Keguguran: Punca, Tanda Awal dan Cara Mengurangkan Risiko

Kehamilan merupakan pengalaman yang membawa pelbagai perubahan fizikal dan emosi. Namun, sesetengah kehamilan berakhir dengan keguguran, termasuk ketika seseorang wanita masih belum menyedari bahawa dirinya sedang hamil.

Keguguran boleh menimbulkan kebimbangan, kesedihan dan persoalan tentang puncanya. Walaupun ada faktor risiko yang boleh dikawal, banyak kes berlaku akibat perubahan kromosom yang tidak dapat diramalkan atau dielakkan.

Memahami punca dan tanda keguguran membantu wanita hamil mengenal pasti keadaan yang memerlukan pemeriksaan doktor serta membuat keputusan yang lebih baik tentang penjagaan kehamilan.

Apakah Itu Keguguran?

Keguguran merujuk kepada kehilangan kehamilan secara spontan sebelum mencapai tahap kehamilan yang ditetapkan dalam takrif perubatan. Had usia kandungan berbeza mengikut negara dan garis panduan, lazimnya sekitar 20 hingga 24 minggu.

Keguguran awal berlaku dalam trimester pertama, iaitu sebelum 13 minggu kehamilan. Sebahagian besar keguguran berlaku pada tempoh ini.

Dianggarkan sekitar 10% hingga 20% kehamilan yang diketahui berakhir dengan keguguran. Angka sebenar mungkin lebih tinggi kerana kehilangan kehamilan yang sangat awal kadangkala berlaku sebelum ujian kehamilan dilakukan.

Keguguran berbeza daripada kehamilan ektopik, iaitu keadaan apabila kehamilan terbentuk di luar rongga rahim, paling kerap dalam tiub fallopio. Kehamilan ektopik memerlukan penilaian khusus kerana boleh menyebabkan pendarahan dalaman yang mengancam nyawa.

Apakah Punca Keguguran?

Keguguran boleh berlaku akibat masalah perkembangan embrio, keadaan kesihatan ibu atau komplikasi yang menjejaskan kehamilan. Dalam banyak kes, punca khusus tidak dapat dikenal pasti.

1. Masalah kromosom pada embrio

Masalah kromosom merupakan penyebab utama keguguran awal.

Kromosom membawa maklumat genetik yang mengawal pertumbuhan dan perkembangan tubuh. Sekiranya embrio mempunyai bilangan kromosom yang tidak normal, perkembangan kehamilan mungkin terhenti.

Dianggarkan sekitar 50% hingga 60% keguguran trimester pertama berkaitan dengan kelainan kromosom.

Keadaan ini biasanya berlaku secara rawak semasa pembentukan embrio dan bukan disebabkan oleh aktiviti harian ibu.

2. Usia ibu yang meningkat

Risiko keguguran meningkat apabila usia ibu bertambah, khususnya selepas 35 tahun.

Peningkatan usia dikaitkan dengan perubahan kualiti sel telur dan kemungkinan kelainan kromosom pada embrio.

Walau bagaimanapun, ramai wanita berusia 35 tahun ke atas masih boleh menjalani kehamilan yang sihat.

3. Masalah hormon dan penyakit kronik

Sesetengah penyakit boleh menjejaskan perkembangan kehamilan, terutamanya apabila tidak dikawal dengan baik.

Antaranya ialah:

• Diabetes dengan paras gula darah yang tidak terkawal.
• Penyakit tiroid, khususnya gangguan hormon yang tidak dirawat.
• Sindrom ovari polisistik (PMOS).
• Gangguan hormon tertentu yang mempengaruhi kesuburan dan kehamilan.

Wanita yang mempunyai penyakit kronik disarankan mendapatkan pemeriksaan sebelum merancang kehamilan.

4. Masalah struktur rahim dan serviks

Keadaan struktur rahim tertentu boleh meningkatkan risiko keguguran.

Contohnya termasuk rahim yang mempunyai sekatan dalaman (septate uterus), parut dalam rongga rahim atau fibroid tertentu yang mengubah bentuk rongga rahim.

