Bahaya Merokok: Kesan Kepada Kesihatan Diri, Keluarga dan Masyarakat

Merokok bukan sekadar tabiat yang memberi kesan kepada paru-paru. Bahan kimia dalam asap rokok boleh memasuki paru-paru, diserap ke dalam aliran darah dan seterusnya mempengaruhi hampir seluruh tubuh, termasuk jantung, salur darah, otak, sistem reproduktif dan sistem imun.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menyatakan bahawa penggunaan tembakau merupakan faktor risiko utama kepada penyakit kardiovaskular, penyakit pernafasan dan lebih daripada 20 jenis atau subjenis kanser. Pada masa yang sama, bahayanya tidak berhenti pada individu yang memegang rokok. Lebih 1.6 juta bukan perokok di seluruh dunia dianggarkan meninggal dunia setiap tahun akibat pendedahan kepada asap rokok pasif.

Ini bermakna keputusan seseorang untuk merokok boleh memberi kesan kepada pasangan, anak, ibu bapa, rakan sekerja dan orang lain yang berada di sekelilingnya.

Apa Yang Terkandung Dalam Asap Rokok?

Asap rokok ialah campuran kompleks yang mengandungi ribuan bahan kimia. National Cancer Institute melaporkan bahawa lebih daripada 7,000 bahan kimia telah dikenal pasti dalam asap tembakau. Sekurang-kurangnya 250 diketahui berbahaya dan sekurang-kurangnya 69 boleh menyebabkan kanser.

Antara bahan yang sering dibincangkan ialah:

Nikotin

Nikotin merupakan bahan yang menyebabkan ketagihan kepada produk tembakau.

Apabila nikotin sampai ke otak, ia mempengaruhi sistem ganjaran otak dan boleh menghasilkan rasa lega atau keseronokan sementara. Penggunaan berulang menyebabkan tubuh menyesuaikan diri sehingga seseorang boleh mengalami keinginan kuat untuk merokok apabila paras nikotin menurun.

Nikotin juga boleh meningkatkan kadar denyutan jantung dan tekanan darah.

Karbon Monoksida

Karbon monoksida ialah gas toksik yang boleh mengikat hemoglobin dalam darah.

Akibatnya, keupayaan darah membawa oksigen berkurang. Jantung kemudian perlu bekerja lebih kuat untuk memastikan organ dan tisu mendapat bekalan oksigen yang mencukupi.

Bahan Toksik dan Karsinogen

Asap rokok turut mengandungi bahan seperti:

• benzena;
• formaldehid;
• arsenik;
• kadmium;
• nitrosamina khusus tembakau;
• hidrokarbon aromatik polisiklik.

Pendedahan berulang kepada campuran bahan ini boleh merosakkan sel, menyebabkan keradangan dan meningkatkan risiko penyakit kronik.

Bagaimana Merokok Memberi Kesan Kepada Tubuh?

Apabila seseorang menyedut asap rokok, bahan kimia memasuki paru-paru. Sebahagiannya kemudiannya memasuki aliran darah dan dibawa ke seluruh tubuh.

WHO menyatakan bahawa tembakau boleh merosakkan hampir setiap organ dalam badan.

Antara sistem yang boleh terjejas ialah:

• paru-paru;
• jantung dan salur darah;
• otak;
• mulut dan gusi;
• sistem reproduktif;
• sistem imun;
• buah pinggang;
• sistem penghadaman;
• kulit.

Kesan ini tidak semestinya berlaku serta-merta. Ada individu yang merokok selama bertahun-tahun tanpa simptom ketara sebelum akhirnya mengalami penyakit serius.

Bahaya Merokok Kepada Paru-Paru

Paru-paru menerima pendedahan langsung setiap kali asap rokok disedut.

Bahan kimia dalam asap boleh menyebabkan keradangan, merosakkan saluran pernafasan dan menjejaskan struktur kecil dalam paru-paru yang diperlukan untuk pertukaran oksigen.

Penyakit Paru-paru Obstruktif Kronik

Merokok merupakan faktor risiko utama penyakit paru-paru obstruktif kronik atau COPD.

COPD merangkumi keadaan seperti:

• bronkitis kronik;
• emfisema.

Antara simptomnya termasuk:

• batuk berpanjangan;
• pengeluaran kahak;
• sesak nafas;
• semput;
• cepat penat ketika melakukan aktiviti.

