Jangkitan Telinga Kanak-kanak: Punca, Gejala, Rawatan dan Bila Perlu Jumpa Doktor

Jangkitan telinga merupakan masalah yang sangat biasa berlaku pada bayi dan kanak-kanak. Ada kanak-kanak yang boleh memberitahu bahawa telinganya sakit, tetapi bayi atau kanak-kanak kecil mungkin hanya menjadi lebih meragam, sukar tidur atau kerap memegang telinga.

Keadaan yang sering dimaksudkan sebagai jangkitan telinga kanak-kanak ialah acute otitis media atau otitis media akut, iaitu jangkitan pada ruang telinga tengah di belakang gegendang telinga.

Walaupun sakit telinga boleh membuatkan anak sangat tidak selesa, kebanyakan kes otitis media akut akan bertambah baik tanpa komplikasi serius. Malah, tidak semua kes memerlukan antibiotik. NICE menyatakan kebanyakan kanak-kanak dengan otitis media akut bertambah baik dalam masa kira kira tiga hari tanpa antibiotik, walaupun simptom boleh berlarutan sehingga sekitar seminggu.

Namun, ibu bapa perlu mengetahui tanda yang memerlukan pemeriksaan doktor kerana sakit telinga bukan semestinya jangkitan, manakala sesetengah jangkitan yang lebih serius memerlukan rawatan lebih awal.

Apa Itu Jangkitan Telinga Pada Kanak-kanak?

Untuk memahami bagaimana jangkitan berlaku, kita perlu mengenali tiga bahagian asas telinga:

1. Telinga luar – bahagian telinga yang boleh dilihat serta saluran telinga.
2. Telinga tengah – ruang kecil di belakang gegendang telinga.
3. Telinga dalam – mengandungi struktur yang terlibat dalam pendengaran dan keseimbangan.

Telinga tengah bersambung dengan bahagian belakang hidung dan tekak melalui satu saluran yang dipanggil tiub Eustachio. Saluran ini membantu mengawal tekanan dan mengalirkan cecair dari telinga tengah.

Apabila kanak-kanak mengalami selesema atau jangkitan saluran pernafasan, tiub Eustachio boleh menjadi bengkak atau tersumbat. Cecair kemudian boleh berkumpul di belakang gegendang telinga dan menyediakan keadaan yang membolehkan virus atau bakteria berkembang.

Otitis media akut

Acute otitis media atau AOM ialah keradangan dan jangkitan akut di telinga tengah.

Doktor biasanya tidak mendiagnosis AOM berdasarkan sakit telinga sahaja. Antara tanda penting ialah gegendang telinga yang membonjol atau terdapat cecair dari telinga yang bukan berpunca daripada jangkitan saluran telinga luar. Kehadiran cecair di telinga tengah juga merupakan sebahagian penting daripada diagnosis.

Otitis media dengan efusi

Keadaan ini berlaku apabila terdapat cecair di belakang gegendang telinga tetapi tanpa tanda jangkitan akut.

Kanak-kanak mungkin mengalami rasa telinga tersumbat atau pendengaran sementara berkurang. Namun, keadaan ini tidak sama dengan AOM dan tidak semestinya memerlukan antibiotik.

Otitis externa

Otitis externa pula ialah jangkitan atau keradangan pada saluran telinga luar, kadangkala dikenali sebagai swimmers ear. Ia berbeza daripada jangkitan telinga tengah.

Kenapa Kanak-kanak Lebih Mudah Mengalami Jangkitan Telinga?

Jangkitan telinga lebih kerap berlaku pada kanak-kanak berbanding orang dewasa kerana beberapa faktor.

1. Tiub Eustachio lebih kecil

Pada kanak-kanak, tiub Eustachio lebih pendek dan kedudukannya lebih mendatar. Ini menyebabkan cecair lebih mudah terperangkap di telinga tengah.

2. Kerap mengalami jangkitan pernafasan

Bayi dan kanak-kanak kecil kerap mengalami selesema. Keradangan akibat jangkitan saluran pernafasan boleh menyebabkan tiub Eustachio tersumbat.

3. Sistem imun masih berkembang

Sistem pertahanan badan kanak-kanak masih berkembang dan mereka lebih mudah mendapat sesetengah jenis jangkitan.

Secara mudah, prosesnya boleh berlaku seperti berikut:

Selesema → tiub Eustachio membengkak → cecair terkumpul di telinga tengah → virus atau bakteria boleh menyebabkan jangkitan

Punca Jangkitan Telinga Kanak-kanak

Otitis media akut boleh melibatkan virus, bakteria atau kedua duanya. Dalam banyak keadaan, sukar menentukan hanya berdasarkan simptom sama ada jangkitan tersebut berpunca daripada virus atau bakteria.

