Apakah Tanda Kencing Manis? Kenali Simptom Awal Dan Komplikasinya

Kerap bangun malam untuk membuang air kecil, sentiasa berasa haus, cepat letih dan luka yang mengambil masa lama untuk sembuh mungkin kelihatan seperti masalah biasa. Namun, apabila beberapa simptom ini berlaku serentak, ia boleh menjadi tanda kencing manis.

Masalahnya, diabetes tidak semestinya menyebabkan simptom yang jelas. Diabetes jenis 2 boleh berkembang perlahan-lahan selama beberapa tahun. Ada pesakit yang hanya mengetahui mereka menghidap diabetes selepas menjalani pemeriksaan kesihatan atau apabila komplikasi mula muncul.

Diabetes jenis 1 pula boleh menyebabkan simptom yang berkembang lebih cepat. Dalam keadaan tertentu, seseorang mungkin pertama kali didiagnosis selepas mengalami ketoasidosis diabetik, iaitu komplikasi serius yang memerlukan rawatan kecemasan.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia menyenaraikan rasa sangat haus, kerap kencing, penglihatan kabur, keletihan dan penurunan berat badan tanpa disengajakan sebagai antara simptom utama diabetes. Simptom diabetes jenis 2 lazimnya lebih ringan dan mungkin mengambil masa bertahun-tahun untuk disedari.

Apakah Maksud Kencing Manis?

Kencing manis ialah istilah yang biasa digunakan untuk merujuk kepada diabetes mellitus, iaitu penyakit kronik yang menyebabkan paras glukosa atau gula dalam darah menjadi terlalu tinggi.

Apabila kita makan, tubuh memecahkan sebahagian makanan kepada glukosa. Glukosa kemudiannya memasuki aliran darah untuk digunakan sebagai sumber tenaga.

Hormon insulin yang dihasilkan oleh pankreas membantu memindahkan glukosa daripada darah ke dalam sel. Diabetes boleh berlaku apabila:

• Pankreas tidak menghasilkan insulin yang mencukupi
• Pankreas langsung tidak menghasilkan insulin
• Sel badan tidak bertindak balas terhadap insulin dengan berkesan
• Gabungan masalah penghasilan dan penggunaan insulin berlaku

Apabila terlalu banyak glukosa kekal di dalam darah untuk tempoh yang panjang, salur darah dan saraf boleh mengalami kerosakan. Kesannya boleh melibatkan jantung, otak, mata, buah pinggang, kaki dan organ lain.

Jenis utama diabetes

Terdapat beberapa jenis diabetes, tetapi tiga yang utama ialah:

1. Diabetes jenis 1
   • Sistem imun menyerang sel pankreas yang menghasilkan insulin. Pesakit memerlukan insulin untuk terus hidup. Ia boleh berlaku pada kanak-kanak, remaja atau orang dewasa.
2. Diabetes jenis 2
   • Tubuh tidak menggunakan insulin dengan baik dan akhirnya tidak dapat menghasilkan insulin yang mencukupi. Ia merupakan jenis diabetes yang paling lazim dan kini turut berlaku dalam kalangan golongan muda.
3. Diabetes gestasi
   • Diabetes yang dikesan semasa kehamilan. Keadaan ini biasanya dikenal pasti melalui ujian saringan kehamilan kerana ramai wanita tidak mengalami simptom yang jelas.

Artikel ini memberi tumpuan terutamanya kepada tanda diabetes jenis 1 dan jenis 2.

Apakah Tanda Kencing Manis Yang Biasa Berlaku?

Simptom boleh berbeza antara individu. Ada orang mengalami beberapa tanda serentak, manakala yang lain langsung tidak menyedari sebarang perubahan.

Berikut ialah tanda kencing manis yang perlu diberi perhatian.

1. Kerap membuang air kecil

Kerap membuang air kecil atau poliuria merupakan salah satu simptom klasik diabetes.

Apabila paras glukosa dalam darah terlalu tinggi, buah pinggang cuba menyingkirkan lebihan glukosa melalui air kencing. Proses ini turut menarik lebih banyak air keluar daripada tubuh, menyebabkan seseorang membuang air kecil dengan lebih kerap.

