Dadah Psikoaktif: Kesan Terhadap Otak, Emosi, Ingatan Dan Risiko Ketagihan

Dadah psikoaktif bukan sekadar bahan yang membuat seseorang “khayal”. Ia boleh mengubah cara otak menerima maklumat, memproses emosi, membentuk ingatan, membuat keputusan dan mengawal tingkah laku. Sebab itu, kesan dadah psikoaktif tidak patut dilihat sebagai isu disiplin semata-mata. Ia berkait rapat dengan biologi otak, kesihatan mental, persekitaran, tekanan hidup dan risiko ketagihan.

Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia, dadah atau bahan psikoaktif ialah bahan yang apabila masuk ke dalam tubuh boleh mempengaruhi proses mental seperti persepsi, kesedaran, kognisi, mood dan emosi. Istilah ini luas. Ia boleh merangkumi bahan terlarang, alkohol, nikotin, ubat tertentu yang digunakan secara sah dalam perubatan, serta bahan yang disalahgunakan untuk mendapatkan kesan khayal atau euforia.

Artikel ini menerangkan bagaimana dadah psikoaktif memberi kesan kepada otak, emosi, ingatan dan risiko ketagihan dalam bahasa mudah. Ia bertujuan untuk pendidikan kesihatan, bukan untuk menggalakkan penggunaan bahan. Jika anda atau ahli keluarga sedang bergelut dengan penyalahgunaan dadah, dapatkan penilaian profesional melalui doktor, fasiliti kesihatan atau agensi pemulihan yang sah.

Apa Itu Dadah Psikoaktif?

Dadah psikoaktif ialah bahan yang mempengaruhi sistem saraf pusat, terutamanya otak. Apabila bahan ini masuk ke dalam tubuh, ia boleh mengubah cara seseorang berfikir, merasa, melihat dunia sekeliling, bertindak balas terhadap stres dan membuat keputusan.

Kesan bahan psikoaktif boleh berbeza mengikut:

1. Jenis bahan
2. Dos atau jumlah yang diambil
3. Kekerapan penggunaan
4. Umur pengguna
5. Keadaan kesihatan fizikal dan mental
6. Campuran dengan bahan lain
7. Persekitaran dan situasi ketika bahan digunakan
8. Faktor genetik dan sejarah keluarga

Satu perkara penting: tidak semua bahan psikoaktif membawa kesan yang sama. Ada bahan yang melambatkan aktiviti otak, ada yang merangsang otak secara berlebihan, dan ada yang mengubah persepsi sehingga seseorang melihat, mendengar atau merasai sesuatu secara berbeza daripada realiti.

Namun, apabila bahan psikoaktif disalahgunakan, terutama bahan terlarang atau ubat terkawal tanpa arahan doktor, risikonya boleh menjadi serius. Ia boleh mencetuskan masalah tingkah laku, gangguan emosi, kemerosotan prestasi belajar atau kerja, konflik keluarga, kemalangan, psikosis, overdose dan ketagihan.

Bagaimana Otak Berkomunikasi?

Untuk faham kesan dadah, kita perlu faham sedikit tentang cara otak bekerja.

Otak terdiri daripada berbilion sel saraf yang dipanggil neuron. Neuron berkomunikasi melalui isyarat elektrik dan bahan kimia otak yang dikenali sebagai neurotransmitter. Bahan kimia ini membantu mengawal pelbagai fungsi seperti:

• Mood
• Motivasi
• Tidur
• Fokus
• Ingatan
• Rasa sakit
• Keinginan makan
• Dorongan seksual
• Kawalan impuls
• Rasa seronok dan ganjaran

Antara neurotransmitter yang sering dikaitkan dengan kesan dadah ialah dopamin, serotonin, GABA, glutamat dan norepinephrine.

Dopamin sering dikaitkan dengan sistem ganjaran otak. Ia membantu otak mengenal pasti perkara yang dianggap penting atau memberi ganjaran. Dalam kehidupan normal, dopamin terlibat apabila seseorang makan, mencapai matlamat, bersosial, bersenam atau melakukan sesuatu yang menyenangkan.