Kelemahan serviks pula boleh menyebabkan serviks terbuka terlalu awal, khususnya dalam sesetengah kes kehilangan kehamilan trimester kedua.

Namun, tidak semua fibroid atau kelainan bentuk rahim menyebabkan keguguran.

5. Sindrom antifosfolipid

Sindrom antifosfolipid (APS) ialah penyakit autoimun yang boleh meningkatkan kecenderungan pembekuan darah dan menyebabkan komplikasi kehamilan.

Keadaan ini mempunyai kaitan yang jelas dengan sesetengah kes keguguran berulang.

Pengesahan APS memerlukan pemeriksaan darah khusus dan penilaian berdasarkan kriteria klinikal. Rawatan boleh dipertimbangkan apabila diagnosis disahkan.

6. Jangkitan tertentu

Sesetengah jangkitan boleh menjejaskan kehamilan, termasuk jangkitan serius yang melibatkan ibu atau plasenta.

Contohnya ialah listeriosis, yang boleh berpunca daripada makanan tercemar.

Walau bagaimanapun, kebanyakan jangkitan ringan seperti selesema biasa tidak semestinya menyebabkan keguguran.

7. Faktor gaya hidup dan persekitaran

Beberapa faktor boleh meningkatkan risiko keguguran, termasuk:

• Merokok atau terdedah kepada asap rokok.
• Pengambilan alkohol semasa kehamilan.
• Pengambilan kafein secara berlebihan.
• Berat badan terlalu rendah atau obesiti.
• Pendedahan kepada bahan kimia berbahaya tertentu.

Hubungan faktor risiko dengan keguguran tidak bermakna setiap wanita yang terdedah akan mengalami kehilangan kehamilan.

Apakah Tanda Awal Keguguran?

Tanda keguguran berbeza antara individu. Sesetengah wanita mengalami pendarahan dan kesakitan, manakala yang lain tidak menunjukkan gejala yang jelas.

1. Pendarahan dari faraj

Pendarahan merupakan tanda paling lazim. Ia boleh bermula sebagai tompokan darah berwarna merah jambu, coklat atau merah terang.

Pendarahan mungkin sedikit atau menjadi lebih banyak, kadangkala disertai darah beku.

Namun, pendarahan awal kehamilan tidak semestinya bermaksud keguguran.

2. Sakit atau kekejangan perut

Keguguran boleh menyebabkan sakit pada bahagian bawah perut yang menyerupai senggugut.

Kesakitan mungkin berlaku secara berulang atau semakin kuat.

Sakit perut yang teruk, khususnya pada sebelah abdomen, memerlukan pemeriksaan segera kerana ia juga boleh menjadi tanda kehamilan ektopik.

3. Keluar darah beku atau tisu

Sesetengah wanita mungkin melihat darah beku atau tisu keluar daripada faraj.

Keadaan ini boleh berlaku semasa keguguran, tetapi pemeriksaan masih diperlukan bagi menentukan sama ada semua tisu kehamilan telah keluar.

4. Perubahan gejala kehamilan

Gejala seperti loya, payudara sensitif dan keletihan mungkin berkurangan apabila kehamilan tidak lagi berkembang.

Bagaimanapun, perubahan gejala ini juga boleh berlaku dalam kehamilan normal.

Oleh itu, kehilangan gejala kehamilan sahaja tidak cukup untuk mengesahkan keguguran.

5. Keguguran tanpa gejala

Keguguran tertunda atau missed miscarriage berlaku apabila perkembangan embrio terhenti tetapi tisu kehamilan masih berada dalam rahim.

Wanita mungkin tidak mengalami pendarahan atau kesakitan. Keadaan ini biasanya dikenal pasti melalui pemeriksaan ultrasound.

Jenis-jenis Keguguran

Doktor mengelaskan keguguran berdasarkan keadaan kehamilan dan penemuan pemeriksaan.

Takrif keguguran berulang berbeza antara organisasi perubatan. American Society for Reproductive Medicine (ASRM) menggunakan dua kehilangan kehamilan atau lebih, manakala Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG) menggunakan tiga keguguran awal atau lebih.

