Penyakit Yang Biasa Dihidapi Oleh Ibu Mengandung: Punca, Tanda Bahaya Dan Cara Mencegah Komplikasi

Kehamilan ialah fasa yang sangat penting dalam hidup seorang wanita. Dalam tempoh ini, tubuh ibu berubah dengan banyak. Hormon berubah, jumlah darah meningkat, rahim membesar, sistem imun menyesuaikan diri, dan keperluan nutrisi juga bertambah. Sebab itu, ada ibu mengandung yang berasa sihat sepanjang kehamilan, tetapi ada juga yang mengalami pelbagai masalah seperti loya, muntah, pedih ulu hati, sembelit, sakit belakang, anemia, kencing kotor atau tekanan darah tinggi.

Perkara penting yang ibu perlu faham ialah tidak semua simptom semasa hamil bermaksud sesuatu yang bahaya. Ada gejala yang memang biasa berlaku kerana perubahan tubuh. Namun, ada juga keadaan yang boleh menjadi serius jika lambat dikesan, contohnya praeklampsia, diabetes semasa hamil, jangkitan saluran kencing yang merebak ke buah pinggang, atau anemia yang teruk.

Sebab itulah pemeriksaan antenatal sangat penting. WHO menyatakan penjagaan antenatal merangkumi pemantauan kesihatan ibu dan janin, intervensi pemakanan, pencegahan penyakit dan pengesanan awal komplikasi semasa hamil. Pemeriksaan berkala bukan sekadar untuk “tengok baby”, tetapi untuk memastikan tekanan darah, air kencing, paras darah, berat badan dan perkembangan kandungan berada dalam keadaan yang selamat.

Artikel ini menerangkan penyakit dan masalah kesihatan yang biasa dihidapi oleh ibu mengandung, tanda yang perlu diberi perhatian, serta bila ibu perlu mendapatkan rawatan segera.

Kenapa Ibu Mengandung Mudah Mengalami Masalah Kesihatan?

Semasa hamil, badan ibu bekerja lebih kuat daripada biasa. Jantung mengepam lebih banyak darah. Buah pinggang menapis lebih banyak cecair. Rahim yang semakin membesar pula memberi tekanan kepada pundi kencing, usus, saluran darah dan otot belakang.

Selain itu, perubahan hormon boleh menyebabkan injap antara perut dan esofagus menjadi lebih longgar, lalu menyebabkan pedih ulu hati. Hormon juga boleh memperlahankan pergerakan usus, menyebabkan sembelit. Sistem imun pula berubah supaya tubuh ibu dapat menerima kehadiran bayi, tetapi perubahan ini boleh membuatkan sesetengah jangkitan lebih mudah berlaku atau menjadi lebih serius.

Dalam kata mudah, kehamilan bukan penyakit. Tetapi kehamilan ialah keadaan fisiologi yang meningkatkan beban kepada tubuh. Jika ibu mempunyai masalah kesihatan sedia ada seperti obesiti, tekanan darah tinggi, diabetes, penyakit buah pinggang, anemia atau penyakit autoimun, risiko komplikasi semasa hamil boleh menjadi lebih tinggi.

1. Anemia Semasa Hamil

Anemia ialah keadaan apabila tubuh tidak mempunyai sel darah merah atau hemoglobin yang mencukupi untuk membawa oksigen ke seluruh badan. Dalam kalangan ibu mengandung, anemia paling kerap dikaitkan dengan kekurangan zat besi.

Semasa hamil, jumlah darah ibu meningkat untuk menyokong pertumbuhan bayi. Ini menyebabkan keperluan zat besi juga meningkat. Jika pengambilan zat besi tidak mencukupi, atau ibu mengalami muntah teruk, jarak kehamilan terlalu rapat, pemakanan tidak seimbang atau kehilangan darah, anemia boleh berlaku.

Antara tanda anemia semasa hamil ialah:

• Cepat letih
• Pucat
• Pening
• Lemah badan
• Sesak nafas ketika melakukan aktiviti ringan
• Jantung berdebar
• Sukar fokus

Anemia tidak patut dianggap perkara kecil. Jika teruk, ia boleh menyebabkan ibu terlalu lemah, meningkatkan risiko komplikasi ketika bersalin, dan dikaitkan dengan risiko bayi kurang berat lahir atau kelahiran pramatang. WHO menyatakan saringan antenatal penting untuk mengesan masalah pemakanan berkaitan kehamilan, termasuk anemia dan hiperglisemia.

