Vaksin COVID-19: Siapa Yang Masih Perlu Ambil dan Bila Perlu Dos Ulangan?

Ketika program vaksinasi COVID-19 mula diperkenalkan, persoalan utama orang ramai ialah bila vaksin akan tersedia dan siapa yang akan menerimanya terlebih dahulu. Beberapa tahun kemudian, situasinya sudah berubah.

Sebahagian besar penduduk dunia kini mempunyai tahap imuniti tertentu hasil vaksinasi, jangkitan COVID-19 terdahulu atau kedua-duanya. Walaupun begitu, virus SARS-CoV-2 masih beredar dan COVID-19 masih boleh menyebabkan penyakit serius, terutama dalam kalangan warga emas, individu yang mempunyai penyakit kronik dan mereka yang mempunyai sistem imun yang lemah. WHO menilai risiko kesihatan awam global akibat COVID-19 masih berada pada tahap sederhana pada Ogos 2026.

Jadi, persoalannya bukan lagi sekadar “Adakah semua orang perlu mengambil vaksin COVID-19?”

Soalan yang lebih relevan sekarang ialah:

• Siapa yang masih mendapat manfaat besar daripada vaksin?
• Adakah dos ulangan masih diperlukan?
• Berapa kerap ia perlu diberikan?
• Bagaimana jika anda sudah pernah dijangkiti COVID-19?
• Adakah orang muda yang sihat masih perlu mengambil dos tambahan?

Jawapannya bergantung pada umur, tahap kesihatan, sistem imun, sejarah vaksinasi dan garis panduan kesihatan semasa.

Apa Itu Vaksin COVID-19?

Vaksin COVID-19 melatih sistem imun untuk mengenali SARS-CoV-2, iaitu virus yang menyebabkan COVID-19.

Selepas vaksinasi, sistem imun membentuk tindak balas yang membolehkannya bertindak dengan lebih cepat sekiranya seseorang terdedah kepada virus pada masa hadapan.

Matlamat utama vaksin hari ini bukan untuk menjamin seseorang tidak akan dijangkiti sama sekali.

Sebaliknya, manfaat paling penting ialah membantu mengurangkan risiko:

• COVID-19 yang teruk
• kemasukan ke hospital
• komplikasi akibat jangkitan
• kematian akibat COVID-19

Bukti dunia sebenar daripada jutaan individu yang divaksin menunjukkan bahawa vaksin COVID-19 masih memberikan perlindungan bermakna terhadap penyakit teruk dan kematian.

Ini penting kerana seseorang yang sudah divaksin masih boleh dijangkiti dan masih boleh menyebarkan virus kepada orang lain.

Adakah COVID-19 Masih Menjadi Masalah?

Ya. COVID-19 tidak lagi berada dalam keadaan kecemasan kesihatan global seperti pada awal pandemik, tetapi virusnya belum hilang.

SARS-CoV-2 terus beredar dan berubah dari semasa ke semasa. Jangkitan semula juga boleh berlaku.

Menurut WHO, kesan kesihatan awam COVID-19 telah menurun dengan banyak berbanding tahun-tahun awal pandemik, tetapi penyakit teruk dan kematian masih berlaku, khususnya dalam kumpulan yang berisiko tinggi.

Oleh sebab itu, strategi vaksinasi kini semakin berubah daripada program vaksinasi besar-besaran kepada pendekatan yang lebih bersasar.

Adakah Semua Orang Masih Perlu Mengambil Vaksin COVID-19?

Tidak semestinya.

Keperluan vaksinasi sekarang tidak sama untuk semua orang.

Seorang yang berumur 30 tahun, sihat dan tidak mempunyai penyakit kronik mungkin mempunyai tahap risiko yang sangat berbeza berbanding seorang warga emas berumur 78 tahun dengan diabetes dan penyakit jantung.

WHO pada 2026 menyarankan negara mempertimbangkan vaksinasi COVID-19 secara rutin terutama untuk kumpulan yang mempunyai risiko tertinggi mendapat penyakit teruk. Keputusan sebenar setiap negara tetap bergantung kepada epidemiologi tempatan, bekalan vaksin, kos, kebolehlaksanaan program dan ciri penduduknya.

Di Malaysia, maklumat KKM juga memberikan keutamaan kepada beberapa kumpulan berisiko seperti warga emas, individu dengan komorbiditi, mereka yang imunokompromi, petugas kesihatan tertentu dan ibu hamil.

Siapa Yang Paling Memerlukan Perlindungan Vaksin COVID-19?

1. Warga emas

Umur merupakan salah satu faktor risiko terpenting untuk COVID-19 yang teruk.