Masalahnya, sesetengah dadah boleh menyebabkan lonjakan dopamin yang jauh lebih kuat berbanding ganjaran semula jadi. Otak kemudian “belajar” bahawa bahan tersebut sangat penting, lalu mendorong seseorang untuk mengulang penggunaannya walaupun sudah jelas membawa mudarat. NIDA menerangkan bahawa lonjakan dopamin yang besar boleh mengajar otak untuk mencari dadah mengatasi aktiviti sihat yang lain.

Bagaimana Dadah Psikoaktif Mengubah Fungsi Otak?

Dadah psikoaktif boleh mengganggu fungsi otak melalui beberapa cara. Antaranya:

1. Meniru bahan kimia semula jadi otak
   Sesetengah dadah boleh menyerupai neurotransmitter semula jadi, lalu melekat pada reseptor otak dan menghasilkan kesan luar biasa.
2. Meningkatkan pelepasan neurotransmitter
   Ada bahan yang menyebabkan otak melepaskan bahan kimia seperti dopamin secara berlebihan.
3. Menghalang penyerapan semula neurotransmitter
   Dalam keadaan normal, otak akan mengitar semula bahan kimia tertentu. Sesetengah dadah mengganggu proses ini, menyebabkan kesan kimia menjadi lebih kuat atau lebih lama.
4. Memperlahankan aktiviti otak
   Depresan tertentu boleh mengurangkan aktiviti sistem saraf pusat, menyebabkan mengantuk, kurang koordinasi, pertuturan tidak jelas dan pernafasan menjadi perlahan.
5. Mengubah persepsi realiti
   Halusinogen dan sesetengah bahan sintetik boleh mengubah cara otak memproses bunyi, cahaya, masa, emosi dan realiti.
6. Melemahkan kawalan diri
   Penggunaan berulang boleh menjejaskan bahagian otak yang terlibat dalam perancangan, pertimbangan dan kawalan impuls.

Apabila penggunaan berlaku berulang kali, otak boleh cuba menyesuaikan diri. Akibatnya, seseorang mungkin memerlukan jumlah yang lebih tinggi untuk mendapat kesan sama. Ini dipanggil toleransi. Apabila berhenti pula, tubuh dan otak boleh mengalami gejala tarikan atau withdrawal.

Jenis-Jenis Dadah Psikoaktif Dan Kesan Umumnya

Dadah psikoaktif boleh dibahagikan kepada beberapa kategori utama. Kategori ini membantu kita faham kesan umum terhadap otak dan tingkah laku, tetapi kesan sebenar masih bergantung kepada bahan tertentu, dos, campuran bahan dan keadaan individu.

1. Stimulan

Stimulan meningkatkan aktiviti sistem saraf pusat. Pengguna mungkin rasa lebih bertenaga, berjaga, yakin atau aktif. Namun kesan ini boleh datang bersama gelisah, sukar tidur, jantung berdebar, tekanan darah meningkat, mudah marah dan bertindak agresif.

Dalam dos tinggi atau penggunaan berulang, stimulan tertentu boleh menyebabkan paranoia, halusinasi dan psikosis. Dokumen latihan Kementerian Kesihatan Malaysia tentang ATS dan psikostimulan menyebut bahawa penggunaan kronik boleh menyebabkan ketagihan, gejala tarikan, masalah ingatan dan masalah kognitif.

2. Depresan

Depresan memperlahankan aktiviti otak. Ini termasuk bahan yang menyebabkan rasa tenang, mengantuk atau kurang cemas. Dalam konteks perubatan, ubat tertentu mungkin digunakan secara sah untuk masalah tertentu, tetapi penyalahgunaan boleh membahayakan.

Kesan depresan boleh termasuk:

• Mengantuk
• Pertuturan tidak jelas
• Koordinasi lemah
• Reaksi lambat
• Keliru
• Hilang ingatan sementara
• Risiko jatuh atau kemalangan
• Pernafasan menjadi perlahan jika diambil secara berlebihan atau dicampur bahan lain

Campuran depresan dengan alkohol, opioid atau ubat penenang lain boleh meningkatkan risiko pernafasan terhenti dan overdose.

