Bawang Putih: Khasiat, Cara Pengambilan dan Kesan Sampingan

Bawang putih ialah antara bahan masakan yang paling biasa digunakan di Malaysia. Ia digunakan dalam nasi goreng, sup, sambal, masakan berkuah, perapan daging dan pelbagai hidangan tradisional. Selain memberikan aroma dan rasa yang kuat, bawang putih juga telah lama digunakan dalam pelbagai amalan perubatan tradisional.

Pada masa kini, bawang putih sering dipromosikan sebagai bahan semula jadi yang dikatakan boleh menurunkan kolesterol, mengawal tekanan darah, meningkatkan sistem imun, mencegah jangkitan dan merawat pelbagai penyakit kronik. Sebahagian dakwaan ini mempunyai sedikit sokongan daripada kajian manusia, tetapi kesannya lazimnya kecil dan tidak konsisten antara produk.

Perkara paling penting ialah membezakan penggunaan bawang putih dalam masakan daripada pengambilan ekstrak atau suplemen bawang putih pada dos yang lebih pekat.

Apa Itu Bawang Putih?

Bawang putih mempunyai nama saintifik Allium sativum. Ia tergolong dalam keluarga tumbuhan Allium yang turut merangkumi bawang merah, bawang besar, daun bawang dan kucai.

Bahagian yang biasa dimakan ialah bebawang yang terdiri daripada beberapa ulas. Bawang putih boleh digunakan dalam bentuk:

• segar;
• mentah;
• dimasak;
• dikeringkan;
• dijadikan serbuk;
• diproses sebagai minyak;
• dijadikan ekstrak;
• difermentasi menjadi bawang putih hitam;
• dipasarkan sebagai tablet atau kapsul.

Bawang putih kaya dengan sebatian organosulfur. Apabila ulas bawang putih dipotong, diketuk, dikunyah atau dihancurkan, enzim alliinase membantu menghasilkan allicin daripada sebatian alliin. Allicin kemudiannya terurai dengan cepat kepada beberapa sebatian sulfur lain.

Walau bagaimanapun, kewujudan allicin tidak bermaksud bawang putih boleh dianggap sebagai “antibiotik semula jadi” atau ubat yang boleh merawat semua penyakit. Cara pemprosesan, penyimpanan dan penyediaan boleh mengubah kandungan sebatian dalam sesuatu produk.

Kandungan Nutrisi Bawang Putih

Bawang putih mengandungi karbohidrat, sedikit protein dan serat serta beberapa vitamin dan mineral seperti:

• vitamin B6;
• vitamin C;
• mangan;
• selenium;
• kalsium;
• kalium;
• fosforus.

Namun, jumlah bawang putih yang dimakan dalam satu hidangan biasanya kecil. Oleh itu, ia bukan sumber utama vitamin atau mineral dalam diet harian.

Minat saintifik terhadap bawang putih lebih tertumpu pada sebatian organosulfurnya berbanding kandungan vitamin semata-mata. Sebatian ini sedang dikaji kerana berpotensi mempengaruhi tekanan darah, lipid darah, keradangan dan beberapa proses biologi lain.

Apakah Khasiat Bawang Putih yang Disokong Kajian?

Kajian terhadap bawang putih memberikan hasil yang bercampur-campur. Banyak kajian menggunakan kapsul, serbuk, ekstrak tua atau formulasi khusus, bukannya bawang putih biasa yang digunakan dalam masakan.

Oleh itu, hasil kajian terhadap satu produk tidak semestinya boleh digunakan untuk semua jenis bawang putih.

1. Mungkin membantu mengurangkan kolesterol

Antara manfaat bawang putih yang paling banyak dikaji ialah kesannya terhadap kolesterol.

Menurut National Center for Complementary and Integrative Health, suplemen bawang putih mungkin membantu menurunkan kolesterol keseluruhan dan kolesterol lipoprotein ketumpatan rendah atau LDL pada kadar yang kecil dalam kalangan individu yang mempunyai kolesterol tinggi.

Meta analisis terkini terhadap ujian rawak terkawal turut mendapati pengambilan suplemen bawang putih dikaitkan dengan penurunan kecil pada kolesterol keseluruhan, LDL dan trigliserida. Walau bagaimanapun, magnitud kesannya sederhana dan berbeza mengikut dos, jenis produk, tempoh pengambilan serta keadaan kesihatan peserta.