Antara perubahan yang mungkin disedari ialah:

• Lebih kerap ke tandas berbanding biasa
• Banyak air kencing setiap kali ke tandas
• Kerap terjaga pada waktu malam untuk membuang air kecil
• Kanak-kanak mula mengompol semula selepas sebelumnya tidak lagi mengompol

Bagaimanapun, kerap kencing juga boleh berlaku akibat pengambilan air yang banyak, ubat diuretik, masalah prostat, kehamilan atau jangkitan saluran kencing. Ia bukan bukti diabetes tanpa ujian darah.

2. Sentiasa berasa haus

Kehilangan banyak air melalui air kencing boleh menyebabkan tubuh mengalami dehidrasi. Akibatnya, seseorang mungkin:

• Berasa sangat haus walaupun sudah minum
• Kerap mencari minuman
• Mengalami mulut atau bibir yang kering
• Membawa botol air ke mana-mana
• Terjaga malam untuk minum

Gabungan kerap kencing dan rasa sangat haus lebih membimbangkan berbanding rasa haus yang berlaku sekali-sekala, terutama apabila disertai keletihan atau penurunan berat badan.

3. Mudah lapar

Sesetengah pesakit diabetes berasa lapar walaupun baru selesai makan. Keadaan ini dikenali sebagai polifagia.

Walaupun banyak glukosa terdapat dalam aliran darah, glukosa tersebut mungkin tidak dapat memasuki sel dan digunakan secara berkesan. Tubuh boleh bertindak seolah-olah ia masih kekurangan tenaga.

Rasa lapar sahaja tidak membuktikan seseorang menghidap diabetes. Ia perlu dinilai bersama perubahan lain seperti kerap kencing, dahaga dan berat badan.

4. Berat badan turun tanpa dirancang

Penurunan berat badan yang ketara tanpa perubahan diet atau aktiviti fizikal perlu diperiksa.

Apabila tubuh tidak dapat menggunakan glukosa dengan baik, ia mungkin mula memecahkan lemak dan otot untuk mendapatkan tenaga. Keadaan ini lebih ketara dalam diabetes jenis 1, tetapi boleh juga berlaku dalam diabetes jenis 2 yang tidak terkawal.

Dapatkan pemeriksaan sekiranya berat badan berkurang tanpa sebab, terutama jika disertai:

• Rasa sangat haus
• Kerap kencing
• Mudah lapar
• Loya atau muntah
• Keletihan yang luar biasa

Kerap kencing, peningkatan rasa haus dan lapar, penurunan berat badan tanpa disengajakan serta keletihan ialah antara simptom diabetes yang diiktiraf.

5. Cepat letih dan tidak bertenaga

Keletihan akibat diabetes mungkin terasa seperti:

• Sukar melakukan aktiviti yang biasanya mudah
• Mengantuk pada waktu siang
• Sukar menumpukan perhatian
• Lemah atau lesu walaupun mendapat tidur yang mencukupi
• Prestasi kerja atau pembelajaran merosot

Keletihan boleh berlaku kerana sel tidak memperoleh tenaga dengan cekap, dehidrasi, gangguan tidur akibat kerap kencing atau keadaan kesihatan lain yang berkaitan.

Namun, keletihan ialah simptom yang sangat umum. Anemia, masalah tiroid, kurang tidur, kemurungan dan jangkitan juga boleh menyebabkan simptom yang sama.

6. Penglihatan menjadi kabur

Paras glukosa yang berubah boleh mempengaruhi keseimbangan cecair dalam mata. Akibatnya, seseorang mungkin mengalami penglihatan kabur yang datang dan pergi.

Penglihatan kabur pada peringkat awal tidak semestinya bermaksud kerosakan mata kekal. Namun, paras gula darah tinggi yang berpanjangan boleh merosakkan salur darah kecil pada retina dan menyebabkan retinopati diabetik.

Jangan menganggap perubahan penglihatan semata-mata disebabkan perubahan kuasa cermin mata. Pemeriksaan diperlukan, terutama jika penglihatan:

• Berubah secara tiba-tiba
• Semakin merosot
• Disertai tompok hitam atau kilatan cahaya
• Hilang pada sebahagian medan penglihatan
• Disertai sakit mata

7. Luka lambat sembuh

Luka kecil yang mengambil masa terlalu lama untuk sembuh boleh menjadi tanda diabetes tidak terkawal atau komplikasi yang sudah bermula.

