Rabun Dekat (Presbiopia): Punca, Simptom, Diagnosis dan Rawatan

Pernahkah anda terpaksa menjauhkan telefon untuk membaca mesej, meningkatkan saiz tulisan pada skrin atau mencari tempat yang lebih terang sebelum dapat membaca dengan jelas? Jika keadaan ini mula berlaku selepas usia 40 tahun, salah satu punca yang paling biasa ialah presbiopia.

Presbiopia ialah perubahan penglihatan berkaitan usia yang menyebabkan mata semakin sukar memfokus pada objek dekat. Ia merupakan sebahagian daripada proses penuaan mata dan akhirnya dialami oleh hampir semua orang apabila usia meningkat. National Eye Institute menyatakan presbiopia biasanya berlaku selepas usia sekitar 45 tahun, manakala simptom boleh mula disedari sejak awal usia 40-an.

Dalam penggunaan harian, presbiopia sering disebut sebagai rabun dekat. Namun istilah ini boleh mengelirukan kerana hipermetropia juga boleh menyebabkan penglihatan dekat menjadi kabur. Kedua-duanya bukan keadaan yang sama.

Berita baiknya, presbiopia biasanya boleh dibetulkan dengan cermin mata, kanta lekap atau pilihan rawatan tertentu supaya seseorang boleh kembali membaca dan melakukan kerja dekat dengan lebih selesa.

Apa Itu Presbiopia?

Presbiopia ialah kehilangan keupayaan mata secara beransur-ansur untuk memfokus pada objek yang dekat.

Untuk memahami keadaan ini, bayangkan mata seperti kamera. Cahaya yang memasuki mata dibengkokkan oleh kornea dan kanta sebelum difokuskan pada retina di bahagian belakang mata.

Ketika kita masih muda, kanta mata agak fleksibel. Apabila melihat sesuatu yang dekat, kanta boleh berubah bentuk untuk meningkatkan kuasa fokusnya.

Proses ini dikenali sebagai akomodasi.

Apabila usia meningkat, kanta mata menjadi semakin keras dan kurang fleksibel. Keupayaannya untuk berubah bentuk berkurang. Akibatnya, mata semakin sukar memfokus pada tulisan atau objek yang berada dekat.

Inilah yang menyebabkan seseorang mula menjauhkan buku atau telefon untuk mendapatkan imej yang lebih jelas.

Walaupun begitu, penglihatan kabur tidak sepatutnya dianggap sebagai presbiopia secara automatik kerana beberapa penyakit mata lain juga boleh menyebabkan perubahan penglihatan.

Pada Umur Berapa Presbiopia Biasanya Bermula?

Ramai orang mula menyedari simptom presbiopia sekitar usia 40 hingga 45 tahun.

Pada peringkat awal, anda mungkin masih boleh membaca dengan baik pada waktu siang tetapi mengalami kesukaran apabila pencahayaan kurang.

Kemudian anda mungkin mula:

• menjauhkan telefon daripada muka,
• meningkatkan saiz tulisan,
• memerlukan lampu membaca lebih terang,
• menanggalkan cermin mata tertentu untuk membaca,
• atau menggunakan cermin mata membaca.

Presbiopia biasanya bertambah secara beransur-ansur apabila usia meningkat dan perubahan boleh berterusan hingga sekitar usia 60-an.

Ini bermakna kuasa cermin mata membaca seseorang juga mungkin perlu diubah dari semasa ke semasa.

Apakah Punca Rabun Dekat atau Presbiopia?

Kanta mata semakin kurang fleksibel

Punca utama presbiopia ialah perubahan struktur mata yang berlaku secara semula jadi dengan peningkatan usia.

Kanta mata yang muda boleh berubah bentuk dengan mudah. Tetapi apabila usia meningkat, kanta menjadi lebih tebal dan kurang fleksibel.

Akibatnya, keupayaan akomodasi semakin berkurang.

Perubahan pada sistem fokus mata

Memfokus pada objek dekat bukan hanya melibatkan kanta tetapi juga otot siliari dan struktur yang mengawal bentuk kanta.

Atas sebab ini, penerangan bahawa presbiopia berlaku hanya kerana “otot mata menjadi lemah” adalah terlalu ringkas dan kurang tepat.

Perubahan utama ialah kehilangan keupayaan sistem optik mata, khususnya kanta, untuk melakukan akomodasi seperti ketika muda.

Adakah Telefon Pintar Menyebabkan Presbiopia?

