Hipertiroid: Punca, Gejala, Diagnosis dan Rawatan

Hipertiroid ialah masalah kesihatan yang berlaku apabila kelenjar tiroid menghasilkan hormon secara berlebihan sehingga menyebabkan pelbagai fungsi badan menjadi lebih aktif daripada biasa. Keadaan ini boleh menyebabkan jantung berdebar, berat badan menurun tanpa sebab yang jelas, tangan menggeletar, mudah berpeluh dan gangguan tidur.

Walaupun sesetengah gejalanya kelihatan seperti masalah kesihatan biasa, hipertiroid yang tidak dirawat boleh membawa kepada komplikasi serius, termasuk gangguan irama jantung, osteoporosis dan krisis tiroid yang boleh mengancam nyawa.

Berita baiknya, kebanyakan kes hipertiroid boleh dikawal dengan rawatan yang sesuai. Pengesanan awal melalui pemeriksaan doktor dan ujian darah membantu menentukan punca penyakit serta rawatan yang paling berkesan.

Apa Itu Hipertiroid?

Hipertiroid, juga dikenali sebagai hyperthyroidism atau hipertiroidisme, ialah keadaan apabila kelenjar tiroid menghasilkan lebih banyak hormon daripada yang diperlukan oleh badan.

Kelenjar tiroid ialah organ kecil berbentuk rama-rama yang terletak di bahagian hadapan leher, berhampiran trakea atau saluran pernafasan.

Kelenjar ini menghasilkan dua hormon utama:

1. Tiroksina (T4): Hormon utama yang dikeluarkan oleh kelenjar tiroid dan boleh ditukarkan kepada T3 dalam tisu badan.
2. Triiodotironina (T3): Hormon yang lebih aktif secara biologi dan membantu mengawal pelbagai proses metabolisme.

Penghasilan hormon tiroid dikawal oleh hormon perangsang tiroid (thyroid-stimulating hormone, TSH) daripada kelenjar pituitari di otak.

Apabila hormon tiroid terlalu tinggi, badan menggunakan tenaga dengan lebih cepat. Kesannya boleh melibatkan sistem jantung, otot, penghadaman, sistem saraf dan kawalan suhu badan.

Perbezaan Hipertiroid dan Hipotiroid

Walaupun kedua-duanya melibatkan kelenjar tiroid, hipertiroid dan hipotiroid merupakan dua keadaan yang berbeza.

Ciri	Hipertiroid	Hipotiroid
Aktiviti tiroid	Terlalu aktif	Kurang aktif
Hormon tiroid	Berlebihan	Tidak mencukupi
Berat badan	Cenderung menurun	Boleh meningkat
Suhu badan	Mudah berasa panas	Mudah berasa sejuk
Degupan jantung	Boleh menjadi laju	Boleh menjadi perlahan
Pergerakan usus	Lebih kerap	Sembelit lebih lazim
Tahap tenaga	Gelisah tetapi mudah letih	Lesu dan kurang bertenaga

Kedua-duanya memerlukan penilaian perubatan kerana rawatannya berbeza.

Gejala dan Tanda Hipertiroid

Gejala hipertiroid boleh berkembang secara perlahan atau muncul dalam tempoh yang agak singkat. Keterukannya bergantung pada paras hormon tiroid, punca penyakit, usia dan keadaan kesihatan seseorang.

1. Perubahan Berat Badan dan Metabolisme

Antara tanda yang sering dialami ialah penurunan berat badan walaupun pesakit makan seperti biasa atau mempunyai selera makan yang meningkat.

Ini berlaku kerana hormon tiroid berlebihan meningkatkan penggunaan tenaga oleh badan.

Pesakit juga mungkin mengalami:

• Mudah berpeluh walaupun tidak melakukan aktiviti berat.
• Tidak tahan cuaca panas.
• Kerap berasa lapar.
• Lebih kerap membuang air besar.

2. Jantung Berdebar dan Tangan Menggeletar

Hormon tiroid berlebihan boleh meningkatkan kadar denyutan jantung, termasuk ketika sedang berehat.

