10 Penyakit Yang Biasa Dihadapi Lelaki dan Cara Mencegahnya

Kesihatan lelaki bukan sekadar berkaitan masalah prostat atau fungsi seksual. Penyakit jantung, tekanan darah tinggi, diabetes, kolesterol tinggi, kanser dan masalah kesihatan mental juga perlu diberi perhatian kerana sebahagiannya boleh berkembang selama bertahun-tahun tanpa menyebabkan simptom yang jelas.

Di Malaysia, National Health and Morbidity Survey (NHMS) 2023 mendapati sekitar 29.2% orang dewasa mempunyai hipertensi, 15.6% mempunyai diabetes dan 33.3% mempunyai hiperkolesterolemia. Sebahagian daripada mereka pula tidak mengetahui bahawa mereka mempunyai keadaan tersebut.

Ini menunjukkan mengapa menunggu sehingga badan mula terasa sakit bukanlah strategi kesihatan yang baik.

Senarai berikut bukan bermaksud semua penyakit ini hanya berlaku kepada lelaki. Sebaliknya, ia merangkumi beberapa masalah kesihatan yang lazim atau penting dalam penjagaan kesihatan lelaki.

1. Penyakit Jantung

Penyakit jantung merangkumi beberapa keadaan yang menjejaskan jantung dan salur darah. Salah satu yang paling penting ialah penyakit arteri koronari, iaitu apabila salur darah yang membawa darah ke otot jantung menjadi sempit akibat pembentukan plak.

Penyakit kardiovaskular kekal antara punca utama kematian di seluruh dunia. Faktor risiko utama termasuk merokok, pemakanan tidak sihat, kurang aktiviti fizikal, pengambilan alkohol yang memudaratkan, tekanan darah tinggi, gula darah tinggi dan paras lipid darah yang tidak sihat.

Tanda yang perlu diberi perhatian

Simptom serangan jantung boleh termasuk:

• sakit, tekanan atau rasa berat pada dada
• sesak nafas
• berpeluh secara tiba-tiba
• loya atau pening
• sakit yang menjalar ke lengan, bahu, rahang atau belakang

Tidak semua serangan jantung mempunyai simptom yang sama.

Bagaimana mengurangkan risiko?

Antara langkah yang penting ialah:

1. Berhenti merokok.
2. Kekalkan tekanan darah pada paras yang disasarkan oleh doktor.
3. Kawal gula dan kolesterol.
4. Kekalkan berat badan yang sesuai.
5. Aktif secara fizikal.
6. Pilih makanan yang lebih banyak sayur, buah, kekacang dan bijirin penuh.
7. Ambil ubat yang diberikan doktor secara konsisten jika anda sudah mempunyai penyakit tertentu.

Sakit dada yang baru berlaku, kuat atau disertai sesak nafas perlu dinilai segera.

2. Tekanan Darah Tinggi

Hipertensi atau tekanan darah tinggi sering digelar masalah kesihatan yang “senyap” kerana kebanyakan orang tidak mengalami simptom.

Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia atau WHO, satu-satunya cara untuk mengetahui sama ada tekanan darah seseorang tinggi ialah dengan mengukurnya. Hipertensi yang tidak dikawal boleh meningkatkan risiko penyakit jantung, strok dan kerosakan buah pinggang.

Siapa yang lebih berisiko?

Risiko boleh meningkat dengan:

• usia
• sejarah keluarga
• berat badan berlebihan atau obesiti
• kurang aktiviti fizikal
• pengambilan garam yang tinggi
• merokok
• pengambilan alkohol berlebihan
• diabetes atau penyakit buah pinggang

Cara mengurangkan risiko

Kurangkan makanan tinggi garam, lebihkan makanan segar, kekalkan aktiviti fizikal dan berhenti merokok.

Jika anda telah diberi ubat hipertensi, jangan berhenti mengambilnya hanya kerana tekanan darah kembali normal. Bacaan yang baik mungkin menunjukkan bahawa rawatan sedang berkesan.

Pemeriksaan tekanan darah patut menjadi sebahagian daripada pemeriksaan kesihatan rutin.

