Sifilis: Punca, Gejala, Diagnosis dan Rawatan

Sifilis merupakan salah satu jangkitan kelamin yang masih menjadi masalah kesihatan awam di seluruh dunia. Jangkitan ini boleh berlaku kepada lelaki dan wanita tanpa mengira umur atau latar belakang.

Cabaran utama penyakit ini ialah tanda-tandanya kadangkala tidak jelas. Ada individu yang mempunyai luka kecil tetapi tidak berasa sakit, manakala yang lain tidak mengalami sebarang gejala selama bertahun-tahun.

Walaupun sifilis boleh dirawat, pemeriksaan awal amat penting untuk mencegah komplikasi dan mengurangkan risiko penularan kepada pasangan seksual atau bayi dalam kandungan.

Apa Itu Sifilis?

Sifilis atau syphilis ialah penyakit berjangkit yang disebabkan oleh bakteria berbentuk spiral dikenali sebagai Treponema pallidum.

Bakteria ini boleh memasuki badan melalui membran mukus atau kulit yang terdedah semasa sentuhan dengan luka sifilis yang berjangkit. Selepas memasuki badan, bakteria boleh merebak melalui darah dan sistem limfa.

Jangkitan sifilis boleh menjejaskan beberapa bahagian badan, termasuk:

• Kulit dan membran mukus.
• Organ kemaluan.
• Sistem saraf.
• Mata dan telinga.
• Jantung serta salur darah.

Sifilis berbeza daripada herpes genital kerana sifilis disebabkan oleh bakteria, manakala herpes disebabkan oleh virus. Oleh itu, rawatan kedua-dua penyakit juga berbeza.

Sifilis boleh berkembang melalui beberapa peringkat. Gejala tertentu mungkin hilang dengan sendiri, tetapi keadaan ini tidak bermakna bakteria telah disingkirkan daripada badan.

Tanpa rawatan, jangkitan boleh kekal dan berpotensi menyebabkan masalah kesihatan yang serius.

Punca Sifilis dan Bagaimana Ia Berjangkit

Punca utama sifilis ialah jangkitan bakteria Treponema pallidum. Penularan lazimnya berlaku apabila seseorang bersentuhan secara langsung dengan luka atau kawasan berjangkit pada individu yang mempunyai sifilis.

1. Hubungan Seksual

Sifilis boleh merebak melalui hubungan seks:

• Faraj.
• Dubur.
• Oral.

Penularan berlaku apabila kulit atau membran mukus bersentuhan dengan luka sifilis yang berjangkit.

Luka tersebut mungkin berada pada zakar, faraj, pangkal rahim, dubur atau mulut. Oleh sebab luka tidak semestinya menyakitkan, seseorang mungkin tidak mengetahui bahawa dirinya mempunyai jangkitan.

2. Penularan daripada Ibu kepada Bayi

Wanita hamil yang menghidap sifilis boleh memindahkan bakteria kepada bayi melalui plasenta.

Keadaan ini dikenali sebagai sifilis kongenital.

Jangkitan tersebut boleh meningkatkan risiko keguguran, kelahiran mati, kelahiran pramatang dan masalah kesihatan bayi.

3. Penularan Melalui Darah

Sifilis juga boleh berjangkit melalui darah yang tercemar, termasuk pemindahan darah. Walau bagaimanapun, risiko melalui transfusi darah yang telah menjalani saringan adalah sangat rendah.

Adakah Sifilis Berjangkit Melalui Sentuhan Biasa?

Sifilis tidak merebak melalui aktiviti harian seperti:

• Bersalaman atau berpelukan.
• Berkongsi tempat duduk tandas.
• Berkongsi pinggan atau sudu.
• Menyentuh tombol pintu.
• Menggunakan kolam renang yang sama.

Sifilis memerlukan laluan penularan tertentu, terutamanya sentuhan langsung dengan kawasan berjangkit semasa hubungan seksual.

Tanda dan Gejala Sifilis Mengikut Peringkat

Tanda sifilis berbeza mengikut peringkat penyakit. Sesetengah gejala muncul beberapa minggu selepas jangkitan, manakala komplikasi tertentu boleh mengambil masa bertahun-tahun untuk berkembang.

1. Sifilis Primer

Sifilis primer ialah peringkat awal jangkitan.

Tanda yang paling biasa ialah kemunculan luka dikenali sebagai chancre. Luka ini lazimnya muncul kira-kira tiga minggu selepas pendedahan, tetapi tempohnya boleh berbeza, sekitar 10 hingga 90 hari.