Apabila usia meningkat, risiko untuk mengalami komplikasi, memerlukan rawatan hospital atau meninggal dunia akibat COVID-19 juga meningkat.

WHO meletakkan golongan paling berusia dalam kumpulan keutamaan tertinggi. WHO mencadangkan negara menentukan sendiri had umur berdasarkan keadaan tempatan, dengan umur sekitar 75 atau 80 tahun diberikan sebagai contoh bagi kumpulan tertua.

Bagi warga emas yang lebih muda tetapi mempunyai penyakit kronik, kepentingan vaksinasi juga meningkat.

2. Individu dengan penyakit kronik

Sesetengah penyakit boleh meningkatkan risiko komplikasi COVID-19.

Antaranya termasuk:

• penyakit jantung dan saluran darah kronik
• diabetes
• penyakit paru-paru kronik
• penyakit buah pinggang kronik
• penyakit hati kronik
• sesetengah penyakit neurologi
• obesiti yang teruk

Risiko tidak sama bagi setiap pesakit. Ia bergantung pada umur, tahap kawalan penyakit dan sama ada seseorang mempunyai lebih daripada satu masalah kesihatan.

WHO secara khusus menyenaraikan beberapa penyakit kronik tersebut apabila mempertimbangkan vaksinasi bagi warga emas dan kumpulan berisiko.

3. Individu dengan sistem imun yang lemah

Mereka yang mengalami imunokompromi sederhana atau teruk adalah antara kumpulan yang paling penting untuk diberi perlindungan.

Contohnya termasuk sesetengah:

• pesakit kanser aktif
• penerima transplantasi organ
• pesakit dengan masalah sistem imun
• pesakit yang menerima ubat imunosupresif
• pesakit yang baru menjalani kemoterapi atau radioterapi
• individu dengan keadaan HIV tertentu

Sistem imun mereka mungkin menghasilkan tindak balas yang kurang kuat selepas vaksinasi dan perlindungan juga mungkin berkurang dengan lebih cepat.

WHO memasukkan individu imunokompromi sederhana atau teruk berumur enam bulan dan ke atas dalam kumpulan dengan risiko tertinggi.

4. Penghuni pusat jagaan dan fasiliti penjagaan jangka panjang

Penghuni pusat jagaan warga emas sering mempunyai beberapa faktor risiko serentak seperti:

• usia lanjut
• penyakit kronik
• tahap kesihatan yang rapuh
• pendedahan rapat dengan penghuni lain

Sebab itu mereka turut dianggap sebagai kumpulan keutamaan.

5. Ibu hamil

Kehamilan boleh meningkatkan risiko sesetengah komplikasi jika seorang wanita mendapat COVID-19.

WHO menyatakan negara boleh mempertimbangkan vaksinasi COVID-19 dalam setiap kehamilan untuk membantu melindungi ibu daripada penyakit teruk, mengurangkan risiko kesan buruk berkaitan COVID-19 semasa kehamilan dan memberikan antibodi kepada bayi melalui ibu.

Di Malaysia, KKM turut menyenaraikan ibu hamil antara kumpulan yang disarankan untuk menerima imunisasi COVID-19.

6. Petugas kesihatan dan penjaga

Petugas kesihatan atau individu yang menjaga pesakit berisiko tinggi mungkin mempunyai pendedahan lebih tinggi kepada jangkitan.

Selain melindungi diri, mengurangkan risiko penyakit serius dalam kalangan mereka membantu memastikan sistem penjagaan kesihatan dapat terus berfungsi.

WHO menyatakan negara boleh mempertimbangkan vaksinasi rutin kepada petugas kesihatan dan penjaga yang mempunyai hubungan langsung dengan individu berisiko tinggi.

Bagaimana Pula dengan Orang Muda yang Sihat?

Bagi orang dewasa muda yang sihat, manfaat mutlak daripada vaksinasi berulang mungkin lebih kecil berbanding warga emas atau individu imunokompromi.

Ini tidak bermaksud:

“Orang muda langsung tidak memerlukan vaksin COVID-19.”

Sebaliknya, keputusan perlu mengambil kira risiko individu dan garis panduan semasa.

Contohnya, seorang dewasa muda mungkin mempunyai faktor lain seperti obesiti teruk, penyakit kronik tertentu atau tinggal bersama ahli keluarga yang sangat berisiko.

WHO kini memberikan fleksibiliti kepada negara untuk menentukan kumpulan tambahan yang patut menerima vaksin berdasarkan keadaan tempatan.

Apa Maksud Dos Ulangan COVID-19?