Ini bermaksud bawang putih mungkin memberikan manfaat tambahan, tetapi ia tidak boleh menggantikan:

• statin atau ubat kolesterol lain;
• perubahan corak pemakanan;
• aktiviti fizikal;
• pengurusan berat badan;
• rawatan faktor risiko jantung yang lain.

Jangan berhenti mengambil ubat kolesterol hanya kerana keputusan ujian darah bertambah baik selepas mengambil suplemen.

2. Mungkin menurunkan tekanan darah sedikit

Sesetengah kajian menunjukkan bahawa suplemen bawang putih boleh menurunkan tekanan darah pada kadar yang kecil dalam kalangan individu dengan hipertensi.

Satu meta analisis besar melaporkan penurunan purata tekanan darah sistolik sekitar 3.7 mmHg dan tekanan darah diastolik sekitar 2 mmHg. Walaupun perubahan ini mungkin mempunyai nilai pada peringkat populasi, kesannya tidak cukup besar untuk menggantikan ubat hipertensi.

Kajian khusus terhadap ekstrak bawang putih tua juga mendapati penurunan kecil pada tekanan darah sistolik, tetapi kesan terhadap ukuran lain tidak konsisten. Para penyelidik menekankan bahawa kajian berkualiti tinggi masih diperlukan.

Pesakit darah tinggi masih perlu:

1. Mengambil ubat mengikut arahan.
2. Memantau tekanan darah secara berkala.
3. Mengurangkan makanan tinggi garam.
4. Melakukan aktiviti fizikal.
5. Menjaga berat badan.
6. Menghadiri pemeriksaan susulan.

3. Mungkin memberikan kesan kecil terhadap gula darah

Suplemen bawang putih juga telah dikaji dalam kalangan pesakit diabetes. Bukti semasa menunjukkan kemungkinan penurunan kecil pada gula darah, tetapi kesannya tidak sama bagi setiap individu.

Bawang putih tidak boleh menyembuhkan diabetes dan tidak boleh menggantikan:

• insulin;
• metformin;
• ubat diabetes lain;
• pemantauan gula darah;
• pelan pemakanan;
• aktiviti fizikal.

Pesakit yang mengambil ubat diabetes perlu lebih berhati-hati apabila mencuba suplemen pekat kerana gabungan kedua-duanya mungkin menyebabkan bacaan gula menjadi lebih rendah daripada biasa.

4. Boleh membantu mengurangkan penggunaan garam

Salah satu manfaat bawang putih yang paling praktikal tidak memerlukan suplemen.

Bawang putih memberikan rasa dan aroma yang kuat. Ia boleh digunakan bersama halia, kunyit, lada hitam, limau, serai dan herba lain untuk menambahkan rasa makanan tanpa bergantung sepenuhnya pada garam, kiub perasa, kicap atau sos tinggi natrium.

Mengurangkan natrium secara keseluruhan lebih penting untuk tekanan darah berbanding bergantung pada bawang putih sahaja.

5. Adakah bawang putih meningkatkan sistem imun?

Bawang putih sering dipasarkan sebagai “penguat imun”. Namun, istilah ini terlalu umum dan mudah mengelirukan.

Sistem imun ialah rangkaian sel, organ dan tindak balas biologi yang kompleks. Tiada satu makanan yang boleh menjadikannya kebal daripada semua jangkitan.

NCCIH melaporkan bahawa kajian manusia mengenai suplemen bawang putih dan fungsi imun masih sangat terhad. Satu ulasan pada tahun 2022 hanya menemui dua kajian yang menunjukkan kemungkinan manfaat, tetapi kedua-duanya kecil dan mempunyai beberapa kelemahan.

Makan bawang putih sebagai sebahagian daripada diet seimbang adalah munasabah. Namun, jangan menganggap pengambilannya membolehkan seseorang mengabaikan vaksinasi, tidur mencukupi, pemakanan seimbang atau rawatan jangkitan.

6. Adakah bawang putih boleh mencegah selesema?

Satu kajian kecil mendapati peserta yang mengambil kapsul bawang putih mengalami lebih sedikit episod selesema berbanding kumpulan plasebo. Namun, tempoh untuk pulih apabila selesema berlaku adalah hampir sama.

Ulasan Cochrane hanya menemui satu kajian yang memenuhi kriteria penilaian. Kesimpulannya, bukti klinikal masih tidak mencukupi untuk memastikan bahawa bawang putih boleh mencegah atau merawat selesema.

