Ubat Sakit Gigi: Cara Melegakan Sakit Dengan Selamat di Rumah

Sakit gigi boleh muncul secara tiba-tiba, daripada rasa ngilu apabila minum sejuk sehingga sakit berdenyut yang mengganggu tidur dan aktiviti harian. Walaupun beberapa jenis ubat dan penjagaan di rumah boleh membantu mengurangkan kesakitan buat sementara waktu, sakit gigi yang berterusan biasanya memerlukan pemeriksaan doktor gigi untuk merawat punca sebenar.

Kenapa Gigi Boleh Menjadi Sakit?

Sakit gigi sebenarnya ialah simptom, bukannya satu penyakit khusus. Di dalam setiap gigi terdapat bahagian yang dikenali sebagai pulpa. Pulpa mengandungi saraf dan salur darah.

Lapisan luar gigi, iaitu enamel dan dentin, membantu melindungi pulpa. Apabila kerosakan gigi semakin dalam, gigi retak atau bakteria memasuki bahagian dalaman gigi, saraf boleh menjadi sensitif atau meradang.

Antara punca sakit gigi yang biasa ialah:

1. Gigi berlubang

Karies atau gigi berlubang berlaku apabila asid yang dihasilkan oleh bakteria dalam plak merosakkan struktur gigi.

Pada peringkat awal, seseorang mungkin tidak mengalami sebarang simptom. Apabila kerosakan menjadi lebih dalam, gigi boleh terasa:

• ngilu apabila terkena makanan manis;
• sensitif kepada panas atau sejuk;
• sakit ketika mengunyah;
• atau sakit tanpa sebarang rangsangan.

2. Keradangan pulpa gigi

Apabila kerosakan menghampiri pulpa, tisu dan saraf di dalam gigi boleh mengalami keradangan.

Sakit akibat keradangan pulpa boleh menjadi sangat kuat dan kadangkala:

• berdenyut;
• berlaku secara spontan;
• berpanjangan selepas terkena air panas atau sejuk;
• atau menjadi lebih teruk ketika berbaring.

Jika pulpa mengalami kerosakan yang tidak boleh dipulihkan, rawatan seperti rawatan saluran akar atau cabutan mungkin diperlukan.

3. Abses gigi

Abses ialah pengumpulan nanah akibat jangkitan bakteria. Ia boleh terbentuk berhampiran akar gigi atau pada tisu gusi.

Selain sakit, seseorang mungkin mengalami:

• gusi bengkak;
• bengkak pada muka;
• rasa tidak menyenangkan dalam mulut;
• sakit ketika menggigit;
• demam;
• atau rasa tidak sihat.

Abses tidak sepatutnya dipecahkan atau dipicit sendiri.

4. Gigi retak atau patah

Rekahan pada gigi kadangkala terlalu kecil untuk dilihat sendiri. Sakit mungkin berlaku ketika seseorang menggigit makanan dan berkurang apabila tekanan dilepaskan.

Trauma, menggigit makanan yang sangat keras atau tabiat mengetap gigi boleh meningkatkan risiko keretakan.

5. Tampalan gigi rosak

Tampalan boleh retak, longgar atau tercabut. Bahagian gigi yang terdedah kemudian boleh menjadi sensitif atau membenarkan bakteria memasuki kawasan tersebut.

6. Penyakit gusi

Gusi yang meradang boleh menjadi merah, bengkak dan mudah berdarah.

Penyakit gusi yang lebih teruk juga boleh menjejaskan tisu serta tulang yang menyokong gigi sehingga menyebabkan ketidakselesaan atau gigi menjadi longgar.

7. Masalah gigi bongsu

Gigi bongsu yang hanya tumbuh sebahagian boleh menyebabkan kawasan gusi di sekelilingnya sukar dibersihkan.

Makanan dan bakteria boleh terkumpul lalu menyebabkan keradangan, sakit dan bengkak.

8. Gigi sensitif

Jika dentin menjadi terdedah, rangsangan panas, sejuk atau manis boleh menghasilkan rasa ngilu yang tajam.

Sakit biasanya singkat, tetapi sensitiviti yang baru berlaku atau semakin teruk masih patut diperiksa.

Bagaimana Jenis Sakit Boleh Memberi Petunjuk?

Corak sakit kadangkala membantu memberi gambaran mengenai kemungkinan puncanya.