3. Halusinogen

Halusinogen boleh mengubah persepsi deria dan realiti. Seseorang mungkin melihat, mendengar atau merasai sesuatu yang tidak wujud. Ada juga yang mengalami perubahan persepsi masa, warna, bunyi atau bentuk.

Kesan yang boleh berlaku termasuk:

• Halusinasi
• Serangan panik
• Ketakutan melampau
• Kekeliruan
• Emosi berubah mendadak
• Tingkah laku berisiko
• Psikosis pada individu yang rentan

Tidak semua pengalaman halusinogen kelihatan “tenang” atau “spiritual”. Dalam keadaan tertentu, ia boleh menjadi sangat menakutkan, mencetuskan panik atau memburukkan masalah kesihatan mental yang sedia ada.

4. Opioid

Opioid mempengaruhi sistem otak yang berkaitan dengan kesakitan dan ganjaran. Dalam perubatan, opioid tertentu digunakan untuk kesakitan yang serius dengan pengawasan ketat. Tetapi penyalahgunaan opioid sangat berbahaya kerana ia boleh menyebabkan kebergantungan dan overdose.

Antara kesan opioid ialah:

• Rasa euforia
• Mengantuk
• Sembelit
• Pernafasan perlahan
• Reaksi lambat
• Kebergantungan fizikal
• Gejala withdrawal apabila berhenti
• Risiko kematian akibat overdose

NIDA menyatakan bahawa opioid boleh mengganggu bahagian otak seperti batang otak yang mengawal fungsi penting seperti pernafasan, kadar jantung dan tidur. Ini menjelaskan mengapa overdose opioid boleh menyebabkan pernafasan terhenti dan kematian.

5. Kanabis

Kanabis boleh memberi kesan berbeza kepada individu berlainan. Ada yang rasa relaks, tetapi ada juga yang mengalami cemas, panik atau paranoia. Kanabis juga boleh menjejaskan fokus, koordinasi dan memori jangka pendek.

Risiko lebih membimbangkan jika digunakan pada usia remaja, digunakan kerap, mempunyai kandungan bahan aktif yang tinggi, atau digunakan oleh individu yang mempunyai sejarah keluarga atau gejala masalah psikiatri.

6. Inhalan

Inhalan termasuk bahan kimia mudah meruap yang dihidu untuk mendapatkan kesan khayal. Ini amat berbahaya kerana bahan kimia tersebut boleh menjejaskan otak, jantung, hati, buah pinggang dan sistem saraf.

Kesan inhalan boleh termasuk:

• Pening
• Khayal
• Loya
• Koordinasi lemah
• Pertuturan tidak jelas
• Kekeliruan
• Pengsan
• Risiko kerosakan otak
• Risiko kematian mengejut

Inhalan tidak patut dianggap “kurang bahaya” hanya kerana sesetengah bahan mudah ditemui dalam persekitaran harian.

Kesan Dadah Psikoaktif Terhadap Emosi

Dadah psikoaktif boleh mengubah emosi dengan cepat. Pada peringkat awal, seseorang mungkin rasa lebih tenang, yakin atau gembira. Tetapi selepas kesan bahan berkurang, emosi boleh menjadi tidak stabil.

Antara perubahan emosi yang boleh berlaku ialah:

• Cepat marah
• Gelisah
• Cemas
• Murung
• Paranoid
• Mudah tersinggung
• Hilang minat terhadap aktiviti biasa
• Rasa kosong atau tidak bermotivasi
• Perubahan mood mendadak

Dalam jangka panjang, penggunaan berulang boleh mengganggu cara otak mengawal stres. Seseorang mungkin mula menggunakan bahan bukan lagi untuk “seronok”, tetapi untuk mengelakkan rasa tidak selesa, murung, cemas atau gejala withdrawal.