Ciri-ciri luka sifilis primer termasuk:

• Biasanya berbentuk bulat atau bujur.
• Mempunyai permukaan yang terbuka.
• Selalunya tidak menyakitkan.
• Boleh berlaku sebagai satu atau beberapa luka.
• Kadangkala disertai pembengkakan kelenjar limfa berhampiran kawasan jangkitan.

Luka boleh muncul pada kemaluan, dubur, bibir atau bahagian dalam mulut.

Walaupun luka biasanya tidak menyakitkan, terdapat juga luka sifilis yang menyakitkan atau mempunyai rupa yang tidak tipikal.

Luka boleh sembuh sendiri dalam beberapa minggu. Namun, bakteria masih boleh berada dalam badan jika pesakit tidak menerima rawatan.

2. Sifilis Sekunder

Sifilis sekunder berlaku apabila jangkitan merebak secara lebih meluas dalam badan.

Gejala yang paling dikenali ialah ruam kulit, khususnya pada tapak tangan dan tapak kaki. Ruam juga boleh muncul pada badan dan kawasan lain.

Antara gejala sifilis sekunder ialah:

• Ruam kemerahan atau keperangan pada kulit.
• Demam dan sakit tekak.
• Pembengkakan kelenjar limfa.
• Keletihan dan sakit otot.
• Keguguran rambut secara bertompok.
• Luka atau tompok pada mulut.
• Ketumbuhan lembap seperti ketuat pada kawasan kemaluan atau dubur.

Ruam sifilis biasanya tidak gatal, tetapi kegatalan masih boleh berlaku.

Gejala mungkin beransur hilang walaupun individu tidak menerima rawatan. Walau bagaimanapun, kehilangan gejala tidak menunjukkan bahawa jangkitan telah sembuh.

3. Sifilis Laten

Sifilis laten ialah peringkat apabila bakteria masih berada dalam badan tetapi tidak menyebabkan tanda atau gejala yang jelas.

Individu mungkin berasa sihat sepenuhnya dan hanya mengetahui tentang jangkitan selepas menjalani ujian darah.

Peringkat laten dibahagikan kepada:

• Sifilis laten awal: Jangkitan yang masih berada dalam tempoh awal berdasarkan sejarah klinikal dan keputusan ujian.
• Sifilis laten lewat: Jangkitan yang lebih lama atau tidak diketahui tempoh sebenarnya.

Dalam garis panduan Malaysia, sifilis awal merangkumi jangkitan dalam tempoh kurang daripada dua tahun. Pengelasan ini boleh berbeza mengikut garis panduan antarabangsa.

4. Sifilis Tertier

Sifilis tertier merupakan komplikasi lewat yang boleh berlaku selepas bertahun-tahun sekiranya jangkitan tidak dirawat.

Antara masalah yang mungkin berlaku ialah:

• Kerosakan pada jantung dan salur darah utama.
• Pembentukan ketulan keradangan yang dikenali sebagai gumma.
• Kerosakan pada tisu atau organ tertentu.

Tidak semua pesakit yang tidak dirawat akan mengalami sifilis tertier.

Siapakah yang Berisiko Mendapat Sifilis?

Sesiapa sahaja yang terdedah kepada bakteria Treponema pallidum boleh mendapat sifilis.

Walau bagaimanapun, beberapa keadaan boleh meningkatkan kemungkinan jangkitan, antaranya:

1. Hubungan seksual tanpa perlindungan yang sesuai: Risiko meningkat apabila berlaku sentuhan dengan luka sifilis yang berjangkit.
2. Mempunyai pasangan seksual yang dijangkiti: Pendedahan boleh berlaku walaupun pasangan tidak menunjukkan gejala.
3. Mempunyai beberapa pasangan seksual: Keadaan ini boleh meningkatkan kemungkinan terdedah kepada jangkitan.
4. Sejarah jangkitan kelamin: Individu yang pernah mengalami jangkitan kelamin mungkin memerlukan saringan berdasarkan penilaian risiko.
5. Jangkitan HIV: Sifilis dan HIV boleh berlaku serentak serta memerlukan penjagaan susulan yang sesuai.

Sifilis bukan ukuran kebersihan diri atau nilai moral seseorang. Pemeriksaan dan rawatan sepatutnya diberikan tanpa stigma.

Bagaimana Sifilis Didiagnosis?