3. Diabetes Jenis 2

Diabetes berlaku apabila paras glukosa dalam darah kekal terlalu tinggi. Dalam diabetes jenis 2, badan menjadi kurang responsif terhadap insulin dan lama kelamaan penghasilan insulin juga mungkin tidak mencukupi.

Diabetes yang tidak dikawal boleh merosakkan salur darah, saraf, buah pinggang dan organ lain.

Simptom yang mungkin berlaku

Sesetengah individu mengalami:

• kerap membuang air kecil
• cepat haus
• mudah lapar
• mudah letih
• penglihatan kabur
• luka lambat sembuh
• penurunan berat badan tanpa sebab

Namun, diabetes jenis 2 boleh wujud tanpa simptom yang jelas.

Bagaimana mengurangkan risiko?

Untuk individu yang berisiko tinggi, langkah seperti mengawal berat badan, aktif secara fizikal dan memperbaiki corak pemakanan boleh membantu mengurangkan risiko diabetes jenis 2.

Kurangkan minuman tinggi gula dan makanan ultra proses. Lebihkan air kosong, sayur, buah dalam jumlah yang sesuai, kekacang, bijirin penuh dan sumber protein yang lebih sihat.

Individu yang mempunyai berat badan berlebihan, sejarah keluarga diabetes, hipertensi atau faktor risiko metabolik lain patut berbincang dengan doktor mengenai pemeriksaan gula darah.

4. Kolesterol Tinggi

Kolesterol diperlukan oleh badan, tetapi paras kolesterol tertentu yang terlalu tinggi boleh meningkatkan risiko penyakit salur darah.

Kolesterol LDL sering dianggap sebagai salah satu komponen utama yang terlibat dalam pembentukan plak pada dinding arteri.

Masalahnya, kolesterol tinggi biasanya tidak menyebabkan simptom. Seseorang boleh kelihatan sihat tetapi mempunyai paras kolesterol yang meningkatkan risiko serangan jantung dan strok.

Cara mengawal kolesterol

Antara langkah yang boleh membantu ialah:

• kurangkan makanan tinggi lemak trans
• hadkan pengambilan lemak tepu
• lebihkan makanan tinggi serat
• aktif secara fizikal
• berhenti merokok
• kawal berat badan
• kawal diabetes dan tekanan darah

Sesetengah individu memerlukan ubat penurun kolesterol seperti statin berdasarkan tahap kolesterol dan keseluruhan risiko penyakit kardiovaskular.

Jangan menentukan keperluan ubat berdasarkan satu nombor kolesterol sahaja. Doktor biasanya akan menilai faktor risiko lain sebelum mencadangkan rawatan.

5. Kanser Prostat

Prostat ialah kelenjar yang merupakan sebahagian daripada sistem reproduktif lelaki. Risiko kanser prostat meningkat dengan usia, dan sejarah keluarga tertentu juga boleh meningkatkan risiko.

Kanser prostat pada peringkat awal selalunya tidak mempunyai simptom.

Jika simptom berlaku, ia boleh termasuk:

• aliran air kencing menjadi lemah
• kesukaran memulakan kencing
• kerap membuang air kecil
• darah dalam air kencing
• sakit tulang dalam penyakit yang telah merebak

Namun, simptom berkaitan kencing jauh lebih kerap disebabkan keadaan lain seperti pembesaran prostat benign dan bukan semestinya kanser.

Perlukah semua lelaki membuat ujian PSA?

Tidak semestinya.

Ujian prostate specific antigen atau PSA boleh membantu mengesan kemungkinan kanser prostat, tetapi ia juga boleh memberikan keputusan positif palsu atau mengesan kanser yang mungkin tidak akan menyebabkan masalah sepanjang hayat seseorang.

Penilaian MaHTAS Kementerian Kesihatan Malaysia tidak menyokong saringan populasi secara besar-besaran dengan PSA kerana risiko pengesanan dan rawatan berlebihan. Lelaki yang mempertimbangkan saringan perlu memahami manfaat serta risikonya dan berbincang dengan doktor.