Paras gula yang tinggi boleh menjejaskan:

• Fungsi sistem imun
• Peredaran darah
• Keupayaan tisu membaiki kerosakan
• Deria sentuhan pada kulit dan kaki

Contohnya, seseorang mungkin tidak menyedari luka akibat kasut kerana kakinya sudah kebas. Luka tersebut kemudian membesar atau dijangkiti sebelum disedari.

Sebarang luka kaki yang merah, bengkak, bernanah, berbau atau semakin gelap memerlukan penilaian perubatan dengan segera.

8. Jangkitan yang kerap berulang

Diabetes boleh meningkatkan kecenderungan terhadap sesetengah jangkitan. Antara masalah yang mungkin berulang ialah:

• Jangkitan kulit
• Bisul
• Jangkitan saluran kencing
• Jangkitan kulat pada kulit
• Kandidiasis pada faraj
• Kegatalan atau keradangan pada zakar
• Masalah gusi

Paras glukosa tinggi boleh mewujudkan persekitaran yang memudahkan pertumbuhan sesetengah mikroorganisma dan mengganggu keupayaan tubuh melawan jangkitan.

Jangkitan berulang tidak semestinya berpunca daripada diabetes, tetapi ia wajar dibincangkan dengan doktor, khususnya jika terdapat simptom diabetes yang lain.

9. Kebas, kesemutan atau rasa terbakar

Paras gula darah tinggi yang berpanjangan boleh merosakkan saraf. Keadaan ini dikenali sebagai neuropati diabetik.

Simptom lazim termasuk:

• Kebas pada jari kaki atau tapak kaki
• Rasa seperti dicucuk jarum
• Rasa terbakar
• Sakit yang lebih teruk pada waktu malam
• Kaki terlalu sensitif apabila disentuh
• Tidak dapat merasakan panas, sejuk atau luka kecil

Neuropati biasanya berkembang secara beransur-ansur. Ia lebih kerap menjadi tanda komplikasi berbanding tanda awal diabetes.

Kebas juga boleh disebabkan saraf terhimpit, masalah tulang belakang, kekurangan vitamin tertentu, penyakit buah pinggang atau keadaan neurologi. Pemeriksaan diperlukan untuk menentukan puncanya.

10. Tompok kulit menjadi gelap dan tebal

Sesetengah individu yang mengalami rintangan insulin mempunyai tompok kulit gelap, tebal dan terasa seperti baldu. Keadaan ini dikenali sebagai acanthosis nigricans.

Ia lazimnya muncul pada:

• Belakang atau sisi leher
• Ketiak
• Pangkal paha
• Bahagian berlipat pada tubuh

Acanthosis nigricans bukan pengesahan diabetes. Namun, ia boleh menjadi petunjuk bahawa seseorang mengalami rintangan insulin dan patut dinilai, terutama jika mempunyai berat badan berlebihan atau sejarah keluarga diabetes. CDC menyenaraikan tompok kulit gelap pada leher, ketiak atau pangkal paha sebagai simptom yang lebih kerap dilihat dalam diabetes jenis 2.

11. Mudah marah atau sukar menumpukan perhatian

Perubahan paras glukosa, dehidrasi dan keletihan boleh mempengaruhi tumpuan serta emosi. Sesetengah individu mungkin menjadi:

• Mudah marah
• Gelisah
• Sukar berfikir dengan jelas
• Tidak bermaya
• Kurang produktif

Simptom ini tidak khusus kepada diabetes. Ia lebih berguna sebagai petunjuk apabila berlaku bersama tanda klasik seperti kerap kencing, dahaga dan penurunan berat badan.

Adakah Semua Pesakit Mengalami Tanda Kencing Manis?

Tidak.

Inilah sebab utama diabetes jenis 2 boleh terlepas daripada dikesan. Simptomnya mungkin sangat ringan, berkembang perlahan atau dianggap sebagai kesan usia, tekanan kerja dan kurang tidur.