Diagnosis sifilis tidak boleh dibuat berdasarkan rupa luka atau ruam semata-mata. Pemeriksaan doktor dan ujian makmal diperlukan untuk menentukan sama ada seseorang mempunyai jangkitan.

Pemeriksaan Fizikal dan Sejarah Kesihatan

Doktor mungkin bertanyakan tentang:

• Gejala yang sedang dialami.
• Tempoh kemunculan luka atau ruam.
• Sejarah hubungan seksual dan kemungkinan pendedahan.
• Keputusan ujian sifilis yang terdahulu.
• Rawatan antibiotik yang pernah diterima.

Pemeriksaan fizikal dilakukan untuk mengenal pasti luka, ruam, pembengkakan kelenjar limfa atau tanda komplikasi.

Ujian Darah Sifilis

Ujian darah merupakan kaedah utama untuk mengenal pasti sifilis.

Dua kumpulan ujian biasanya digunakan.

1. Ujian bukan treponemal

Contohnya:

• RPR (Rapid Plasma Reagin).
• VDRL (Venereal Disease Research Laboratory).

Ujian ini membantu mengesan tindak balas antibodi yang berkaitan dengan jangkitan sifilis.

Keputusan kuantitatif atau titre juga digunakan untuk memantau tindak balas terhadap rawatan.

2. Ujian treponemal

Contohnya:

• TPPA (Treponema pallidum Particle Agglutination).
• Ujian antibodi treponemal menggunakan kaedah imunologi automatik.

Ujian ini mengesan antibodi yang lebih khusus terhadap bakteria penyebab sifilis.

Doktor biasanya mentafsir gabungan ujian tersebut bersama sejarah kesihatan, pemeriksaan fizikal dan sejarah rawatan.

Adakah Keputusan Ujian Sentiasa Tepat?

Ujian darah yang dilakukan terlalu awal selepas jangkitan mungkin belum dapat mengesan antibodi.

Jika pendedahan masih baru dan keputusan awal negatif, doktor mungkin mencadangkan ujian ulangan selepas dua hingga empat minggu atau pada masa lain mengikut keadaan.

Keputusan positif juga perlu ditafsirkan dengan berhati-hati kerana sesetengah ujian boleh kekal positif selepas jangkitan berjaya dirawat.

Pemeriksaan Tambahan

Dalam keadaan tertentu, doktor mungkin memerlukan pemeriksaan lain seperti:

• Ujian khusus pada sampel luka.
• Pemeriksaan mata.
• Penilaian pendengaran.
• Pemeriksaan cecair serebrospina jika disyaki neurosifilis.

Tidak semua pesakit memerlukan pemeriksaan lanjutan ini.

Rawatan Sifilis

Sifilis merupakan jangkitan bakteria yang boleh disembuhkan dengan antibiotik yang sesuai.

Pemilihan rawatan bergantung kepada peringkat penyakit, gejala, sejarah rawatan dan keadaan kesihatan pesakit.

1. Suntikan Penisilin

Rawatan utama bagi kebanyakan kes sifilis ialah benzathine penicillin G, sejenis antibiotik yang diberikan melalui suntikan ke dalam otot.

Bagi orang dewasa, rawatan lazimnya melibatkan:

Peringkat jangkitan	Rawatan lazim
Sifilis primer, sekunder atau laten awal	Satu dos suntikan benzathine penicillin G
Sifilis laten lewat atau tempoh tidak diketahui	Suntikan benzathine penicillin G sekali seminggu selama tiga minggu
Neurosifilis	Rejimen penisilin khusus, lazimnya melalui salur darah

Jadual ini ialah gambaran umum dan bukan arahan untuk rawatan sendiri.

Doktor perlu menentukan rejimen yang paling sesuai berdasarkan penilaian klinikal dan garis panduan yang digunakan.

2. Rawatan Jika Alergi terhadap Penisilin

Pesakit yang mempunyai sejarah alahan penisilin perlu memaklumkan perkara tersebut kepada doktor.

Dalam kes tertentu, antibiotik seperti doxycycline boleh dipertimbangkan bagi pesakit yang tidak hamil, tertakluk kepada jenis jangkitan dan pemantauan yang sesuai.

Bagi wanita hamil, penisilin ialah rawatan yang mempunyai keberkesanan terbukti untuk merawat jangkitan pada janin dan mencegah sifilis kongenital.

