

• Sakit selepas terkena panas atau sejuk
• Sakit yang berpanjangan selepas rangsangan hilang
• Sakit spontan tanpa makan atau minum
• Sakit berdenyut
• Sakit yang mengganggu tidur

Sakit panas atau sejuk yang berlarutan boleh menandakan pulpa mengalami kerosakan lebih serius dan memerlukan penilaian doktor gigi.

3. Abses gigi

Abses gigi ialah pengumpulan nanah akibat jangkitan bakteria.

Bakteria boleh memasuki pulpa melalui:

• Lubang gigi yang dalam
• Gigi retak
• Gigi pecah
• Trauma tertentu

Jangkitan kemudian boleh merebak ke hujung akar dan tisu sekeliling.

Antara tanda abses termasuk:

• Sakit kuat dan berdenyut
• Sakit ketika menggigit
• Bengkak pada gusi
• Bengkak pada pipi atau muka
• Demam
• Rasa atau bau tidak menyenangkan dalam mulut

Kadangkala abses pecah dan mengeluarkan cecair atau nanah sehingga sakit berkurang. Ini bukan bermaksud jangkitan telah sembuh. Sumber jangkitan masih perlu dirawat.

4. Penyakit gusi

Masalah gusi juga boleh menyebabkan ketidakselesaan atau sakit.

Gingivitis biasanya melibatkan:

• Gusi merah
• Gusi bengkak
• Gusi mudah berdarah

Jika penyakit berkembang menjadi periodontitis, struktur yang menyokong gigi termasuk tulang boleh terjejas.

Gigi akhirnya boleh menjadi longgar.

Namun, penyakit gusi tidak semestinya menyebabkan sakit pada peringkat awal. Sebab itu pemeriksaan pergigian penting walaupun seseorang tidak mengalami sakit.

5. Gigi retak atau patah

Retakan boleh berlaku akibat:

• Menggigit makanan atau objek yang sangat keras
• Trauma
• Mengetap atau menggesel gigi
• Tampalan besar yang melemahkan struktur gigi
• Perubahan pada struktur gigi selepas bertahun-tahun digunakan

Gigi retak boleh menyebabkan sakit tajam apabila menggigit dan sensitiviti terhadap suhu.

Kadangkala pesakit sukar menentukan gigi mana sebenarnya yang sakit.

Rawatan bergantung pada lokasi dan kedalaman retakan. Sesetengah gigi masih boleh dipulihkan, manakala retakan yang sangat dalam mungkin menyebabkan gigi tidak dapat diselamatkan.

6. Tampalan rosak atau tercabut

Tampalan tidak kekal selama-lamanya.

Ia boleh:

• Retak
• Haus
• Tercabut
• Mempunyai kebocoran di sekeliling tepinya

Kerosakan gigi juga boleh terbentuk di bawah atau berhampiran tampalan lama.

Jika gigi yang mempunyai tampalan mula sensitif atau sakit, pemeriksaan diperlukan untuk menentukan sama ada tampalan atau struktur gigi di bawahnya bermasalah.

7. Gigi sensitif

Tidak semua rasa ngilu bermaksud terdapat jangkitan.

Sensitiviti dentin boleh berlaku apabila bahagian dentin menjadi terdedah akibat:

• Gusi menyusut
• Hakisan enamel
• Memberus terlalu kuat
• Kerosakan gigi
• Permukaan akar terdedah

Biasanya sensitiviti dentin menghasilkan rasa ngilu singkat apabila terkena sejuk, panas, manis atau udara.

Namun, sensitiviti yang semakin kuat atau berpanjangan tidak patut dianggap sebagai gigi sensitif biasa tanpa pemeriksaan.

8. Gigi bongsu

Gigi bongsu boleh menyebabkan masalah jika tidak mempunyai ruang yang mencukupi untuk tumbuh dengan baik.

Jika gigi hanya tumbuh sebahagian, lipatan gusi di sekelilingnya boleh memerangkap makanan dan bakteria.