Seseorang boleh mempunyai paras gula darah yang tinggi walaupun:

• Tidak kerap kencing
• Tidak berasa terlalu haus
• Berat badan tidak turun
• Masih dapat bekerja seperti biasa
• Tidak mengalami luka atau jangkitan

WHO menyatakan bahawa simptom diabetes jenis 2 boleh mengambil masa beberapa tahun untuk disedari dan sesetengah pesakit hanya didiagnosis selepas komplikasi berlaku. Pemeriksaan darah merupakan kaedah terbaik untuk pengesanan awal.

Perbezaan Diabetes Jenis 1 Dan Jenis 2

Walaupun kedua-duanya boleh menyebabkan simptom yang sama, corak permulaannya mungkin berbeza.

Umur atau bentuk badan sahaja tidak boleh menentukan jenis diabetes. Orang dewasa boleh mendapat diabetes jenis 1, manakala kanak-kanak dan remaja boleh mendapat diabetes jenis 2.

Tanda Kencing Manis Pada Kanak-kanak

Pada kanak-kanak, perubahan tabiat harian mungkin lebih mudah dilihat berbanding aduan simptom.

Ibu bapa atau penjaga perlu memberi perhatian kepada:

• Kerap ke tandas
• Lampin menjadi lebih berat
• Mengompol semula selepas lama tidak mengompol
• Meminta minuman dengan sangat kerap
• Berat badan menurun
• Cepat letih
• Mudah marah
• Prestasi sekolah merosot
• Muntah atau sakit perut
• Nafas menjadi cepat dan dalam

CDC menyatakan bahawa kencing malam atau kemalangan membuang air kecil yang tidak dapat dijelaskan boleh menjadi tanda diabetes jenis 1 pada kanak-kanak. Simptom diabetes jenis 1 juga boleh muncul secara tiba-tiba dan menjadi serius.

Kanak-kanak yang sangat lemah, muntah, sukar bernafas atau mengantuk luar biasa perlu dibawa ke jabatan kecemasan.

Adakah Simptom Berbeza Antara Lelaki Dan Wanita?

Kebanyakan simptom utama diabetes adalah sama bagi lelaki dan wanita. Namun, beberapa masalah mungkin lebih ketara disebabkan kesannya terhadap jangkitan, salur darah dan saraf.

Pada wanita

Antara masalah yang boleh berlaku ialah:

• Kandidiasis faraj berulang
• Kegatalan pada kawasan kemaluan
• Jangkitan saluran kencing
• Kekeringan faraj
• Ketidakselesaan ketika hubungan seksual

Pada lelaki

Antara masalah yang boleh berlaku ialah:

• Keradangan atau jangkitan kulat pada zakar
• Masalah ereksi
• Penurunan fungsi seksual
• Masalah ejakulasi
• Gangguan pundi kencing akibat kerosakan saraf

Masalah seksual atau jangkitan kemaluan tidak semestinya berpunca daripada diabetes. Pemeriksaan menyeluruh masih diperlukan.

Siapakah Yang Patut Menjalani Pemeriksaan Diabetes?

Pemeriksaan wajar dipertimbangkan sekiranya anda mempunyai simptom atau faktor risiko seperti:

• Berat badan berlebihan atau obesiti
• Ibu, bapa atau adik-beradik menghidap diabetes jenis 2
• Kurang aktif secara fizikal
• Pernah didiagnosis dengan pradiabetes
• Pernah mengalami diabetes gestasi
• Menghidap tekanan darah tinggi
• Mempunyai masalah kolesterol atau trigliserida
• Menghidap penyakit hati berlemak
• Mengalami sindrom ovari polisistik
• Pernah mendapat penyakit jantung atau strok
• Mengambil ubat tertentu yang boleh meningkatkan gula darah

Faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti akan mendapat diabetes. Namun, semakin banyak faktor yang dimiliki, semakin penting untuk berbincang dengan doktor mengenai pemeriksaan.

Garis Panduan Amalan Klinikal Malaysia mengesyorkan saringan berasaskan risiko untuk pradiabetes atau diabetes jenis 2 dalam kalangan orang dewasa berumur lebih 30 tahun dan diulang setiap tahun. Pelaksanaannya tetap perlu disesuaikan dengan risiko serta penilaian profesional kesihatan.