Pemeriksaan lanjut boleh dipertimbangkan selepas dua keguguran, bergantung pada sejarah kesihatan individu.

Siapakah yang Berisiko Mengalami Keguguran?

Keguguran boleh berlaku kepada sesiapa sahaja, termasuk wanita yang tidak mempunyai masalah kesihatan yang diketahui.

Risiko mungkin lebih tinggi dalam kalangan wanita yang:

• Berusia 35 tahun ke atas.
• Pernah mengalami keguguran.
• Menghidap penyakit kronik yang tidak terkawal.
• Mempunyai kelainan struktur rahim tertentu.
• Merokok atau mengambil alkohol.
• Mempunyai berat badan yang terlalu rendah atau berlebihan.

Kewujudan faktor risiko tidak bermakna keguguran pasti berlaku. Begitu juga, wanita tanpa faktor risiko masih boleh mengalami keguguran secara spontan.

Bagaimanakah Keguguran Didiagnosis?

Doktor menggunakan sejarah kesihatan, pemeriksaan fizikal dan ujian tertentu untuk menentukan sama ada kehamilan masih berkembang.

1. Pemeriksaan klinikal

Doktor akan bertanya tentang usia kehamilan, pendarahan, kesakitan, sejarah kehamilan terdahulu serta penyakit yang dihidapi.

Pemeriksaan abdomen atau pelvis mungkin dilakukan mengikut keperluan.

2. Pemeriksaan ultrasound

Ultrasound ialah pemeriksaan utama untuk menilai lokasi dan perkembangan kehamilan.

Ultrasound transvaginal lazimnya memberikan gambaran lebih jelas pada awal kehamilan berbanding ultrasound melalui abdomen.

Doktor akan menilai kantung kehamilan, perkembangan embrio dan aktiviti jantung apabila usia kehamilan sudah mencukupi.

3. Ujian darah hCG

Hormon human chorionic gonadotropin (hCG) dihasilkan semasa kehamilan.

Ujian darah berulang boleh membantu doktor menilai perkembangan kehamilan, khususnya apabila keputusan ultrasound belum dapat memberikan kepastian.

Satu bacaan hCG sahaja tidak mencukupi untuk menentukan keguguran dalam semua keadaan.

4. Pemeriksaan susulan

Apabila usia kehamilan masih terlalu awal, doktor mungkin mengesyorkan ultrasound berulang selepas tempoh tertentu sebelum membuat diagnosis muktamad.

Langkah ini penting bagi mengelakkan kehamilan yang masih berpotensi berkembang daripada tersalah didiagnosis sebagai keguguran.

Cara Mengurangkan Risiko Keguguran

Tidak semua keguguran boleh dicegah. Namun, beberapa langkah boleh membantu mengurangkan faktor risiko tertentu dan menyokong kesihatan ibu serta perkembangan kehamilan.

1. Dapatkan pemeriksaan sebelum hamil

Pemeriksaan prakehamilan membantu mengenal pasti masalah kesihatan yang mungkin mempengaruhi kehamilan.

Doktor boleh menyemak sejarah penyakit, ubat yang digunakan, status vaksinasi dan keperluan pemakanan sebelum kehamilan dirancang.

2. Kawal penyakit kronik

Wanita yang mempunyai diabetes, penyakit tiroid atau keadaan kesihatan lain perlu memastikan penyakit dikawal sebaik mungkin.

Rawatan dan dos ubat mungkin perlu disesuaikan sebelum atau semasa kehamilan.

Jangan menghentikan ubat yang dipreskripsikan tanpa nasihat doktor.

3. Berhenti merokok dan elakkan alkohol

Merokok dan alkohol boleh meningkatkan risiko komplikasi kehamilan.

Berhenti merokok sebelum hamil merupakan langkah penting. Ahli keluarga juga digalakkan mengelakkan pendedahan ibu kepada asap rokok.

Pilihan paling selamat semasa hamil ialah tidak mengambil alkohol.

4. Hadkan pengambilan kafein

Wanita hamil disarankan mengehadkan kafein kepada tidak melebihi 200 mg sehari.