Pesakit hamil yang benar-benar mempunyai alahan penisilin mungkin memerlukan prosedur penyahpekaan sebelum menerima rawatan.

3. Rawatan Neurosifilis

Jika sifilis melibatkan sistem saraf, rawatan biasanya memerlukan antibiotik penisilin melalui salur darah selama kira-kira 10 hingga 14 hari, bergantung kepada rejimen dan garis panduan.

Pesakit juga mungkin memerlukan rawatan di hospital atau penilaian doktor pakar.

4. Kesan Selepas Rawatan

Sesetengah pesakit boleh mengalami reaksi Jarisch-Herxheimer selepas memulakan rawatan.

Gejalanya termasuk:

• Demam.
• Menggigil.
• Sakit kepala.
• Sakit otot atau sendi.
• Rasa tidak sihat sementara.

Reaksi ini biasanya berlaku dalam tempoh 24 jam pertama dan sering pulih dengan sendiri.

Ia berbeza daripada alahan antibiotik. Jika berlaku sesak nafas, bengkak muka atau tekak, atau pengsan selepas suntikan, dapatkan rawatan kecemasan segera.

Komplikasi Sifilis Jika Tidak Dirawat

Sifilis yang tidak dirawat boleh menyebabkan kerosakan pada pelbagai organ, terutamanya apabila jangkitan berlarutan.

Antara komplikasinya ialah:

Neurosifilis

Jangkitan boleh melibatkan otak dan saraf tunjang, lalu menyebabkan sakit kepala, masalah pergerakan, perubahan fungsi mental atau gejala menyerupai strok.

Sifilis Okular

Jangkitan pada mata boleh menyebabkan kemerahan, sakit mata, gangguan penglihatan dan kehilangan penglihatan yang mungkin kekal.

Otosifilis

Jangkitan yang melibatkan sistem pendengaran boleh menyebabkan telinga berdengung, pening atau kehilangan pendengaran.

Komplikasi Kardiovaskular

Dalam kes lanjut, sifilis boleh menyebabkan keradangan aorta, iaitu salur darah utama yang membawa darah keluar dari jantung.

Keadaan ini berpotensi menyebabkan aneurisme dan masalah kardiovaskular yang serius.

Risiko Berkaitan HIV

Luka sifilis boleh memudahkan kemasukan HIV sekiranya seseorang terdedah kepada virus tersebut.

Oleh itu, individu yang didiagnosis dengan sifilis juga biasanya ditawarkan ujian HIV serta saringan jangkitan kelamin lain yang berkaitan.

Sifilis Semasa Mengandung

Sifilis semasa kehamilan memerlukan perhatian khusus kerana bakteria boleh berpindah daripada ibu kepada bayi melalui plasenta.

Sifilis yang tidak dirawat boleh meningkatkan risiko:

• Keguguran.
• Kelahiran mati.
• Kelahiran pramatang.
• Kematian bayi selepas kelahiran.
• Masalah perkembangan, pendengaran atau penglihatan bayi.

Sesetengah bayi yang dijangkiti mungkin kelihatan sihat ketika lahir tetapi mengalami komplikasi kemudian.

Kepentingan Saringan Antenatal

Wanita hamil perlu menjalani ujian saringan sifilis sebagai sebahagian daripada penjagaan antenatal.

Di Malaysia, saringan dilakukan semasa lawatan antenatal pertama, dengan ujian ulangan mengikut protokol dan penilaian risiko.

Jika sifilis dikesan, rawatan perlu dimulakan segera mengikut peringkat jangkitan.

Rawatan penisilin yang sesuai boleh membantu mencegah penularan kepada bayi.

Wanita hamil tidak sepatutnya menangguhkan pemeriksaan hanya kerana tidak mengalami gejala.

Penjagaan Selepas Rawatan Sifilis

Rawatan sifilis tidak berakhir selepas suntikan antibiotik diberikan. Pemeriksaan susulan penting untuk memastikan tindak balas rawatan adalah memuaskan.

1. Hadiri Pemeriksaan Susulan

Garis panduan Malaysia mengesyorkan penilaian klinikal dan ujian RPR pada tiga, enam dan 12 bulan selepas rawatan, dengan pemantauan lanjut mengikut keputusan.

Doktor akan membandingkan bacaan antibodi sebelum dan selepas rawatan.

Penurunan titre RPR sebanyak empat kali ganda, contohnya daripada 1:16 kepada 1:4, lazimnya menunjukkan tindak balas rawatan yang baik. Namun, tafsirannya bergantung kepada peringkat penyakit dan keadaan pesakit.