Keadaan ini boleh menyebabkan:

• Gusi bengkak
• Sakit di belakang rahang
• Bau mulut
• Rasa tidak menyenangkan
• Kesukaran membuka mulut dalam kes tertentu

Doktor gigi mungkin melakukan pemeriksaan dan X-ray untuk menentukan kedudukan gigi bongsu serta rawatan yang sesuai.

9. Mengetap atau menggesel gigi

Bruxism ialah tabiat mengetap atau menggesel gigi, kadangkala berlaku tanpa disedari ketika tidur.

Ia boleh menyebabkan:

• Gigi sakit atau sensitif
• Otot rahang tegang
• Sakit kepala terutama selepas bangun tidur
• Permukaan gigi menjadi haus
• Gigi retak atau pecah

Jika bruxism disyaki, doktor gigi boleh memeriksa kesan kehausan pada gigi dan menilai sama ada pelindung gigi atau rawatan lain sesuai.

10. Sakit yang sebenarnya bukan berasal daripada gigi

Kadangkala seseorang merasakan seolah-olah giginya sakit walaupun sumber utama berada di tempat lain.

Contohnya:

• Masalah sinus yang menyebabkan tekanan pada gigi atas
• Masalah sendi temporomandibular atau TMJ
• Kesakitan otot rahang
• Gangguan saraf tertentu
• Kesakitan yang dirujuk daripada kawasan berhampiran

Sakit dan tekanan pada beberapa gigi atas, misalnya, kadangkala boleh berkaitan dengan sinus.

Jika doktor gigi tidak menemui masalah pergigian yang jelas, penilaian lanjut mungkin diperlukan.

Gejala Lain Yang Boleh Mengiringi Sakit Gigi

Selain sakit, perhatikan gejala seperti:

• Gusi merah atau bengkak
• Gusi berdarah
• Bengkak pada pipi atau rahang
• Sakit ketika mengunyah
• Sensitiviti panas atau sejuk
• Nanah pada gusi
• Rasa busuk atau pahit dalam mulut
• Bau mulut yang ketara
• Demam
• Gigi terasa longgar
• Sukar membuka mulut

Gabungan sakit kuat, bengkak dan demam meningkatkan kebimbangan terhadap jangkitan yang memerlukan rawatan segera.

Kenapa Sakit Gigi Terasa Lebih Teruk Pada Waktu Malam?

Ramai pesakit menyedari sakit gigi menjadi lebih mengganggu apabila hendak tidur.

Terdapat beberapa sebab yang mungkin menyumbang.

Pertama, persekitaran malam biasanya lebih sunyi dan kurang gangguan. Anda lebih memberi perhatian kepada kesakitan berbanding ketika sibuk pada waktu siang.

Sesetengah sakit akibat keradangan pulpa juga boleh berlaku secara spontan dan menjadi cukup kuat sehingga mengganggu tidur.

Berbaring mungkin turut mengubah bagaimana tekanan atau denyutan di kawasan yang meradang dirasakan oleh sesetengah individu.

Namun, sakit yang lebih kuat pada waktu malam bukan diagnosis khusus. Ia masih memerlukan pemeriksaan untuk mengetahui puncanya.

Apa Yang Boleh Dilakukan Sementara Jika Sakit Gigi?

Langkah berikut bertujuan memberikan kelegaan sementara sehingga anda mendapat rawatan pergigian.

Ia tidak menggantikan rawatan terhadap punca sakit.

1. Gunakan ubat tahan sakit yang sesuai

Ubat bukan opioid seperti ibuprofen atau paracetamol boleh digunakan untuk mengawal sakit gigi bagi individu yang sesuai. Garis panduan ADA meletakkan ubat bukan opioid, khususnya NSAID dengan atau tanpa paracetamol, sebagai rawatan barisan pertama untuk kesakitan pergigian akut apabila rawatan definitif belum dapat dilakukan segera.

Namun, ibuprofen dan NSAID lain tidak sesuai untuk semua orang.