Pada awal program vaksinasi, kita sering mendengar istilah seperti:

• dos pertama
• dos kedua
• booster pertama
• booster kedua

Tetapi selepas beberapa tahun, pendekatan tersebut semakin kurang praktikal.

Istilah dos ulangan atau vaksinasi berkala lebih sesuai kerana persoalan utama sekarang ialah bila seseorang memerlukan perlindungan tambahan berdasarkan risiko semasa.

Sebab dos ulangan dipertimbangkan ialah perlindungan imun tidak kekal pada tahap yang sama selama-lamanya.

WHO menyatakan perlindungan terhadap penyakit COVID-19 yang teruk boleh berkurang dalam beberapa bulan selepas vaksinasi atau jangkitan.

Bila Perlu Mengambil Dos Ulangan COVID-19?

Tidak ada satu jadual yang sesuai untuk semua orang.

WHO pada Julai 2026 menyatakan bahawa bagi kumpulan berisiko tertinggi, negara patut mempertimbangkan sekurang-kurangnya satu dos COVID-19 setiap tahun jika seseorang belum divaksin atau dos terakhirnya sudah lebih enam bulan.

Bagi kumpulan dengan risiko tertinggi ini, WHO turut menyatakan dua dos setahun, kira-kira enam bulan antara satu sama lain, mungkin lebih sesuai untuk mengekalkan perlindungan.

Namun, ini ialah cadangan dasar global WHO, bukan arahan bahawa setiap rakyat Malaysia perlu mengambil vaksin setiap enam bulan.

Jadual sebenar bergantung pada:

1. umur
2. penyakit sedia ada
3. status sistem imun
4. bila dos terakhir diterima
5. sejarah jangkitan
6. vaksin yang tersedia
7. cadangan semasa KKM

Perlukah semua orang mengambil vaksin setiap enam bulan?

Tidak.

Tempoh enam bulan tidak patut digunakan sebagai peraturan automatik untuk semua orang.

WHO memberikan perhatian khusus kepada mereka yang mempunyai risiko tertinggi kerana perlindungan terhadap penyakit teruk boleh berkurang selepas beberapa bulan.

Bagi orang yang lebih muda dan sihat, keperluan vaksinasi mungkin berbeza.

Jika Sudah Pernah Kena COVID-19, Masih Perlu Vaksin?

Pernah dijangkiti COVID-19 memberikan tahap imuniti tertentu.

Namun, imuniti selepas jangkitan tidak sama bagi setiap individu dan tidak menjamin seseorang tidak akan dijangkiti semula.

Seseorang yang pernah dijangkiti dan juga menerima vaksin mempunyai apa yang sering disebut sebagai hybrid immunity, iaitu imuniti yang terbentuk daripada gabungan jangkitan dan vaksinasi.

Walaupun pernah dijangkiti, seseorang daripada kumpulan berisiko tinggi masih boleh mendapat manfaat daripada vaksinasi pada masa hadapan.

CDC di Amerika Syarikat, sebagai contoh, menyatakan vaksinasi boleh dipertimbangkan walaupun seseorang pernah mendapat COVID-19. Selepas jangkitan baru-baru ini, sesetengah individu boleh mempertimbangkan menangguhkan dos sehingga sekitar tiga bulan, bergantung pada risiko individu.

Namun, selang masa sebenar di Malaysia perlu mengikut nasihat KKM atau doktor yang merawat.

Bagaimana Jika Saya Sudah Mengambil Banyak Dos Sebelum Ini?

Bilangan dos yang pernah diterima beberapa tahun lalu bukan satu-satunya faktor menentukan keperluan vaksin sekarang.

Lebih penting ialah:

• umur semasa
• keadaan kesihatan semasa
• bila dos terakhir diterima
• sama ada seseorang imunokompromi
• sejarah jangkitan terkini

Sebagai contoh, seorang warga emas yang menerima beberapa dos vaksin ketika pandemik tetapi dos terakhirnya sudah lama mungkin masih mendapat manfaat daripada vaksinasi berkala.

Sebaliknya, seseorang yang muda dan sihat mungkin tidak mempunyai jadual yang sama.

Adakah Vaksin Masih Berkesan Terhadap Varian Baharu?

SARS-CoV-2 terus berubah. Sebab itu komposisi vaksin juga boleh dikemas kini.

Pada Mei 2026, kumpulan penasihat WHO mengenai komposisi vaksin COVID-19 mencadangkan LP.8.1 sebagai antigen vaksin yang disyorkan ketika itu. WHO bagaimanapun menekankan bahawa vaksinasi tidak perlu ditangguhkan semata-mata untuk menunggu formulasi paling baharu jika vaksin yang sesuai sudah tersedia.