Jika mempunyai sejarah keluarga kanser prostat, beritahu doktor kerana strategi penilaian mungkin berbeza.

6. Pembesaran Prostat Benign

Benign prostatic hyperplasia atau BPH ialah pembesaran prostat yang bukan disebabkan kanser.

Apabila prostat membesar, ia boleh menekan saluran kencing dan menyebabkan masalah ketika membuang air kecil.

Simptom BPH

Antara simptom biasa ialah:

• kerap membuang air kecil
• bangun beberapa kali pada waktu malam untuk kencing
• aliran air kencing lemah
• sukar memulakan kencing
• air kencing menitis selepas selesai
• rasa pundi kencing tidak kosong sepenuhnya

BPH bukan kanser dan BPH sendiri tidak meningkatkan risiko seseorang mendapat kanser prostat.

Bolehkah BPH dicegah?

Tiada kaedah terbukti yang boleh mencegah semua kes BPH. NIDDK menyatakan bahawa penyelidik belum menemui kaedah tertentu untuk mencegah masalah prostat secara umum.

Jadi, fokus utama ialah mengenali simptom dan mendapatkan pemeriksaan jika masalah kencing mula mengganggu kehidupan.

Jika seseorang langsung tidak dapat membuang air kecil, keadaan tersebut memerlukan penilaian segera.

7. Kanser Kolorektal

Kanser kolorektal melibatkan kolon atau rektum. Sesetengah kes bermula daripada polip yang berubah menjadi pra-kanser sebelum berkembang menjadi kanser.

Tanda amaran

Simptom boleh termasuk:

• darah dalam najis
• perubahan corak membuang air besar yang berterusan
• najis menjadi luar biasa kecil atau berubah bentuk
• sakit atau ketidakselesaan abdomen berpanjangan
• anemia
• kehilangan berat badan tanpa sebab

Gejala ini tidak semestinya bermaksud kanser, tetapi ia tidak patut diabaikan.

Bagaimana dengan saringan?

Dalam program Malaysia, KKM menyasarkan saringan oportunistik kanser kolorektal menggunakan immunochemical faecal occult blood test atau iFOBT untuk individu tanpa simptom berumur sekitar 50 hingga 75 tahun yang mempunyai risiko purata. Individu berisiko lebih tinggi mungkin memerlukan penilaian atau strategi saringan yang berbeza.

Garis panduan antarabangsa tertentu pula mencadangkan saringan bermula pada usia 45 tahun, menunjukkan bahawa umur permulaan boleh berbeza mengikut sistem kesihatan dan garis panduan.

Jika mempunyai sejarah keluarga kanser kolorektal, maklumkan kepada doktor.

8. Penyakit Hati Berlemak Berkaitan Disfungsi Metabolik

Istilah lama nonalcoholic fatty liver disease atau NAFLD kini semakin digantikan dengan istilah metabolic dysfunction associated steatotic liver disease atau MASLD.

MASLD merujuk kepada pengumpulan lemak dalam hati yang berkaitan dengan faktor risiko kardiometabolik seperti obesiti, diabetes jenis 2, tekanan darah tinggi dan masalah lipid.

Masalah ini boleh berlaku tanpa simptom.

Sesetengah individu mungkin mengalami:

• keletihan
• rasa tidak selesa pada bahagian kanan atas abdomen

Tetapi ramai mengetahuinya secara tidak sengaja selepas ujian darah atau pemeriksaan pengimejan dilakukan atas sebab lain.

Cara mengurangkan risiko

Langkah utama termasuk:

• menurunkan berat badan secara beransur-ansur jika berlebihan
• melakukan aktiviti fizikal
• mengawal diabetes
• mengawal tekanan darah dan lipid
• memperbaiki corak pemakanan
• mengelakkan pengambilan alkohol berlebihan

Jangan bergantung kepada produk “detoks hati” atau suplemen tanpa bukti. Sesetengah suplemen sendiri boleh menyebabkan kecederaan hati.