Oleh itu, bawang putih tidak patut dianggap sebagai rawatan khusus untuk selesema, influenza, COVID-19 atau jangkitan pernafasan lain.

7. Adakah bawang putih boleh mencegah kanser?

Kajian makmal menunjukkan bahawa beberapa sebatian daripada bawang putih mempunyai kesan terhadap keradangan, tekanan oksidatif dan pertumbuhan sel dalam keadaan eksperimen. Namun, kajian makmal bukan bukti bahawa makan bawang putih boleh merawat kanser dalam tubuh manusia.

Bukti semasa tidak menunjukkan bahawa pengambilan bawang putih mengurangkan risiko kanser perut. Kesan terhadap risiko kanser kolorektal juga masih tidak pasti.

Dakwaan seperti “bawang putih membunuh sel kanser” mengabaikan perbezaan besar antara:

• sel dalam bekas makmal;
• kajian haiwan;
• kajian pemerhatian;
• ujian klinikal manusia.

Pesakit kanser tidak boleh menggunakan bawang putih sebagai pengganti pembedahan, kemoterapi, radioterapi, imunoterapi atau rawatan yang disarankan oleh pakar.

Bawang Putih Mentah atau Dimasak: Mana Lebih Baik?

Bawang putih mentah biasanya mempunyai rasa yang lebih tajam. Apabila ia dihancurkan atau dipotong, tindak balas enzim menghasilkan allicin dan sebatian lain dengan cepat. Sesetengah penyelidik mencadangkan membiarkan bawang putih yang telah dihancurkan selama beberapa minit sebelum dimasak, tetapi kepentingan klinikal amalan ini belum dapat dipastikan.

Bawang putih mentah juga lebih mudah menyebabkan:

• rasa pedih dalam mulut;
• loya;
• sakit perut;
• kembung;
• pedih ulu hati;
• cirit-birit;
• bau nafas yang kuat.

Bawang putih yang dimasak mempunyai rasa lebih lembut dan biasanya lebih mudah diterima oleh sistem penghadaman. Memasaknya boleh mengubah sebahagian sebatian aktif, tetapi ini tidak bermaksud bawang putih masak langsung tidak bermanfaat.

Pilihan terbaik ialah cara yang:

• sesuai dengan toleransi badan;
• boleh diamalkan secara konsisten;
• menjadi sebahagian daripada diet seimbang;
• tidak menyebabkan ketidakselesaan.

Tidak perlu memaksa diri menelan ulas bawang putih mentah semata-mata untuk mendapatkan manfaat kesihatan.

Jenis Produk Bawang Putih Tidak Semestinya Sama

Produk bawang putih boleh mengandungi profil sebatian yang sangat berbeza bergantung pada cara ia diproses.

Antara bentuk yang dijual ialah:

1. Bawang putih segar.
2. Serbuk bawang putih.
3. Minyak bawang putih.
4. Ekstrak bawang putih.
5. Ekstrak bawang putih tua.
6. Kapsul allicin.
7. Bawang putih hitam.
8. Campuran bawang putih dengan herba lain.

Ekstrak bawang putih tua, serbuk kering dan minyak bawang putih tidak mempunyai komposisi yang sama. Walaupun sesuatu produk dilabel sebagai “distandardkan”, jumlah sebatian yang benar-benar dapat diserap badan masih boleh berbeza.

Oleh itu, kajian yang menunjukkan manfaat bagi ekstrak tertentu tidak membuktikan bahawa semua kapsul bawang putih di pasaran akan memberikan hasil serupa.

Cara Mengambil Bawang Putih

Pengambilan sebagai makanan

Cara paling mudah dan rendah risiko ialah menggunakan bawang putih sebagai ramuan masakan.

Contohnya:

• tumis bersama sayur;
• masukkan ke dalam sup;
• gunakan dalam perapan ayam atau ikan;
• campurkan dalam sambal;
• panggang bersama sayur;
• tambah pada sos buatan sendiri.

Pengambilan dalam makanan juga lebih membantu membentuk corak pemakanan yang baik berbanding bergantung pada kapsul.

Perlukah makan ketika perut kosong?

Tiada keperluan umum untuk makan bawang putih ketika perut kosong.

Dakwaan bahawa cara ini “membuang toksin”, membersihkan darah atau meningkatkan penyerapan tidak mempunyai bukti klinikal yang kukuh. Malah, pengambilan bawang putih mentah ketika perut kosong boleh menyebabkan pedih ulu hati, loya dan sakit perut.

