Sakit Mata: Jenis, Punca, Pemeriksaan dan Rawatan

Sakit mata merupakan masalah kesihatan yang boleh menyebabkan mata merah, pedih, gatal, berair atau mengalami ketidakselesaan ketika melihat. Keadaan ini boleh berlaku akibat jangkitan, alahan, mata kering, kecederaan atau penyakit yang melibatkan struktur dalaman mata.

Walaupun kebanyakan masalah mata yang ringan boleh pulih dengan penjagaan yang sesuai, sesetengah keadaan memerlukan pemeriksaan segera bagi mengelakkan komplikasi terhadap penglihatan.

Memahami jenis sakit mata, punca dan pilihan rawatannya dapat membantu seseorang mendapatkan penjagaan yang tepat serta mengenal pasti gejala yang tidak sepatutnya diabaikan.

Apa Itu Sakit Mata?

Sakit mata ialah istilah umum yang merujuk kepada kesakitan, kerengsaan atau ketidakselesaan yang berlaku pada mata atau kawasan sekitarnya.

Dari sudut perubatan, kesakitan boleh berpunca daripada beberapa struktur mata, antaranya:

• Konjunktiva: Lapisan nipis yang melapisi bahagian putih mata dan permukaan dalam kelopak mata.
• Kornea: Lapisan jernih di bahagian hadapan mata yang membantu memfokuskan cahaya.
• Kelopak mata: Struktur yang melindungi mata dan membantu menyebarkan air mata.
• Sklera: Lapisan putih yang membentuk dinding luar bola mata.
• Struktur dalaman mata: Termasuk iris, badan siliari dan bahagian lain yang boleh mengalami keradangan.

Jenis dan tahap kesakitan bergantung pada struktur yang terlibat serta penyakit yang mendasarinya.

Contohnya, mata kering boleh menyebabkan rasa pedih seperti berpasir, manakala keradangan kornea mungkin menyebabkan kesakitan yang lebih kuat dan sensitiviti terhadap cahaya.

Adakah Sakit Mata Sama dengan Konjunktivitis?

Tidak semestinya.

Dalam penggunaan harian, istilah sakit mata sering merujuk kepada konjunktivitis, iaitu keradangan konjunktiva yang menyebabkan mata menjadi merah, berair atau mengeluarkan lelehan.

Bagaimanapun, sakit mata mempunyai maksud yang lebih luas. Seseorang boleh mengalami sakit mata akibat kecederaan kornea, glaukoma, keradangan dalaman mata atau masalah lain tanpa mengalami konjunktivitis.

Jenis-Jenis Sakit Mata

Sakit mata boleh dibahagikan berdasarkan gejala utama yang dialami. Pengelasan ini membantu memahami kemungkinan punca, tetapi bukan pengganti diagnosis perubatan.

1. Mata Merah

Mata merah berlaku apabila salur darah pada permukaan mata menjadi lebih ketara, biasanya akibat keradangan atau iritasi.

Antara puncanya ialah konjunktivitis, alahan, mata kering dan kecederaan.

Mata merah yang ringan tanpa kesakitan atau gangguan penglihatan lazimnya kurang membimbangkan. Namun, kemerahan yang disertai kesakitan kuat memerlukan pemeriksaan segera.

2. Mata Pedih dan Berair

Keadaan ini menyebabkan rasa terbakar, mencucuk atau seperti terdapat pasir pada permukaan mata.

Ia sering dikaitkan dengan mata kering, pendedahan kepada asap, habuk atau bahan perengsa.

Menariknya, mata kering juga boleh menyebabkan mata berair secara berlebihan kerana penghasilan air mata sebagai tindak balas terhadap iritasi.

3. Mata Gatal

Kegatalan mata merupakan gejala yang lazim bagi konjunktivitis alahan.

Ia mungkin berlaku bersama kemerahan, mata berair dan bengkak ringan pada kelopak mata.

Kedua-dua mata sering terlibat, khususnya selepas terdedah kepada habuk, hama atau bahan yang mencetuskan alahan.

4. Sakit Mata Sebelah

Kesakitan yang berlaku pada sebelah mata boleh disebabkan oleh benda asing, calar kornea, jangkitan atau keradangan.

Walaupun masalah ringan boleh menyebabkan sakit mata sebelah, kesakitan mendadak atau kuat tidak boleh dianggap sebagai iritasi biasa.

5. Sakit Mata dengan Kelopak Mata Bengkak

Bengkak pada kelopak mata boleh berpunca daripada ketumbit, blefaritis atau jangkitan pada tisu sekitar mata.

