Artritis Kanak-Kanak: Kenali Juvenile Idiopathic Arthritis dan Tanda Bahaya

Ramai orang menganggap artritis hanya berlaku dalam kalangan warga emas. Namun, kanak-kanak juga boleh mengalami keradangan sendi yang berpanjangan sehingga menjejaskan pergerakan, aktiviti harian, persekolahan dan pertumbuhan mereka.

Salah satu bentuk artritis kronik yang penting dalam kalangan kanak-kanak ialah juvenile idiopathic arthritis, yang biasanya disingkatkan sebagai JIA. Dalam Bahasa Melayu, keadaan ini boleh disebut sebagai artritis idiopatik juvenil atau, dalam penerangan yang lebih mudah, artritis kanak-kanak.

JIA bukan satu penyakit tunggal. Ia merangkumi beberapa jenis penyakit keradangan yang boleh menyebabkan sendi menjadi bengkak, panas, sakit atau kaku. Sesetengah kanak-kanak mengalami keradangan pada satu atau dua sendi sahaja, manakala yang lain mungkin mengalami keradangan pada banyak sendi serta simptom yang melibatkan kulit, mata atau organ dalaman.

Simptom awal JIA juga tidak semestinya jelas. Seorang kanak-kanak mungkin tidak mengadu sakit, tetapi mula berjalan tempang, kurang aktif selepas bangun tidur atau enggan menggunakan sebelah tangan. Kanak-kanak yang lebih kecil mungkin hanya meragam apabila dipakaikan baju atau menangis apabila lututnya dibengkokkan.

Selain masalah sendi, JIA boleh menyebabkan keradangan mata yang dikenali sebagai uveitis. Keadaan ini kadangkala tidak menyebabkan mata merah, sakit atau gangguan penglihatan pada peringkat awal. Oleh sebab itu, pemeriksaan mata berkala tetap penting walaupun mata kanak-kanak kelihatan normal.

Apakah Juvenile Idiopathic Arthritis?

Juvenile idiopathic arthritis ialah istilah umum bagi sekumpulan penyakit keradangan sendi yang bermula sebelum seseorang kanak-kanak berumur 16 tahun.

Secara umum, diagnosis JIA dipertimbangkan apabila:

• Keradangan melibatkan satu atau lebih sendi
• Simptom bermula sebelum umur 16 tahun
• Keradangan berterusan sekurang-kurangnya enam minggu
• Punca lain seperti jangkitan, kecederaan atau penyakit tertentu telah disingkirkan

JIA ialah diagnosis klinikal. Ini bermaksud doktor membuat diagnosis berdasarkan gabungan sejarah simptom, pemeriksaan fizikal, ujian darah, pengimejan dan proses menolak penyakit lain.

Tiada satu ujian darah tunggal yang boleh mengesahkan atau menolak semua kes JIA.

Apakah maksud istilah JIA?

Istilah JIA terdiri daripada tiga perkataan:

• Juvenile bermaksud penyakit bermula semasa zaman kanak-kanak.
• Idiopathic bermaksud punca tepat penyakit tidak diketahui.
• Arthritis bermaksud keradangan pada satu atau lebih sendi.

Istilah lama seperti juvenile rheumatoid arthritis kadangkala masih digunakan dalam bahan bacaan terdahulu. Walau bagaimanapun, JIA bukan sekadar rheumatoid arthritis yang berlaku pada kanak-kanak. Ia merangkumi beberapa jenis penyakit dengan corak simptom dan perjalanan penyakit yang berbeza.

Apakah yang Berlaku Pada Sendi Kanak-Kanak?

Sendi ialah bahagian tempat dua tulang bertemu. Permukaan tulang dilindungi oleh tulang rawan, manakala bahagian dalam sendi dilapisi oleh tisu yang dikenali sebagai sinovium.

Sinovium menghasilkan cecair yang membantu sendi bergerak dengan lancar.

Dalam JIA, sistem imun menjadi terlalu aktif atau tidak terkawal lalu mencetuskan keradangan pada sinovium dan struktur di sekitar sendi.

Proses ini boleh menyebabkan:

1. Lapisan sendi menjadi radang dan menebal.
2. Cecair terkumpul di dalam sendi.
3. Sendi menjadi bengkak dan terasa panas.
4. Pergerakan sendi menjadi sakit atau terbatas.
5. Otot di sekitar sendi menjadi lemah.
6. Sendi menjadi kaku selepas tidur atau berehat.
7. Keradangan berpanjangan menjejaskan tulang rawan dan tulang.

Sekiranya keradangan tidak dikawal, ia boleh mengganggu pertumbuhan tulang dan menyebabkan perbezaan panjang atau bentuk anggota badan.

Kebanyakan jenis JIA mempunyai ciri penyakit autoimun, iaitu sistem imun menyerang tisu badan sendiri. JIA sistemik pula mempunyai ciri autoinflamasi yang lebih ketara kerana melibatkan pengawalan proses keradangan semula jadi badan.

Apakah Punca JIA?