Tidak.

Penggunaan telefon pintar, komputer atau membaca dalam tempoh yang lama tidak dianggap sebagai punca utama presbiopia.

Presbiopia berlaku akibat perubahan mata berkaitan usia.

Walau bagaimanapun, penggunaan skrin secara berpanjangan boleh menyebabkan ketegangan mata digital, mata kering, sakit kepala atau ketidakselesaan. Gejala ini boleh membuat masalah penglihatan dekat yang sedia ada terasa lebih ketara.

Berehat daripada skrin secara berkala boleh membantu mengurangkan ketegangan mata, tetapi ia tidak membalikkan presbiopia.

Siapa Yang Berisiko Mengalami Presbiopia?

Faktor risiko terbesar ialah usia.

Hampir semua individu akan kehilangan sebahagian keupayaan memfokus dekat apabila meningkat usia.

Dalam sesetengah keadaan, simptom seperti presbiopia boleh muncul lebih awal daripada usia 40 tahun. Antara faktor yang dikaitkan dengan presbiopia lebih awal termasuk:

• hipermetropia,
• diabetes,
• sesetengah penyakit sistemik,
• dan penggunaan ubat tertentu yang mempengaruhi sistem fokus mata.

Sekiranya anda mengalami perubahan penglihatan dekat pada usia yang masih muda, pemeriksaan mata wajar dilakukan bagi memastikan tiada punca lain.

Simptom Presbiopia

Presbiopia berkembang secara perlahan dan simptomnya mungkin hampir tidak disedari pada peringkat awal.

Antara tanda yang biasa ialah:

1. Tulisan dekat kelihatan kabur

Tulisan pada buku, menu, label ubat atau telefon mungkin tidak lagi jelas pada jarak yang biasanya selesa.

2. Perlu menjauhkan bahan bacaan

Salah satu tanda klasik ialah kecenderungan memegang telefon atau buku semakin jauh daripada muka.

3. Memerlukan cahaya lebih terang

Membaca dalam keadaan malap menjadi lebih sukar berbanding dahulu.

4. Mata cepat letih

Kerja dekat seperti membaca, menjahit atau menggunakan komputer boleh menyebabkan mata terasa penat atau tidak selesa.

5. Sakit kepala selepas membaca

Sesetengah individu mengalami sakit kepala selepas melakukan kerja dekat dalam tempoh yang panjang.

6. Sukar bertukar fokus

Anda mungkin mengambil sedikit masa untuk mendapatkan fokus apabila beralih daripada melihat sesuatu yang dekat kepada objek yang jauh.

Simptom utama yang diterangkan oleh National Eye Institute termasuk kesukaran melihat objek dekat, perlu menjauhkan bahan bacaan, ketegangan mata dan sakit kepala.

Kenapa Membaca Dalam Cahaya Malap Lebih Sukar?

Ramai individu dengan presbiopia mendapati mereka boleh membaca dengan lebih baik apabila menggunakan pencahayaan yang terang.

Dalam keadaan cahaya malap, anak mata menjadi lebih besar. Ini boleh mengurangkan kedalaman fokus dan menjadikan penglihatan dekat terasa lebih kabur.

Sebab itulah menambah lampu membaca kadangkala memberikan peningkatan yang ketara walaupun ia tidak merawat punca presbiopia.

Presbiopia dan Hipermetropia: Apa Bezanya?

Ini antara kekeliruan paling biasa.

Kedua-duanya boleh menyebabkan seseorang sukar melihat objek dekat, tetapi puncanya berbeza.

Dalam hipermetropia, bentuk mata atau kuasa fokus kornea dan kanta menyebabkan cahaya cenderung difokuskan di belakang retina apabila sistem akomodasi tidak mengimbanginya.

Sebaliknya, presbiopia berlaku apabila kanta kehilangan fleksibiliti akibat usia.

Bagaimana Pula Dengan Rabun Jauh?

Rabun jauh atau miopia ialah keadaan apabila seseorang biasanya melihat objek dekat dengan lebih jelas tetapi objek jauh kelihatan kabur.

Seseorang boleh mempunyai miopia dan presbiopia pada masa yang sama.

Contohnya, individu berusia 50 tahun dengan miopia mungkin mendapati dirinya lebih mudah membaca apabila menanggalkan cermin mata jarak jauh.

Ini bukan bermakna mereka tidak mempunyai presbiopia. Kanta mata mereka masih mengalami kehilangan akomodasi akibat usia.