Kerosakan paru-paru akibat COPD biasanya tidak dapat dipulihkan sepenuhnya. Namun, berhenti merokok boleh membantu memperlahankan kerosakan selanjutnya.

Kanser Paru-paru

Merokok merupakan punca utama kanser paru-paru.

Risikonya dipengaruhi oleh beberapa faktor seperti:

• berapa lama seseorang telah merokok;
• jumlah rokok yang dihisap;
• umur ketika mula merokok;
• tempoh sejak seseorang berhenti merokok.

Walaupun bukan semua perokok akan mendapat kanser paru-paru, merokok meningkatkan risikonya dengan ketara.

Kesan Merokok Kepada Jantung dan Salur Darah

Bahaya rokok juga sangat berkait dengan penyakit kardiovaskular.

Merokok boleh:

• merosakkan lapisan salur darah;
• mempercepatkan pembentukan aterosklerosis;
• meningkatkan kecenderungan darah membeku;
• mengurangkan bekalan oksigen;
• meningkatkan beban terhadap jantung.

WHO melaporkan bahawa perokok mempunyai risiko penyakit jantung koronari dan strok yang jauh lebih tinggi berbanding individu yang tidak merokok.

Serangan Jantung

Apabila salur darah koronari menjadi sempit atau tersumbat, bekalan darah ke otot jantung boleh terganggu.

Sekiranya aliran darah terhenti, serangan jantung boleh berlaku.

Strok

Merokok turut meningkatkan risiko strok.

Strok berlaku apabila bekalan darah ke bahagian otak terganggu akibat salur darah tersumbat atau pecah.

Penyakit Arteri Periferi

Aterosklerosis juga boleh berlaku pada salur darah yang membekalkan darah kepada kaki dan anggota badan.

Keadaan ini boleh menyebabkan:

• sakit kaki ketika berjalan;
• kaki terasa sejuk;
• luka yang lambat sembuh;
• masalah peredaran darah yang semakin serius.

Merokok Meningkatkan Risiko Pelbagai Jenis Kanser

Kanser paru-paru bukan satu-satunya kanser yang dikaitkan dengan rokok.

Merokok juga diketahui menyebabkan atau meningkatkan risiko kanser pada beberapa bahagian tubuh termasuk:

• mulut;
• tekak;
• laring;
• esofagus;
• perut;
• pankreas;
• hati;
• buah pinggang;
• pundi kencing;
• serviks;
• kolon dan rektum.

Ia juga dikaitkan dengan leukemia mieloid akut.

Risiko seseorang bergantung kepada banyak faktor. Oleh itu, adalah tidak tepat untuk mengatakan semua perokok pasti akan mendapat kanser.

Namun, tidak mendapat kanser selepas bertahun-tahun merokok juga bukan bukti bahawa merokok selamat.

Kesan Merokok Kepada Mulut dan Gigi

Asap rokok melalui rongga mulut sebelum sampai ke paru-paru.

Antara masalah yang boleh berlaku ialah:

• nafas berbau;
• perubahan warna gigi;
• penyakit gusi;
• kehilangan gigi;
• penyembuhan luka mulut yang lebih lambat;
• peningkatan risiko kanser mulut.

WHO turut mengaitkan penggunaan tembakau dengan penyakit periodontal yang boleh merosakkan gusi serta struktur yang menyokong gigi.

Merokok dan Kesuburan

Merokok boleh menjejaskan kesihatan reproduktif lelaki dan wanita.

Kesan Kepada Lelaki

Merokok boleh:

• merosakkan sperma;
• menjejaskan kesuburan;
• menyumbang kepada disfungsi ereksi.

Kesan Kepada Wanita

Merokok pula boleh menyukarkan seseorang wanita untuk hamil serta meningkatkan risiko beberapa komplikasi reproduktif.

CDC menyenaraikan merokok sebagai faktor yang boleh menyebabkan masalah kesuburan bagi lelaki dan wanita.

Bahaya Merokok Ketika Hamil

Merokok ketika hamil bukan sahaja memberi kesan kepada ibu tetapi juga kepada janin.

Pendedahan kepada rokok semasa kehamilan dikaitkan dengan peningkatan risiko:

• pertumbuhan janin terbantut;
• berat lahir rendah;
• kelahiran pramatang;
• masalah plasenta;
• kelahiran mati;
• komplikasi pendarahan;
• gangguan perkembangan paru-paru dan otak bayi.

Merokok ketika dan selepas kehamilan juga dikaitkan dengan peningkatan risiko sindrom kematian bayi mengejut atau SIDS.