Individu yang mudah mengalami gastrik, refluks asid atau ketidakselesaan usus lebih baik mengambilnya bersama makanan.

Bolehkah menelan seulas bawang putih terus?

Menelan ulas bawang putih secara terus tidak diperlukan. Ulas yang besar juga boleh menyebabkan kesukaran menelan atau tersedak.

Bawang putih lebih sesuai dipotong, dihancurkan atau dimasukkan ke dalam makanan.

Berapa ulas bawang putih sehari?

Tiada jumlah ulas bawang putih yang telah ditetapkan sebagai dos perubatan universal.

Saiz ulas, jenis bawang putih, cara memasak dan kandungan sebatian aktif boleh berbeza. Kebanyakan kajian pula menggunakan ekstrak atau suplemen dengan formulasi tertentu, bukannya bilangan ulas.

Untuk penggunaan dalam makanan, ambil dalam jumlah sederhana mengikut kesesuaian dan toleransi badan. Lebih banyak tidak semestinya lebih baik.

Perlukah Mengambil Suplemen Bawang Putih?

Kebanyakan orang tidak memerlukan suplemen bawang putih untuk kekal sihat.

Suplemen mungkin dipertimbangkan sebagai langkah tambahan bagi sesetengah individu, tetapi manfaatnya biasanya kecil. Ia tidak patut digunakan untuk menggantikan ubat atau rawatan.

Dapatkan nasihat doktor atau ahli farmasi terlebih dahulu sekiranya anda:

• mengambil ubat pencair darah;
• mengambil aspirin atau ubat antiplatelet;
• mengambil ubat diabetes;
• mengambil ubat tekanan darah;
• akan menjalani pembedahan;
• akan menjalani prosedur pergigian;
• mudah mengalami pendarahan;
• hamil atau menyusukan anak;
• mempunyai penyakit kronik;
• mengambil beberapa jenis suplemen serentak.

Cara memilih produk di Malaysia

Sebelum membeli suplemen bawang putih:

1. Semak nama dan jumlah setiap ramuan.
2. Elakkan produk yang menyembunyikan dos sebagai “campuran proprietari”.
3. Semak arahan penggunaan dan amaran.
4. Elakkan dakwaan boleh menyembuhkan diabetes, darah tinggi atau kanser.
5. Periksa nombor pendaftaran MAL pada label.
6. Semak status produk melalui sistem carian produk NPRA.
7. Jangan membeli produk yang hanya menggunakan testimoni sebagai bukti.

Menurut NPRA, nombor pendaftaran yang sah bermula dengan “MAL”, diikuti lapan angka dan huruf kategori. Huruf N digunakan untuk suplemen kesihatan, manakala T digunakan untuk ubat tradisional. Produk berdaftar juga perlu mempunyai label keselamatan pada bungkusan.

Walau bagaimanapun, pendaftaran produk tidak bermaksud semua ayat promosi penjual telah terbukti secara klinikal.

Kesan Sampingan Bawang Putih

Bawang putih dalam makanan biasanya boleh diterima oleh kebanyakan orang. Namun, bawang putih mentah dan suplemen pekat lebih mudah menyebabkan kesan sampingan.

Antara kesan yang boleh berlaku ialah:

• nafas berbau;
• bau badan;
• loya;
• sakit perut;
• kembung;
• angin;
• pedih ulu hati;
• cirit-birit;
• rasa pedih dalam mulut.

NCCIH turut menyenaraikan bau nafas dan badan, sakit abdomen, kembung serta loya sebagai kesan sampingan penggunaan oral.

Alahan terhadap bawang putih

Alahan boleh menyebabkan:

• ruam;
• kegatalan;
• bengkak pada bibir;
• bengkak muka atau lidah;
• semput;
• kesukaran bernafas;
• pening atau pengsan.

Kesukaran bernafas atau bengkak muka dan tekak memerlukan rawatan kecemasan.

Risiko pendarahan

Suplemen bawang putih mungkin meningkatkan risiko pendarahan, terutama jika diambil bersama ubat yang turut mempengaruhi pembekuan darah.

Risiko lebih penting bagi individu yang mengambil:

• warfarin;
• aspirin;
• clopidogrel;
• ubat antikoagulan lain;
• beberapa suplemen yang turut mempengaruhi pendarahan.