Jadual ini bukan kaedah untuk mendiagnosis sendiri. Beberapa masalah pergigian boleh menghasilkan simptom yang hampir sama.

Cara Melegakan Sakit Gigi Dengan Selamat di Rumah

Jika anda belum dapat berjumpa doktor gigi, beberapa langkah boleh digunakan sebagai rawatan sementara.

1. Gunakan ubat tahan sakit yang sesuai

Ubat seperti paracetamol dan ibuprofen sering digunakan untuk mengawal sakit pergigian akut.

Ibuprofen tergolong dalam kumpulan ubat anti-radang bukan steroid atau NSAID. Selain mengurangkan sakit, ia juga mengurangkan keradangan yang menjadi salah satu mekanisme utama sakit pergigian.

Garis panduan pengurusan sakit pergigian akut mengutamakan NSAID seperti ibuprofen, sama ada bersendirian atau bersama paracetamol dalam keadaan tertentu, apabila rawatan pergigian belum dapat dilakukan.

Paracetamol

Bagi kebanyakan orang dewasa yang sesuai mengambil paracetamol, dos lazim produk 500 mg ialah:

• 500 hingga 1,000 mg bagi satu dos;
• jarakkan sekurang-kurangnya 4 jam antara dos;
• jangan melebihi 4,000 mg dalam tempoh 24 jam daripada semua produk yang mengandungi paracetamol.

Namun, jumlah yang sesuai boleh berbeza bagi individu tertentu, termasuk mereka yang mempunyai penyakit hati, berat badan rendah atau mengambil alkohol dengan banyak.

Periksa juga ubat lain yang anda ambil. Sesetengah ubat selesema, demam atau kombinasi ubat tahan sakit turut mengandungi paracetamol.

Ibuprofen

Bagi orang dewasa yang sesuai menggunakan ibuprofen, produk tanpa preskripsi lazimnya digunakan sebanyak:

• 200 hingga 400 mg bagi satu dos;
• sehingga tiga kali sehari jika diperlukan;
• dengan sekurang-kurangnya 4 jam antara dos;
• maksimum lazim untuk penggunaan sendiri ialah 1,200 mg sehari.

Sebaiknya ambil bersama atau selepas makanan dan sentiasa ikut arahan pada label produk.

Ibuprofen mungkin tidak sesuai jika anda mempunyai keadaan tertentu seperti:

• ulser perut atau sejarah pendarahan gastrousus;
• penyakit buah pinggang, hati atau jantung tertentu;
• masalah pembekuan darah;
• mengambil ubat pencair darah;
• pernah mengalami reaksi terhadap aspirin atau NSAID;
• atau sesetengah jenis asma.

Wanita hamil juga tidak sepatutnya menggunakan NSAID seperti ibuprofen tanpa nasihat profesional kesihatan. Penggunaan NSAID mulai sekitar 20 minggu kehamilan boleh membawa risiko kepada janin.

Bolehkah Paracetamol dan Ibuprofen Diambil Bersama?

Paracetamol dan ibuprofen bekerja melalui mekanisme yang berbeza. Bagi sesetengah orang dewasa yang boleh mengambil kedua-dua ubat dengan selamat, kombinasi tersebut boleh memberikan kawalan sakit yang lebih baik daripada menggunakan satu ubat sahaja.

Namun, jangan menganggap kombinasi ini sesuai untuk semua orang.

Pastikan:

1. anda tidak mempunyai kontraindikasi terhadap ibuprofen;
2. dos maksimum setiap ubat tidak dilampaui;
3. anda tidak mengambil produk lain yang mengandungi bahan aktif yang sama;
4. dan arahan pada label dipatuhi.

Jika sakit masih kuat walaupun selepas menggunakan ubat dengan betul, perkara yang lebih penting ialah mendapatkan rawatan pergigian dan bukannya terus meningkatkan dos.

2. Berkumur Dengan Air Garam Suam

Air garam suam boleh digunakan untuk membantu membersihkan mulut dan kawasan sekitar gigi yang sakit.

Cara mudah:

1. Larutkan kira-kira setengah sudu teh garam dalam segelas air suam.
2. Kumur di sekeliling kawasan yang sakit.
3. Ludahkan larutan tersebut.
4. Jangan menelannya.