Sesetengah pesakit merasakan jantung berdegup kuat, laju atau tidak teratur. Tangan juga mungkin menggeletar, terutamanya ketika cuba memegang sesuatu dengan stabil.

3. Perubahan Emosi dan Gangguan Tidur

Hipertiroid boleh menyebabkan seseorang mudah gelisah, cemas, cepat marah atau mengalami perubahan emosi.

Walaupun badan terasa letih, pesakit mungkin sukar tidur kerana masih berasa terlalu aktif atau berdebar.

4. Kelemahan Otot dan Perubahan Haid

Kelemahan otot, khususnya pada bahagian paha dan bahu, boleh menyebabkan aktiviti seperti menaiki tangga menjadi lebih sukar.

Bagi wanita, hipertiroid juga boleh menyebabkan haid tidak teratur atau jumlah darah haid berkurangan. Kes tertentu boleh menjejaskan kesuburan.

5. Gejala pada Mata

Pesakit yang mengalami penyakit Graves mungkin mempunyai masalah mata seperti:

• Mata kelihatan menonjol.
• Mata kering, merah atau berair.
• Rasa berpasir dalam mata.
• Sensitif terhadap cahaya.
• Penglihatan berganda.

Masalah mata Graves merupakan keadaan autoimun yang berkaitan dengan penyakit tersebut dan bukan sekadar akibat hormon tiroid tinggi.

Perlu diketahui: Sesetengah warga emas tidak menunjukkan gejala klasik. Mereka mungkin lebih banyak mengalami keletihan, kurang selera makan, penurunan berat badan atau gangguan irama jantung.

Punca Hipertiroid

Terdapat beberapa penyakit dan keadaan yang boleh menyebabkan paras hormon tiroid meningkat.

1. Penyakit Graves

Penyakit Graves ialah penyakit autoimun dan merupakan antara punca utama hipertiroid.

Dalam keadaan ini, sistem imun menghasilkan antibodi yang merangsang reseptor TSH pada kelenjar tiroid. Rangsangan tersebut menyebabkan kelenjar menghasilkan hormon secara berlebihan.

Penyakit Graves juga boleh menyebabkan pembesaran kelenjar tiroid dan masalah mata tertentu.

2. Nodul Tiroid Terlalu Aktif

Nodul ialah ketulan yang terbentuk dalam kelenjar tiroid. Kebanyakan nodul tiroid bukan kanser.

Walau bagaimanapun, sesetengah nodul menghasilkan hormon tanpa mengikut kawalan normal badan.

Keadaan ini merangkumi:

• Nodul toksik tunggal: Satu nodul menghasilkan hormon berlebihan.
• Goiter multinodular toksik: Beberapa nodul dalam kelenjar tiroid yang membesar menghasilkan hormon secara berlebihan.

Keadaan ini lebih kerap ditemui dalam kalangan orang dewasa berusia.

3. Keradangan Kelenjar Tiroid (Tiroiditis)

Tiroiditis ialah keradangan kelenjar tiroid yang boleh menyebabkan hormon tersimpan dilepaskan ke dalam darah.

Antara jenisnya ialah tiroiditis subakut, tiroiditis tanpa rasa sakit dan tiroiditis selepas bersalin.

Paras hormon tiroid mungkin meningkat buat sementara waktu sebelum kembali normal. Sesetengah pesakit kemudiannya mengalami fasa hipotiroid.

4. Pengambilan Iodin Berlebihan

Iodin diperlukan untuk menghasilkan hormon tiroid. Namun, pengambilan iodin dalam jumlah yang terlalu tinggi boleh mencetuskan hipertiroid bagi individu tertentu, khususnya mereka yang mempunyai masalah tiroid sedia ada.

Sumber yang perlu diberi perhatian termasuk suplemen rumpai laut dan sesetengah ubat yang mengandungi iodin.

5. Ubat dan Pengambilan Hormon Tiroid

Ubat amiodarone, yang digunakan bagi masalah irama jantung tertentu, boleh menyebabkan gangguan fungsi tiroid.