Gejala mungkin termasuk kemerahan, rasa sakit apabila disentuh dan pembentukan benjolan.

Jika bengkak disertai demam, mata menonjol atau kesakitan ketika menggerakkan mata, pemeriksaan kecemasan diperlukan.

6. Sakit Mata dengan Penglihatan Kabur

Gabungan sakit mata dan penglihatan kabur boleh menunjukkan masalah pada kornea atau struktur dalaman mata.

Antara kemungkinan puncanya ialah keratitis, uveitis dan glaukoma sudut tertutup akut.

Keadaan ini memerlukan penilaian segera, terutamanya apabila penglihatan berubah secara tiba-tiba.

Punca Sakit Mata

Terdapat pelbagai penyakit dan keadaan yang boleh menyebabkan sakit mata. Sesetengahnya hanya melibatkan permukaan mata, manakala yang lain menjejaskan struktur yang penting untuk penglihatan.

1. Jangkitan Virus

Konjunktivitis virus merupakan salah satu penyebab mata merah yang lazim.

Jangkitan ini sering disebabkan oleh adenovirus dan boleh berlaku bersama selesema, sakit tekak atau gejala jangkitan saluran pernafasan.

Gejala biasanya termasuk:

• Mata merah dan berair.
• Rasa pedih atau berpasir.
• Bengkak ringan pada kelopak mata.
• Jangkitan bermula pada sebelah mata sebelum merebak ke mata sebelah lagi.

Konjunktivitis virus mudah berjangkit melalui tangan atau barangan yang tercemar dengan lelehan mata.

2. Jangkitan Bakteria

Konjunktivitis bakteria berlaku apabila bakteria menjangkiti konjunktiva.

Antara bakteria yang boleh menyebabkannya ialah Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae dan Haemophilus influenzae.

Gejalanya mungkin merangkumi mata merah, lelehan pekat dan kelopak mata yang melekat selepas bangun tidur.

Walau bagaimanapun, jenis lelehan sahaja tidak dapat mengesahkan jangkitan bakteria kerana gejalanya boleh bertindih dengan keadaan lain.

3. Alahan Mata

Alahan berlaku apabila sistem imun bertindak balas terhadap bahan tertentu yang dikenali sebagai alergen.

Antara pencetus yang lazim termasuk:

• Hama habuk rumah.
• Debunga tumbuhan.
• Bulu atau serpihan kulit haiwan.
• Kulat persekitaran.
• Bahan kosmetik tertentu.

Kegatalan merupakan gejala utama. Pesakit juga mungkin mengalami bersin, hidung berair atau masalah alahan lain.

Konjunktivitis alahan tidak berjangkit.

4. Mata Kering

Mata kering berlaku apabila penghasilan air mata tidak mencukupi atau lapisan air mata terlalu cepat menyejat.

Keadaan ini boleh dipengaruhi oleh penuaan, perubahan hormon, penyakit tertentu serta faktor persekitaran.

Penggunaan komputer atau telefon secara berpanjangan juga boleh memburukkan gejala kerana seseorang cenderung berkelip dengan kurang kerap ketika menumpukan perhatian pada skrin.

5. Kecederaan dan Benda Asing

Habuk, pasir, serpihan logam atau objek kecil boleh menyebabkan kerengsaan dan calar pada kornea.

Kecederaan kornea sering menyebabkan sakit ketika berkelip, mata berair dan rasa seperti terdapat benda asing.

Objek yang menusuk mata atau terkena pada kelajuan tinggi berpotensi menyebabkan kecederaan serius walaupun luka luaran tidak kelihatan jelas.

6. Keratitis dan Ulser Kornea

Keratitis ialah keradangan kornea yang boleh berpunca daripada jangkitan atau faktor bukan jangkitan.

Jangkitan kornea boleh disebabkan oleh bakteria, virus, kulat atau organisma tertentu.

Pemakai kanta sentuh menghadapi risiko lebih tinggi sekiranya kanta tidak dibersihkan dengan betul, dipakai ketika tidur atau terdedah kepada air.

Ulser kornea merupakan kerosakan atau luka pada permukaan kornea yang memerlukan rawatan segera.

7. Penyakit Mata yang Lebih Serius

Beberapa penyakit lain juga boleh menyebabkan kesakitan, termasuk:

• Uveitis: Keradangan pada lapisan tengah mata yang boleh menyebabkan sakit, kemerahan dan sensitiviti terhadap cahaya.
• Skleritis: Keradangan sklera yang boleh menyebabkan sakit mata yang kuat dan mendalam.
• Glaukoma sudut tertutup akut: Peningkatan tekanan dalam mata secara mendadak yang boleh menyebabkan sakit teruk, penglihatan kabur dan loya.
• Selulitis orbital: Jangkitan tisu dalam rongga mata yang boleh menyebabkan bengkak, demam dan kesakitan ketika menggerakkan mata.