Ini antara sebab ketagihan menjadi kitaran yang susah diputuskan. Otak mula mengaitkan dadah dengan kelegaan sementara, walaupun bahan tersebut sebenarnya sedang merosakkan fungsi hidup.

Kesan Terhadap Ingatan, Fokus Dan Pembelajaran

Dadah psikoaktif boleh menjejaskan memori dan fokus melalui beberapa mekanisme. Sesetengah bahan mengganggu pembentukan memori jangka pendek. Ada pula yang mengubah tidur, sedangkan tidur sangat penting untuk pembelajaran dan penyimpanan memori.

Kesan yang boleh berlaku termasuk:

• Mudah lupa
• Sukar memberi tumpuan
• Prestasi belajar menurun
• Sukar memahami arahan
• Lambat memproses maklumat
• Susah membuat perancangan
• Kerap membuat keputusan impulsif
• Hilang motivasi untuk belajar atau bekerja

Bagi pelajar dan remaja, kesan ini lebih membimbangkan kerana otak masih berkembang. MedlinePlus menerangkan bahawa otak orang muda terus berkembang sehingga pertengahan usia 20-an, khususnya bahagian prefrontal cortex yang penting untuk membuat keputusan. Penggunaan dadah pada usia muda boleh mengganggu proses perkembangan ini dan menjejaskan keupayaan membuat keputusan.

Kesan Terhadap Kawalan Diri Dan Tingkah Laku

Salah satu kesan paling penting dadah psikoaktif ialah gangguan kawalan diri. Apabila sistem ganjaran otak menjadi terlalu terikat dengan bahan, seseorang boleh mula mengutamakan penggunaan dadah berbanding tanggungjawab harian.

Contoh perubahan tingkah laku termasuk:

• Suka berahsia
• Menipu tentang aktiviti harian
• Mengabaikan sekolah, kerja atau keluarga
• Kerap meminta wang
• Menjual barang peribadi
• Menjauhkan diri daripada keluarga
• Bergaul dengan kumpulan berisiko
• Cepat marah apabila ditegur
• Memandu atau menunggang dalam keadaan tidak selamat
• Mengambil risiko yang tidak biasa dilakukan sebelum ini

Perubahan ini bukan bermaksud seseorang itu “jahat” secara automatik. Tetapi ia tanda bahawa fungsi otak, emosi dan pertimbangan mungkin sudah terjejas. Keluarga perlu tegas, tetapi pendekatan memalukan, menghukum tanpa bantuan atau menafikan masalah biasanya tidak menyelesaikan punca sebenar.

Kenapa Dadah Psikoaktif Boleh Menyebabkan Ketagihan?

Ketagihan berlaku apabila seseorang terus mencari dan menggunakan bahan walaupun sudah berlaku kesan buruk. MedlinePlus menyifatkan ketagihan dadah sebagai penyakit otak kronik yang menyebabkan seseorang mengambil dadah berulang kali walaupun ia membawa mudarat; penggunaan berulang boleh mengubah otak dan perubahan ini boleh berpanjangan.

Ketagihan biasanya melibatkan beberapa proses utama.

1. Sistem ganjaran otak “dirampas”

Dadah tertentu menyebabkan lonjakan dopamin yang kuat. Otak menganggap pengalaman itu sebagai ganjaran besar. Lama-kelamaan, otak mengaitkan dadah dengan kelegaan, keseronokan atau cara melarikan diri daripada stres.

2. Toleransi berlaku

Selepas penggunaan berulang, otak cuba menyesuaikan diri. Kesan yang dulu kuat mungkin menjadi lemah. Seseorang mungkin mula menggunakan lebih banyak atau lebih kerap untuk mendapatkan kesan yang sama.

3. Withdrawal membuat seseorang kembali menggunakan

Apabila berhenti, tubuh dan otak boleh mengalami gejala withdrawal seperti gelisah, sukar tidur, berpeluh, sakit badan, murung, loya, menggigil atau craving kuat. Gejala ini berbeza mengikut jenis bahan.