Selain itu, pengambilan ubat hormon tiroid seperti levothyroxine melebihi keperluan boleh menyebabkan tirotoksikosis, walaupun kelenjar tiroid sendiri tidak semestinya terlalu aktif.

Faktor Risiko Hipertiroid

Walaupun sesiapa sahaja boleh mengalami hipertiroid, beberapa faktor dikaitkan dengan peningkatan risiko.

Antaranya ialah:

• Jantina: Hipertiroid lebih kerap berlaku pada wanita.
• Sejarah keluarga: Mempunyai ahli keluarga dengan penyakit Graves atau masalah tiroid tertentu.
• Penyakit autoimun: Contohnya diabetes jenis 1.
• Merokok: Berkaitan dengan penyakit Graves dan risiko masalah mata yang lebih teruk.
• Usia: Nodul tiroid yang terlalu aktif lebih lazim dalam kalangan individu berusia.
• Perubahan selepas bersalin: Sesetengah wanita mengalami gangguan tiroid selepas melahirkan anak.

Mempunyai faktor risiko tidak bermakna seseorang pasti akan mendapat hipertiroid.

Bagaimana Hipertiroid Didiagnosis?

Diagnosis hipertiroid memerlukan gabungan sejarah kesihatan, pemeriksaan fizikal dan ujian makmal.

Doktor tidak boleh mengesahkan penyakit ini berdasarkan gejala semata-mata kerana tanda seperti berdebar, cemas dan penurunan berat badan boleh berpunca daripada pelbagai keadaan lain.

1. Pemeriksaan Fizikal

Doktor akan bertanya tentang gejala, penggunaan ubat, sejarah keluarga dan perubahan berat badan.

Pemeriksaan mungkin merangkumi kadar denyutan jantung, tekanan darah, tangan menggeletar, keadaan mata dan pembesaran kelenjar tiroid.

2. Ujian Darah Fungsi Tiroid

Ujian darah merupakan kaedah utama untuk mengesan gangguan hormon tiroid.

Ujian	Kegunaan dan keputusan lazim
TSH	Biasanya rendah dalam hipertiroid primer
Free T4 (FT4)	Boleh meningkat apabila hormon tiroid berlebihan
Free T3 (FT3)	Membantu mengesan peningkatan T3, termasuk apabila FT4 masih normal
TRAb	Membantu mengesahkan penyakit Graves

Dalam hipertiroid primer yang nyata, TSH lazimnya rendah manakala FT4 dan/atau FT3 meningkat.

Jika TSH rendah tetapi FT4 dan FT3 masih normal, keadaan tersebut mungkin dikenali sebagai hipertiroid subklinikal. Keperluan rawatannya bergantung pada paras TSH, gejala, usia dan risiko komplikasi.

3. Ujian Antibodi dan Pengimejan

Ujian TRAb membantu mengenal pasti sama ada penyakit Graves menjadi punca hipertiroid.

Doktor juga mungkin mencadangkan:

• Ultrabunyi tiroid: Terutamanya jika terdapat nodul yang dapat dirasai atau penemuan tertentu pada pemeriksaan leher.
• Imbasan tiroid menggunakan bahan radioaktif: Membantu membezakan penghasilan hormon berlebihan daripada pelepasan hormon akibat tiroiditis dalam kes yang memerlukan penjelasan lanjut.

Imbasan menggunakan bahan radioaktif tidak sesuai semasa kehamilan.

Rawatan Hipertiroid

Matlamat rawatan hipertiroid ialah mengembalikan hormon tiroid ke paras yang sesuai, mengurangkan gejala dan mencegah komplikasi.

Rawatan dipilih berdasarkan punca penyakit, tahap keterukan, usia, penyakit lain serta rancangan kehamilan.

1. Ubat Antitiroid

Ubat antitiroid digunakan untuk mengurangkan penghasilan hormon oleh kelenjar tiroid.

Contohnya ialah:

• Carbimazole.
• Methimazole, juga dikenali sebagai thiamazole.
• Propylthiouracil (PTU).