Cara mengurangkan risiko anemia termasuk mengambil makanan kaya zat besi seperti daging, ayam, ikan, telur, kekacang dan sayur hijau. Ibu juga biasanya diberi suplemen zat besi mengikut nasihat klinik. Jangan berhenti mengambil suplemen hanya kerana najis menjadi gelap atau mengalami sembelit ringan. Sebaliknya, berbincang dengan doktor atau jururawat untuk cara mengurangkan kesan sampingan.

2. Diabetes Semasa Hamil GDM

Diabetes semasa hamil, atau gestational diabetes mellitus GDM, berlaku apabila paras gula darah menjadi tinggi semasa kehamilan. Ada ibu yang tidak pernah mempunyai diabetes sebelum ini, tetapi mengalami gula darah tinggi ketika hamil kerana perubahan hormon menyebabkan tubuh kurang sensitif terhadap insulin.

Masalah utama GDM ialah ia selalunya tidak memberi simptom yang jelas. Ada ibu berasa sihat, tetapi bacaan gula sebenarnya tinggi. Sebab itu ujian saringan gula semasa hamil sangat penting, terutama bagi ibu yang mempunyai faktor risiko.

Faktor risiko GDM termasuk:

• Berat badan berlebihan
• Sejarah keluarga diabetes
• Pernah mengalami GDM dalam kehamilan terdahulu
• Pernah melahirkan bayi besar
• Usia ibu lebih meningkat
• Sindrom ovari polisistik atau masalah metabolik
• Gula dalam air kencing semasa pemeriksaan

Jika tidak dikawal, GDM boleh meningkatkan risiko bayi besar, kelahiran melalui pembedahan caesarean, gula darah rendah pada bayi selepas lahir, komplikasi bersalin dan risiko ibu mendapat diabetes jenis 2 pada masa depan. CDC menyenaraikan diabetes semasa hamil sebagai antara komplikasi kehamilan yang boleh memberi kesan kepada ibu dan bayi.

Pengurusan GDM biasanya melibatkan kawalan pemakanan, pemantauan gula darah, aktiviti fizikal yang sesuai dan ubat atau insulin jika diperlukan. Ibu tidak patut mengurangkan makan secara ekstrem kerana bayi masih memerlukan nutrisi. Fokus utama ialah memilih karbohidrat yang lebih baik, mengawal saiz hidangan dan mengelakkan minuman manis.

3. Tekanan Darah Tinggi Dan Praeklampsia

Tekanan darah tinggi semasa hamil perlu dipandang serius. Ia boleh berlaku dalam beberapa bentuk, termasuk tekanan darah tinggi yang sudah wujud sebelum hamil, tekanan darah tinggi yang muncul semasa hamil, dan praeklampsia.

Praeklampsia ialah keadaan tekanan darah tinggi semasa hamil yang boleh melibatkan organ lain seperti buah pinggang, hati, otak dan sistem pembekuan darah. Ia biasanya berlaku selepas 20 minggu kehamilan. Keadaan ini boleh menjadi berbahaya kepada ibu dan bayi jika tidak dikesan dan dirawat.

Tanda amaran tekanan darah tinggi atau praeklampsia termasuk:

• Sakit kepala kuat
• Penglihatan kabur atau nampak silau
• Bengkak muka atau tangan secara mendadak
• Sakit bahagian atas perut
• Loya atau muntah yang luar biasa
• Sesak nafas
• Rasa sangat tidak sihat
• Bacaan tekanan darah tinggi semasa pemeriksaan

NHS Inform menyenaraikan tanda seperti sakit kepala teruk, masalah penglihatan, bengkak teruk pada tangan, kaki atau muka, sakit di bahagian atas abdomen, sakit dada, masalah pernafasan dan perubahan pergerakan bayi sebagai keadaan yang memerlukan bantuan perubatan ketika hamil.

Bahaya utama praeklampsia ialah ia boleh berkembang dengan cepat. Dalam kes serius, ia boleh menyebabkan sawan eklampsia, masalah organ, gangguan tumbesaran bayi atau kelahiran pramatang. Sebab itu setiap pemeriksaan antenatal biasanya melibatkan bacaan tekanan darah dan ujian air kencing.

4. Jangkitan Saluran Kencing UTI

Jangkitan saluran kencing atau UTI juga biasa berlaku semasa hamil. Ia berlaku apabila bakteria menjangkiti saluran kencing, termasuk pundi kencing. Semasa hamil, perubahan hormon dan tekanan rahim boleh menyebabkan aliran air kencing menjadi lebih perlahan, lalu memudahkan bakteria membiak.