Air garam tidak boleh menutup lubang pada gigi atau merawat saraf yang telah rosak. Ia hanya langkah sokongan sementara.

Kaedah ini juga kurang sesuai untuk kanak-kanak kecil yang belum boleh berkumur dan meludah dengan baik.

3. Gunakan Tuaman Sejuk Jika Terdapat Bengkak atau Trauma

Jika sakit bermula selepas kecederaan atau disertai bengkak pada pipi, tuaman sejuk boleh membantu mengurangkan ketidakselesaan.

Balut pek ais dengan kain sebelum meletakkannya pada bahagian luar pipi.

Jangan:

• letakkan ais terus pada kulit untuk tempoh lama;
• tekan ais terus pada gigi yang sensitif;
• atau gunakan haba yang sangat panas pada kawasan bengkak.

Bengkak yang semakin membesar perlu dinilai oleh doktor gigi atau doktor.

4. Bersihkan Makanan Yang Tersangkut

Kadangkala sakit bermula selepas serat makanan atau serpihan makanan tersangkut di antara dua gigi.

Berkumur dengan air dan bersihkan ruang antara gigi dengan berhati-hati menggunakan flos atau berus interdental jika sesuai.

Jangan menggunakan:

• jarum;
• pin;
• pencungkil logam;
• atau objek tajam lain.

Tindakan tersebut boleh mencederakan gusi dan meningkatkan risiko jangkitan.

5. Pilih Makanan Lembut

Ketika gigi sedang sakit, cuba makan makanan yang tidak memerlukan banyak tekanan ketika mengunyah.

Contohnya:

• bubur;
• telur;
• yoghurt;
• kentang lenyek;
• sup yang tidak terlalu panas;
• ikan atau makanan lembut lain.

Jika boleh, kunyah menggunakan bahagian mulut yang tidak sakit.

6. Elakkan Makanan Yang Mencetuskan Sakit

Buat sementara waktu, kurangkan:

• makanan sangat manis;
• makanan keras;
• minuman sangat sejuk;
• minuman sangat panas;
• makanan melekit;
• dan mengunyah pada gigi yang bermasalah.

Langkah ini bukan rawatan kepada kerosakan gigi tetapi boleh membantu mengurangkan rangsangan pada saraf yang sensitif.

7. Teruskan Membersihkan Gigi

Gigi yang sakit tidak bermakna anda perlu berhenti memberus kawasan tersebut sepenuhnya.

Gunakan berus gigi berbulu lembut dan bersihkan dengan perlahan. Plak yang dibiarkan terkumpul boleh memburukkan masalah gusi dan meningkatkan risiko kerosakan gigi.

Petua Sakit Gigi Yang Patut Dielakkan

Internet dipenuhi pelbagai “petua sakit gigi”, tetapi tidak semuanya selamat.

Jangan letakkan aspirin pada gusi

Menelan aspirin sebagai ubat dan meletakkan aspirin terus pada gusi ialah dua perkara berbeza.

Meletakkan tablet aspirin yang dihancurkan pada gigi atau gusi tidak menyembuhkan sakit gigi dan boleh merengsakan atau mencederakan tisu mulut.

Perkara sama terpakai kepada tablet ubat tahan sakit lain. Jangan hancurkan dan sapukan terus pada kawasan sakit kecuali produk tersebut memang direka khas untuk kegunaan di dalam mulut.

Berhati-hati dengan minyak cengkih

Cengkih mengandungi eugenol dan telah lama digunakan secara tradisional untuk ketidakselesaan gigi.

Namun, minyak cengkih pekat boleh menyebabkan iritasi pada gusi dan tisu mulut jika digunakan secara berlebihan atau tidak betul.

Ia juga tidak membaiki karies, tidak merawat saraf yang rosak dan bukan pengganti rawatan abses.

Jangan pecahkan abses sendiri

Benjolan pada gusi yang mengandungi nanah mungkin kelihatan seperti sesuatu yang boleh dipicit.

Jangan lakukannya.

Walaupun nanah keluar dan tekanan berkurang, sumber jangkitan mungkin masih berada di dalam atau sekitar akar gigi.

Elakkan bahan yang bukan untuk kegunaan mulut

Jangan sapukan bahan seperti:

• alkohol pekat;
• peluntur;
• minyak panas;
• bahan kimia rumah;
• atau produk antiseptik yang tidak diluluskan untuk penggunaan di dalam mulut.