Tanda pendarahan yang perlu diberi perhatian termasuk:

• mudah lebam;
• gusi kerap berdarah;
• hidung berdarah berulang;
• air kencing berdarah;
• najis hitam seperti tar;
• muntah darah;
• luka yang lambat berhenti berdarah.

Maklumkan kepada doktor sekiranya anda menggunakan suplemen bawang putih sebelum menjalani pembedahan atau prosedur pergigian.

Jangan sapu bawang putih mentah pada kulit

Bawang putih mentah yang dihancurkan tidak selamat untuk digunakan terus pada kulit. Ia boleh menyebabkan kerengsaan teruk dan melecur secara kimia.

Jangan tampal bawang putih pada:

• jerawat;
• ketuat;
• kurap;
• luka;
• ekzema;
• kulit bayi;
• gusi atau gigi yang sakit.

Aktiviti antimikrob dalam kajian makmal tidak bermaksud bawang putih mentah selamat digunakan sebagai ubat sapuan.

Bawang Putih Semasa Hamil dan Menyusukan Anak

Bawang putih dalam jumlah biasa sebagai bahan makanan lazimnya berbeza daripada pengambilan suplemen pekat.

Keselamatan pengambilan bawang putih dalam jumlah melebihi penggunaan makanan semasa hamil atau menyusukan anak masih tidak diketahui dengan baik.

Wanita hamil atau menyusukan anak tidak digalakkan memulakan kapsul, minyak atau ekstrak bawang putih tanpa nasihat profesional kesihatan.

Mitos Popular Tentang Bawang Putih

“Bawang putih boleh menyembuhkan darah tinggi”

Tidak tepat. Ia mungkin menurunkan tekanan darah sedikit bagi sesetengah individu, tetapi bukan pengganti ubat.

“Bawang putih mentah sentiasa lebih baik”

Tidak semestinya. Bawang putih mentah lebih mudah menyebabkan iritasi perut dan mulut.

“Lebih banyak bawang putih, lebih banyak manfaat”

Tidak benar. Pengambilan berlebihan boleh meningkatkan kesan sampingan tanpa memberikan manfaat tambahan.

“Bawang putih boleh membunuh virus dalam badan”

Aktiviti antivirus dalam makmal tidak membuktikan bahawa bawang putih boleh merawat jangkitan virus pada manusia.

“Suplemen semula jadi tidak berinteraksi dengan ubat”

Salah. Suplemen bawang putih boleh meningkatkan risiko pendarahan dan berpotensi mempengaruhi kesan sesetengah ubat.

“Bawang putih boleh menghilangkan ketuat dan kurap”

Sapuan bawang putih mentah boleh melecurkan kulit. Masalah kulit perlu dikenal pasti dan dirawat dengan kaedah yang sesuai.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Berbincang dengan doktor atau ahli farmasi jika anda:

• mahu menggunakan suplemen untuk kolesterol atau tekanan darah;
• mengambil ubat pencair darah;
• mengambil ubat diabetes;
• akan menjalani pembedahan;
• hamil atau menyusukan anak;
• mengalami sakit perut berulang;
• mengalami lebam atau pendarahan luar biasa;
• tidak pasti sama ada produk tertentu sesuai.

Dapatkan rawatan kecemasan jika berlaku:

• sesak atau kesukaran bernafas;
• bengkak muka, lidah atau tekak;
• pengsan;
• muntah darah;
• najis hitam seperti tar;
• pendarahan yang banyak atau sukar dihentikan.

Kesimpulan

Bawang putih ialah bahan masakan yang boleh menjadi sebahagian daripada diet seimbang. Ia membantu menambah rasa pada makanan dan boleh mengurangkan kebergantungan kepada garam atau sos tinggi natrium.

Kajian menunjukkan bahawa suplemen bawang putih mungkin memberikan penurunan kecil pada kolesterol, tekanan darah dan gula darah bagi sesetengah individu. Namun, kesannya berbeza mengikut formulasi, dos dan keadaan kesihatan.

Bawang putih tidak boleh digunakan untuk menggantikan ubat kolesterol, ubat darah tinggi, rawatan diabetes atau terapi kanser.

Pengguna perlu lebih berhati-hati dengan suplemen pekat berbanding penggunaan biasa dalam makanan. Risiko utama termasuk gangguan perut, alahan, interaksi ubat, pendarahan dan kecederaan kulit akibat sapuan bawang putih mentah.

Soalan Lazim Tentang Bawang Putih