4. Craving menjadi sukar dikawal

Craving ialah dorongan kuat untuk menggunakan semula. Ia boleh dicetuskan oleh tempat, rakan, emosi, tekanan, konflik keluarga atau kenangan lama. NIDA menerangkan bahawa petunjuk dalam rutin atau persekitaran yang pernah dikaitkan dengan penggunaan dadah boleh mencetuskan craving walaupun dadah tidak tersedia.

5. Kawalan impuls menjadi lemah

Prefrontal cortex ialah bahagian otak yang membantu seseorang merancang, menilai akibat dan mengawal dorongan. Penggunaan dadah berulang boleh menjejaskan fungsi ini, menyebabkan seseorang lebih mudah bertindak mengikut dorongan segera.

Kesan Jangka Pendek Dadah Psikoaktif

Kesan jangka pendek boleh berlaku dalam tempoh singkat selepas penggunaan. Antara kesan yang mungkin berlaku ialah:

• Rasa euforia
• Khayal
• Mengantuk
• Terlalu aktif
• Gelisah
• Cemas
• Halusinasi
• Kekeliruan
• Jantung berdebar
• Tekanan darah berubah
• Suhu badan meningkat
• Pertuturan tidak jelas
• Koordinasi lemah
• Loya atau muntah
• Serangan panik
• Tingkah laku agresif
• Sawan
• Pengsan
• Overdose

Kesan jangka pendek tidak semestinya ringan. Sesetengah bahan boleh menyebabkan kecemasan perubatan walaupun digunakan sekali, terutama jika dicampur dengan bahan lain atau individu mempunyai masalah kesihatan sedia ada.

Kesan Jangka Panjang Terhadap Otak Dan Kesihatan Mental

Penggunaan berulang boleh meningkatkan risiko:

• Ketagihan
• Kemurungan
• Gangguan keresahan
• Psikosis
• Masalah tidur kronik
• Masalah memori
• Kemerosotan prestasi akademik
• Masalah kerja
• Konflik keluarga
• Perubahan personaliti
• Tingkah laku impulsif
• Masalah kewangan
• Masalah undang-undang
• Risiko mencederakan diri atau orang lain

Tidak semua orang mengalami kesan yang sama. Tetapi risiko menjadi lebih tinggi apabila penggunaan bermula pada usia muda, bahan digunakan secara kerap, bahan dicampur, dos tidak diketahui atau terdapat masalah kesihatan mental yang belum dirawat.

Satu lagi isu moden ialah kewujudan bahan psikoaktif baharu atau new psychoactive substances. UNODC menjelaskan bahawa bahan psikoaktif baharu ialah bahan penyalahgunaan yang mungkin belum dikawal di bawah konvensyen dadah tertentu tetapi boleh membawa ancaman kesihatan awam. Ini penting kerana bahan baharu kadangkala dipasarkan seolah-olah “selamat”, sedangkan kandungan dan kesannya boleh tidak menentu.

Tanda-Tanda Seseorang Mungkin Terjejas Oleh Dadah Psikoaktif

Tanda penyalahgunaan dadah tidak selalu jelas pada awalnya. Tetapi perubahan fizikal, emosi dan tingkah laku yang berulang patut diberi perhatian.

Tanda fizikal

• Mata merah atau kuyu
• Anak mata terlalu besar atau terlalu kecil
• Berat badan berubah mendadak
• Tidur terlalu banyak atau terlalu sedikit
• Pertuturan tidak jelas
• Koordinasi lemah
• Kerap sakit kepala atau pening
• Kebersihan diri merosot
• Kesan kecederaan yang tidak dapat dijelaskan

Tanda emosi

• Cepat marah
• Mood berubah mendadak
• Murung
• Gelisah
• Paranoid
• Hilang motivasi
• Mudah panik
• Kelihatan tidak stabil secara emosi

Tanda tingkah laku

• Suka berahsia
• Mengelak ahli keluarga
• Prestasi sekolah atau kerja merosot
• Ponteng sekolah atau kerja
• Kerap meminta wang
• Barang di rumah hilang
• Menukar kumpulan rakan secara mendadak
• Hilang minat terhadap hobi lama
• Terlibat dengan aktiviti berisiko

Tanda kecemasan

Dapatkan bantuan kecemasan segera jika seseorang:

• Tidak sedarkan diri
• Sukar bernafas
• Mengalami sawan
• Sangat keliru
• Bertindak ganas atau tidak terkawal
• Mengalami sakit dada
• Bibir atau muka menjadi kebiruan
• Disyaki overdose
• Bercakap tentang mahu mencederakan diri

Apa Yang Keluarga Boleh Buat?