Jika seseorang sedang hamil dan masih merokok, berhenti masih memberikan manfaat. Lebih awal seseorang berhenti, lebih baik, tetapi ia tidak bermaksud sudah “terlambat” jika kehamilan telah berlangsung beberapa bulan.

Bahaya Asap Rokok Pasif Kepada Keluarga

Salah satu salah faham yang paling berbahaya ialah menganggap hanya perokok yang menanggung risiko.

Asap rokok pasif atau secondhand smoke ialah gabungan asap daripada rokok yang sedang terbakar dengan asap yang dihembuskan oleh individu yang merokok.

Tiada paras pendedahan kepada asap rokok pasif yang dianggap selamat.

Kesan Kepada Orang Dewasa

Dalam kalangan bukan perokok, pendedahan kepada asap rokok pasif boleh meningkatkan risiko:

• penyakit jantung koronari;
• strok;
• kanser paru-paru.

CDC menganggarkan orang bukan perokok yang terdedah kepada asap rokok pasif mempunyai risiko penyakit jantung sekitar 25 hingga 30 peratus lebih tinggi.

Kanak-Kanak Lebih Mudah Terjejas

Bayi dan kanak-kanak mempunyai paru-paru dan sistem tubuh yang masih berkembang.

Pendedahan kepada asap rokok pasif dikaitkan dengan:

• jangkitan saluran pernafasan;
• bronkitis;
• pneumonia;
• jangkitan telinga;
• serangan asma yang lebih kerap atau teruk;
• fungsi paru-paru yang terjejas.

Bayi yang terdedah kepada asap rokok juga mempunyai risiko SIDS yang lebih tinggi.

Atas sebab itu, rumah yang mempunyai bayi atau kanak-kanak sebaik-baiknya bebas asap rokok sepenuhnya.

Adakah Merokok Di Tingkap atau Dalam Bilik Lain Selamat?

Tidak.

Membuka tingkap, menggunakan kipas atau merokok di satu bahagian rumah tidak menghapuskan pendedahan sepenuhnya.

Asap boleh bergerak antara ruang dan kekal di udara untuk suatu tempoh. Merokok di dalam kereta pula sangat bermasalah kerana ruangnya kecil dan tertutup.

Pendekatan yang jauh lebih baik ialah menetapkan:

1. rumah bebas asap rokok;
2. kereta bebas asap rokok;
3. larangan merokok berhampiran kanak-kanak dan wanita hamil.

Merokok di luar rumah dapat mengurangkan pendedahan dalam rumah, tetapi matlamat terbaik masih untuk berhenti merokok.

Apa Itu Thirdhand Smoke?

Selepas asap rokok hilang dari pandangan, sebahagian bahan kimia boleh kekal sebagai sisa pada permukaan.

Fenomena ini dikenali sebagai thirdhand smoke.

Sisa tembakau boleh berada pada:

• pakaian;
• rambut;
• sofa;
• langsir;
• karpet;
• dinding;
• tempat duduk kereta;
• habuk di dalam rumah.

Penyelidikan telah mengesan sisa nikotin dan bahan berkaitan tembakau pada permukaan persekitaran tempat merokok pernah berlaku.

Walau bagaimanapun, bukti tentang tahap risiko penyakit kepada manusia akibat thirdhand smoke masih tidak sekuat bukti untuk asap rokok pasif. National Institute on Drug Abuse menyatakan penyelidikan lanjut masih diperlukan untuk menentukan sepenuhnya risiko kepada manusia.

Ini sebabnya thirdhand smoke tidak sepatutnya digunakan untuk membesar-besarkan risiko yang belum terbukti, tetapi ia tetap merupakan satu lagi alasan mengapa merokok di dalam rumah tidak digalakkan.

Bahaya Merokok Kepada Masyarakat

Kesan merokok tidak berakhir apabila seseorang jatuh sakit.

Penyakit akibat tembakau turut memberi kesan kepada:

• keluarga;
• tempat kerja;
• hospital;
• sistem kesihatan;
• ekonomi negara.

WHO menyatakan kos ekonomi penggunaan tembakau termasuk kos rawatan penyakit berkaitan tembakau serta kehilangan produktiviti akibat penyakit dan kematian pramatang.

Penyakit seperti COPD, kanser, serangan jantung dan strok boleh memerlukan rawatan yang panjang serta mahal.

Dalam sesebuah keluarga, penyakit serius juga boleh menyebabkan pasangan atau anak perlu menjadi penjaga, mengambil cuti kerja atau menanggung sebahagian perbelanjaan rawatan.