Kecederaan kimia pada gusi boleh menyebabkan masalah menjadi lebih teruk.

Bagaimana Pula Dengan Gel Kebas Gigi?

Sesetengah produk farmasi mengandungi bahan anestetik tempatan yang memberikan rasa kebas sementara.

Produk sedemikian perlu digunakan mengikut arahan label dan tidak boleh digunakan secara berlebihan.

Berhati-hati khususnya dengan produk yang mengandungi benzocaine. Bahan ini telah dikaitkan dengan keadaan darah yang jarang berlaku tetapi serius dikenali sebagai methemoglobinemia.

Produk benzocaine tidak sepatutnya digunakan pada kanak-kanak di bawah umur dua tahun untuk sakit gigi atau ketidakselesaan tumbuh gigi.

Adakah Antibiotik Ubat Untuk Sakit Gigi?

Tidak semestinya.

Antibiotik sering disalah anggap sebagai “ubat kuat” untuk sakit gigi. Hakikatnya, kebanyakan sakit akibat keradangan pulpa atau masalah sekitar akar memerlukan rawatan pada gigi itu sendiri, bukannya antibiotik semata-mata.

Rawatan sebenar mungkin melibatkan:

• membuang karies;
• tampalan;
• rawatan saluran akar;
• membuka dan mengalirkan abses;
• rawatan gusi;
• atau cabutan.

Antibiotik mungkin diperlukan dalam keadaan tertentu apabila jangkitan telah menunjukkan penglibatan sistemik seperti demam atau keadaan klinikal tertentu yang dinilai oleh doktor gigi.

Jangan:

• membeli antibiotik tanpa penilaian;
• mengambil baki antibiotik lama;
• menggunakan antibiotik milik ahli keluarga;
• atau berhenti sendiri sebelum tempoh yang diarahkan apabila antibiotik telah dipreskripsikan.

Penggunaan antibiotik yang tidak diperlukan meningkatkan risiko kesan sampingan dan rintangan antibiotik.

Mengapa Ubat Tahan Sakit Kadangkala Tidak Berkesan?

Bayangkan gigi berlubang sehingga bakteria telah sampai ke bahagian pulpa.

Ubat tahan sakit mungkin mengurangkan keradangan atau penghantaran isyarat sakit, tetapi ia tidak boleh:

• menggantikan struktur gigi yang telah rosak;
• mengeluarkan tisu pulpa yang telah rosak;
• menutup rekahan;
• atau mengalirkan abses.

Sebab itu sakit mungkin kembali apabila kesan ubat berakhir.

Lebih kuat sakit tidak semestinya bermaksud seseorang memerlukan “ubat lebih kuat”. Kadangkala ia bermaksud punca sakit perlu dirawat dengan segera.

Bila Perlu Berjumpa Doktor Gigi?

Jangan menunggu sehingga sakit menjadi tidak tertanggung.

Buat pemeriksaan jika:

• sakit berterusan lebih daripada satu atau dua hari;
• sakit semakin kuat;
• sakit mengganggu tidur;
• sakit ketika menggigit;
• terdapat lubang atau gigi patah;
• gusi menjadi bengkak;
• terdapat nanah atau rasa busuk dalam mulut;
• tampalan tercabut;
• terdapat demam;
• atau sakit kerap berulang.

Doktor gigi boleh memeriksa gigi, gusi dan struktur sekeliling. X-ray pergigian mungkin diperlukan untuk mengesan kerosakan atau jangkitan yang tidak kelihatan dengan pemeriksaan biasa.

Tanda Bahaya Sakit Gigi

Jangkitan pergigian tertentu boleh merebak ke ruang tisu muka dan leher. Kesukaran bernafas atau menelan merupakan tanda kecemasan yang memerlukan penilaian hospital dengan segera.

Apa Yang Doktor Gigi Mungkin Lakukan?

Rawatan bergantung pada punca sakit.

Tampalan gigi

Jika karies belum menyebabkan kerosakan pulpa yang tidak boleh dipulihkan, kawasan gigi yang rosak boleh dibersihkan dan dipulihkan dengan tampalan.

Rawatan saluran akar

Jika pulpa mengalami keradangan atau jangkitan tertentu tetapi gigi masih sesuai diselamatkan, rawatan saluran akar mungkin dicadangkan.