Punca sebenar JIA masih belum diketahui.

Penyakit ini dipercayai berlaku akibat gabungan beberapa faktor, termasuk:

• Kecenderungan genetik
• Gangguan pengawalan sistem imun
• Faktor persekitaran
• Pencetus tertentu pada kanak-kanak yang terdedah

JIA tidak berlaku kerana ibu bapa gagal menjaga anak, memberikan makanan yang salah atau membenarkan anak terlalu aktif.

Faktor genetik

Sesetengah variasi gen boleh meningkatkan kecenderungan seseorang kanak-kanak untuk mengalami jenis JIA tertentu.

Walau bagaimanapun, JIA biasanya tidak diwarisi secara langsung seperti penyakit genetik tertentu. Mempunyai ibu, bapa atau adik-beradik dengan penyakit autoimun tidak bermakna seseorang kanak-kanak pasti akan mendapat JIA.

Gangguan sistem imun

Sistem imun berfungsi melindungi tubuh daripada bakteria, virus dan ancaman lain.

Dalam JIA, sebahagian sistem imun menghasilkan tindak balas keradangan yang tidak sepatutnya. Bahan kimia keradangan dilepaskan dan menyebabkan kerosakan pada sendi serta tisu berdekatan.

Laluan keradangan yang terlibat boleh berbeza mengikut jenis JIA. Oleh sebab itu, rawatan yang berkesan untuk seorang kanak-kanak mungkin tidak memberikan tindak balas yang sama kepada kanak-kanak lain.

Faktor persekitaran

Jangkitan atau pendedahan persekitaran tertentu mungkin bertindak sebagai pencetus pada kanak-kanak yang sudah mempunyai kecenderungan genetik.

Namun, belum ada satu virus, bakteria, makanan atau bahan tertentu yang terbukti menjadi penyebab utama semua kes JIA.

Adakah JIA berjangkit?

Tidak. JIA tidak boleh merebak daripada seorang kanak-kanak kepada orang lain.

Ia tidak berjangkit melalui:

• Sentuhan
• Batuk atau bersin
• Makanan atau minuman
• Perkongsian peralatan
• Aktiviti di sekolah
• Hubungan dengan ahli keluarga

Kanak-kanak dengan JIA boleh bersekolah, bermain dan bergaul dengan orang lain mengikut kemampuan dan keadaan kesihatan mereka.

Jenis-Jenis Juvenile Idiopathic Arthritis

JIA diklasifikasikan mengikut bilangan sendi yang terlibat, simptom tambahan, keputusan ujian darah dan corak penyakit.

Pengelasan boleh berubah apabila pengetahuan perubatan berkembang. Oleh sebab itu, ibu bapa tidak disarankan menentukan sendiri jenis JIA hanya berdasarkan senarai simptom.

1. JIA oligoartikular

JIA oligoartikular melibatkan satu hingga empat sendi dalam tempoh awal penyakit.

Sendi yang lazim terlibat termasuk:

• Lutut
• Buku lali
• Pergelangan tangan
• Siku

Kanak-kanak mungkin tidak mengadu sakit yang kuat walaupun sendinya jelas bengkak. Jenis ini juga mempunyai kaitan penting dengan risiko uveitis, terutama dalam kalangan kanak-kanak tertentu.

JIA oligoartikular boleh kekal melibatkan beberapa sendi sahaja atau berkembang sehingga melibatkan lebih banyak sendi.

2. JIA poliartikular faktor reumatoid negatif

Jenis ini melibatkan lima atau lebih sendi, tetapi ujian faktor reumatoid tidak menunjukkan keputusan positif mengikut kriteria yang ditetapkan.

Ia boleh melibatkan:

• Sendi jari
• Pergelangan tangan
• Siku
• Lutut
• Buku lali
• Sendi rahang

Simptom mungkin berlaku secara simetri atau tidak simetri. Tahap keterukan juga berbeza antara kanak-kanak.

3. JIA poliartikular faktor reumatoid positif

Jenis ini turut melibatkan lima atau lebih sendi, tetapi faktor reumatoid dikesan dalam ujian darah mengikut kriteria tertentu.

JIA poliartikular faktor reumatoid positif boleh menyerupai rheumatoid arthritis pada orang dewasa dan mungkin menyebabkan penyakit sendi yang lebih agresif.

Sendi kecil pada tangan dan kaki sering terlibat.

4. JIA sistemik

JIA sistemik boleh menyebabkan keradangan pada seluruh badan, bukan hanya pada sendi.

Antara simptomnya ialah:

• Demam tinggi berulang
• Ruam yang muncul dan hilang
• Keletihan yang ketara
• Sakit otot
• Kelenjar limfa membengkak
• Pembesaran hati atau limpa
• Keradangan pada lapisan jantung atau paru-paru
• Sakit dan bengkak sendi

Simptom sendi mungkin berlaku pada masa yang sama dengan demam atau muncul kemudian.

JIA sistemik juga dikaitkan dengan risiko komplikasi serius yang dikenali sebagai sindrom pengaktifan makrofaj atau macrophage activation syndrome.