Bagaimanakah Kencing Manis Didiagnosis?

Tanda kencing manis tidak mencukupi untuk membuat diagnosis. Doktor perlu menilai simptom, sejarah kesihatan, ubat yang digunakan dan keputusan ujian darah.

1. Ujian glukosa plasma puasa

Ujian dilakukan selepas berpuasa mengikut arahan makmal. Berdasarkan garis panduan Malaysia, glukosa plasma vena puasa 7.0 mmol/L atau lebih berada dalam julat diagnosis diabetes.

2. Ujian glukosa darah rawak

Ujian boleh dilakukan tanpa mengambil kira waktu makan. Glukosa plasma vena rawak 11.1 mmol/L atau lebih boleh berada dalam julat diabetes, tetapi keputusan perlu dinilai bersama simptom dan keadaan klinikal.

3. Ujian HbA1c

HbA1c memberi gambaran purata pendedahan glukosa sepanjang beberapa bulan sebelumnya.

Garis panduan Malaysia menggunakan HbA1c 6.3 peratus atau lebih, apabila dilakukan menggunakan kaedah makmal yang diperakui dan distandardkan, sebagai nilai diagnosis diabetes.

4. Ujian toleransi glukosa oral

Pesakit diberikan minuman glukosa mengikut protokol, kemudian darah diambil pada waktu tertentu. Bacaan dua jam 11.1 mmol/L atau lebih berada dalam julat diabetes menurut garis panduan Malaysia.

Bagi individu tanpa simptom, keputusan tidak normal biasanya perlu disahkan melalui ujian ulangan pada hari lain atau melalui dua keputusan abnormal yang sesuai. Jangan membuat diagnosis sendiri menggunakan satu bacaan glukometer rumah kerana alat tersebut lebih sesuai untuk pemantauan, bukannya menggantikan penilaian klinikal dan ujian makmal.

Apakah Komplikasi Kencing Manis?

Komplikasi diabetes boleh dibahagikan kepada:

• Komplikasi akut, yang berlaku secara mendadak dan boleh menjadi kecemasan
• Komplikasi kronik, yang berkembang dalam tempoh panjang akibat kerosakan salur darah dan saraf

Komplikasi bukan sesuatu yang pasti berlaku kepada setiap pesakit. Pengesanan awal, rawatan, kawalan tekanan darah dan kolesterol, berhenti merokok serta pemeriksaan berkala boleh mengurangkan atau melambatkan risikonya.

Komplikasi Akut Kencing Manis

Hipoglisemia

Hipoglisemia bermaksud paras glukosa darah menjadi terlalu rendah. Ia lebih kerap berlaku kepada pesakit yang menggunakan insulin atau ubat diabetes tertentu.

Puncanya boleh termasuk:

• Mengambil ubat tetapi tidak cukup makan
• Melambatkan atau meninggalkan waktu makan
• Aktiviti fizikal yang lebih berat daripada biasa
• Dos ubat terlalu tinggi
• Pengambilan alkohol tanpa makanan
• Penyakit buah pinggang yang mengubah kesan ubat

Tanda hipoglisemia termasuk:

• Menggigil
• Berpeluh
• Sangat lapar
• Berdebar
• Pening
• Sakit kepala
• Mudah marah
• Keliru
• Sukar melihat atau bercakap dengan jelas

Hipoglisemia yang teruk boleh menyebabkan sawan, pengsan atau koma. Pesakit yang berisiko perlu mendapatkan pelan rawatan hipoglisemia daripada pasukan kesihatan dan mengajar ahli keluarga cara membantu ketika kecemasan.

Ketoasidosis diabetik

Ketoasidosis diabetik atau DKA berlaku apabila insulin terlalu rendah dan tubuh menghasilkan keton pada tahap berbahaya. Ia lebih lazim dalam diabetes jenis 1, tetapi boleh juga berlaku kepada pesakit diabetes jenis 2 dalam keadaan tertentu.