Ia kerap berlaku selepas:

• selesema;
• jangkitan saluran pernafasan atas;
• hidung tersumbat;
• keradangan di kawasan hidung dan tekak.

Sebab inilah antibiotik tidak sepatutnya diberikan semata mata kerana seorang kanak-kanak mengalami sakit telinga.

Faktor Risiko Jangkitan Telinga

Sesetengah kanak-kanak lebih mudah mengalami otitis media berbanding yang lain.

Antara faktor yang boleh meningkatkan risiko termasuk:

• umur bayi dan kanak-kanak kecil;
• kerap mengalami jangkitan saluran pernafasan;
• berada di pusat jagaan atau taska yang meningkatkan pendedahan kepada jangkitan pernafasan;
• pendedahan kepada asap rokok;
• sejarah jangkitan telinga berulang;
• keadaan tertentu yang mempengaruhi struktur muka atau tiub Eustachio;
• keadaan tertentu yang menjejaskan sistem imun.

Mengurangkan pendedahan anak kepada asap rokok merupakan antara langkah penting yang disarankan untuk mengurangkan risiko AOM berulang.

Gejala Jangkitan Telinga Kanak-kanak

Simptom bergantung kepada umur kanak-kanak dan tahap jangkitan.

Kanak-kanak yang sudah boleh bercakap

Mereka mungkin mengadu:

• sakit telinga;
• rasa penuh atau tersumbat dalam telinga;
• pendengaran terasa kurang jelas;
• demam;
• sakit kepala;
• kurang selesa atau sukar tidur.

Bayi dan kanak-kanak kecil

Mereka mungkin belum dapat memberitahu bahawa telinganya sakit. Ibu bapa mungkin melihat:

• lebih banyak menangis atau meragam;
• sukar tidur;
• kurang selera makan;
• kurang berminat minum;
• kerap memegang, menggosok atau menarik telinga;
• demam;
• kurang respons kepada bunyi;
• kelihatan tidak selesa ketika berbaring.

Walau bagaimanapun, menarik telinga sahaja tidak membuktikan bahawa anak mempunyai jangkitan telinga. Bayi juga boleh menyentuh telinga kerana tabiat, untuk menenangkan diri atau disebabkan perkara lain. Pemeriksaan gegendang telinga diperlukan untuk memastikan puncanya.

Kenapa Anak Kerap Tarik Telinga?

Ini antara perkara yang sering membuat ibu bapa bimbang.

Menarik telinga boleh berlaku kerana:

• sakit akibat jangkitan telinga;
• rasa gatal;
• tahi telinga;
• iritasi kulit;
• ketidakselesaan lain di sekitar muka dan rahang;
• tabiat biasa kanak-kanak.

Oleh itu, lihat keadaan anak secara keseluruhan. Demam, sakit yang ketara, sukar tidur, keluar cecair dari telinga atau perubahan pendengaran lebih membantu dalam menentukan sama ada pemeriksaan diperlukan.

Adakah Jangkitan Telinga Sentiasa Menyebabkan Demam?

Tidak.

Ada kanak-kanak dengan jangkitan telinga yang tidak mengalami demam. Sebaliknya, demam juga boleh berpunca daripada jangkitan lain.

Namun, demam 39°C atau lebih, terutama apabila disertai sakit telinga yang ketara atau keadaan anak yang semakin tidak sihat, merupakan sebab untuk mendapatkan penilaian perubatan.

Bayi berumur kurang daripada tiga bulan dengan suhu 38°C atau lebih perlu mendapatkan penilaian perubatan dengan segera.

Telinga Anak Keluar Cecair: Apa Maksudnya?

Cecair, nanah atau lelehan dari telinga perlu diberi perhatian.

Dalam otitis media akut, tekanan cecair di telinga tengah kadangkala boleh menyebabkan gegendang telinga berlubang atau pecah. Apabila ini berlaku, cecair boleh keluar melalui saluran telinga.

Namun, cecair dari telinga juga boleh berpunca daripada masalah lain seperti otitis externa.

Jika telinga anak mengeluarkan cecair:

• jangan korek telinga;
• jangan masukkan cotton bud;
• jangan titiskan minyak atau ubat yang tidak disarankan;
• dapatkan pemeriksaan doktor.