5. Artritis berkaitan entesitis

Entesis ialah kawasan tempat tendon atau ligamen melekat pada tulang.

Keradangan pada entesis boleh menyebabkan sakit pada:

• Tumit
• Tapak kaki
• Lutut
• Pinggul
• Bahagian bawah belakang

Sesetengah kanak-kanak turut mengalami keradangan pada sendi sakroiliak atau tulang belakang.

Jenis ini lebih kerap berlaku dalam kalangan kanak-kanak yang lebih besar dan remaja.

6. Artritis psoriatik juvenil

Artritis psoriatik juvenil berlaku apabila artritis berkaitan dengan psoriasis atau ciri tertentu yang mencadangkan hubungan dengan psoriasis.

Antara petunjuknya ialah:

• Tompok kulit merah dan bersisik
• Perubahan pada kuku
• Lekuk kecil pada permukaan kuku
• Jari tangan atau kaki membengkak keseluruhannya
• Sejarah psoriasis dalam keluarga

Ada kalanya artritis muncul terlebih dahulu sebelum ruam psoriasis menjadi jelas.

7. JIA tidak terbeza (undifferentiated)

Kategori ini digunakan apabila ciri penyakit tidak memenuhi satu kategori tertentu atau memenuhi ciri lebih daripada satu kategori.

Simptom JIA Pada Kanak-Kanak

Simptom JIA tidak semestinya muncul secara mendadak. Ada kanak-kanak yang mengalami perubahan perlahan sehingga keadaan itu disangka sebagai kesan aktiviti fizikal, kecederaan kecil atau sakit membesar.

Simptom pada sendi

Antara simptom yang boleh berlaku ialah:

• Sendi bengkak
• Sendi terasa panas
• Sakit apabila bergerak
• Sakit apabila sendi disentuh
• Kekakuan pada waktu pagi
• Kekakuan selepas duduk atau berehat lama
• Pergerakan sendi menjadi terhad
• Anak berjalan tempang
• Anak enggan memijak kaki
• Anak kurang menggunakan sebelah tangan
• Sukar menaiki tangga
• Sukar berlari atau melompat
• Sukar memegang pensel
• Sukar membuka penutup botol
• Sukar memakai pakaian

Kekakuan pagi ialah salah satu petunjuk penting. Kanak-kanak mungkin bergerak perlahan atau tempang selepas bangun tidur, tetapi menjadi lebih aktif selepas beberapa ketika.

JIA boleh berlaku tanpa sakit yang kuat

Tidak semua kanak-kanak dengan JIA mengadu sakit yang teruk.

Sesetengah kanak-kanak hanya mengalami:

• Bengkak sendi
• Pergerakan terbatas
• Kekakuan
• Perubahan cara berjalan
• Pengurangan aktiviti

Kanak-kanak kecil mungkin belum mempunyai kemahiran bahasa untuk menerangkan sakit. Ibu bapa mungkin hanya menyedari bahawa anak:

• Lebih meragam pada waktu pagi
• Tidak mahu berdiri atau berjalan
• Kerap meminta didukung
• Enggan menggunakan sebelah tangan
• Tidak mahu bermain seperti biasa
• Menangis ketika dimandikan
• Menangis apabila pakaian dipakaikan
• Bergerak dengan kaku selepas tidur

Simptom umum

Selain masalah sendi, sesetengah kanak-kanak boleh mengalami:

• Keletihan
• Kurang selera makan
• Berat badan menurun
• Pertumbuhan terganggu
• Demam berulang
• Ruam
• Gangguan tidur
• Sukar menumpukan perhatian
• Perubahan emosi

Demam dan ruam lebih biasa dalam jenis JIA tertentu, terutama JIA sistemik. Namun, simptom ini juga boleh berlaku dalam pelbagai penyakit lain.

JIA dan Keradangan Mata atau Uveitis

Uveitis ialah keradangan pada bahagian dalam mata. Ia merupakan antara komplikasi paling penting yang berkaitan dengan JIA.

Masalah utama ialah uveitis boleh berlaku tanpa simptom yang jelas.

Mata kanak-kanak mungkin:

• Tidak merah
• Tidak sakit
• Tidak berair
• Tidak sensitif terhadap cahaya
• Tidak menunjukkan gangguan penglihatan

Walaupun mata kelihatan normal, keradangan masih boleh berlaku.

Uveitis yang tidak dikesan dan tidak dirawat boleh menyebabkan:

• Katarak
• Glaukoma
• Lekatan dalam mata
• Kerosakan struktur mata
• Kehilangan penglihatan

Mengapa pemeriksaan mata berkala penting?

Pemeriksaan mata dilakukan oleh pakar oftalmologi menggunakan peralatan khas seperti lampu celah atau slit lamp.

Pemeriksaan ini membolehkan pakar melihat keradangan yang tidak dapat dikesan melalui pemerhatian biasa.