Berhati-hati terutama jika anda:

• Mempunyai masalah buah pinggang tertentu
• Pernah mengalami ulser atau pendarahan gastrousus
• Mengambil ubat pencair darah tertentu
• Mempunyai alahan terhadap NSAID
• Hamil atau mempunyai keadaan kesihatan tertentu

Ikut arahan pada label atau nasihat doktor dan ahli farmasi. Jangan melebihi dos yang disyorkan.

2. Bilas mulut dengan air suam

Membilas mulut boleh membantu membersihkan sisa makanan daripada kawasan yang sakit.

Air garam suam juga sering digunakan sebagai langkah sementara untuk menjaga kebersihan kawasan.

Namun, berkumur air garam tidak menyembuhkan abses atau kerosakan gigi.

3. Bersihkan celah gigi dengan berhati-hati

Kadangkala makanan yang tersekat di antara gigi menyebabkan tekanan dan sakit.

Gunakan floss secara lembut untuk membersihkan kawasan tersebut.

Jangan menggunakan:

• Jarum
• Pin
• Pencungkil tajam
• Objek logam

Objek tajam boleh mencederakan gusi atau merosakkan gigi.

4. Elakkan makanan yang mencetuskan sakit

Sementara menunggu pemeriksaan, cuba elakkan:

• Makanan sangat sejuk
• Makanan sangat panas
• Makanan terlalu manis
• Makanan keras
• Mengunyah pada bahagian gigi yang sakit

5. Gunakan tuaman sejuk jika terdapat bengkak akibat trauma

Tuaman sejuk pada bahagian luar pipi boleh membantu mengurangkan ketidakselesaan dan bengkak dalam situasi tertentu, terutama selepas trauma pada gigi.

Jangan letakkan ais terus pada kulit.

Jika muka membengkak akibat jangkitan, jangan bergantung kepada tuaman sahaja. Dapatkan rawatan.

Apa Yang Tidak Patut Dilakukan?

Beberapa amalan popular boleh menyebabkan lebih banyak masalah atau melambatkan rawatan.

Jangan letakkan aspirin terus pada gigi atau gusi

Aspirin yang diletakkan terus pada tisu gusi boleh menyebabkan iritasi atau kecederaan pada tisu.

Jangan pecahkan abses sendiri

Menusuk atau memicit kawasan bernanah boleh menyebabkan kecederaan dan tidak menghapuskan sumber jangkitan.

Jangan gunakan antibiotik baki

Antibiotik lama mungkin:

• Bukan antibiotik yang sesuai
• Tidak mempunyai dos atau tempoh rawatan yang betul
• Menyumbang kepada masalah rintangan antibiotik
• Menutupi simptom tanpa menyelesaikan masalah gigi

Jangan tunggu terlalu lama hanya kerana ubat berjaya menghilangkan sakit

Ubat tahan sakit mengurangkan simptom. Ia tidak menampal lubang, merawat retakan atau membuang pulpa yang dijangkiti.

Bagaimana Doktor Gigi Menentukan Punca?

Doktor gigi biasanya akan bertanya tentang:

• Bila sakit bermula
• Lokasi sakit
• Sama ada sakit spontan
• Apa yang mencetuskan sakit
• Berapa lama sakit berlangsung
• Sama ada terdapat bengkak atau demam

Pemeriksaan boleh melibatkan:

1. Pemeriksaan gigi dan gusi
2. Pemeriksaan lubang atau retakan
3. Pemeriksaan tampalan lama
4. Ujian tindak balas gigi terhadap rangsangan tertentu
5. Mengetuk gigi dengan lembut untuk melihat tindak balas
6. Pemeriksaan gigitan
7. X-ray pergigian jika diperlukan

Bagi abses, X-ray boleh membantu mengenal pasti masalah di sekitar akar dan menilai struktur sekeliling.

Bagaimana Sakit Gigi Dirawat?

Rawatan bergantung sepenuhnya kepada punca.

Tampalan gigi

Jika terdapat kaviti tetapi gigi masih boleh dipulihkan, doktor gigi boleh membuang bahagian yang rosak dan membuat tampalan.

