Hepatitis A, B dan C: Perbezaan, Gejala, Bahaya dan Rawatan

Hepatitis merupakan keradangan hati yang boleh disebabkan oleh jangkitan virus, termasuk hepatitis A, B dan C. Walaupun ketiga-tiga penyakit ini menyerang organ yang sama, cara jangkitan, risiko komplikasi dan kaedah rawatannya berbeza.

Sesetengah pesakit mengalami gejala seperti keletihan, loya dan jaundis, manakala yang lain tidak menunjukkan sebarang tanda penyakit. Jangkitan hepatitis B dan C yang berpanjangan boleh menyebabkan kerosakan hati serius, termasuk sirosis dan kanser hati, jika tidak dipantau atau dirawat dengan sewajarnya.

Memahami perbezaan setiap jenis hepatitis penting supaya langkah pencegahan, pemeriksaan dan rawatan dapat dilakukan dengan tepat.

Apa Itu Penyakit Hepatitis?

Hepatitis bermaksud keradangan hati, iaitu keadaan apabila sel dan tisu hati mengalami kerosakan akibat jangkitan atau faktor lain.

Hati ialah antara organ dalaman terbesar manusia yang terletak di bahagian kanan atas abdomen, di bawah tulang rusuk.

Organ ini menjalankan pelbagai fungsi penting, antaranya:

1. Memproses nutrien: Menukarkan nutrien daripada makanan kepada bahan yang boleh digunakan atau disimpan oleh badan.
2. Menghasilkan hempedu: Membantu pencernaan dan penyerapan lemak.
3. Memproses bahan kimia: Membantu metabolisme ubat, alkohol dan bahan tertentu.
4. Menghasilkan protein: Termasuk protein yang diperlukan untuk pembekuan darah.
5. Mengawal simpanan tenaga: Menyimpan glukosa dalam bentuk glikogen dan melepaskannya apabila diperlukan.

Apabila hati mengalami keradangan, sebahagian fungsi ini boleh terganggu.

Hepatitis tidak semestinya disebabkan oleh virus. Pengambilan alkohol berlebihan, penyakit autoimun, ubat tertentu dan gangguan metabolik juga boleh menyebabkan keradangan hati.

Bagaimanapun, artikel ini memberikan tumpuan kepada tiga jangkitan virus utama, iaitu hepatitis A, B dan C.

Perbezaan Hepatitis Akut dan Kronik

Hepatitis boleh berlaku dalam dua bentuk:

• Hepatitis akut: Jangkitan atau keradangan yang berlaku dalam tempoh singkat, lazimnya kurang daripada enam bulan.
• Hepatitis kronik: Keradangan atau jangkitan yang berpanjangan, biasanya melebihi enam bulan.

Hepatitis A hanya menyebabkan jangkitan akut, manakala hepatitis B dan C boleh berkembang menjadi jangkitan kronik.

Jangkitan kronik lebih membimbangkan kerana kerosakan hati boleh berkembang secara perlahan-lahan selama bertahun-tahun tanpa gejala yang jelas.

Apakah Perbezaan Hepatitis A, B dan C?

Walaupun gejala ketiga-tiga jenis hepatitis mungkin kelihatan serupa, virus penyebab dan cara penularannya berbeza.

Jadual berikut merumuskan perbezaan utama.

Ciri	Hepatitis A	Hepatitis B	Hepatitis C
Virus penyebab	HAV	HBV	HCV
Cara jangkitan utama	Makanan, air atau tangan tercemar	Darah dan cecair badan tertentu	Darah tercemar
Jangkitan akut	Ya	Ya	Ya
Jangkitan kronik	Tidak	Boleh berlaku	Boleh berlaku
Vaksin	Ada	Ada	Tiada
Rawatan utama	Rawatan sokongan	Pemantauan dan antiviral jika diperlukan	Ubat antiviral
Boleh menyebabkan sirosis	Tidak melalui jangkitan kronik	Ya	Ya
Risiko kanser hati	Tidak menyebabkan risiko kronik seperti B dan C	Meningkat	Meningkat

Hepatitis A

Hepatitis A disebabkan oleh virus hepatitis A (HAV). Kebanyakan pesakit pulih sepenuhnya dan membentuk imuniti selepas jangkitan.

Walaupun penyakit ini tidak menjadi kronik, sebilangan kecil pesakit boleh mengalami kegagalan hati akut yang mengancam nyawa.