Merokok Juga Memberi Kesan Kepada Kewangan Keluarga

Kos rokok harian mungkin kelihatan kecil apabila dilihat satu pek pada satu masa.

Namun jumlah sebenar lebih jelas apabila dikira untuk tempoh setahun.

Gunakan formula mudah:

Kos rokok sehari × 30 hari × 12 bulan

Contohnya, seseorang yang membelanjakan RM15 sehari akan membelanjakan sekitar:

RM15 × 30 × 12 = RM5,400 setahun

Dalam tempoh lima tahun, jumlah kasar boleh mencecah RM27,000, tidak termasuk perubahan harga atau kos kesihatan.

Wang tersebut sebenarnya boleh digunakan untuk:

• makanan keluarga;
• pendidikan anak;
• dana kecemasan;
• insurans;
• bayaran rumah;
• simpanan persaraan.

Mengapa Berhenti Merokok Sangat Sukar?

Ketagihan nikotin bukan sekadar masalah “tidak cukup kuat semangat”.

Ia melibatkan gabungan:

• ketagihan fizikal;
• perubahan pada sistem ganjaran otak;
• tabiat;
• emosi;
• pencetus sosial.

Sesetengah individu mempunyai keinginan merokok apabila:

• selepas makan;
• minum kopi;
• memandu;
• tertekan;
• berbual dengan rakan yang merokok;
• berehat selepas bekerja.

Apabila seseorang berhenti, simptom penarikan nikotin boleh menyebabkan:

• keinginan merokok yang kuat;
• mudah marah;
• keresahan;
• sukar menumpukan perhatian;
• gangguan tidur;
• perubahan selera makan.

Simptom ini biasanya beransur berkurang.

Apa Berlaku Apabila Anda Berhenti Merokok?

Berhenti merokok memberikan manfaat walaupun seseorang telah merokok selama bertahun-tahun.

Selepas rokok terakhir, tubuh mula mengalami perubahan positif.

Antaranya:

• kadar denyutan jantung mula menurun;
• karbon monoksida dalam darah berkurang dalam beberapa hari;
• batuk dan sesak nafas boleh berkurang dalam beberapa bulan;
• risiko penyakit jantung semakin menurun;
• risiko beberapa jenis kanser berkurang dengan tempoh berhenti yang lebih panjang.

CDC menyatakan manfaat kesihatan berlaku tanpa mengira umur seseorang atau berapa lama mereka telah merokok.

Jadi, idea bahawa “sudah terlalu lama merokok, jadi tidak guna berhenti” adalah tidak tepat.

Cara Berhenti Merokok Dengan Lebih Berkesan

Tidak semua orang berjaya dalam percubaan pertama. Itu perkara biasa.

Pendekatan yang lebih sistematik boleh membantu.

1. Tetapkan Tarikh Berhenti

Pilih satu tarikh yang realistik.

Sebelum tarikh tersebut, buang:

• rokok;
• pemetik api;
• bekas abu rokok.

2. Kenal Pasti Pencetus

Perhatikan bila anda paling kerap mahu merokok.

Jika kopi menjadi pencetus, misalnya, cuba ubah rutin untuk sementara waktu.

3. Maklumkan Kepada Keluarga

Beritahu keluarga dan rakan bahawa anda sedang cuba berhenti.

Minta mereka tidak menawarkan rokok atau merokok berhampiran anda.

4. Dapatkan Bantuan Profesional

Rawatan ketagihan nikotin boleh melibatkan:

• kaunseling;
• terapi tingkah laku;
• terapi penggantian nikotin;
• ubat tertentu yang membantu berhenti merokok.

Kesesuaian ubat bergantung kepada sejarah kesihatan seseorang.

Di Malaysia, Kementerian Kesihatan menyediakan perkhidmatan Klinik Berhenti Merokok di pelbagai fasiliti, dengan sesetengah klinik menawarkan terapi tingkah laku dan rawatan farmakologi.

5. Jika Termerokok Semula, Cuba Lagi

Menghisap sebatang rokok selepas cuba berhenti tidak bermakna seluruh usaha telah gagal.

Kenal pasti apa yang mencetuskan keadaan tersebut dan sambung semula rancangan berhenti.

Ramai orang memerlukan beberapa percubaan sebelum berjaya berhenti sepenuhnya.

Adakah Vape Selamat?

Vape tidak sepatutnya dianggap sebagai produk yang bebas risiko.