Tanda DKA termasuk:

• Sangat haus
• Kerap kencing
• Loya dan muntah
• Sakit perut
• Nafas cepat dan dalam
• Mulut dan kulit kering
• Nafas berbau seperti buah
• Sangat letih
• Mengantuk atau keliru

DKA boleh menjadi tanda pertama diabetes pada individu yang belum pernah didiagnosis. Ia merupakan kecemasan perubatan dan tidak boleh dirawat sendiri di rumah.

Keadaan hiperglisemik hiperosmolar

Keadaan hiperglisemik hiperosmolar atau HHS lazimnya dikaitkan dengan diabetes jenis 2. Paras glukosa menjadi sangat tinggi sehingga menyebabkan dehidrasi yang teruk dan perubahan fungsi otak.

Antara tanda yang boleh berlaku ialah:

• Dahaga melampau
• Kerap kencing pada peringkat awal
• Kulit dan mulut sangat kering
• Kelemahan
• Kekeliruan
• Mengantuk
• Sawan atau tidak sedarkan diri

HHS boleh berkembang selama beberapa hari dan merupakan keadaan yang mengancam nyawa.

Komplikasi Jangka Panjang Kencing Manis

1. Penyakit jantung dan strok

Diabetes merosakkan salur darah dan sering berlaku bersama tekanan darah tinggi serta masalah kolesterol. Gabungan ini meningkatkan risiko:

• Penyakit arteri koronari
• Serangan jantung
• Kegagalan jantung
• Strok
• Penyakit arteri periferi

Mengawal glukosa sahaja tidak mencukupi. Tekanan darah, kolesterol, berat badan dan tabiat merokok juga perlu diberi perhatian.

2. Kerosakan buah pinggang

Buah pinggang mengandungi salur darah kecil yang menapis bahan buangan daripada darah. Diabetes boleh merosakkan sistem penapisan tersebut.

Penyakit buah pinggang peringkat awal biasanya tidak menyebabkan simptom jelas. Apabila bertambah teruk, pesakit mungkin mengalami:

• Bengkak pada kaki
• Mudah letih
• Loya
• Kurang selera makan
• Perubahan jumlah air kencing
• Kegatalan

Inilah sebabnya ujian fungsi buah pinggang dan albumin dalam air kencing penting walaupun pesakit berasa sihat.

3. Kerosakan mata

Diabetes boleh merosakkan salur darah retina dan menyebabkan retinopati diabetik. Ia turut dikaitkan dengan masalah mata lain seperti katarak dan glaukoma.

Kerosakan awal mungkin tidak menyebabkan simptom. Pemeriksaan mata berkala boleh mengesan perubahan sebelum penglihatan terjejas dengan ketara.

4. Kerosakan saraf

Neuropati diabetik boleh menyebabkan kebas, rasa terbakar dan sakit pada kaki. Saraf yang mengawal organ dalaman juga boleh terjejas.

Kesannya mungkin termasuk:

• Masalah penghadaman
• Pundi kencing tidak berfungsi dengan baik
• Perubahan kadar denyutan jantung
• Masalah ereksi
• Gangguan deria rasa pada kaki

5. Ulser kaki dan amputasi

Gabungan kerosakan saraf dan peredaran darah yang lemah boleh menjadikan luka kaki sukar disedari serta lambat sembuh.

Prosesnya boleh berlaku seperti berikut:

1. Kaki menjadi kurang sensitif
2. Luka atau lepuh tidak disedari
3. Luka semakin besar
4. Jangkitan berkembang
5. Tisu mengalami kerosakan
6. Pembedahan atau amputasi mungkin diperlukan

CDC dan WHO menyenaraikan masalah mata, buah pinggang, saraf, jantung, strok, ulser kaki serta amputasi sebagai komplikasi utama diabetes.

6. Masalah gigi dan gusi

Diabetes boleh meningkatkan risiko penyakit gusi. Tanda yang perlu diperhatikan termasuk:

• Gusi merah atau bengkak
• Gusi mudah berdarah
• Nafas berbau
• Gigi longgar
• Sakit ketika mengunyah
• Gusi semakin menyusut

Kesihatan mulut yang buruk juga boleh menyukarkan pengurusan diabetes.

7. Masalah seksual dan pundi kencing

Kerosakan saraf dan salur darah boleh mempengaruhi fungsi seksual serta sistem kencing.