Penyakit ini memerlukan penilaian perubatan segera kerana berpotensi menjejaskan penglihatan.

Gejala Sakit Mata yang Perlu Diperhatikan

Gejala sakit mata berbeza mengikut punca dan tahap keterukan penyakit.

Antara gejala yang biasa dialami ialah:

1. Kemerahan: Bahagian putih mata kelihatan merah atau merah jambu.
2. Kesakitan atau pedih: Mata terasa terbakar, mencucuk atau berdenyut.
3. Kegatalan: Keinginan untuk menggosok mata berulang kali.
4. Mata berair: Air mata keluar secara berlebihan.
5. Lelehan mata: Cecair jernih atau pekat keluar daripada mata.
6. Bengkak kelopak mata: Kelopak mata kelihatan membesar atau terasa sakit.
7. Sensitiviti terhadap cahaya: Cahaya menyebabkan ketidakselesaan atau kesakitan.
8. Penglihatan kabur: Objek kelihatan tidak jelas atau penglihatan berubah.

Sesetengah pesakit turut mengalami sakit kepala, demam atau gejala pada bahagian badan yang lain.

Walaupun gejala boleh memberikan petunjuk, pemeriksaan diperlukan apabila puncanya tidak jelas atau terdapat tanda bahaya.

Bila Sakit Mata Memerlukan Rawatan Segera?

Tidak semua sakit mata boleh dirawat sendiri di rumah. Sesetengah gejala mungkin menunjukkan kerosakan kornea, peningkatan tekanan mata atau penyakit serius yang lain.

Tanda Bahaya yang Tidak Boleh Diabaikan

Dapatkan pemeriksaan kecemasan jika mengalami:

• Sakit mata yang sangat kuat atau bermula secara tiba-tiba.
• Kehilangan atau kemerosotan penglihatan secara mendadak.
• Mata merah bersama sakit kepala teruk, loya atau muntah.
• Kesakitan yang ketara apabila melihat cahaya.
• Kecederaan mata akibat objek tajam atau serpihan berkelajuan tinggi.
• Mata terkena bahan kimia.
• Bengkak sekitar mata bersama demam, mata menonjol atau pergerakan mata yang menyakitkan.
• Sakit teruk atau penglihatan merosot selepas pembedahan mata.

Pemakai kanta sentuh yang mengalami mata merah dan sakit juga perlu menanggalkan kanta serta mendapatkan penilaian segera, kerana jangkitan kornea boleh berkembang dengan cepat.

Bayi baru lahir yang mengalami mata merah, bengkak atau lelehan juga memerlukan pemeriksaan doktor dengan segera.

Apa Perlu Dilakukan Jika Mata Terkena Bahan Kimia?

Jika bahan kimia seperti peluntur atau pencuci kuat terkena mata:

1. Segera bilas mata menggunakan air bersih yang mengalir.
2. Teruskan pembilasan selama sekurang-kurangnya 20 minit.
3. Pastikan aliran air lembut dan kelopak mata dibuka semasa membilas.
4. Tanggalkan kanta sentuh jika boleh dilakukan dengan mudah tanpa melengahkan pembilasan.
5. Dapatkan rawatan kecemasan dan teruskan pembilasan sementara bantuan diperoleh.

Jangan cuba meneutralkan bahan kimia menggunakan bahan lain atau menitiskan ubat tanpa nasihat perubatan.

Bagaimana Doktor Memeriksa Sakit Mata?

Pemeriksaan sakit mata bertujuan mengenal pasti punca kesakitan, menilai fungsi penglihatan dan menentukan sama ada rawatan segera diperlukan.

Doktor akan memilih pemeriksaan berdasarkan gejala dan keadaan pesakit.

1. Sejarah Kesihatan dan Gejala

Doktor biasanya bertanya tentang:

• Bilakah sakit mata bermula?
• Adakah satu atau kedua-dua mata terlibat?
• Adakah terdapat lelehan, kegatalan atau penglihatan kabur?
• Adakah pesakit memakai kanta sentuh?
• Pernahkah mata mengalami kecederaan atau pembedahan?
• Adakah terdapat sejarah alahan atau penyakit lain?

Maklumat ini membantu membezakan jangkitan, iritasi dan keadaan yang lebih serius.