Rawatan akar gigi

Jika pulpa mengalami keradangan atau jangkitan yang tidak dapat dipulihkan, rawatan akar mungkin diperlukan.

Secara ringkas, prosedur melibatkan:

1. Membuka akses ke bahagian dalam gigi
2. Mengeluarkan pulpa yang rosak
3. Membersihkan dan membentuk saluran akar
4. Mengisi dan menutup ruang tersebut
5. Memulihkan struktur gigi

Dalam sesetengah kes, crown diperlukan untuk menguatkan gigi selepas rawatan.

Matlamat rawatan akar ialah merawat penyakit di dalam gigi dan cuba mengekalkan gigi semula jadi.

Cabutan gigi

Cabutan mungkin dipertimbangkan jika gigi tidak lagi boleh dipulihkan, contohnya akibat:

• Kerosakan yang sangat luas
• Retakan yang tidak boleh dirawat
• Jangkitan tertentu
• Masalah gigi bongsu tertentu

Tidak semua sakit gigi memerlukan cabutan.

Rawatan abses

Rawatan mungkin termasuk:

• Drainage nanah jika diperlukan
• Rawatan akar
• Cabutan gigi jika gigi tidak boleh diselamatkan
• Antibiotik dalam keadaan tertentu

Matlamatnya ialah menghapuskan sumber jangkitan, bukan sekadar menahan sakit.

Rawatan penyakit gusi

Rawatan bergantung kepada tahap penyakit dan boleh melibatkan:

• Pembersihan profesional
• Scaling
• Rawatan periodontal lanjut jika diperlukan
• Penambahbaikan penjagaan mulut di rumah

Adakah Semua Sakit Gigi Memerlukan Antibiotik?

Tidak.

Ini salah satu salah faham paling biasa tentang sakit gigi.

Antibiotik tidak boleh:

• Menutup lubang gigi
• Membaiki gigi retak
• Mengeluarkan pulpa yang rosak
• Menggantikan drainage abses
• Menggantikan rawatan akar atau cabutan apabila diperlukan

Garis panduan ADA mengesyorkan supaya antibiotik tidak digunakan secara rutin untuk kebanyakan sakit berkaitan pulpa dan kawasan sekitar akar apabila rawatan pergigian definitif boleh dilakukan.

Rawatan pergigian perlu diberi keutamaan.

Antibiotik lebih mungkin diperlukan apabila terdapat penglibatan sistemik seperti demam atau rasa tidak sihat, penyebaran jangkitan atau keadaan tertentu berdasarkan penilaian doktor gigi.

Mengambil antibiotik tanpa keperluan juga meningkatkan risiko kesan sampingan serta rintangan antibiotik.

Bila Perlu Jumpa Doktor Gigi?

Jangan tunggu sehingga sakit menjadi tidak tertanggung.

Dapatkan pemeriksaan jika:

• Sakit berterusan lebih daripada satu atau dua hari
• Sakit semakin kuat
• Sakit mengganggu tidur
• Sukar makan akibat sakit
• Gigi sakit ketika menggigit
• Sensitiviti panas atau sejuk berpanjangan
• Gusi membengkak
• Terdapat nanah
• Tampalan pecah atau tercabut
• Gigi retak atau patah
• Sakit berulang pada gigi yang sama

Sakit yang mengganggu aktiviti harian atau tidur juga dianggap alasan untuk mendapatkan rawatan pergigian segera.

Tanda Bahaya: Bila Sakit Gigi Menjadi Kecemasan?

Jangkitan pergigian tertentu boleh merebak ke ruang muka, rahang atau leher.

Dapatkan rawatan kecemasan dengan segera jika anda mengalami:

• Sukar bernafas
• Sukar menelan
• Sukar bercakap akibat bengkak
• Bengkak yang besar atau cepat merebak dalam mulut atau muka
• Bengkak atau sakit di sekitar mata bersama masalah penglihatan
• Sukar membuka mulut dengan ketara
• Demam bersama bengkak muka dan keadaan semakin teruk

Kesukaran bernafas atau menelan pada seseorang yang mengalami jangkitan gigi boleh menandakan penyebaran jangkitan yang serius.