Rawatan ini melibatkan pembuangan tisu pulpa yang bermasalah, pembersihan saluran akar dan pengisian ruang tersebut.

Cabutan

Gigi mungkin perlu dicabut jika kerosakannya terlalu teruk atau tidak lagi sesuai dipulihkan.

Drainage abses

Jika terdapat pengumpulan nanah, doktor gigi mungkin perlu melakukan prosedur drainage pada kawasan tersebut dan merawat sumber jangkitan.

Rawatan gusi

Jika sakit berpunca daripada penyakit periodontal, rawatan terhadap plak, karang gigi dan tisu periodontal mungkin diperlukan.

Rawatan gigi bongsu

Gigi bongsu yang kerap menyebabkan keradangan atau mempunyai masalah tertentu mungkin memerlukan rawatan lanjut termasuk pembedahan dalam keadaan tertentu.

Sakit Gigi Ketika Hamil

Kehamilan bukan alasan untuk membiarkan masalah pergigian yang penting tanpa penilaian.

Maklumkan kepada doktor gigi bahawa anda sedang hamil supaya rawatan dan ubat yang sesuai boleh dipilih.

Paracetamol lazimnya menjadi pilihan yang lebih sesuai bagi sakit semasa kehamilan berbanding NSAID, tetapi penggunaannya masih perlu mematuhi dos yang betul.

NSAID seperti ibuprofen perlu dielakkan mulai sekitar 20 minggu kehamilan kecuali diarahkan oleh profesional kesihatan, dan mempunyai risiko tambahan pada peringkat kehamilan yang lebih lanjut.

Sakit Gigi Pada Kanak-Kanak

Dos ubat kanak-kanak tidak boleh disamakan dengan dos orang dewasa.

Dos boleh bergantung kepada:

• umur;
• berat badan;
• jenis ubat;
• dan kepekatan produk.

Jangan memberikan aspirin kepada kanak-kanak bawah 16 tahun kecuali diarahkan oleh doktor untuk keadaan tertentu.

Kanak-kanak kecil yang belum boleh berkumur dengan betul juga tidak sesuai menggunakan kumuran air garam kerana mereka mungkin menelannya.

Sakit gigi kanak-kanak yang berterusan tetap perlu diperiksa doktor gigi walaupun kesakitan berkurang selepas ubat.

Cara Mengurangkan Risiko Sakit Gigi Berulang

Kebanyakan sakit gigi lebih mudah dicegah daripada dirawat selepas kerosakan menjadi teruk.

Berus gigi dua kali sehari

Gunakan ubat gigi berfluorida dan bersihkan setiap permukaan gigi dengan baik.

Program Kesihatan Pergigian Kementerian Kesihatan Malaysia turut mengesyorkan pemberusan gigi dua kali sehari dengan ubat gigi berfluorida.

Bersihkan ruang antara gigi

Gunakan flos atau berus interdental yang sesuai untuk membersihkan plak dan sisa makanan yang tidak dapat dicapai oleh berus biasa.

Kurangkan kekerapan makanan dan minuman bergula

Bukan hanya jumlah gula yang penting. Kekerapan gigi terdedah kepada gula juga mempengaruhi proses karies.

Kurangkan tabiat mengambil minuman manis atau snek bergula berulang kali sepanjang hari.

Jangan tunggu sehingga gigi sakit

Gigi berlubang peringkat awal mungkin tidak menyebabkan sakit.

Pemeriksaan pergigian membolehkan masalah tertentu dikesan sebelum menjadi lebih serius dan lebih rumit untuk dirawat.

Kesimpulan

Ubat seperti paracetamol atau ibuprofen, kumuran air garam, makanan lembut dan langkah penjagaan mudah boleh membantu melegakan sakit gigi buat sementara waktu. Namun, sakit yang berulang atau berterusan biasanya menunjukkan terdapat punca yang perlu dirawat oleh doktor gigi.

Elakkan meletakkan aspirin pada gusi, menggunakan antibiotik tanpa penilaian atau mencuba bahan kimia yang boleh mencederakan mulut. Jika terdapat bengkak yang merebak, demam, kesukaran menelan atau kesukaran bernafas, jangan tunggu dan dapatkan rawatan segera.

Soalan Lazim Tentang Ubat Sakit Gigi