Kekerapan pemeriksaan bergantung pada:

• Jenis JIA
• Umur ketika penyakit bermula
• Tempoh penyakit
• Keputusan ujian antinuclear antibody atau ANA
• Sejarah uveitis
• Rawatan yang sedang digunakan

Jadual pemeriksaan perlu ditentukan oleh pakar reumatologi pediatrik dan pakar oftalmologi.

Jangan menunggu sehingga anak mengadu sakit mata sebelum mendapatkan pemeriksaan.

Simptom mata yang memerlukan pemeriksaan segera

Dapatkan pemeriksaan segera jika kanak-kanak mengalami:

• Mata merah
• Sakit mata
• Sensitif terhadap cahaya
• Penglihatan kabur
• Melihat bintik atau bayang
• Penglihatan berkurang secara tiba-tiba
• Sakit kepala bersama perubahan penglihatan

Tanda Bahaya Artritis Kanak-Kanak

Tidak semua sakit sendi merupakan kecemasan. Namun, terdapat beberapa tanda yang menunjukkan pemeriksaan perubatan tidak boleh ditangguhkan.

Dapatkan pemeriksaan doktor jika

• Sendi bengkak tanpa kecederaan yang jelas
• Kekakuan pagi berlaku berulang kali
• Anak tempang selama beberapa hari
• Sakit sendi berlarutan
• Kesakitan mengganggu tidur
• Anak enggan menggunakan tangan atau kaki
• Pergerakan sendi semakin terhad
• Demam berulang bersama sakit sendi
• Ruam muncul bersama demam
• Anak semakin kurang aktif
• Berat badan atau pertumbuhan terjejas
• Simptom semakin teruk

Pergi ke jabatan kecemasan jika

1. Satu sendi tiba-tiba sangat sakit, panas dan bengkak bersama demam

Keadaan ini boleh menandakan jangkitan sendi atau artritis septik.

Jangkitan sendi perlu dinilai dan dirawat dengan segera bagi mengurangkan risiko kerosakan sendi dan penyebaran jangkitan.

2. Kanak-kanak kelihatan sangat lemah atau sukar dikejutkan

Kelesuan yang teruk bersama demam atau kemerosotan mendadak boleh menandakan jangkitan serius atau komplikasi keradangan.

3. Kanak-kanak mengalami kesukaran bernafas atau sakit dada

Masalah ini boleh berkaitan dengan jangkitan, keradangan pada jantung atau paru-paru, atau keadaan lain yang memerlukan rawatan segera.

4. Penglihatan berkurang secara tiba-tiba

Perubahan penglihatan, sakit mata yang kuat atau sensitiviti terhadap cahaya memerlukan pemeriksaan segera.

5. Terdapat lebam atau pendarahan luar biasa

Lebam tanpa sebab, pendarahan hidung, pendarahan gusi atau bintik merah pada kulit bersama demam perlu dinilai oleh doktor.

6. Demam tinggi berterusan dengan keadaan semakin merosot

Keadaan ini amat penting pada kanak-kanak dengan JIA sistemik kerana terdapat risiko sindrom pengaktifan makrofaj.

Penyakit Lain yang Boleh Menyerupai JIA

JIA ialah diagnosis yang dibuat selepas doktor menilai dan menolak kemungkinan penyakit lain.

Antara keadaan yang boleh menyerupai JIA ialah:

• Kecederaan sendi atau otot
• Jangkitan sendi
• Jangkitan tulang
• Artritis selepas jangkitan
• Lupus
• Demam reumatik
• Penyakit radang usus
• Masalah ortopedik
• Gangguan darah
• Leukemia
• Kanser tertentu
• Penyakit keradangan lain

Doktor juga perlu membezakan JIA daripada sakit membesar (growing pains).

Perbezaan JIA dan sakit membesar

Sakit membesar tidak sepatutnya menyebabkan sendi menjadi bengkak, panas atau kehilangan julat pergerakan.

Bagaimanakah JIA Didiagnosis?

Tiada satu ujian darah atau imbasan tunggal yang boleh mengesahkan semua kes JIA.

Diagnosis dibuat berdasarkan gabungan:

• Sejarah simptom
• Tempoh simptom
• Pemeriksaan fizikal
• Sendi yang terlibat
• Simptom di luar sendi
• Ujian darah
• Pengimejan
• Pengecualian penyakit lain

Ujian darah yang normal tidak semestinya menolak JIA. Begitu juga, keputusan ujian antibodi yang positif tidak semestinya mengesahkan JIA.

Sejarah perubatan

Doktor mungkin bertanya:

• Bilakah simptom bermula?
• Sendi manakah yang terlibat?
• Adakah kekakuan lebih teruk pada waktu pagi?
• Berapa lama kekakuan berlangsung?
• Adakah anak mengalami demam?
• Adakah terdapat ruam?
• Adakah anak mengalami sakit mata?
• Adakah penglihatan berubah?
• Adakah aktiviti sekolah terjejas?
• Adakah terdapat psoriasis dalam keluarga?
• Adakah terdapat penyakit autoimun dalam keluarga?
• Adakah simptom bermula selepas jangkitan atau kecederaan?