2. Pastikan Pasangan Mendapat Pemeriksaan

Pasangan seksual yang mungkin terdedah perlu menjalani penilaian.

Dalam keadaan tertentu, pasangan mungkin memerlukan rawatan walaupun keputusan ujian awal negatif, khususnya apabila pendedahan berlaku baru-baru ini.

3. Elakkan Hubungan Seksual Buat Sementara

Menurut garis panduan Malaysia, pesakit dinasihatkan mengelakkan hubungan seksual sehingga sekurang-kurangnya seminggu selepas mereka dan pasangan menyelesaikan rawatan.

Luka juga perlu sembuh dan nasihat doktor hendaklah dipatuhi sebelum hubungan seksual disambung semula.

4. Fahami Keputusan Ujian Selepas Rawatan

Sesetengah ujian treponemal boleh kekal positif bertahun-tahun atau sepanjang hayat walaupun jangkitan telah berjaya dirawat.

Keadaan ini tidak semestinya menunjukkan rawatan gagal.

Doktor akan menggunakan sejarah rawatan, gejala dan perubahan bacaan RPR atau VDRL untuk menentukan keadaan sebenar.

Cara Mencegah Sifilis

Pencegahan sifilis melibatkan langkah mengurangkan pendedahan kepada jangkitan serta mengenal pasti penyakit lebih awal.

Antara langkah yang boleh diamalkan ialah:

1. Gunakan kondom dengan betul dan konsisten. Kondom boleh mengurangkan risiko penularan, tetapi tidak memberi perlindungan sepenuhnya jika luka berada di kawasan yang tidak dilindungi.
2. Jalani ujian saringan mengikut risiko. Individu yang mempunyai kemungkinan pendedahan seksual kepada sifilis wajar berbincang dengan doktor tentang keperluan ujian.
3. Dapatkan pemeriksaan jika terdapat luka atau ruam. Elakkan menganggap semua luka pada kemaluan sebagai masalah kulit biasa.
4. Berkomunikasi dengan pasangan. Maklumat tentang diagnosis dan pemeriksaan boleh membantu mencegah jangkitan berulang.
5. Lengkapkan rawatan yang diberikan. Jangan berhenti rawatan atau tidak hadir untuk suntikan susulan tanpa berbincang dengan doktor.
6. Utamakan saringan semasa kehamilan. Pengesanan dan rawatan awal penting untuk melindungi ibu serta bayi.

Sehingga kini, tiada vaksin yang tersedia untuk mencegah sifilis.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan di klinik kesihatan atau kemudahan perubatan jika anda mengalami:

• Luka pada kemaluan, dubur atau mulut yang tidak diketahui puncanya.
• Ruam pada tapak tangan, tapak kaki atau badan selepas kemungkinan pendedahan.
• Pembengkakan kelenjar limfa bersama gejala yang mencurigakan.
• Pasangan seksual yang didiagnosis dengan sifilis.
• Keputusan ujian sifilis yang positif.
• Kemungkinan pendedahan kepada sifilis semasa hamil.

Pemeriksaan juga penting walaupun tiada gejala jika seseorang mengetahui bahawa dirinya mungkin telah terdedah.

Dapatkan rawatan kecemasan jika mengalami kehilangan penglihatan atau pendengaran secara tiba-tiba, kelemahan sebelah badan, kekeliruan teruk atau gejala neurologi yang mendadak.

Gejala ini boleh mempunyai pelbagai punca serius dan tidak sepatutnya menunggu temu janji biasa.

Kesimpulan

Sifilis ialah jangkitan kelamin yang boleh menyebabkan pelbagai gejala, bermula daripada luka kecil yang tidak menyakitkan hingga komplikasi yang melibatkan organ penting.

Walaupun gejala boleh hilang dengan sendiri, jangkitan masih mungkin berada dalam badan dan memerlukan rawatan.

Pemeriksaan awal, ujian darah yang sesuai dan rawatan antibiotik merupakan langkah utama untuk mencegah komplikasi.

Individu yang mempunyai gejala atau kemungkinan pendedahan kepada sifilis digalakkan mendapatkan pemeriksaan tanpa berlengah. Rawatan yang tepat serta pemeriksaan susulan dapat membantu melindungi kesihatan diri dan pasangan.

Soalan Lazim Tentang Sifilis