Tanda UTI termasuk:

• Pedih atau sakit ketika kencing
• Kerap rasa hendak kencing
• Air kencing keruh atau berbau kuat
• Sakit bawah perut
• Demam
• Sakit pinggang atau belakang, terutama jika jangkitan naik ke buah pinggang

UTI tidak boleh dipandang ringan ketika hamil. ACOG menyatakan UTI berlaku dalam kehamilan dan dikaitkan dengan risiko seperti kelahiran pramatang dan bayi kurang berat lahir. Jika jangkitan merebak ke buah pinggang, ibu boleh mengalami demam tinggi, menggigil, sakit pinggang dan menjadi sangat tidak sihat.

Rawatan biasanya melibatkan antibiotik yang sesuai dan selamat untuk kehamilan. Ibu tidak patut membeli antibiotik sendiri atau berhenti ubat awal hanya kerana simptom sudah berkurang. Habiskan rawatan mengikut arahan doktor.

5. Alahan Mengandung Teruk Hyperemesis Gravidarum

Loya dan muntah ringan pada awal kehamilan adalah perkara biasa. Namun, jika muntah terlalu teruk sehingga ibu tidak boleh makan atau minum, berat badan turun, kencing menjadi sangat sedikit atau badan terlalu lemah, ia mungkin hyperemesis gravidarum.

Keadaan ini lebih serius daripada morning sickness biasa. Ibu boleh mengalami dehidrasi, kekurangan garam mineral, kekurangan nutrisi dan kadang-kadang memerlukan rawatan di hospital.

Tanda bahaya muntah semasa hamil termasuk:

• Tidak boleh minum air
• Muntah berulang kali sepanjang hari
• Berat badan menurun
• Kencing sedikit atau berwarna sangat pekat
• Pening apabila berdiri
• Rasa hampir pengsan
• Lemah melampau

Kesilapan biasa ialah menganggap semua muntah semasa hamil sebagai normal. Muntah ringan mungkin biasa, tetapi muntah yang menyebabkan ibu tidak mampu minum air bukan perkara biasa. Rawatan awal boleh mengelakkan dehidrasi dan komplikasi.

6. Pedih Ulu Hati Dan Refluks Asid

Pedih ulu hati sangat biasa berlaku semasa hamil, terutama apabila kandungan semakin membesar. NHS menerangkan bahawa indigestion, heartburn atau acid reflux semasa hamil boleh berlaku akibat perubahan hormon dan bayi yang semakin membesar menekan perut.

Tanda pedih ulu hati termasuk rasa panas di dada, rasa masam naik ke tekak, sendawa, loya selepas makan dan rasa tidak selesa apabila baring.

Cara mengurangkan pedih ulu hati:

• Makan dalam kuantiti kecil tetapi lebih kerap
• Elakkan makanan terlalu pedas, berminyak atau masam
• Jangan terus baring selepas makan
• Elakkan makan terlalu lewat sebelum tidur
• Tinggikan sedikit bahagian kepala ketika tidur
• Minum air secukupnya, tetapi elakkan minum terlalu banyak ketika makan besar

Jika simptom kerap berlaku atau mengganggu tidur, dapatkan nasihat doktor. Ada ubat yang boleh digunakan semasa hamil, tetapi pemilihan ubat perlu dibuat dengan nasihat profesional kesihatan.

7. Sembelit Dan Buasir

Sembelit berlaku apabila ibu sukar membuang air besar, najis menjadi keras atau perlu meneran. Ia biasa berlaku kerana hormon kehamilan memperlahankan pergerakan usus. Suplemen zat besi juga boleh menyebabkan sembelit pada sesetengah ibu.

Buasir pula berlaku apabila saluran darah di kawasan dubur membengkak. Ia boleh menyebabkan sakit, gatal, rasa tidak selesa, benjolan di dubur atau darah merah terang selepas membuang air besar.

Cara mengurangkan sembelit dan buasir:

• Minum air secukupnya
• Makan makanan tinggi serat seperti buah, sayur dan bijirin penuh
• Bergerak aktif mengikut kemampuan
• Jangan tahan keinginan membuang air besar
• Elakkan meneran terlalu kuat
• Berbincang dengan doktor jika memerlukan pelembut najis

Jangan ambil julap secara sembarangan semasa hamil. Tidak semua produk sesuai untuk ibu mengandung.