Bagaimana Presbiopia Didiagnosis?

Presbiopia biasanya dikenal pasti melalui pemeriksaan mata.

Doktor mata atau optometris boleh melakukan beberapa penilaian termasuk:

• ujian ketajaman penglihatan,
• ujian penglihatan dekat,
• pemeriksaan refraksi,
• pemeriksaan struktur mata,
• dan penilaian kesihatan mata mengikut keperluan.

Pemeriksaan refraksi membantu menentukan sama ada penglihatan kabur disebabkan presbiopia, miopia, hipermetropia, astigmatisme atau kombinasi beberapa masalah refraksi.

Dalam pemeriksaan lengkap, titisan untuk mengembangkan anak mata juga boleh digunakan supaya bahagian dalam mata dapat diperiksa dengan lebih jelas.

Mengapa Tidak Patut Terus Membeli Cermin Mata Membaca?

Cermin mata membaca yang dijual tanpa preskripsi boleh sesuai bagi sesetengah individu yang hanya memerlukan pembesaran ringan dan mempunyai kedua-dua mata dengan keperluan yang hampir sama.

Tetapi pemeriksaan mata tetap penting, terutamanya jika:

• penglihatan berubah dengan cepat,
• kedua-dua mata mempunyai kuasa berbeza,
• anda mempunyai astigmatisme,
• anda sudah memakai cermin mata,
• anda mempunyai diabetes,
• atau sudah lama tidak menjalani pemeriksaan mata.

Penglihatan kabur juga boleh berlaku akibat katarak, penyakit retina, glaukoma atau masalah mata lain.

Rawatan Rabun Dekat atau Presbiopia

Matlamat rawatan ialah memberikan penglihatan dekat yang jelas dan selesa.

Pilihan terbaik bergantung kepada umur, preskripsi mata, pekerjaan, gaya hidup dan keutamaan individu.

1. Cermin Mata Membaca

Ini merupakan antara pilihan paling mudah.

Ia biasanya sesuai untuk seseorang yang mempunyai penglihatan jauh yang baik tetapi memerlukan bantuan ketika:

• membaca,
• melihat telefon,
• melakukan kerja tangan,
• atau melihat tulisan kecil.

Cermin mata tersebut digunakan ketika diperlukan dan boleh ditanggalkan apabila melihat jauh.

2. Cermin Mata Bifokal

Bifokal mempunyai dua kuasa dalam satu kanta.

Biasanya:

• bahagian atas digunakan untuk melihat jauh,
• bahagian bawah digunakan untuk membaca.

Garis pemisah antara kedua-dua zon biasanya boleh dilihat.

3. Kanta Progresif

Kanta progresif memberikan beberapa tahap fokus dalam satu kanta tanpa garis pemisah yang jelas.

Ia boleh membantu penglihatan pada:

1. jarak jauh,
2. jarak pertengahan seperti komputer,
3. jarak dekat seperti membaca telefon.

Pengguna baru mungkin memerlukan sedikit masa untuk menyesuaikan cara melihat melalui bahagian kanta yang berlainan.

4. Cermin Mata Komputer atau Office Lens

Individu yang bekerja berjam-jam menggunakan komputer kadangkala lebih selesa dengan kanta yang direka untuk jarak dekat dan pertengahan.

Kanta jenis ini memberikan kawasan penglihatan komputer yang lebih luas berbanding sesetengah kanta progresif biasa.

Namun ia biasanya tidak direka sebagai cermin mata utama untuk aktiviti seperti memandu.

5. Kanta Lekap Multifokal

Kanta lekap multifokal mempunyai beberapa zon fokus untuk membantu melihat pada jarak berbeza.

Ia boleh mengurangkan kebergantungan kepada cermin mata bagi sesetengah pengguna.

Namun tahap ketajaman dan keselesaan tidak sama bagi setiap orang. Penilaian dan pemadanan kanta yang betul penting.

6. Monovision

Dalam kaedah monovision:

• satu mata dioptimumkan untuk melihat jauh,
• mata sebelah lagi dioptimumkan untuk melihat dekat.

Otak kemudian cuba menggabungkan maklumat daripada kedua-dua mata.

Monovision sesuai bagi sesetengah individu tetapi tidak bagi semua orang kerana ia boleh mengurangkan persepsi kedalaman atau kualiti penglihatan dalam situasi tertentu.

Jika seseorang mempertimbangkan prosedur pembedahan berdasarkan konsep monovision, percubaan dengan kanta lekap biasanya boleh membantu menentukan sama ada pendekatan ini boleh diterima.