Aerosol vape boleh mengandungi nikotin serta bahan kimia lain. WHO menyatakan produk rokok elektronik boleh membahayakan kesihatan dan tidak dianggap selamat.

Walau bagaimanapun, persoalan sama ada risiko vape lebih rendah daripada rokok konvensional bagi perokok tertentu adalah isu yang lebih kompleks daripada sekadar mengatakan kedua-duanya “sama”.

Bagi individu yang tidak merokok, terutama remaja dan kanak-kanak, pilihan terbaik ialah tidak memulakan penggunaan produk nikotin.

Perokok yang mahu berhenti pula sebaik-baiknya berbincang dengan doktor atau ahli farmasi tentang rawatan berhenti merokok yang mempunyai bukti keberkesanan.

Mitos Tentang Merokok

“Saya Merokok Sedikit Sahaja”

Tidak ada jumlah rokok yang boleh dianggap benar-benar selamat.

National Cancer Institute menyatakan bahawa merokok walaupun hanya beberapa batang sehari masih boleh meningkatkan risiko kanser dan kematian pramatang.

“Rokok Light atau Mild Lebih Selamat”

Label seperti “light” atau “mild” tidak menjadikan rokok selamat.

Perokok masih terdedah kepada nikotin, karbon monoksida dan bahan toksik.

“Saya Hanya Merokok Di Tingkap”

Tingkap terbuka tidak menjamin asap tidak tersebar ke ruang lain.

Rumah bebas asap rokok sepenuhnya merupakan perlindungan yang lebih baik.

“Saya Sudah Merokok 30 Tahun, Jadi Tidak Ada Gunanya Berhenti”

Berhenti tetap memberikan manfaat.

Risiko penyakit dan kematian pramatang berkurang berbanding jika seseorang terus merokok.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Individu yang merokok patut mendapatkan penilaian perubatan jika mengalami simptom seperti:

• batuk yang tidak sembuh;
• perubahan pada batuk yang biasa dialami;
• batuk berdarah;
• sesak nafas semakin teruk;
• sakit dada;
• suara serak berpanjangan;
• kehilangan berat badan tanpa sebab;
• cepat letih secara luar biasa;
• jangkitan dada yang kerap berulang.

Batuk berdarah, sakit dada teruk, kesukaran bernafas yang ketara atau simptom strok memerlukan penilaian perubatan segera.

Jangan tunggu sehingga simptom muncul untuk mempertimbangkan berhenti merokok.

Cara Melindungi Keluarga Daripada Asap Rokok

Beberapa langkah praktikal termasuk:

1. Jadikan seluruh rumah kawasan bebas rokok.
2. Jangan merokok di dalam kereta, walaupun tingkap dibuka.
3. Jangan merokok berhampiran bayi, kanak-kanak atau wanita hamil.
4. Jangan bergantung kepada kipas atau penghawa dingin untuk menghapuskan asap rokok.
5. Galakkan ahli keluarga mendapatkan bantuan berhenti merokok.
6. Elakkan merokok di ruang tertutup atau kawasan sesak.

Langkah paling berkesan untuk melindungi diri dan keluarga ialah berhenti merokok sepenuhnya.

Kesimpulan

Bahaya merokok jauh lebih luas daripada masalah batuk atau kerosakan paru-paru.

Merokok meningkatkan risiko penyakit jantung, strok, COPD, pelbagai jenis kanser, penyakit gusi dan masalah kesuburan. Bagi wanita hamil, ia boleh menjejaskan kehamilan dan perkembangan bayi.

Pada masa yang sama, keluarga juga boleh menjadi mangsa melalui pendedahan kepada asap rokok pasif.

Kanak-kanak merupakan antara kumpulan yang paling perlu dilindungi kerana pendedahan kepada asap rokok boleh meningkatkan risiko jangkitan pernafasan, masalah asma, jangkitan telinga dan SIDS.

Berhenti merokok mungkin bukan perkara mudah kerana nikotin menyebabkan ketagihan. Namun, manfaat kesihatan mula berlaku selepas seseorang berhenti dan terus meningkat dari masa ke masa.

Jika usaha berhenti sendiri tidak berjaya, dapatkan bantuan doktor, ahli farmasi atau perkhidmatan berhenti merokok. Memerlukan bantuan bukan tanda seseorang gagal. Ketagihan nikotin ialah masalah kesihatan yang boleh dirawat.

Soalan Lazim Bahaya Merokok