9. Disfungsi Ereksi

Disfungsi ereksi berlaku apabila seseorang berulang kali mengalami kesukaran mendapatkan atau mengekalkan ereksi yang mencukupi untuk hubungan seksual.

Ia bukan sekadar masalah seksual dan bukan bahagian normal yang mesti diterima apabila usia meningkat.

Disfungsi ereksi boleh berkaitan dengan:

• diabetes
• penyakit jantung dan salur darah
• tekanan darah tinggi
• obesiti
• masalah hormon
• penyakit saraf
• ubat tertentu
• kebimbangan atau tekanan psikologi
• merokok
• pengambilan alkohol berlebihan

NIDDK menyatakan bahawa disfungsi ereksi kadangkala boleh menjadi simptom kepada masalah kesihatan lain.

Jika masalah hanya berlaku sekali-sekala, ia tidak semestinya menunjukkan penyakit.

Namun, jika ia berlaku berulang kali atau berpanjangan, pemeriksaan doktor boleh membantu mengenal pasti punca.

Elakkan membeli ubat atau suplemen seksual yang tidak berdaftar kerana sesetengah produk mungkin mengandungi bahan ubat tersembunyi atau tidak selamat.

10. Masalah Kesihatan Mental

Kesihatan mental sama penting dengan kesihatan fizikal.

Kemurungan, kebimbangan, tekanan kronik, gangguan tidur dan masalah penggunaan alkohol atau bahan boleh berlaku kepada sesiapa sahaja termasuk lelaki.

Tanda masalah kesihatan mental tidak semestinya kelihatan sebagai kesedihan. Seseorang mungkin menunjukkan:

• kehilangan minat terhadap aktiviti biasa
• mudah marah
• gangguan tidur
• sukar menumpukan perhatian
• mengasingkan diri
• prestasi kerja merosot
• penggunaan alkohol semakin meningkat
• rasa tidak berguna atau putus asa

Masalah kesihatan mental boleh dirawat. Rawatan mungkin melibatkan kaunseling, psikoterapi, ubat atau gabungan beberapa pendekatan.

Di Malaysia, Talian HEAL 15555 KKM menyediakan sokongan bagi krisis kesihatan mental termasuk kemurungan, stres, keresahan, pemikiran bunuh diri dan tingkah laku mencederakan diri. Maklumat KKM mengenai perkhidmatan ini dikemas kini pada September 2026.

Jika seseorang berada dalam bahaya segera atau telah cuba mencederakan diri, hubungi 999 atau pergi terus ke jabatan kecemasan hospital.

Faktor Risiko Yang Banyak Penyakit Ini Berkongsi

Walaupun penyakit dalam senarai ini berbeza, beberapa faktor risiko muncul berulang kali.

1. Merokok

Tembakau merosakkan hampir semua organ utama dan meningkatkan risiko penyakit jantung, strok, penyakit paru-paru serta pelbagai jenis kanser. WHO menegaskan bahawa tiada tahap penggunaan tembakau yang dianggap selamat.

Berhenti merokok merupakan salah satu perubahan kesihatan yang paling penting bagi seorang perokok.

2. Kurang aktiviti fizikal

WHO mengesyorkan orang dewasa melakukan sekitar 150 hingga 300 minit aktiviti aerobik intensiti sederhana seminggu, atau aktiviti intensiti tinggi dalam jumlah yang setara, serta aktiviti menguatkan otot sekurang kurangnya dua hari seminggu.

Namun, jika anda langsung tidak aktif sekarang, tidak perlu menunggu sehingga mampu melakukan 150 minit.

Mulakan dengan berjalan 10 hingga 15 minit dan tingkatkan secara berperingkat.

3. Berat badan berlebihan

Berat badan berlebihan terutama pengumpulan lemak di bahagian abdomen berkait rapat dengan risiko diabetes jenis 2, hipertensi dan MASLD.

Fokus kepada kesihatan metabolik, bukan semata mata penampilan fizikal.