Bagaimana Dengan Ubat Titis Untuk Presbiopia?

Ubat titis preskripsi untuk meningkatkan penglihatan dekat telah diperkenalkan di beberapa negara.

Sesetengah ubat ini mengecilkan saiz anak mata untuk meningkatkan kedalaman fokus, sekali gus membantu seseorang melihat dekat dengan lebih jelas untuk tempoh tertentu.

Namun terdapat beberapa perkara penting:

• kesannya sementara,
• ia bukan penawar presbiopia,
• ia tidak mengembalikan fleksibiliti kanta,
• kesan sampingan boleh berlaku,
• ia tidak sesuai untuk semua individu,
• dan ketersediaannya berbeza mengikut negara.

Sesetengah ubat daripada kategori ini juga memerlukan perhatian terhadap risiko retina pada individu tertentu. Oleh itu, penggunaannya perlu melalui penilaian profesional mata dan bukannya dibeli atau digunakan sendiri.

Pembedahan Untuk Presbiopia

Beberapa pendekatan pembedahan boleh mengurangkan kebergantungan terhadap cermin mata, tetapi tiada prosedur yang sempurna untuk semua orang.

Pilihan boleh merangkumi:

Pembedahan refraktif kornea

LASIK atau prosedur kornea tertentu boleh digunakan untuk menghasilkan monovision pada calon yang sesuai.

Pertukaran kanta

Kanta semula jadi mata boleh digantikan dengan kanta intraokular, termasuk reka bentuk tertentu yang bertujuan memberikan penglihatan pada lebih daripada satu jarak.

Pendekatan seumpama ini juga digunakan dalam konteks pembedahan katarak.

Walau bagaimanapun, prosedur pembedahan mempunyai potensi kelemahan seperti:

• silau,
• halo terutama pada waktu malam,
• perubahan sensitiviti kontras,
• masalah kualiti penglihatan,
• komplikasi pembedahan,
• dan masih memerlukan cermin mata untuk sesetengah aktiviti.

Mayo Clinic turut menekankan bahawa seseorang masih mungkin memerlukan cermin mata membaca walaupun selepas prosedur.

Bolehkah Presbiopia Disembuhkan?

Pada masa ini, tiada rawatan yang boleh membuat kanta mata yang telah kehilangan fleksibiliti kembali seperti ketika seseorang berusia 20 tahun.

Rawatan sedia ada pada asasnya membantu mengatasi kehilangan fokus dekat, sama ada melalui kanta, perubahan saiz anak mata atau strategi optik dan pembedahan.

Oleh itu, dakwaan bahawa sesuatu produk boleh “menyembuhkan rabun dekat secara kekal” perlu dinilai dengan berhati-hati.

Adakah Senaman Mata Boleh Hilangkan Presbiopia?

Tiada bukti kukuh bahawa senaman mata boleh mengembalikan fleksibiliti kanta yang hilang akibat proses penuaan.

Senaman, rehat daripada skrin atau kaedah seperti 20-20-20 mungkin membantu mengurangkan simptom ketegangan mata digital.

Dalam kaedah 20-20-20, seseorang mengambil rehat setiap kira-kira 20 minit dengan melihat objek lebih jauh selama sekitar 20 saat.

Tetapi ia tidak membalikkan presbiopia.

Bolehkah Vitamin atau Suplemen Merawat Rabun Dekat?

Pemakanan yang baik penting untuk kesihatan mata secara keseluruhan.

Namun tiada vitamin, makanan, suplemen atau produk “detox mata” yang terbukti boleh mengembalikan keupayaan akomodasi yang telah hilang akibat presbiopia.

Jika sesuatu produk mendakwa ia boleh menghapuskan presbiopia tanpa cermin mata atau rawatan profesional, dakwaan tersebut wajar dipersoalkan.

Cara Mengurangkan Ketidakselesaan Ketika Membaca

Walaupun perubahan kanta tidak dapat dicegah, beberapa langkah mudah boleh menjadikan kerja dekat lebih selesa.

1. Gunakan pencahayaan yang baik

Tambah lampu ketika membaca atau melakukan kerja halus.

2. Besarkan tulisan

Laraskan saiz fon pada telefon, tablet atau komputer.

3. Pastikan jarak membaca selesa

Jangan memaksa mata membaca terlalu dekat jika tulisan kelihatan kabur.