2. Pemeriksaan Fizikal Mata

Doktor memeriksa bahagian luar mata, kelopak mata, konjunktiva dan kornea untuk mengenal pasti kemerahan, bengkak, lelehan atau benda asing.

Pergerakan mata dan tindak balas anak mata terhadap cahaya juga boleh dinilai apabila diperlukan.

3. Ujian Ketajaman Penglihatan

Ujian ini biasanya dilakukan menggunakan carta penglihatan untuk menilai sejauh mana seseorang dapat melihat dengan jelas.

Perubahan ketajaman penglihatan merupakan maklumat penting kerana sesetengah penyakit mata boleh menjejaskan penglihatan walaupun gejala luarannya kelihatan ringan.

4. Pemeriksaan Slit Lamp

Slit lamp ialah alat yang menggunakan cahaya dan pembesaran untuk membolehkan doktor memeriksa struktur mata dengan lebih terperinci.

Pemeriksaan ini membantu mengesan calar kornea, tanda jangkitan, benda asing dan keradangan di bahagian hadapan mata.

Doktor mungkin menggunakan pewarna fluorescein untuk menonjolkan kawasan permukaan kornea yang mengalami kerosakan.

5. Pemeriksaan Tekanan Dalam Mata

Ujian tonometri digunakan untuk mengukur tekanan dalam mata.

Pemeriksaan ini penting apabila doktor mengesyaki masalah seperti glaukoma sudut tertutup akut.

Walau bagaimanapun, tekanan mata sahaja tidak mencukupi untuk mendiagnosis semua jenis glaukoma.

6. Ujian Tambahan

Ujian lanjutan mungkin diperlukan dalam keadaan tertentu.

Contohnya, doktor boleh mengambil sampel lelehan atau bahan daripada kornea jika jangkitan serius disyaki.

Pemeriksaan retina, pengimejan atau rujukan kepada pakar mata juga boleh dilakukan berdasarkan hasil penilaian awal.

Tidak semua pesakit sakit mata memerlukan setiap ujian tersebut.

Rawatan Sakit Mata Mengikut Punca

Rawatan sakit mata bergantung pada penyakit yang menyebabkan gejala. Penggunaan ubat yang tidak sesuai boleh melambatkan pemulihan atau memburukkan keadaan tertentu.

1. Rawatan Konjunktivitis Virus

Kebanyakan kes konjunktivitis virus pulih dengan sendiri tanpa memerlukan antibiotik.

Rawatan sokongan yang boleh membantu termasuk kompres sejuk, air mata tiruan dan membersihkan lelehan mata dengan berhati-hati.

Jangkitan virus tertentu, seperti herpes simplex, mungkin memerlukan ubat antivirus yang dipreskripsikan oleh doktor.

2. Rawatan Konjunktivitis Bakteria

Konjunktivitis bakteria yang ringan kadangkala pulih tanpa antibiotik.

Walau bagaimanapun, doktor mungkin memberikan ubat titis atau salap antibiotik apabila terdapat petunjuk jangkitan bakteria yang memerlukan rawatan.

Keputusan rawatan bergantung pada tahap keterukan, faktor risiko dan hasil pemeriksaan mata.

3. Rawatan Alahan Mata

Rawatan alahan bertujuan mengurangkan tindak balas terhadap alergen dan melegakan kegatalan.

Antara pilihan yang boleh digunakan ialah:

• Mengelakkan bahan pencetus alahan.
• Menggunakan kompres sejuk.
• Menggunakan air mata tiruan.
• Menggunakan ubat titis antihistamin atau ubat antialahan yang sesuai.

Pesakit yang kerap mengalami alahan mata mungkin memerlukan penilaian lanjut untuk mengenal pasti pencetus.

4. Rawatan Mata Kering

Mata kering biasanya dirawat menggunakan air mata tiruan dan penyesuaian tabiat harian.

Langkah tambahan termasuk mengurangkan pendedahan kepada angin secara langsung, berehat ketika menggunakan skrin dan merawat masalah kelopak mata yang berkaitan.

Kes yang lebih teruk mungkin memerlukan rawatan khusus daripada doktor mata.

5. Rawatan Kecederaan dan Jangkitan Kornea

Rawatan bergantung pada jenis kecederaan atau organisma penyebab jangkitan.

Doktor mungkin membuang benda asing, memberikan ubat yang sesuai atau menjalankan pemeriksaan lanjut bagi mengenal pasti jangkitan kornea.

Keratitis akibat bakteria memerlukan rawatan antimikrob yang tepat, manakala jangkitan kulat atau virus memerlukan rawatan berbeza.