Bagaimana Doktor Mendiagnosis Jangkitan Telinga?

Diagnosis jangkitan telinga biasanya tidak memerlukan ujian darah.

Doktor akan bertanya tentang:

• bila simptom bermula;
• tahap sakit;
• demam;
• selesema atau batuk;
• keluar cecair dari telinga;
• sejarah jangkitan telinga terdahulu.

Kemudian doktor akan memeriksa telinga menggunakan otoscope.

Antara perkara yang dinilai ialah:

• kedudukan gegendang telinga;
• sama ada gegendang membonjol;
• warna dan rupa gegendang;
• kehadiran cecair di belakangnya;
• pergerakan gegendang telinga.

Dalam sesetengah keadaan, pneumatic otoscopy atau tympanometry boleh digunakan untuk membantu mengesan cecair di telinga tengah.

Diagnosis tepat penting kerana gegendang telinga yang sekadar kelihatan merah tidak semestinya bermaksud AOM.

Rawatan Jangkitan Telinga Kanak-kanak

Rawatan bergantung kepada umur, tahap sakit, suhu badan, satu atau kedua dua telinga yang terlibat serta keadaan kesihatan anak.

1. Mengawal sakit

Mengurangkan kesakitan merupakan bahagian penting dalam rawatan.

Paracetamol atau ibuprofen boleh digunakan untuk sesetengah kanak-kanak bagi mengurangkan sakit dan demam. Gunakan ubat yang sesuai dengan umur dan berat badan anak serta ikut arahan pada label atau nasihat profesional kesihatan.

Jangan beri aspirin kepada kanak-kanak tanpa arahan doktor.

2. Pemerhatian atau watchful waiting

Tidak semua AOM perlu terus diberikan antibiotik.

Bagi kes tertentu yang ringan, doktor mungkin mencadangkan watchful waiting selama kira kira 48 hingga 72 jamsambil simptom anak dipantau.

Pendekatan ini memberi peluang kepada sistem imun untuk mengatasi jangkitan. CDC menyatakan sekitar dua daripada tiga kanak-kanak dengan jangkitan telinga ringan yang memenuhi kriteria pemerhatian boleh bertambah baik tanpa antibiotik.

Antara situasi di mana pemerhatian boleh dipertimbangkan ialah:

• kanak-kanak 6 hingga 23 bulan dengan jangkitan ringan pada satu telinga; atau
• kanak-kanak berumur dua tahun ke atas dengan jangkitan ringan pada satu atau kedua dua telinga;

dengan syarat sakit masih ringan, simptom berlaku kurang daripada dua hari, suhu di bawah 39°C dan susulan boleh dilakukan jika keadaan tidak bertambah baik.

Keputusan ini tetap perlu dibuat berdasarkan penilaian doktor.

3. Antibiotik

Antibiotik mungkin diperlukan jika jangkitan lebih teruk atau keadaan anak menjadikannya lebih berkemungkinan mendapat manfaat.

Antara keadaan yang boleh memerlukan antibiotik termasuk:

• sakit telinga sederhana atau teruk;
• sakit berlarutan sekitar 48 jam atau lebih;
• suhu 39°C atau lebih;
• AOM pada kedua dua telinga bagi kanak-kanak kecil tertentu;
• simptom semakin teruk;
• anak mempunyai faktor risiko tertentu.

Apabila antibiotik diperlukan dan tiada keadaan tertentu yang memerlukan pilihan lain, amoxicillin lazimnya merupakan antara antibiotik pilihan pertama untuk AOM. Pemilihan sebenar bergantung kepada sejarah penggunaan antibiotik, alahan, simptom lain dan penilaian doktor.

Antibiotik tidak berkesan terhadap virus dan juga boleh menyebabkan kesan sampingan seperti cirit birit atau loya. CDC melaporkan kesan sampingan berlaku pada sekitar 4 hingga 10 peratus kanak-kanak dengan AOM yang dirawat menggunakan antibiotik.

Penggunaan antibiotik apabila tidak diperlukan turut menyumbang kepada masalah antimicrobial resistance.

Apa Yang Boleh Dilakukan Di Rumah?

Selain rawatan yang disarankan doktor, beberapa langkah mudah boleh membantu anak berasa lebih selesa:

1. Pastikan anak mendapat rehat yang mencukupi.
2. Galakkan anak minum cecair secukupnya.
3. Berikan ubat sakit atau demam yang sesuai jika diperlukan.
4. Pantau suhu dan perubahan simptom.
5. Perhatikan sama ada anak masih boleh minum dan berinteraksi seperti biasa.
6. Hadir semula untuk pemeriksaan jika keadaan semakin teruk atau tidak bertambah baik.