Ubat ini biasanya mengambil masa beberapa minggu untuk menunjukkan kesan yang ketara. Pesakit mungkin perlu menjalani rawatan lebih lama sehingga paras hormon menjadi stabil.

Bagi sesetengah pesakit penyakit Graves, rawatan awal berlangsung sekitar 12 hingga 18 bulan sebelum doktor menilai sama ada ubat boleh dihentikan. Namun, penyakit boleh berulang dan sesetengah pesakit memerlukan rawatan lebih panjang.

Doktor lazimnya melakukan pemeriksaan darah tertentu sebelum memulakan ubat, termasuk kiraan sel darah dan fungsi hati.

Kesan sampingan yang perlu diketahui termasuk ruam, gatal dan gangguan penghadaman. Kesan serius yang jarang berlaku termasuk penurunan sel darah putih secara mendadak (agranulositosis) serta kecederaan hati.

2. Ubat Beta Blocker

Ubat seperti propranolol boleh diberikan untuk mengurangkan gejala jantung berdebar, tangan menggeletar dan rasa gelisah.

Ubat ini membantu mengawal kesan hormon tiroid terhadap badan, tetapi tidak menghentikan penghasilan hormon tiroid berlebihan.

Beta blocker juga tidak sesuai untuk semua pesakit, terutamanya mereka yang mempunyai keadaan jantung atau masalah pernafasan tertentu.

3. Rawatan Iodin Radioaktif

Rawatan iodin radioaktif menggunakan iodin-131 untuk memusnahkan sebahagian sel tiroid yang terlalu aktif.

Kaedah ini berkesan bagi penyakit Graves dan nodul tiroid tertentu, tetapi kesannya berlaku secara beransur-ansur.

Ramai pesakit akhirnya mengalami hipotiroid dan memerlukan hormon gantian seperti levothyroxine.

Rawatan ini tidak digunakan semasa hamil atau menyusukan bayi. Pesakit dengan masalah mata Graves yang aktif juga memerlukan pertimbangan khas kerana rawatan boleh memburukkan keadaan mata.

4. Pembedahan Kelenjar Tiroid

Pembedahan mungkin dipertimbangkan jika kelenjar tiroid terlalu besar, terdapat nodul tertentu, rawatan lain tidak sesuai atau pesakit memilih rawatan pembedahan selepas berbincang dengan pakar.

Pembedahan melibatkan pembuangan sebahagian atau keseluruhan kelenjar tiroid.

Risikonya termasuk kecederaan saraf yang mengawal suara dan gangguan kelenjar paratiroid yang boleh menyebabkan paras kalsium rendah.

Pesakit yang menjalani pembuangan keseluruhan kelenjar tiroid perlu mengambil hormon gantian sepanjang hayat.

5. Rawatan Mengikut Punca

Tidak semua pesakit dengan hormon tiroid tinggi memerlukan ubat antitiroid.

Sebagai contoh, tiroiditis yang menyebabkan pelepasan hormon tersimpan biasanya dirawat mengikut gejala dan punca keradangan, bukannya dengan ubat yang menyekat penghasilan hormon.

Rawatan susulan dan ujian darah tetap diperlukan untuk memastikan fungsi tiroid kembali stabil.

Komplikasi Hipertiroid Jika Tidak Dirawat

Hipertiroid yang berpanjangan boleh memberikan kesan kepada beberapa organ penting.

1. Gangguan Jantung

Hormon tiroid berlebihan boleh menyebabkan degupan jantung terlalu laju atau tidak teratur.

Antara komplikasi penting ialah fibrilasi atrium, iaitu gangguan irama jantung yang boleh meningkatkan risiko pembentukan darah beku dan strok. Kes teruk juga boleh menyumbang kepada kegagalan jantung.

2. Osteoporosis dan Kelemahan Otot

Hipertiroid yang tidak terkawal boleh mempercepatkan kehilangan ketumpatan tulang.

Akibatnya, tulang menjadi lebih rapuh dan risiko patah tulang meningkat, khususnya dalam kalangan individu yang mempunyai faktor risiko osteoporosis.