Keluarga sering berada dalam posisi paling sukar. Mahu membantu, tetapi takut tersalah langkah. Pendekatan terbaik ialah gabungan kasih sayang, sempadan yang jelas dan bantuan profesional.

Beberapa langkah praktikal:

1. Pilih masa bercakap yang sesuai
   Jangan berbincang ketika individu sedang khayal, marah atau tidak stabil.
2. Gunakan bahasa yang tenang
   Elakkan label seperti “penagih tak berguna” atau “memalukan keluarga”. Label sebegini boleh membuat seseorang semakin defensif.
3. Nyatakan perubahan yang dilihat
   Contohnya: “Kami nampak kamu makin kerap tidak tidur, cepat marah dan ponteng kerja. Kami risau.”
4. Galakkan penilaian profesional
   Ajak berjumpa doktor, kaunselor, klinik kesihatan, hospital atau perkhidmatan pemulihan yang sah.
5. Tetapkan sempadan
   Menyayangi tidak bermaksud membiarkan semua tingkah laku. Keluarga boleh menetapkan had tentang wang, keselamatan rumah dan tanggungjawab.
6. Jangan beri wang tanpa kawalan
   Jika mahu membantu, bantu dari segi makanan, rawatan, pengangkutan atau proses mendapatkan bantuan, bukan memberi wang tunai yang boleh disalahgunakan.
7. Jaga keselamatan diri
   Jika individu menjadi agresif, mengancam atau membawa risiko keselamatan, dapatkan bantuan pihak berkuasa atau kecemasan.

AADK menyediakan perkhidmatan berkaitan pencegahan, rawatan dan pemulihan dadah di Malaysia. Untuk kes yang memerlukan bantuan, rujukan kepada AADK, fasiliti kesihatan atau profesional kesihatan mental adalah lebih selamat berbanding cuba menguruskan masalah ketagihan secara bersendirian.

Bagaimana Ketagihan Dadah Dirawat?

Rawatan ketagihan bergantung kepada jenis bahan, tahap kebergantungan, kesihatan mental, sokongan keluarga dan risiko keselamatan. Tiada satu rawatan yang sesuai untuk semua orang.

Pendekatan rawatan boleh merangkumi:

• Penilaian doktor
• Penilaian kesihatan mental
• Detoksifikasi secara selamat jika perlu
• Ubat tertentu untuk keadaan tertentu
• Kaunseling individu
• Terapi keluarga
• Terapi tingkah laku
• Program pemulihan komuniti
• Sokongan pekerjaan atau pendidikan
• Pelan cegah relapse
• Rawatan masalah mental seperti kemurungan, keresahan atau psikosis

NIDA menyatakan bahawa gangguan penggunaan bahan ialah keadaan kronik tetapi boleh dirawat, dan seseorang boleh pulih dengan rawatan serta sokongan yang sesuai.

Relapse boleh berlaku dalam proses pemulihan. Ini tidak semestinya bermaksud rawatan gagal. Ia mungkin menunjukkan bahawa pelan rawatan perlu disemak semula, pencetus perlu dikenal pasti dan sokongan perlu diperkuatkan.