Jika antibiotik dipreskripsikan, gunakan mengikut arahan profesional kesihatan.

Apa Yang Tidak Patut Dilakukan?

Elakkan beberapa amalan yang boleh menyebabkan kecederaan atau melambatkan rawatan sebenar:

• jangan korek telinga menggunakan cotton bud atau objek lain;
• jangan menggunakan baki antibiotik daripada penyakit sebelumnya;
• jangan berkongsi antibiotik antara ahli keluarga;
• jangan membeli atau memberi antibiotik sendiri tanpa pemeriksaan;
• jangan memasukkan minyak, herba atau cecair lain ke dalam telinga tanpa mengetahui keadaan gegendang telinga;
• jangan anggap semua sakit telinga berpunca daripada jangkitan.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Bawa anak untuk pemeriksaan jika terdapat:

• sakit telinga yang ketara;
• demam 39°C atau lebih;
• cecair, nanah atau darah keluar dari telinga;
• simptom semakin teruk;
• simptom tidak mula bertambah baik selepas dua hingga tiga hari;
• gangguan pendengaran;
• jangkitan telinga yang kerap berulang.

CDC menyenaraikan demam 39°C atau lebih, cecair dari telinga, simptom yang semakin teruk, simptom melebihi dua hingga tiga hari dan kehilangan pendengaran sebagai antara sebab untuk mendapatkan rawatan.

Bila Perlu Mendapatkan Rawatan Segera?

Jangkitan telinga biasanya tidak berbahaya, tetapi komplikasi serius boleh berlaku walaupun jarang.

Dapatkan rawatan segera jika anak:

• berumur bawah tiga bulan dan mempunyai suhu 38°C atau lebih;
• kelihatan sangat lemah atau sukar dikejutkan;
• mengalami bengkak, kemerahan atau sakit yang ketara di belakang telinga;
• telinga kelihatan terdorong keluar;
• mengalami sakit yang sangat kuat;
• mengalami sakit kepala yang teruk;
• muntah berulang;
• mengalami masalah keseimbangan yang ketara;
• mengalami kekakuan leher;
• mengalami sawan;
• kelihatan semakin tidak sihat.

Bengkak dan sakit di belakang telinga boleh menjadi tanda mastoiditis, iaitu komplikasi jangkitan pada tulang mastoid di belakang telinga. Komplikasi AOM seperti mastoiditis, meningitis, abses intrakranial dan kelumpuhan saraf muka adalah jarang tetapi memerlukan rawatan segera.

Bolehkah Gegendang Telinga Pecah?

Ya. Tekanan cecair atau nanah di dalam telinga tengah kadangkala boleh menyebabkan gegendang telinga mengalami perforasi.

Anak mungkin mengalami:

• cecair keluar dari telinga;
• nanah atau sedikit darah;
• perubahan pendengaran.

Kadangkala sakit berkurang apabila tekanan dilepaskan, tetapi ini bukan bermaksud masalah telah selesai. Anak masih perlu diperiksa.

Banyak perforasi akut boleh sembuh, tetapi keadaan gegendang telinga dan pendengaran perlu dipantau jika masalah berterusan.

Bolehkah Jangkitan Telinga Menjejaskan Pendengaran?

Ya, biasanya secara sementara.

Cecair di belakang gegendang telinga boleh mengurangkan penghantaran bunyi dan menyebabkan pendengaran menjadi kurang jelas.

Selepas jangkitan sembuh, cecair kadangkala mengambil masa untuk hilang sepenuhnya.

Dapatkan penilaian jika:

• anak masih kurang mendengar;
• masalah berlarutan;
• anak mengalami masalah pertuturan atau perkembangan bahasa;
• guru atau penjaga mendapati anak kurang respons terhadap bunyi.

Jangkitan Telinga Berulang

Sesetengah kanak-kanak mengalami AOM berkali kali.

Definisi yang sering digunakan bagi recurrent AOM ialah:

• tiga atau lebih episod dalam enam bulan; atau
• empat atau lebih episod dalam 12 bulan dengan sekurang kurangnya satu episod dalam enam bulan terdahulu.

Kanak-kanak dengan jangkitan berulang mungkin perlu dinilai dengan lebih lanjut, terutama jika turut mempunyai:

• cecair telinga tengah yang berpanjangan;
• gangguan pendengaran;
• masalah pertuturan;
• faktor risiko perkembangan.