3. Gangguan Kesuburan dan Kehamilan

Hipertiroid boleh menyebabkan gangguan haid dan kesukaran untuk hamil bagi sesetengah wanita.

Semasa kehamilan, penyakit yang tidak terkawal meningkatkan risiko komplikasi kepada ibu dan bayi.

4. Krisis Tiroid (Thyroid Storm)

Krisis tiroid ialah keadaan kecemasan yang jarang berlaku tetapi sangat berbahaya.

Antara tandanya ialah:

• Demam tinggi.
• Degupan jantung sangat laju.
• Kekeliruan atau perubahan tahap kesedaran.
• Muntah, cirit-birit atau kelemahan teruk.
• Keadaan kesihatan merosot dengan cepat.

Krisis tiroid memerlukan rawatan segera di hospital kerana boleh menyebabkan kegagalan organ dan kematian.

Hipertiroid Semasa Kehamilan

Hipertiroid yang tidak terkawal ketika hamil boleh meningkatkan risiko keguguran, kelahiran pramatang, praeklampsia dan bayi mempunyai berat lahir rendah.

Wanita hamil dengan penyakit Graves memerlukan pemantauan fungsi tiroid secara berkala.

Jika ubat antitiroid diperlukan, PTU lazimnya lebih diutamakan pada trimester pertama kerana pertimbangan risiko terhadap perkembangan bayi. Namun, PTU sendiri mempunyai risiko kesan sampingan, termasuk kecederaan hati.

Pemilihan dan dos ubat perlu ditentukan oleh doktor, dengan matlamat mengawal penyakit menggunakan dos efektif yang paling rendah.

Iodin radioaktif tidak boleh digunakan ketika hamil. Wanita yang merancang kehamilan juga perlu berbincang dengan doktor tentang masa dan jenis rawatan yang sesuai.

Pemakanan dan Penjagaan Diri Pesakit Hipertiroid

Selain rawatan perubatan, penjagaan diri membantu pesakit mengurangkan gejala dan mengekalkan kesihatan.

Pemakanan Seimbang

Pesakit digalakkan mengambil makanan yang membekalkan tenaga, protein, kalsium dan vitamin D yang mencukupi.

Tidak semua pesakit perlu mengelakkan makanan laut atau garam beriodin. Namun, suplemen iodin berdos tinggi, termasuk produk rumpai laut tertentu, tidak sepatutnya diambil tanpa nasihat doktor.

Amalan Gaya Hidup Sihat

Beberapa langkah yang boleh membantu termasuk:

• Mengurangkan kafein jika memburukkan masalah berdebar.
• Mendapatkan tidur dan rehat mencukupi.
• Mengelakkan rokok serta pendedahan asap rokok.
• Melakukan aktiviti fizikal mengikut kemampuan dan nasihat doktor.
• Mengambil ubat mengikut arahan serta menghadiri pemeriksaan susulan.

Pesakit juga tidak sepatutnya menghentikan rawatan hanya kerana gejala sudah berkurangan.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika mengalami penurunan berat badan tanpa sebab, jantung kerap berdebar, tangan menggeletar atau mudah berpeluh secara berterusan.

Pesakit yang sedang mengambil ubat antitiroid perlu mendapatkan pemeriksaan segera jika mengalami demam, sakit tekak atau tanda masalah hati.

Pergi ke jabatan kecemasan dengan segera jika mengalami sakit dada, sesak nafas yang teruk, pengsan, atau demam tinggi bersama degupan jantung sangat laju dan kekeliruan.

Kesimpulan

Hipertiroid merupakan gangguan hormon yang boleh mempengaruhi jantung, metabolisme, otot, tulang dan kesihatan keseluruhan.

Walaupun gejalanya kadangkala menyerupai masalah kesihatan lain, ujian darah dan pemeriksaan doktor dapat membantu mengenal pasti penyakit ini.

Dengan diagnosis yang tepat, rawatan sesuai dan pemantauan berkala, kebanyakan pesakit hipertiroid boleh menjalani kehidupan yang aktif serta mengurangkan risiko komplikasi jangka panjang.

Soalan Lazim (FAQ) Mengenai Hipertiroid