8. Sakit Belakang Dan Sakit Pinggang

Sakit belakang adalah antara masalah paling biasa semasa hamil. Apabila kandungan membesar, pusat graviti badan berubah. Berat badan bertambah, ligamen menjadi lebih longgar, dan otot belakang bekerja lebih kuat untuk menampung perubahan postur.

NHS menyenaraikan sakit belakang sebagai antara masalah kesihatan biasa dalam kehamilan. Walaupun lazimnya tidak berbahaya, sakit yang terlalu kuat atau disertai simptom lain perlu diperiksa.

Cara mengurangkan sakit belakang:

• Gunakan kasut yang selesa
• Elakkan mengangkat barang berat
• Bengkokkan lutut ketika mengambil barang dari lantai
• Tidur mengiring dengan bantal di antara lutut
• Lakukan regangan ringan yang sesuai
• Elakkan berdiri terlalu lama
• Dapatkan nasihat fisioterapi jika sakit berterusan

Segera dapatkan pemeriksaan jika sakit belakang disertai demam, sakit ketika kencing, pendarahan, kebas kaki, lemah kaki atau sakit perut kuat.

9. Keputihan Dan Jangkitan Faraj

Keputihan boleh berlaku semasa hamil dan tidak semestinya tanda penyakit. Keputihan normal biasanya berwarna putih susu atau jernih, tidak berbau busuk dan tidak menyebabkan gatal atau pedih.

Namun, ibu perlu mendapatkan pemeriksaan jika keputihan:

• Berbau busuk
• Berwarna kuning, hijau atau kelabu
• Disertai gatal
• Menyebabkan pedih atau sakit
• Disertai sakit ketika kencing
• Disertai pendarahan
• Keluar seperti air yang banyak dan berterusan

Jangkitan faraj perlu dirawat mengikut punca. Ada yang disebabkan kulat, ada yang disebabkan bakteria, dan ada yang berkait dengan jangkitan kelamin. Rawatan sendiri tanpa pemeriksaan boleh menyebabkan masalah tidak selesai atau rawatan tidak sesuai.

10. Demam, Selsema Dan Jangkitan Virus

Ibu mengandung masih boleh mendapat demam, batuk, selsema, influenza atau jangkitan virus lain. Kebanyakan jangkitan ringan boleh pulih dengan rehat, air yang cukup dan rawatan sokongan. Namun, demam tinggi atau gejala yang semakin teruk perlu dinilai.

Ibu hamil perlu lebih berhati-hati jika mengalami:

• Demam tinggi
• Sesak nafas
• Sakit dada
• Tidak boleh makan atau minum
• Lemah teruk
• Kurang pergerakan bayi
• Batuk teruk berpanjangan
• Dehidrasi

Jangan mengambil ubat selsema, ubat batuk atau ubat tahan sakit secara sembarangan. Sesetengah ubat tidak sesuai untuk usia kandungan tertentu atau keadaan kesihatan tertentu.

11. Bengkak Kaki Semasa Hamil

Bengkak ringan pada kaki dan buku lali boleh berlaku semasa hamil, terutama pada trimester akhir. Ia biasanya lebih ketara selepas berdiri lama atau pada hujung hari.

Namun, bengkak tidak boleh terus dianggap normal. Bengkak muka atau tangan secara tiba-tiba, bengkak yang sangat teruk, sakit kepala kuat atau penglihatan kabur boleh menjadi tanda praeklampsia. Bengkak sebelah kaki sahaja bersama sakit betis pula boleh menandakan masalah darah beku.

Dapatkan pemeriksaan segera jika:

• Bengkak berlaku secara tiba-tiba
• Bengkak muka atau tangan
• Sakit kepala kuat
• Penglihatan kabur
• Sakit dada atau sesak nafas
• Sakit betis sebelah kaki
• Kaki merah, panas atau sangat sakit

12. Masalah Kesihatan Mental Semasa Hamil

Kesihatan mental ibu hamil sama penting dengan kesihatan fizikal. Ada ibu mengalami kebimbangan, kemurungan, serangan panik, tekanan emosi atau gangguan tidur semasa hamil.

Tanda yang perlu diberi perhatian termasuk:

• Sedih berpanjangan
• Hilang minat terhadap aktiviti harian
• Rasa tidak berguna
• Rasa bersalah melampau
• Risau berlebihan tentang bayi
• Sukar tidur walaupun letih
• Menangis tanpa sebab jelas
• Fikiran mencederakan diri sendiri

CDC menyatakan komplikasi kehamilan boleh merangkumi keadaan fizikal dan mental yang memberi kesan kepada ibu, bayi atau kedua-duanya.