Gambar sendi ketika bengkak dan video cara anak berjalan boleh membantu jika simptom berubah-ubah.

Pemeriksaan fizikal

Doktor akan menilai:

• Bengkak sendi
• Kehangatan sendi
• Kesakitan
• Julat pergerakan
• Cara anak berjalan
• Kekuatan otot
• Saiz otot
• Panjang anggota
• Keadaan kulit
• Keadaan kuku
• Kelenjar limfa
• Hati dan limpa
• Tanda keradangan pada bahagian badan lain

Ujian darah

Ujian yang mungkin dilakukan termasuk:

• Kiraan darah lengkap
• Erythrocyte sedimentation rate atau ESR
• C reactive protein atau CRP
• Antinuclear antibody atau ANA
• Rheumatoid factor atau RF
• Anti cyclic citrullinated peptide atau anti CCP
• HLA B27 dalam keadaan tertentu
• Ujian fungsi hati
• Ujian fungsi buah pinggang
• Ujian jangkitan tertentu

Ujian ANA boleh membantu doktor menilai risiko uveitis dalam kumpulan tertentu, tetapi ia tidak boleh digunakan secara bersendirian untuk mengesahkan JIA.

Pemeriksaan pengimejan

Pengimejan mungkin melibatkan:

• X-ray: Menilai struktur tulang dan menolak masalah seperti patah tulang atau ketumbuhan.
• Ultrasound: Mengesan cecair dan keradangan di dalam sendi tanpa menggunakan radiasi.
• MRI: Memberikan gambaran lebih terperinci mengenai sinovium, tulang rawan, tulang dan tisu di sekitar sendi.

Ultrasound dan MRI boleh mengesan keradangan yang belum menghasilkan perubahan jelas pada X-ray.

Siapakah yang merawat JIA?

Rawatan biasanya dikendalikan oleh pakar reumatologi pediatrik.

Pasukan rawatan boleh turut melibatkan:

• Pakar pediatrik
• Pakar oftalmologi
• Ahli fisioterapi
• Ahli terapi cara kerja
• Jururawat reumatologi
• Ahli farmasi
• Pakar diet
• Pakar psikologi
• Pegawai perubatan rehabilitasi

Rawatan Juvenile Idiopathic Arthritis

Matlamat rawatan JIA bukan sekadar mengurangkan sakit.

Rawatan bertujuan untuk:

• Mengawal keradangan
• Mengurangkan kesakitan
• Mengurangkan kekakuan
• Mengelakkan kerosakan sendi
• Melindungi penglihatan
• Mengekalkan kekuatan otot
• Menyokong pertumbuhan
• Membolehkan anak bersekolah
• Membolehkan anak kekal aktif
• Mencapai penyakit tidak aktif atau remisi

Pelan rawatan bergantung pada:

• Jenis JIA
• Bilangan sendi yang terlibat
• Tahap keradangan
• Umur kanak-kanak
• Kehadiran uveitis
• Respons terhadap rawatan
• Risiko kesan sampingan

Ubat anti-radang bukan steroid

Ubat anti-radang bukan steroid atau NSAID boleh digunakan untuk mengurangkan sakit dan kekakuan.

Namun, ubat ini tidak semestinya mencukupi untuk mengawal JIA yang aktif.

Kesan sampingan yang mungkin berlaku termasuk:

• Sakit perut
• Loya
• Pendarahan gastrousus
• Gangguan fungsi buah pinggang

Jangan memberikan ubat berdasarkan dos orang dewasa. Gunakan hanya dos yang ditetapkan oleh doktor atau ahli farmasi.

Suntikan kortikosteroid ke dalam sendi

Kortikosteroid boleh disuntik terus ke dalam sendi yang mengalami keradangan.

Rawatan ini boleh membantu:

• Mengurangkan keradangan dengan cepat
• Memulihkan pergerakan sendi
• Mengurangkan kesakitan
• Mengelakkan penggunaan steroid seluruh badan

Kanak-kanak kecil mungkin memerlukan sedasi atau bius bergantung pada umur, bilangan sendi dan jenis prosedur.

Kortikosteroid sistemik

Steroid oral atau intravena mungkin digunakan dalam keadaan tertentu, terutama apabila penyakit sistemik atau komplikasi serius berlaku.

Penggunaan jangka panjang cuba diminimumkan kerana steroid boleh menjejaskan:

• Pertumbuhan
• Ketumpatan tulang
• Berat badan
• Tekanan darah
• Paras gula dalam darah
• Risiko jangkitan
• Kesihatan mata

Steroid tidak boleh dihentikan secara mendadak tanpa arahan doktor.

Ubat pengubah perjalanan penyakit

Ubat pengubah perjalanan penyakit dikenali sebagai disease modifying antirheumatic drugs atau DMARD.

Methotrexate merupakan antara DMARD yang paling kerap digunakan dalam rawatan JIA.