4. Corak pemakanan yang tidak sihat

Lebihkan:

• sayur
• buah
• bijirin penuh
• kekacang
• ikan
• sumber protein yang sesuai

Kurangkan:

• minuman tinggi gula
• makanan tinggi garam
• makanan ultra proses
• lemak trans
• pengambilan lemak tepu yang berlebihan

5. Tidur dan tekanan

Tidur yang tidak mencukupi dan tekanan kronik boleh menjejaskan kesihatan fizikal dan mental.

Jika masalah tidur berlaku hampir setiap malam, terutama jika disertai dengkuran kuat, tercekik ketika tidur atau mengantuk teruk pada waktu siang, berjumpalah dengan doktor untuk menilai kemungkinan masalah seperti apnea tidur.

Pemeriksaan Kesihatan Yang Lelaki Tidak Patut Abaikan

Tidak ada satu pakej pemeriksaan yang sesuai untuk semua lelaki.

Jenis pemeriksaan bergantung kepada umur, sejarah keluarga, gaya hidup, penyakit sedia ada dan faktor risiko.

Antara perkara yang boleh dibincangkan semasa pemeriksaan kesihatan ialah:

• tekanan darah
• gula darah
• profil lipid atau kolesterol
• berat badan dan ukur lilit pinggang
• kesihatan gigi
• pemeriksaan mata
• risiko penyakit jantung
• saringan kanser kolorektal
• risiko kanser prostat
• kesihatan mental

Saringan bukan bermaksud melakukan sebanyak mungkin ujian.

Ujian yang tidak sesuai boleh membawa kepada keputusan positif palsu, pemeriksaan lanjut yang tidak diperlukan dan kebimbangan.

Matlamat sebenar ialah memilih pemeriksaan yang mempunyai manfaat berdasarkan umur dan risiko individu.

Tanda Bahaya Yang Tidak Patut Ditunggu

Dapatkan rawatan segera jika berlaku:

• sakit dada yang kuat atau baru berlaku
• sesak nafas teruk
• muka senget atau kelemahan sebelah badan
• pertuturan tiba-tiba menjadi pelat
• pengsan tanpa sebab jelas
• pendarahan banyak melalui najis atau air kencing
• tidak dapat membuang air kecil
• sakit yang sangat teruk dan tiba-tiba
• pemikiran untuk mencederakan diri atau orang lain

Untuk simptom strok atau serangan jantung, setiap minit sangat penting.

Bila Perlu Jumpa Doktor Walaupun Rasa Sihat?

Jangan jadikan “saya rasa sihat” sebagai satu satunya ukuran kesihatan.

Pertimbangkan pemeriksaan berkala terutamanya jika anda:

• semakin berusia
• mempunyai berat badan berlebihan
• merokok
• kurang aktif
• mempunyai sejarah keluarga penyakit jantung, diabetes atau kanser tertentu
• pernah mendapat bacaan tekanan darah tinggi
• mempunyai gula atau kolesterol yang tinggi
• sudah bertahun tahun tidak melakukan pemeriksaan kesihatan

Pemeriksaan lebih awal tidak menjamin seseorang tidak akan mendapat penyakit, tetapi ia boleh membantu mengenal pasti risiko sebelum komplikasi berlaku.

Kesimpulan

Banyak penyakit yang biasa dihadapi lelaki berkongsi faktor risiko yang sama seperti merokok, kurang aktiviti fizikal, tekanan darah tinggi, diabetes, kolesterol tinggi dan berat badan berlebihan.

Tidak semua penyakit boleh dicegah sepenuhnya. Namun, risiko banyak penyakit boleh dikurangkan dan sebahagiannya boleh dikesan lebih awal melalui pemeriksaan yang sesuai.

Tiga perkara paling penting ialah:

1. Kenal pasti faktor risiko anda.
2. Jaga gaya hidup dan kawal penyakit sedia ada.
3. Jangan tunggu simptom menjadi teruk sebelum mendapatkan rawatan.

Menjaga kesihatan bukan sesuatu yang perlu bermula selepas usia 40 atau selepas mendapat penyakit. Lebih awal seseorang menjaga kesihatan, lebih banyak peluang untuk mengurangkan risiko masalah pada masa hadapan.

Soalan Lazim Penyakit Lelaki