Ibu tidak perlu malu mendapatkan bantuan. Kemurungan dan kebimbangan semasa hamil bukan tanda lemah iman, manja atau tidak bersyukur. Ia adalah isu kesihatan yang boleh dirawat.

13. Penyakit Kulit Dan Gatal Semasa Hamil

Perubahan kulit semasa hamil juga biasa berlaku. Ada ibu mengalami jerawat, kulit lebih gelap pada bahagian tertentu, stretch marks, kulit kering atau gatal ringan.

Namun, gatal yang sangat teruk, terutama pada tapak tangan dan tapak kaki, tidak patut diabaikan. Jika gatal berlaku bersama mata kuning, kulit kuning, air kencing gelap atau najis pucat, ibu perlu mendapatkan pemeriksaan. Ini mungkin berkait dengan masalah hati tertentu semasa hamil.

Ruam bernanah, demam bersama ruam, lepuh atau sakit kulit yang teruk juga perlu dinilai oleh doktor.

Tanda Bahaya Semasa Hamil Yang Perlu Segera Diperiksa

Ibu mengandung perlu mendapatkan rawatan segera jika mengalami:

• Pendarahan faraj
• Air ketuban keluar awal
• Sakit perut kuat
• Sakit kepala kuat
• Penglihatan kabur
• Bengkak muka atau tangan secara tiba-tiba
• Demam tinggi
• Muntah berterusan
• Kurang atau tiada pergerakan bayi
• Sesak nafas
• Sakit dada
• Sawan
• Sakit ketika kencing bersama demam atau sakit pinggang
• Rasa sangat tidak sihat tanpa sebab jelas

Prinsip mudah: jika simptom terasa luar biasa, semakin teruk, atau membuatkan ibu risau, jangan tunggu. Dapatkan pemeriksaan.

Cara Mengurangkan Risiko Penyakit Semasa Mengandung

Tidak semua penyakit semasa hamil boleh dicegah sepenuhnya. Namun, risiko komplikasi boleh dikurangkan dengan langkah yang konsisten.

Pertama, daftar kehamilan awal dan ikut jadual pemeriksaan antenatal. Pemeriksaan berkala membolehkan klinik memantau tekanan darah, air kencing, berat badan, paras darah dan tumbesaran bayi.

Kedua, jaga pemakanan. Ibu tidak perlu “makan untuk dua orang” secara berlebihan. Yang lebih penting ialah makan seimbang, cukup protein, zat besi, folat, kalsium, serat dan air. Kurangkan minuman manis serta makanan tinggi gula, terutama jika berisiko diabetes semasa hamil.

Ketiga, kekal aktif jika tiada larangan doktor. Aktiviti ringan seperti berjalan kaki boleh membantu peredaran darah, mood, tidur, sembelit dan kawalan berat badan. Namun, ibu yang mempunyai risiko tertentu perlu mendapatkan nasihat doktor sebelum bersenam.

Keempat, elakkan rokok, alkohol, ubat tidak terkawal dan produk herba yang tidak diketahui keselamatannya. “Semula jadi” tidak semestinya selamat untuk kehamilan.

Kelima, kenal pasti tanda bahaya. Ramai ibu lambat mendapatkan rawatan kerana menganggap semua simptom adalah normal semasa hamil. Sikap ini boleh berbahaya.

Kesimpulan

Penyakit dan masalah kesihatan semasa hamil memang biasa berlaku, tetapi tidak semuanya boleh dianggap ringan. Antara keadaan yang kerap dialami ialah anemia, diabetes semasa hamil, tekanan darah tinggi, jangkitan saluran kencing, muntah teruk, pedih ulu hati, sembelit, buasir, sakit belakang, keputihan, demam, bengkak kaki dan masalah emosi.

Kunci utama ialah pemeriksaan antenatal yang konsisten, pemakanan seimbang, pemantauan simptom dan tindakan cepat apabila muncul tanda bahaya. Ibu mengandung tidak perlu panik dengan setiap perubahan tubuh, tetapi juga tidak boleh terlalu mengambil mudah simptom yang serius.

Kehamilan yang selamat bukan bermaksud tiada langsung masalah. Kehamilan yang selamat ialah kehamilan yang dipantau dengan baik, komplikasi dikesan awal, dan ibu mendapat rawatan yang betul pada masa yang tepat.

FAQ: Penyakit Biasa Dialami Ibu Mengandung