Kafein terdapat dalam kopi, teh, minuman tenaga, minuman berkarbonat tertentu dan coklat.

Jumlah kafein berbeza mengikut jenis minuman, saiz hidangan dan kaedah penyediaan.

5. Amalkan pemakanan seimbang

Pengambilan makanan yang pelbagai membantu memenuhi keperluan nutrisi ibu.

Utamakan sayur-sayuran, buah-buahan, bijirin penuh, protein dan sumber zat besi.

Asid folik sebanyak 400 mikrogram sehari biasanya disyorkan sebelum hamil dan sehingga 12 minggu pertama kehamilan, melainkan doktor menetapkan dos lain.

Asid folik membantu mencegah kecacatan tiub saraf, tetapi bukan rawatan khusus untuk mencegah semua keguguran.

6. Kekalkan berat badan yang sesuai

Berat badan terlalu rendah atau obesiti dikaitkan dengan beberapa komplikasi reproduktif.

Jika merancang kehamilan, usaha mencapai berat badan yang lebih sihat boleh dilakukan melalui pemakanan seimbang dan aktiviti fizikal berkala.

Elakkan diet ekstrem, terutama ketika hamil.

7. Lakukan aktiviti fizikal yang selamat

Aktiviti seperti berjalan kaki, berenang dan senaman kehamilan yang sesuai boleh membantu mengekalkan kesihatan.

Kehamilan normal biasanya tidak memerlukan seseorang wanita menghentikan aktiviti fizikal biasa.

Namun, wanita yang mengalami komplikasi atau mempunyai kehamilan berisiko tinggi perlu mendapatkan nasihat doktor tentang aktiviti yang sesuai.

8. Berhati-hati dengan ubat dan herba

Sesetengah ubat dan produk herba tidak sesuai digunakan semasa kehamilan.

Semak dahulu dengan doktor atau ahli farmasi sebelum mengambil ubat tanpa preskripsi, suplemen atau produk tradisional.

Produk yang dilabel sebagai semula jadi tidak semestinya selamat untuk ibu hamil.

9. Dapatkan penilaian jika pernah mengalami keguguran berulang

Wanita yang mengalami dua keguguran atau lebih boleh berbincang dengan doktor tentang keperluan pemeriksaan lanjut.

Penilaian mungkin melibatkan ujian darah, ultrasound rahim dan pemeriksaan genetik dalam keadaan tertentu.

Rawatan bergantung pada punca yang dikenal pasti.

Bilakah Perlu Segera Mendapatkan Rawatan?

Sebarang pendarahan semasa kehamilan wajar dibincangkan dengan profesional kesihatan, walaupun jumlahnya sedikit.

Pergi ke Jabatan Kecemasan dengan segera jika mengalami:

• Pendarahan faraj yang sangat banyak.
• Sakit perut atau pelvis yang teruk, terutama sebelah abdomen.
• Pening yang teruk, hampir pengsan atau pengsan.
• Sakit pada hujung bahu bersama gejala awal kehamilan.
• Demam, menggigil atau lelehan faraj berbau busuk.
• Kesakitan yang semakin teruk atau keadaan badan semakin lemah.

Gejala seperti sakit sebelah perut, sakit hujung bahu dan pengsan boleh menunjukkan kehamilan ektopik yang mengalami pendarahan dalaman.

Jika keadaan mengancam nyawa, hubungi talian kecemasan 999 di Malaysia.

Apakah Rawatan Jika Keguguran Berlaku?

Rawatan bergantung pada usia kehamilan, keadaan ibu, jumlah pendarahan, tanda jangkitan serta keputusan ultrasound.

Doktor akan menerangkan pilihan yang sesuai selepas diagnosis disahkan.

1. Pemantauan tanpa rawatan segera

Dalam keadaan yang stabil, doktor mungkin mencadangkan pemantauan selama sekitar 7 hingga 14 hari untuk membenarkan tisu kehamilan keluar secara semula jadi.

Kaedah ini dikenali sebagai expectant management.

Pemeriksaan susulan diperlukan bagi memastikan proses keguguran telah selesai dan tiada komplikasi.