Ubat ini membantu:

• Mengawal keradangan
• Mengurangkan aktiviti penyakit
• Mengurangkan risiko kerosakan sendi
• Mengurangkan keperluan steroid

Kesan rawatan mungkin mengambil masa beberapa minggu. Ujian darah berkala diperlukan untuk memantau kesan terhadap hati, darah dan organ lain.

Ubat biologik dan terapi sasaran

Ubat biologik menyasarkan molekul atau laluan imun tertentu.

Antara laluan yang boleh disasarkan ialah:

• Tumour necrosis factor
• Interleukin-1
• Interleukin-6
• Sel atau protein imun tertentu

Terapi sasaran dalam bentuk tablet juga boleh digunakan dalam keadaan tertentu.

Pemilihan rawatan bergantung pada jenis JIA, tahap penyakit, uveitis, rawatan terdahulu dan risiko individu.

Penggunaan ubat biologik tidak bermakna penyakit anak berada pada tahap yang tidak boleh dirawat. Sebaliknya, ubat ini digunakan untuk mengawal keradangan dengan lebih khusus apabila sesuai.

Rawatan uveitis

Uveitis boleh dirawat menggunakan:

• Titisan mata kortikosteroid
• Ubat untuk mengawal tekanan mata
• Methotrexate
• Ubat biologik tertentu
• Rawatan lain yang ditentukan oleh pakar

Pemantauan mata tetap diperlukan walaupun simptom sendi sudah terkawal. Aktiviti penyakit pada sendi dan mata tidak semestinya berubah pada masa yang sama.

Pemantauan Ubat dan Vaksinasi

Kanak-kanak yang mengambil DMARD atau ubat biologik mungkin memerlukan ujian darah berkala.

Pemantauan dilakukan untuk menilai:

• Kiraan sel darah
• Fungsi hati
• Fungsi buah pinggang
• Aktiviti keradangan
• Kesan sampingan ubat

Saringan jangkitan seperti tuberkulosis mungkin dilakukan sebelum sesetengah ubat dimulakan.

Status vaksinasi juga perlu disemak.

Sesetengah vaksin hidup mungkin perlu dielakkan atau dijadualkan semula ketika kanak-kanak mengambil ubat yang menekan sistem imun. Vaksin tidak hidup pula masih penting untuk mengurangkan risiko jangkitan.

Jangan menghentikan ubat semata-mata untuk mendapatkan vaksin tanpa berbincang dengan pasukan rawatan.

Peranan Fisioterapi dan Terapi Cara Kerja

Ubat membantu mengawal keradangan, tetapi fungsi sendi dan otot turut memerlukan perhatian.

Fisioterapi

Fisioterapi boleh membantu:

• Mengekalkan julat pergerakan
• Menguatkan otot
• Mengurangkan kekakuan
• Memperbaiki keseimbangan
• Membetulkan cara berjalan
• Membantu anak kembali aktif selepas flare

Program senaman perlu disesuaikan mengikut keadaan anak.

Senaman yang sesuai semasa penyakit terkawal mungkin terlalu berat ketika sendi sedang aktif dan radang.

Terapi cara kerja

Ahli terapi cara kerja boleh membantu kanak-kanak melakukan aktiviti seperti:

• Menulis
• Menggunakan komputer
• Memakai pakaian
• Mandi
• Membuka bekas
• Membawa beg sekolah
• Menggunakan peralatan di rumah

Mereka juga boleh mencadangkan alat bantuan, splint atau pengubahsuaian persekitaran.

Bolehkah kanak-kanak dengan JIA bersenam?

Secara umum, aktiviti fizikal digalakkan kerana ia membantu:

• Kekuatan otot
• Kesihatan tulang
• Kecergasan jantung
• Koordinasi
• Keyakinan diri
• Kesihatan emosi

Aktiviti yang boleh dipertimbangkan termasuk:

• Berjalan
• Berenang
• Berbasikal
• Senaman dalam air
• Regangan
• Latihan kekuatan yang sesuai
• Sukan yang diubah suai

Elakkan memaksa anak meneruskan aktiviti jika sendi sangat sakit, bengkak atau pergerakannya berubah.

Rehat sementara mungkin diperlukan ketika flare, tetapi tidak aktif terlalu lama boleh menyebabkan otot menjadi semakin lemah dan sendi bertambah kaku.

Pemakanan dan Suplemen

Tiada diet khusus yang terbukti boleh menyembuhkan JIA.

Kanak-kanak tetap memerlukan pemakanan seimbang untuk menyokong pertumbuhan, kesihatan tulang dan pemulihan badan.

Utamakan:

• Protein yang mencukupi
• Sayur-sayuran
• Buah-buahan
• Bijirin penuh
• Sumber kalsium
• Vitamin D
• Zat besi
• Lemak sihat
• Air yang mencukupi

Berhati-hati dengan diet penyingkiran yang terlalu ketat.

Menghapuskan susu, gluten atau kumpulan makanan lain tanpa sebab perubatan boleh meningkatkan risiko kekurangan nutrien.

Suplemen herba juga boleh berinteraksi dengan methotrexate, ubat biologik atau ubat lain. Beritahu doktor mengenai semua vitamin, suplemen dan produk tradisional yang diberikan kepada anak.