Masalah yang mungkin berlaku termasuk:

• Disfungsi ereksi
• Kekeringan faraj
• Kesakitan ketika hubungan seksual
• Sukar mengosongkan pundi kencing
• Air kencing bocor
• Jangkitan saluran kencing berulang

8. Kesan terhadap kesihatan mental

Mengurus diabetes setiap hari boleh menjadi memenatkan. Pesakit perlu memikirkan pemakanan, ubat, bacaan glukosa, aktiviti fizikal dan risiko komplikasi.

Sesetengah pesakit mengalami:

• Tekanan berkaitan diabetes
• Kebimbangan
• Kemurungan
• Rasa bersalah apabila bacaan tidak mencapai sasaran
• Keletihan mengurus penyakit

Masalah kesihatan mental bukan kelemahan peribadi. Bantuan profesional mungkin diperlukan kerana emosi yang tidak terkawal boleh menjejaskan pengambilan ubat dan penjagaan diri.

Apakah Tanda Kencing Manis Tidak Terkawal?

Tanda yang mungkin menunjukkan paras glukosa tidak terkawal termasuk:

• Rasa haus yang berterusan
• Kerap kencing, terutama pada waktu malam
• Bacaan glukosa kerap melebihi sasaran individu
• Berat badan turun tanpa dirancang
• Keletihan yang semakin ketara
• Penglihatan berubah
• Jangkitan berulang
• Luka sukar sembuh
• Kebas atau sakit pada kaki

Namun, seseorang boleh mempunyai HbA1c yang tinggi tanpa mengalami sebarang simptom. Keadaan diabetes tidak boleh dinilai berdasarkan perasaan semata-mata.

Bilakah Perlu Berjumpa Doktor?

Buat pemeriksaan di klinik jika anda:

• Mengalami beberapa tanda kencing manis serentak
• Kerap kencing dan sentiasa haus
• Kehilangan berat badan tanpa sebab
• Mengalami luka yang tidak sembuh
• Kerap mendapat jangkitan kulit, kulat atau saluran kencing
• Mengalami kebas atau rasa terbakar pada kaki
• Mendapat bacaan gula tinggi ketika pemeriksaan
• Mempunyai faktor risiko walaupun tiada simptom

Jangan tangguhkan pemeriksaan hanya kerana simptom masih ringan.

Bilakah Perlu Mendapatkan Rawatan Kecemasan?

Hubungi 999 atau pergi ke jabatan kecemasan jika terdapat:

• Sukar bernafas
• Nafas cepat dan dalam
• Muntah berulang
• Tidak dapat mengekalkan minuman dalam perut
• Sakit perut bersama dahaga dan kerap kencing
• Nafas berbau seperti buah
• Kekeliruan
• Sawan
• Pengsan
• Sangat mengantuk atau sukar dikejutkan
• Tanda dehidrasi yang teruk
• Kelemahan mendadak atau perubahan tahap kesedaran

Jangan memaksa individu yang tidak sedarkan diri makan atau minum kerana mereka boleh tercekik.

Bagaimanakah Risiko Komplikasi Boleh Dikurangkan?

1. Hadiri pemeriksaan susulan

Jangan hanya datang ke klinik apabila berasa sakit. Banyak komplikasi awal tidak menyebabkan simptom.

Pemeriksaan mungkin merangkumi:

• HbA1c atau glukosa darah
• Tekanan darah
• Profil kolesterol
• Fungsi buah pinggang
• Albumin dalam air kencing
• Pemeriksaan mata
• Pemeriksaan saraf dan kaki
• Pemeriksaan gigi

Garis panduan Malaysia memasukkan penilaian mata, kaki, buah pinggang, lipid, tekanan darah dan glukosa sebagai sebahagian pemantauan diabetes.

2. Ambil ubat seperti diarahkan

Jangan menghentikan atau mengubah dos ubat kerana satu bacaan kelihatan normal. Bacaan tersebut mungkin normal disebabkan ubat sedang berfungsi.

Maklumkan kepada doktor jika ubat menyebabkan kesan sampingan, terlalu mahal atau sukar diambil secara konsisten. Pelan rawatan boleh disesuaikan.