6. Rawatan Penyakit Mata Serius

Uveitis, skleritis dan glaukoma sudut tertutup akut memerlukan rawatan khusus.

Rawatan boleh melibatkan ubat antiradang, ubat menurunkan tekanan mata, laser atau prosedur pembedahan mengikut diagnosis.

Keadaan ini tidak sesuai dirawat sendiri menggunakan ubat titis mata biasa.

Cara Melegakan Sakit Mata di Rumah

Penjagaan di rumah boleh membantu mengurangkan ketidakselesaan ringan, terutama apabila gejala tidak disertai tanda bahaya.

Antara langkah yang boleh diamalkan ialah:

1. Gunakan kompres sejuk. Letakkan kain bersih yang dibasahkan dengan air sejuk pada kelopak mata yang tertutup.
2. Gunakan air mata tiruan. Produk yang sesuai boleh membantu mengurangkan rasa kering dan pedih.
3. Elakkan menggosok mata. Perbuatan ini boleh menambahkan kerengsaan pada permukaan mata.
4. Hentikan penggunaan kanta sentuh. Gunakan cermin mata sehingga keadaan pulih dan doktor membenarkan pemakaian semula.
5. Bersihkan lelehan mata. Gunakan kapas atau kain bersih yang dilembapkan dengan air.
6. Kurangkan pendedahan kepada bahan perengsa. Elakkan asap, habuk dan produk kosmetik yang menyebabkan ketidakselesaan.

Elakkan menggunakan air rebusan daun, bahan tradisional atau cecair yang tidak steril sebagai ubat titis mata.

Sekiranya gejala semakin teruk atau tidak menunjukkan pemulihan selepas beberapa hari, dapatkan pemeriksaan doktor. Jangan tunggu jika terdapat kesakitan kuat atau perubahan penglihatan.

Adakah Sakit Mata Berjangkit?

Tidak semua jenis sakit mata berjangkit.

Konjunktivitis akibat virus dan bakteria boleh merebak melalui sentuhan dengan lelehan mata atau barangan yang tercemar.

Penularan boleh berlaku apabila seseorang menyentuh mata yang dijangkiti, kemudian menyentuh permukaan atau barangan yang digunakan oleh orang lain.

Sebaliknya, masalah seperti mata kering dan konjunktivitis alahan tidak berjangkit.

Pesakit yang mengalami konjunktivitis berjangkit perlu mengamalkan kebersihan tangan, mengelakkan perkongsian barangan peribadi dan mengurangkan sentuhan rapat yang boleh menyebarkan jangkitan.

Keperluan untuk tidak menghadiri sekolah atau tempat kerja bergantung pada gejala, kemampuan mengelakkan penularan serta nasihat petugas kesihatan.

Cara Mencegah Sakit Mata

Walaupun tidak semua penyakit mata boleh dicegah, beberapa langkah dapat membantu mengurangkan risiko jangkitan dan kecederaan.

• Basuh tangan menggunakan sabun sebelum menyentuh mata.
• Elakkan berkongsi tuala, sarung bantal, kosmetik mata dan ubat titis mata.
• Bersihkan serta simpan kanta sentuh mengikut arahan yang betul.
• Jangan menggunakan air paip untuk membersihkan atau menyimpan kanta sentuh.
• Elakkan memakai kanta sentuh ketika tidur atau berenang, kecuali mengikut arahan khusus yang berkaitan.
• Gunakan pelindung mata ketika melakukan kerja yang melibatkan habuk, bahan kimia atau serpihan.
• Rehatkan mata secara berkala semasa menggunakan komputer atau telefon.
• Dapatkan pemeriksaan jika sakit mata kerap berulang.

Penjagaan kebersihan mata yang konsisten amat penting, khususnya bagi individu yang menggunakan kanta sentuh setiap hari.

Kesimpulan

Sakit mata boleh berpunca daripada masalah ringan seperti alahan dan mata kering, atau penyakit serius seperti keratitis, uveitis dan glaukoma sudut tertutup akut.

Mengenal pasti jenis gejala, menjalani pemeriksaan yang sesuai dan mendapatkan rawatan berdasarkan punca sebenar amat penting untuk melindungi kesihatan mata.

Penjagaan kebersihan, penggunaan kanta sentuh yang betul serta pengesanan awal tanda bahaya dapat membantu mengurangkan risiko komplikasi.

Jangan abaikan sakit mata yang teruk atau disertai perubahan penglihatan kerana rawatan awal boleh membantu mencegah kerosakan penglihatan yang berkekalan.

Soalan Lazim Tentang Sakit Mata