Mengurus JIA di Rumah

Mengurangkan kekakuan pagi

Beberapa langkah yang boleh membantu ialah:

1. Berikan masa tambahan untuk anak bersiap.
2. Gunakan mandi atau pancuran air suam.
3. Lakukan regangan ringan mengikut arahan fisioterapi.
4. Sediakan pakaian dan beg sekolah pada malam sebelumnya.
5. Elakkan tergesa-gesa pada waktu pagi.
6. Ikut jadual ubat yang ditetapkan.

Menggunakan tuam panas atau sejuk

Tuam suam boleh membantu mengurangkan kekakuan.

Tuam sejuk pula mungkin membantu sendi yang terasa panas dan bengkak.

Balut pek dengan kain dan jangan letakkan ais secara terus pada kulit. Dapatkan nasihat pasukan rawatan sekiranya tidak pasti kaedah yang sesuai.

Catat simptom

Rekod simptom boleh merangkumi:

• Sendi yang bengkak
• Tempoh kekakuan pagi
• Tahap aktiviti
• Demam
• Ruam
• Kesan sampingan ubat
• Kehadiran di sekolah
• Perubahan tidur
• Gambar atau video simptom

Rekod ini membantu doktor menilai corak dan aktiviti penyakit.

Mengurus JIA di Sekolah

Kanak-kanak dengan JIA sepatutnya digalakkan terus belajar dan mengambil bahagian dalam kehidupan sekolah.

Penyesuaian yang boleh dipertimbangkan termasuk:

• Masa tambahan untuk bergerak antara kelas
• Tempat duduk yang sesuai
• Kebenaran menukar posisi
• Masa tambahan untuk menulis
• Penggunaan komputer
• Penggunaan buku digital
• Beg sekolah yang lebih ringan
• Pengubahsuaian aktiviti pendidikan jasmani
• Tempat penyimpanan ubat
• Pelepasan untuk menghadiri temu janji
• Pelan tindakan ketika flare

Guru perlu memahami bahawa tahap kesakitan, kekakuan dan keletihan boleh berubah dari hari ke hari.

Kanak-kanak yang mampu melakukan sesuatu aktiviti pada satu hari mungkin mengalami kesukaran pada hari berikutnya.

Kesihatan Emosi Kanak-Kanak

JIA boleh menjejaskan keyakinan diri, persahabatan, imej badan dan emosi.

Kanak-kanak mungkin berasa:

• Berbeza daripada rakan sebaya
• Kecewa kerana tidak boleh bersukan
• Takut terhadap suntikan
• Bimbang tentang kesan sampingan ubat
• Marah kerana perlu menjalani banyak pemeriksaan
• Sedih atau terasing

Ibu bapa perlu mendengar tanpa meremehkan pengalaman anak.

Elakkan melabelkan anak sebagai malas apabila mereka sebenarnya mengalami keletihan, sakit atau kekakuan.

Dapatkan bantuan profesional jika anak menunjukkan:

• Kesedihan berpanjangan
• Kebimbangan melampau
• Enggan bersekolah
• Kehilangan minat
• Perubahan tidur
• Perubahan selera makan
• Perubahan tingkah laku yang ketara

Apakah Itu Flare JIA?

Flare ialah tempoh ketika penyakit menjadi aktif semula atau simptom bertambah teruk.

Flare boleh berlangsung selama beberapa hari, minggu atau lebih lama.

Antara tandanya ialah:

• Kekakuan pagi semakin lama
• Keletihan bertambah
• Sendi semakin bengkak
• Sendi terasa panas
• Sakit ketika berehat
• Anak berjalan tempang
• Aktiviti biasa menjadi lebih sukar
• Demam atau ruam dalam jenis JIA tertentu

Flare kadangkala berlaku selepas jangkitan, perubahan ubat atau tekanan fizikal. Namun, ada kalanya tiada pencetus yang dapat dikenal pasti.

Apa yang perlu dilakukan semasa flare?

1. Catat simptom dan suhu badan.
2. Periksa sama ada terdapat bengkak sendi.
3. Ikut pelan rawatan yang diberikan.
4. Kurangkan aktiviti yang memburukkan simptom.
5. Teruskan pergerakan ringan jika sesuai.
6. Hubungi pasukan rawatan jika simptom tidak reda.
7. Jangan mengubah dos ubat sendiri.
8. Dapatkan rawatan segera jika terdapat demam tinggi atau kemerosotan mendadak.

Komplikasi JIA

Risiko komplikasi bergantung pada jenis JIA, aktiviti keradangan, tempoh penyakit dan tindak balas terhadap rawatan.

Kerosakan sendi

Keradangan berpanjangan boleh menyebabkan:

• Kehilangan julat pergerakan
• Perubahan bentuk sendi
• Kontraktur
• Kelemahan otot
• Kesukaran berjalan
• Kesukaran melakukan aktiviti harian

Gangguan pertumbuhan

Keradangan kronik boleh menjejaskan pertumbuhan keseluruhan.