2. Rawatan menggunakan ubat

Ubat seperti misoprostol boleh digunakan untuk membantu rahim mengeluarkan tisu kehamilan.

Dalam sesetengah keadaan, mifepristone diberikan sebelum misoprostol.

Rawatan ini boleh menyebabkan kekejangan dan pendarahan, maka pemantauan serta arahan doktor sangat penting.

3. Prosedur pembedahan

Prosedur sedutan boleh dilakukan apabila rawatan lain tidak sesuai, tidak berjaya atau apabila terdapat keperluan perubatan tertentu.

Rawatan segera mungkin diperlukan sekiranya berlaku pendarahan berlebihan atau jangkitan.

4. Rawatan untuk keadaan khusus

Progesteron boleh ditawarkan kepada wanita tertentu yang mengalami pendarahan awal kehamilan, mempunyai sejarah keguguran dan telah disahkan mempunyai kehamilan dalam rahim melalui ultrasound.

Rawatan ini bukan untuk semua kes dan tidak dapat menyelamatkan kehamilan yang telah disahkan tidak berkembang.

Bagi wanita dengan darah RhD negatif, doktor juga akan menilai sama ada suntikan anti-D diperlukan berdasarkan usia kehamilan, jenis rawatan dan protokol klinikal.

Mitos dan Fakta Tentang Keguguran

Beberapa salah faham boleh menyebabkan wanita menyalahkan diri sendiri apabila kehilangan kehamilan.

Keguguran selalunya berlaku akibat keadaan biologi yang berada di luar kawalan ibu. Menyalahkan seseorang kerana mengalami keguguran bukan sahaja tidak tepat, malah boleh menambahkan tekanan emosi.

Penjagaan Fizikal dan Emosi Selepas Keguguran

Pemulihan fizikal

Selepas keguguran, pendarahan ringan hingga sederhana mungkin berterusan selama satu hingga dua minggu.

Gunakan tuala wanita untuk memantau jumlah pendarahan dan ikuti arahan doktor tentang penjagaan selepas rawatan.

Dapatkan pemeriksaan jika pendarahan semakin banyak, sakit semakin kuat, mengalami demam atau ujian kehamilan kekal positif ketika pemeriksaan susulan yang dijadualkan.

Haid biasanya kembali dalam beberapa minggu, walaupun tempohnya berbeza antara individu.

Pemulihan emosi

Keguguran boleh menyebabkan kesedihan, kebimbangan, rasa kehilangan atau kesukaran tidur.

Reaksi emosi setiap individu adalah berbeza. Sesetengah wanita memerlukan lebih banyak masa untuk pulih berbanding orang lain.

Sokongan pasangan, keluarga, rakan dan kaunselor boleh membantu, terutama apabila kesedihan mengganggu aktiviti harian.

Merancang kehamilan seterusnya

Kebanyakan wanita boleh mempertimbangkan kehamilan semula selepas pulih secara fizikal dan emosi.

Ovulasi boleh berlaku sebelum haid pertama selepas keguguran. Oleh itu, seseorang boleh hamil semula lebih awal daripada yang dijangkakan.

Bagi keguguran tanpa komplikasi, tidak semestinya perlu menunggu beberapa bulan sebelum mencuba semula. Namun, keadaan tertentu memerlukan nasihat khusus daripada doktor.

Kesimpulan

Keguguran merupakan komplikasi kehamilan yang mempunyai pelbagai punca, dengan masalah kromosom menjadi penyebab utama keguguran awal.

Walaupun tidak semua keguguran dapat dielakkan, penjagaan sebelum dan semasa hamil, kawalan penyakit kronik serta gaya hidup sihat boleh membantu mengurangkan faktor risiko tertentu.

Wanita yang mengalami pendarahan, sakit perut atau tanda amaran lain perlu mendapatkan pemeriksaan supaya keadaan kehamilan dapat dinilai dengan tepat.

Yang paling penting, keguguran bukan semestinya berpunca daripada kesalahan ibu, dan kebanyakan wanita masih mempunyai peluang untuk menjalani kehamilan yang sihat pada masa hadapan.

Soalan Lazim Tentang Keguguran