3. Ketahui sasaran individu

Sasaran HbA1c, glukosa, tekanan darah dan kolesterol tidak semestinya sama untuk semua orang. Ia bergantung pada umur, tempoh diabetes, penyakit lain, risiko hipoglisemia serta keadaan keseluruhan pesakit.

4. Pilih corak pemakanan yang boleh dikekalkan

Fokus pada corak makan yang realistik:

• Kawal saiz hidangan
• Lebihkan sayur
• Pilih sumber protein yang sesuai
• Utamakan makanan kurang diproses
• Hadkan minuman bergula
• Ambil karbohidrat dalam jumlah yang sesuai
• Elakkan bergantung pada produk berlabel “mesra diabetes”

Tidak ada satu makanan ajaib yang boleh menurunkan gula darah atau menggantikan ubat.

5. Kekal aktif

Aktiviti fizikal membantu tubuh menggunakan glukosa dengan lebih baik dan menyokong kesihatan jantung. Jenis dan intensiti aktiviti perlu disesuaikan dengan keadaan kaki, jantung, mata serta risiko hipoglisemia.

6. Berhenti merokok

Merokok menambah kerosakan pada salur darah dan meningkatkan risiko penyakit jantung, strok serta masalah kaki. Mendapatkan bantuan berhenti merokok lebih berkesan daripada bergantung pada semangat sahaja.

7. Periksa kaki setiap hari

Perhatikan:

• Lepuh
• Luka
• Rekahan
• Kemerahan
• Bengkak
• Perubahan warna
• Kuku yang mencederakan kulit
• Benda asing dalam kasut

Jangan memotong kapalan sendiri atau menggunakan bahan kimia penghapus ketuat tanpa nasihat profesional.

8. Jaga kesihatan mental

Beritahu doktor jika anda berasa terlalu terbeban, murung atau hilang motivasi. Pelan pengurusan yang terlalu rumit mungkin perlu dipermudah.

WHO menegaskan bahawa rawatan, pemakanan, aktiviti fizikal serta saringan dan rawatan komplikasi secara berkala dapat mengelakkan atau melambatkan akibat diabetes.

Mitos Tentang Tanda Kencing Manis

Mitos: Orang kurus tidak boleh mendapat diabetes

Fakta: Berat badan berlebihan ialah faktor risiko penting untuk diabetes jenis 2, tetapi orang yang kurus juga boleh menghidap diabetes.

Mitos: Tiada simptom bermaksud tiada diabetes

Fakta: Diabetes jenis 2 boleh berlaku selama bertahun-tahun tanpa simptom yang ketara.

Mitos: Luka lambat sembuh semestinya diabetes

Fakta: Banyak keadaan lain boleh melambatkan penyembuhan luka. Ujian diperlukan untuk menentukan puncanya.

Mitos: Diabetes hanya disebabkan makan gula

Fakta: Diabetes melibatkan interaksi genetik, fungsi pankreas, rintangan insulin, berat badan, aktiviti fizikal dan faktor lain. Pengambilan gula berlebihan boleh menyumbang kepada lebihan kalori dan peningkatan berat badan, tetapi ia bukan satu-satunya punca.

Mitos: Diabetes yang “tidak terasa” tidak berbahaya

Fakta: Kerosakan mata, buah pinggang dan salur darah boleh berkembang tanpa rasa sakit atau simptom awal.

Kesimpulan

Tanda kencing manis yang lazim termasuk kerap kencing, sangat haus, mudah lapar, cepat letih, berat badan turun tanpa sebab, penglihatan kabur, jangkitan berulang dan luka lambat sembuh.

Namun, diabetes jenis 2 boleh berlaku tanpa simptom. Jangan menunggu sehingga luka kaki, kerosakan mata atau masalah buah pinggang muncul sebelum menjalani pemeriksaan.

Sekiranya anda mempunyai simptom atau faktor risiko, berbincanglah dengan doktor atau klinik kesihatan mengenai ujian yang sesuai. Pengesanan awal memberi lebih banyak peluang untuk mengawal penyakit dan mengurangkan risiko komplikasi.

Soalan Lazim Tanda Dan Komplikasi Kencing Manis