Keradangan pada sendi tertentu juga boleh menyebabkan pertumbuhan tulang menjadi tidak seimbang.

Penggunaan kortikosteroid sistemik untuk tempoh yang panjang turut boleh menjejaskan pertumbuhan.

Masalah tulang

Kanak-kanak dengan JIA mungkin mempunyai risiko tulang kurang padat akibat:

• Keradangan
• Kurang aktiviti fizikal
• Pemakanan tidak mencukupi
• Kekurangan vitamin D
• Penggunaan steroid

Komplikasi mata

Uveitis yang tidak dirawat boleh menyebabkan:

• Katarak
• Glaukoma
• Lekatan dalam mata
• Kerosakan retina
• Kehilangan penglihatan

Sindrom pengaktifan makrofaj

Sindrom pengaktifan makrofaj ialah komplikasi yang jarang berlaku tetapi berbahaya, terutama dalam JIA sistemik.

Keadaan ini melibatkan pengaktifan sistem imun secara tidak terkawal dan boleh menjejaskan darah, hati, otak serta organ lain.

Tanda amaran mungkin termasuk:

• Demam tinggi berterusan
• Keadaan merosot dengan cepat
• Mengantuk atau keliru
• Lebam atau pendarahan
• Sakit perut
• Hati atau limpa membesar
• Jaundis
• Kesukaran bernafas

Simptom ini tidak khusus kepada sindrom pengaktifan makrofaj. Namun, kanak-kanak dengan JIA sistemik yang mengalami kemerosotan mendadak perlu dibawa ke hospital dengan segera.

Adakah JIA Boleh Sembuh?

Perjalanan JIA berbeza antara seorang kanak-kanak dengan kanak-kanak yang lain.

Sesetengah kanak-kanak mencapai remisi dan tidak lagi menunjukkan tanda penyakit aktif untuk tempoh yang panjang.

Ada yang mengalami flare berulang, manakala sebahagian lagi memerlukan rawatan sehingga dewasa.

Rawatan moden membolehkan ramai kanak-kanak:

• Bersekolah
• Bersukan
• Menjalani aktiviti sosial
• Mengekalkan fungsi sendi
• Membesar dengan lebih sihat

Namun, tiada siapa dapat menjamin bahawa penyakit akan hilang sepenuhnya dalam setiap kes.

Prognosis dipengaruhi oleh:

• Jenis JIA
• Bilangan sendi yang terlibat
• Kehadiran uveitis
• Aktiviti keradangan
• Kerosakan sendi sedia ada
• Respons terhadap rawatan
• Pematuhan terhadap rawatan
• Pemeriksaan susulan
• Akses kepada pakar

Soalan yang Boleh Ditanya Kepada Doktor

Ibu bapa boleh menyediakan soalan berikut:

1. Apakah jenis JIA yang disyaki?
2. Apakah penyakit lain yang telah disingkirkan?
3. Ujian apakah yang perlu dilakukan?
4. Adakah anak perlu berjumpa pakar mata?
5. Berapa kerap pemeriksaan mata diperlukan?
6. Apakah matlamat rawatan?
7. Bilakah rawatan dianggap tidak berkesan?
8. Apakah kesan sampingan ubat yang perlu diperhatikan?
9. Berapa kerap ujian darah diperlukan?
10. Apakah vaksin yang sesuai?
11. Aktiviti fizikal apakah yang selamat?
12. Apakah tanda flare?
13. Bilakah anak perlu dibawa ke jabatan kecemasan?
14. Apakah penyesuaian yang diperlukan di sekolah?
15. Bagaimanakah rawatan akan berubah apabila anak semakin dewasa?

Kesimpulan

Artritis kanak-kanak atau juvenile idiopathic arthritis bukan sekadar sakit sendi biasa. Ia ialah kumpulan penyakit keradangan yang boleh menjejaskan sendi, mata, pertumbuhan dan kehidupan harian kanak-kanak.

Simptom awal mungkin tidak jelas. Ada kanak-kanak yang tidak mengadu sakit tetapi mula berjalan tempang, sukar bergerak pada waktu pagi atau berhenti menggunakan anggota tertentu.

Diagnosis JIA tidak dibuat melalui satu ujian darah sahaja. Doktor perlu menilai sejarah simptom, sendi yang terlibat, hasil pemeriksaan, ujian darah, pengimejan dan kemungkinan penyakit lain.

Rawatan awal bertujuan mengawal keradangan sebelum kerosakan berlaku. Pemeriksaan mata berkala juga penting kerana uveitis boleh berlaku tanpa simptom.

Dapatkan pemeriksaan jika kanak-kanak mengalami sendi bengkak, panas, kaku atau perubahan pergerakan yang berpanjangan.

Pergi ke jabatan kecemasan jika bengkak sendi berlaku bersama demam, kesakitan teruk, perubahan penglihatan atau kemerosotan keadaan secara mendadak.

Soalan Lazim Tentang Artritis Kanak-Kanak