Perkara ini mungkin berubah lagi pada masa hadapan.

Itulah sebabnya nama varian tertentu tidak sepatutnya menjadi faktor utama bagi orang awam ketika menentukan sama ada mereka memerlukan vaksin.

Lebih penting ialah menggunakan vaksin yang telah diluluskan dan disyorkan oleh pihak berkuasa kesihatan.

Apakah Jenis Vaksin COVID-19 Yang Digunakan?

Teknologi vaksin COVID-19 telah berkembang sejak awal pandemik.

Antara platform yang masih digunakan di peringkat antarabangsa termasuk:

Vaksin mRNA

Vaksin mRNA memberikan arahan sementara kepada sel supaya menghasilkan antigen tertentu yang kemudiannya mencetuskan tindak balas imun.

mRNA tidak mengubah DNA seseorang.

Vaksin subunit protein

Vaksin jenis ini menggunakan komponen protein tertentu daripada virus untuk melatih sistem imun mengenalinya.

WHO menyatakan vaksin yang disesuaikan dengan varian semasa daripada platform mRNA atau protein boleh digunakan bergantung pada umur, kelulusan dan ketersediaan.

Jenis atau jenama vaksin yang tersedia di Malaysia boleh berubah mengikut bekalan dan keputusan pihak berkuasa.

Bolehkah Vaksin COVID-19 Diambil Bersama Vaksin Lain?

Dalam banyak keadaan, vaksin COVID-19 boleh diberikan bersama vaksin lain seperti vaksin influenza apabila sesuai.

Ini boleh menjadi praktikal terutama bagi warga emas atau individu berisiko tinggi yang mungkin memerlukan beberapa vaksin berkala.

Walau bagaimanapun, jenis vaksin, umur, penyakit sedia ada dan sejarah alahan perlu dipertimbangkan.

Jika anda mempunyai keadaan kesihatan kompleks, berbincang dengan doktor atau ahli farmasi sebelum menerima beberapa vaksin serentak.

Apakah Kesan Sampingan Vaksin COVID-19?

Kesan sampingan yang biasa termasuk:

• sakit atau bengkak ringan di tempat suntikan
• keletihan
• sakit kepala
• sakit otot
• menggigil
• demam ringan

Kebanyakannya bersifat ringan atau sederhana dan pulih dalam beberapa hari.

WHO menyatakan lebih lima tahun data keselamatan daripada ujian klinikal, pemantauan selepas pemasaran dan badan pengawal selia menunjukkan profil keselamatan vaksin COVID-19 secara keseluruhannya adalah baik. Lebih 13 bilion dos telah diberikan di seluruh dunia, manakala kejadian buruk yang serius kekal sangat jarang.

Bagaimana dengan Kesan Sampingan Serius?

Tiada vaksin atau ubat yang bebas daripada risiko sepenuhnya.

Beberapa kesan sampingan yang jarang berlaku telah dikenal pasti selepas jenis vaksin COVID-19 tertentu.

Contohnya, miokarditis dan perikarditis pernah dilaporkan secara sangat jarang selepas sesetengah vaksin mRNA, terutama dalam kumpulan tertentu. WHO turut menyatakan keadaan ini lebih berkemungkinan berlaku akibat jangkitan COVID-19 berbanding selepas vaksinasi.

Satu perkara penting ialah:

Kejadian kesihatan yang berlaku selepas vaksin tidak semestinya disebabkan oleh vaksin.

Penilaian saintifik diperlukan untuk menentukan sama ada terdapat hubungan sebenar.

Dapatkan rawatan segera jika selepas vaksin anda mengalami:

• kesukaran bernafas yang teruk
• bengkak pada muka, bibir atau tekak
• sakit dada yang berterusan
• pitam atau kehilangan kesedaran
• degupan jantung luar biasa bersama sakit dada atau sesak nafas
• gejala serius yang semakin teruk

Siapa Yang Perlu Berbincang dengan Doktor Sebelum Vaksinasi?

Dapatkan nasihat doktor jika anda:

• pernah mengalami reaksi alahan serius selepas vaksin
• mempunyai sistem imun yang sangat lemah
• menjalani kemoterapi atau rawatan imunosupresif
• penerima transplantasi organ
• mempunyai penyakit kronik yang kompleks
• pernah mengalami komplikasi serius selepas vaksin terdahulu
• sedang mengalami penyakit akut atau demam tinggi
• tidak pasti vaksin mana yang sesuai

Penilaian individu lebih penting daripada sekadar menghitung jumlah dos yang pernah diterima.