4. Rehat daripada skrin

Ambil rehat secara berkala ketika menggunakan komputer atau telefon dalam tempoh panjang.

5. Pastikan preskripsi masih sesuai

Jika cermin mata lama tidak lagi memberikan penglihatan jelas, lakukan pemeriksaan semula.

6. Gunakan kanta mengikut jenis aktiviti

Seseorang yang bekerja di komputer sepanjang hari mungkin mempunyai keperluan berbeza daripada individu yang kebanyakannya memandu atau melakukan kerja luar.

Adakah Presbiopia Boleh Dicegah?

Presbiopia merupakan sebahagian daripada proses penuaan dan pada masa ini tiada cara terbukti untuk mencegahnya sepenuhnya.

Namun anda masih boleh menjaga kesihatan mata dengan:

• tidak merokok,
• mengawal diabetes dan tekanan darah,
• memakai perlindungan mata semasa aktiviti berisiko,
• menggunakan perlindungan UV yang sesuai,
• mengambil diet seimbang,
• dan menjalani pemeriksaan mata mengikut tahap risiko.

Langkah ini penting untuk kesihatan mata secara keseluruhan tetapi tidak sepatutnya dipromosikan sebagai cara untuk “mencegah usia mata”.

Bila Perlu Menjalani Pemeriksaan Mata?

Buat pemeriksaan jika:

• tulisan dekat semakin kabur,
• anda semakin sukar membaca,
• kerap mengalami sakit kepala selepas kerja dekat,
• perlu menjauhkan telefon dengan ketara,
• preskripsi cermin mata tidak lagi membantu,
• atau perubahan penglihatan mengganggu aktiviti harian.

Pemeriksaan amat penting sekiranya seseorang mempunyai diabetes atau penyakit lain yang meningkatkan risiko masalah mata.

Tanda Amaran Yang Tidak Patut Dianggap Sebagai Presbiopia

Presbiopia berkembang secara perlahan.

Perubahan penglihatan yang berlaku secara tiba-tiba bukan corak biasa presbiopia.

Dapatkan penilaian perubatan segera jika mengalami:

• kehilangan penglihatan secara tiba-tiba,
• penglihatan menjadi sangat kabur secara mendadak,
• penglihatan berganda baru,
• kilatan cahaya secara tiba-tiba,
• peningkatan mendadak bintik terapung,
• bayang seperti langsir menutupi sebahagian penglihatan,
• atau sakit mata yang kuat bersama perubahan penglihatan.

Gejala sebegini boleh menandakan masalah mata atau neurologi yang lebih serius dan tidak sepatutnya ditunggu sehingga pemeriksaan rutin.

Cara Memilih Cermin Mata Untuk Presbiopia

Cermin mata terbaik bukan semestinya kanta dengan kuasa paling tinggi.

Pilihan perlu mengambil kira:

1. jarak biasa anda membaca,
2. jarak monitor komputer,
3. tempoh kerja skrin,
4. preskripsi penglihatan jauh,
5. sama ada terdapat astigmatisme,
6. aktiviti memandu,
7. pekerjaan,
8. dan tahap kebergantungan yang boleh diterima terhadap cermin mata.

Contohnya, seseorang yang hanya membaca buku pada waktu malam mungkin selesa menggunakan cermin mata membaca.

Sebaliknya, individu yang perlu bertukar secara berterusan antara komputer, pelanggan dan objek jauh mungkin lebih praktikal menggunakan kanta progresif.

Kesimpulan

Presbiopia atau rabun dekat berkaitan usia merupakan perubahan normal pada sistem fokus mata. Ia berlaku apabila kanta semakin kurang fleksibel sehingga mata tidak lagi dapat memfokus objek dekat seperti ketika muda.

Tanda yang paling biasa ialah tulisan dekat menjadi kabur, perlu menjauhkan telefon atau buku, memerlukan lebih banyak cahaya dan mengalami ketegangan mata selepas membaca.

Walaupun presbiopia tidak dapat dicegah atau dipulihkan sepenuhnya dengan senaman, vitamin atau suplemen, ia biasanya boleh dibetulkan dengan baik menggunakan cermin mata, kanta lekap atau pilihan rawatan tertentu.

Yang penting, jangan menganggap semua penglihatan kabur selepas usia 40 tahun sebagai presbiopia. Pemeriksaan mata membantu memastikan preskripsi yang betul dan mengesan masalah mata lain yang mungkin memerlukan rawatan.

Soalan Lazim Tentang Rabun Dekat