Cara Mengurangkan Risiko Penyalahgunaan Dadah Psikoaktif

Pencegahan perlu bermula awal, bukan hanya selepas masalah menjadi serius. Antara langkah penting ialah:

• Beri pendidikan tentang risiko dadah dengan bahasa yang realistik
• Elakkan mesej yang terlalu menakut-nakutkan sehingga remaja tidak percaya
• Bina kemahiran menolak tekanan rakan sebaya
• Galakkan aktiviti sihat seperti sukan, seni, sukarelawan atau kemahiran baharu
• Rawat masalah kesihatan mental lebih awal
• Pantau penggunaan ubat preskripsi di rumah
• Simpan ubat terkawal dengan selamat
• Wujudkan komunikasi keluarga yang terbuka
• Kenal pasti perubahan tingkah laku awal
• Dapatkan bantuan sebelum penggunaan menjadi ketagihan

Pencegahan yang baik bukan sekadar berkata “jangan ambil dadah”. Ia perlu membantu seseorang memahami risiko, membina keyakinan diri, mengurus stres dan mempunyai sokongan sosial yang sihat.

Mitos Dan Fakta Tentang Dadah Psikoaktif

Mitos 1: “Sekali cuba tidak akan jadi masalah.”

Fakta: Risiko bergantung kepada jenis bahan, dos, umur, keadaan mental dan faktor individu. Sesetengah bahan boleh mencetuskan penggunaan berulang dengan cepat, terutama jika individu sedang stres atau mempunyai faktor risiko ketagihan.

Mitos 2: “Dadah hanya rosakkan badan, bukan otak.”

Fakta: Dadah psikoaktif memberi kesan langsung kepada otak. Ia boleh mengubah mood, memori, persepsi, sistem ganjaran dan kawalan diri.

Mitos 3: “Orang ketagih cuma perlu kuat semangat.”

Fakta: Semangat penting, tetapi ketagihan juga melibatkan perubahan otak dan tingkah laku. Ramai individu memerlukan rawatan, sokongan keluarga dan pelan pemulihan jangka panjang.

Mitos 4: “Ubat preskripsi mesti selamat sebab doktor guna.”

Fakta: Ubat preskripsi boleh selamat jika digunakan mengikut arahan doktor. Tetapi jika disalahgunakan, dicampur bahan lain atau diambil tanpa pemantauan, ia boleh menyebabkan kebergantungan, kesan sampingan serius dan overdose.

Mitos 5: “Kalau seseorang masih boleh kerja, maksudnya dia tidak bermasalah.”

Fakta: Ada individu masih kelihatan berfungsi pada awalnya, tetapi masalah boleh berkembang secara perlahan. Prestasi kerja, hubungan, emosi dan kesihatan boleh merosot dari masa ke masa.

Bila Perlu Jumpa Doktor Atau Dapatkan Bantuan?

Dapatkan bantuan profesional jika seseorang:

• Tidak mampu berhenti walaupun mahu
• Menggunakan bahan secara berulang
• Mengalami craving kuat
• Mengalami withdrawal
• Mengabaikan keluarga, sekolah atau kerja
• Mengalami kemurungan atau keresahan yang teruk
• Mengalami halusinasi atau paranoia
• Bertindak agresif atau impulsif
• Menggunakan lebih daripada satu bahan
• Pernah overdose
• Bercakap tentang mahu mencederakan diri

Untuk kecemasan seperti tidak sedarkan diri, sawan, sukar bernafas, sakit dada, overdose atau risiko mencederakan diri, hubungi talian kecemasan atau pergi ke jabatan kecemasan hospital dengan segera.

Kesimpulan

Dadah psikoaktif boleh memberi kesan besar kepada otak, emosi, ingatan dan tingkah laku. Ia boleh mengubah sistem ganjaran otak, melemahkan kawalan diri, mencetuskan perubahan mood, mengganggu memori dan meningkatkan risiko ketagihan.

Perkara paling penting ialah memahami bahawa ketagihan bukan sekadar isu moral atau disiplin. Ia boleh menjadi masalah kesihatan yang memerlukan rawatan, sokongan keluarga dan pendekatan jangka panjang.

Jika anda risau tentang diri sendiri atau seseorang yang rapat dengan anda, jangan tunggu sehingga keadaan menjadi lebih serius. Bantuan awal boleh mengurangkan risiko kerosakan, memudahkan pemulihan dan memberi peluang kepada individu untuk membina semula kehidupan yang lebih stabil.

FAQ: Dadah Psikoaktif