Mitos dan Fakta Tentang Vaksin COVID-19

Mitos: “Saya sudah pernah kena COVID-19, jadi vaksin langsung tidak berguna.”

Fakta: Jangkitan memang memberikan imuniti tertentu, tetapi perlindungan boleh berkurang. Individu berisiko tinggi masih boleh mendapat manfaat daripada vaksinasi.

Mitos: “Kalau sudah divaksin, saya tidak akan kena COVID-19.”

Fakta: Vaksin tidak memberikan perlindungan 100% daripada jangkitan. Peranan utamanya ialah mengurangkan risiko penyakit teruk, komplikasi dan kematian.

Mitos: “Semua orang mesti mengambil booster setiap enam bulan.”

Fakta: Tidak. Kekerapan vaksin bergantung pada risiko seseorang dan garis panduan semasa.

Mitos: “Lebih banyak dos mesti lebih baik.”

Fakta: Tidak semestinya. Vaksin perlu diberikan berdasarkan bukti, tahap risiko dan jadual yang disyorkan.

Mitos: “COVID-19 sudah tamat, jadi vaksin langsung tidak diperlukan.”

Fakta: Fasa kecemasan pandemik memang sudah berakhir, tetapi SARS-CoV-2 masih beredar dan masih boleh menyebabkan penyakit serius terutama dalam kumpulan berisiko tinggi.

Bagaimana Menentukan Sama Ada Anda Memerlukan Dos Sekarang?

Sebelum membuat keputusan, tanyakan soalan berikut:

1. Berapa umur saya?
2. Adakah saya mempunyai penyakit kronik?
3. Adakah sistem imun saya lemah?
4. Bilakah dos terakhir saya?
5. Adakah saya baru-baru ini mendapat COVID-19?
6. Adakah saya tinggal di pusat penjagaan atau bersama individu berisiko tinggi?
7. Adakah saya bekerja dalam sektor kesihatan atau penjagaan?
8. Adakah saya sedang hamil?
9. Apakah saranan KKM terkini untuk kumpulan saya?

Jika beberapa faktor risiko hadir serentak, berbincang dengan doktor mengenai keperluan vaksinasi adalah langkah yang munasabah.

Bagaimana Mendapatkan Vaksin COVID-19 di Malaysia?

Program dan lokasi pemberian vaksin boleh berubah.

Oleh itu, jangan bergantung kepada poster atau jadual lama daripada era awal Program Imunisasi COVID-19 Kebangsaan.

Portal COVID-19 KKM masih mempunyai beberapa halaman dos penggalak yang berasal daripada 2021 dan 2022. Maklumat lama ini berguna sebagai rekod tetapi tidak semestinya mencerminkan jadual vaksin semasa.

Untuk maklumat terkini:

• semak saluran rasmi Kementerian Kesihatan Malaysia
• semak MySejahtera jika fungsi berkaitan vaksin tersedia
• hubungi klinik kesihatan
• tanya fasiliti kesihatan swasta yang menawarkan vaksin
• berbincang dengan doktor jika anda berada dalam kumpulan berisiko tinggi

KKMNOW masih melaporkan data vaksinasi COVID-19 Malaysia, menunjukkan vaksinasi masih berlaku walaupun pada kadar yang jauh lebih rendah berbanding era pandemik.

Kesimpulan

Vaksin COVID-19 masih mempunyai peranan penting, tetapi strategi penggunaannya sudah berubah.

Hari ini, fokus utama bukan lagi memastikan setiap orang mengambil dos tambahan pada jadual yang sama.

Sebaliknya, keutamaan diberikan kepada mereka yang paling berisiko mendapat COVID-19 yang teruk seperti:

• warga emas
• individu dengan penyakit kronik tertentu
• individu imunokompromi
• penghuni pusat jagaan
• sesetengah ibu hamil
• petugas kesihatan atau penjaga individu berisiko tinggi

WHO pada 2026 mencadangkan vaksinasi berkala sekurang-kurangnya sekali setahun untuk kumpulan tertentu dan, bagi mereka yang mempunyai risiko tertinggi, dua dos sekitar enam bulan antara satu sama lain boleh dipertimbangkan. Namun, jadual ini perlu disesuaikan dengan dasar vaksinasi setiap negara.

Jika anda tidak pasti sama ada sudah tiba masanya untuk mengambil dos ulangan, semak rekod vaksinasi anda dan bincangkan faktor risiko dengan doktor atau fasiliti kesihatan.

Soalan Lazim Tentang Vaksin COVID-19