Adakah anak memerlukan ear tube?

Ear tube, juga dikenali sebagai tympanostomy tube atau ventilation tube, ialah tiub kecil yang dimasukkan melalui gegendang telinga bagi membantu pengudaraan telinga tengah.

Ia bukan rawatan yang diperlukan untuk setiap kanak-kanak dengan jangkitan berulang.

Garis panduan AAO HNS menekankan bahawa keputusan memasukkan tympanostomy tube perlu berdasarkan keadaan telinga dan faktor klinikal anak, termasuk sama ada terdapat cecair di telinga tengah ketika dinilai.

Komplikasi Jangkitan Telinga

Kebanyakan kanak-kanak pulih tanpa komplikasi.

Namun, komplikasi yang boleh berlaku termasuk:

• gegendang telinga berlubang;
• cecair telinga tengah berpanjangan;
• pendengaran berkurang sementara;
• jangkitan berulang;
• kesan terhadap perkembangan pertuturan jika gangguan pendengaran berpanjangan;
• mastoiditis;
• komplikasi intrakranial yang sangat jarang berlaku.

Cara Mengurangkan Risiko Jangkitan Telinga

Tidak ada cara yang boleh menjamin bahawa anak tidak akan mendapat jangkitan telinga, tetapi beberapa langkah boleh membantu mengurangkan risiko.

Elakkan asap rokok

Jangan dedahkan kanak-kanak kepada asap rokok atau asap tembakau di rumah dan kenderaan.

Kurangkan penyebaran jangkitan pernafasan

Amalkan:

• mencuci tangan;
• etika batuk dan bersin;
• tidak berkongsi barangan peribadi tertentu;
• menjauhkan anak daripada individu yang sedang sakit jika praktikal.

Pastikan imunisasi mengikut jadual

Vaksin pneumokokal telah dimasukkan dalam Program Imunisasi Kebangsaan Malaysia untuk kanak-kanak. Vaksin pneumokokal melindungi daripada penyakit yang disebabkan oleh serotaip tertentu Streptococcus pneumoniae, termasuk sebahagian kes acute otitis media.

Pastikan imunisasi anak dikemas kini mengikut jadual semasa yang disarankan Kementerian Kesihatan Malaysia.

Mitos vs Fakta Jangkitan Telinga Kanak-kanak

Mitos: Anak tarik telinga bermaksud dia pasti ada jangkitan

Fakta: Menarik telinga juga boleh menjadi tabiat biasa. Pemeriksaan diperlukan jika terdapat simptom lain yang mencurigakan.

Mitos: Semua jangkitan telinga memerlukan antibiotik

Fakta: Sesetengah AOM ringan boleh pulih tanpa antibiotik dan boleh dipantau selama 48 hingga 72 jam jika sesuai.

Mitos: Lagi merah gegendang telinga, pasti ada jangkitan bakteria

Fakta: Diagnosis AOM memerlukan penilaian keseluruhan gegendang telinga dan bukti cecair di telinga tengah.

Mitos: Cotton bud boleh membantu membersihkan jangkitan

Fakta: Cotton bud tidak merawat jangkitan dan boleh menolak tahi telinga lebih dalam atau mencederakan saluran telinga.

Kesimpulan

Jangkitan telinga, terutama otitis media akut, sangat biasa dalam kalangan kanak-kanak. Ia sering berlaku selepas selesema apabila tiub Eustachio tersumbat dan cecair terkumpul di belakang gegendang telinga.

Antara tanda yang mungkin berlaku ialah sakit telinga, demam, sukar tidur, meragam dan gangguan pendengaran sementara. Namun, menarik telinga sahaja tidak mencukupi untuk mengesahkan jangkitan.

Perkara paling penting untuk ibu bapa ialah:

1. Jangan mendiagnosis jangkitan berdasarkan simptom sahaja.
2. Utamakan kawalan sakit dan pemantauan keadaan anak.
3. Antibiotik tidak diperlukan untuk semua kes.
4. Dapatkan pemeriksaan jika simptom berlarutan atau semakin teruk.
5. Kenali tanda bahaya seperti bayi kecil dengan demam, bengkak belakang telinga atau anak yang kelihatan sangat tidak sihat.

Jika anda tidak pasti sama ada sakit telinga anak memerlukan rawatan, pemeriksaan doktor adalah cara paling selamat untuk menentukan puncanya dan memilih rawatan yang sesuai.

Soalan Lazim Tentang Jangkitan Telinga Kanak-kanak