Jangan cuba menunggu sehingga klinik pergigian biasa dibuka jika pernafasan atau menelan sudah terjejas.

Bolehkah Sakit Gigi Hilang Sendiri?

Ia bergantung kepada puncanya.

Sensitiviti ringan akibat rangsangan tertentu mungkin berkurang, terutama jika puncanya tidak serius.

Namun, masalah seperti:

• Gigi berlubang yang dalam
• Pulpitis teruk
• Abses
• Gigi retak
• Penyakit periodontal yang ketara

biasanya tidak boleh dianggap telah sembuh hanya kerana rasa sakit berkurang.

Lebih membimbangkan, saraf di dalam gigi yang mengalami kerosakan teruk boleh kehilangan fungsi sehingga sakit berubah atau berkurang walaupun jangkitan masih berkembang.

Oleh itu, sejarah sakit yang kuat tetap perlu diberitahu kepada doktor gigi walaupun sakit sudah reda.

Cara Mencegah Sakit Gigi

Banyak penyebab sakit gigi boleh dikurangkan dengan penjagaan mulut yang konsisten.

1. Berus gigi dua kali sehari

Berus selama kira-kira dua minit menggunakan ubat gigi yang mengandungi fluorida.

Fluorida membantu menguatkan enamel dan mengurangkan risiko karies.

2. Bersihkan celah antara gigi setiap hari

Berus gigi tidak dapat mencapai semua bahagian di antara gigi.

Gunakan:

• Dental floss
• Berus interdental
• Alat lain yang disarankan doktor gigi

Membersihkan celah gigi membantu mengurangkan plak dan sisa makanan di kawasan yang sukar dicapai.

3. Kurangkan kekerapan mengambil makanan dan minuman tinggi gula

Bakteria menggunakan karbohidrat yang boleh ditapai untuk menghasilkan asid.

Makan atau minum bergula berulang kali sepanjang hari menyebabkan gigi terdedah kepada serangan asid dengan lebih kerap.

Jadi, bukan sekadar jumlah gula yang penting tetapi kekerapan pengambilannya juga perlu diberi perhatian.

4. Jangan abaikan masalah kecil

Dapatkan pemeriksaan jika anda mula mengalami:

• Sensitiviti baharu
• Tampalan longgar
• Sakit ketika menggigit
• Gusi sering berdarah
• Gigi retak atau pecah

Rawatan awal selalunya lebih mudah berbanding menunggu kerosakan menjadi lebih luas.

5. Buat pemeriksaan pergigian mengikut risiko individu

Tidak semua orang memerlukan sela pemeriksaan yang sama.

Doktor gigi boleh mencadangkan kekerapan berdasarkan:

• Risiko karies
• Kesihatan gusi
• Sejarah penyakit pergigian
• Umur
• Keadaan kesihatan tertentu

6. Lindungi gigi daripada trauma

Gunakan pelindung mulut ketika melakukan sukan yang mempunyai risiko hentakan pada muka atau gigi.

Jika anda mengetap gigi, berbincang dengan doktor gigi mengenai pilihan rawatan yang sesuai.

Kesimpulan

Sakit gigi bukan sekadar masalah kecil yang perlu ditahan sehingga ia hilang.

Gigi berlubang, keradangan pulpa, abses, penyakit gusi, gigi retak dan masalah gigi bongsu ialah antara punca yang biasa. Ubat tahan sakit boleh membantu sementara, tetapi ia tidak merawat masalah yang mendasarinya.

Jika sakit berterusan, semakin kuat, mengganggu tidur atau disertai bengkak, jumpa doktor gigi.

Lebih penting, kesukaran bernafas atau menelan bersama bengkak pada muka atau mulut memerlukan rawatan kecemasan dengan segera.

Diagnosis dan rawatan awal bukan sahaja membantu mengurangkan sakit tetapi juga boleh meningkatkan peluang untuk mengekalkan gigi semula jadi.

Soalan Lazim Tentang Sakit Gigi