Hepatitis B

Hepatitis B berpunca daripada virus hepatitis B (HBV). Jangkitan boleh berlaku secara akut atau menjadi kronik.

Risiko jangkitan kronik sangat tinggi apabila seseorang dijangkiti sewaktu bayi, berbanding individu yang mendapat jangkitan ketika dewasa.

Hepatitis B kronik memerlukan penilaian dan pemantauan berterusan kerana boleh meningkatkan risiko sirosis dan kanser hati.

Hepatitis C

Hepatitis C disebabkan oleh virus hepatitis C (HCV), yang merebak terutamanya melalui pendedahan kepada darah dijangkiti.

Sebahagian individu dapat menghapuskan virus secara semula jadi, tetapi ramai mengalami jangkitan kronik.

Perkembangan rawatan antiviral moden membolehkan lebih 95% pesakit yang menerima rawatan sesuai disembuhkan.

Bagaimana Hepatitis A, B dan C Berjangkit?

Memahami cara penularan sangat penting kerana langkah pencegahan bagi setiap jenis hepatitis tidak sama.

1. Cara Jangkitan Hepatitis A

Hepatitis A merebak melalui laluan najis ke mulut, yang turut dikenali sebagai penularan fecal-oral.

Jangkitan berlaku apabila seseorang tertelan virus daripada makanan, air atau permukaan yang tercemar dengan najis individu dijangkiti.

Antara keadaan yang boleh meningkatkan risiko ialah:

• Mengambil makanan yang disediakan menggunakan tangan tidak bersih.
• Minum air yang tercemar.
• Menggunakan kemudahan sanitasi yang tidak memuaskan.
• Mempunyai kontak rapat dengan individu yang dijangkiti.
• Melakukan aktiviti seksual yang melibatkan pendedahan oral kepada najis.

Virus hepatitis A juga boleh merebak sebelum seseorang menyedari dirinya mempunyai penyakit tersebut.

Oleh itu, kebersihan tangan, keselamatan makanan dan sanitasi memainkan peranan utama dalam pencegahan.

2. Cara Jangkitan Hepatitis B

Hepatitis B boleh merebak apabila darah, air mani atau cecair badan tertentu daripada individu dijangkiti memasuki badan orang lain yang tidak mempunyai perlindungan imuniti.

Antara laluan penularan ialah:

• Hubungan seksual tanpa perlindungan yang sesuai.
• Berkongsi jarum suntikan.
• Menggunakan peralatan tajam yang tercemar dengan darah.
• Prosedur tatu atau tindikan menggunakan peralatan tidak steril.
• Penularan daripada ibu kepada bayi ketika proses kelahiran.

Bayi yang dijangkiti hepatitis B mempunyai risiko tinggi untuk mengalami jangkitan kronik.

Itulah sebabnya vaksinasi hepatitis B sejak lahir dan saringan ibu hamil amat penting.

3. Cara Jangkitan Hepatitis C

Hepatitis C merebak terutamanya melalui sentuhan darah yang tercemar.

Antara faktor risiko utama ialah perkongsian jarum suntikan, penggunaan peralatan perubatan tidak steril dan prosedur yang mendedahkan seseorang kepada darah dijangkiti.

Penularan juga boleh berlaku melalui hubungan seksual, khususnya apabila terdapat pendedahan kepada darah, serta daripada ibu kepada bayi.

Bagaimanapun, laluan seksual dan penularan ibu kepada bayi bukanlah cara penyebaran utama hepatitis C dalam kebanyakan keadaan.

Bolehkah Hepatitis Berjangkit Melalui Sentuhan Biasa?

Hepatitis B dan C tidak merebak melalui aktiviti sosial harian seperti:

• Bersalaman.
• Berpelukan.
• Duduk bersebelahan.
• Batuk atau bersin.
• Berkongsi makanan atau minuman dalam keadaan biasa.

Hepatitis A pula boleh merebak melalui makanan atau tangan tercemar. Namun, bersalaman semata-mata bukan bermaksud jangkitan pasti berlaku.

Individu yang menghidap hepatitis B atau C tidak sepatutnya dipulaukan. Langkah pencegahan perlu berdasarkan cara penularan sebenar, bukannya ketakutan atau salah faham.

Tanda dan Gejala Hepatitis A, B dan C

Gejala hepatitis boleh berbeza antara individu, bergantung pada jenis jangkitan, umur dan tahap keradangan hati.

Sesetengah pesakit mengalami gejala yang jelas, manakala yang lain tidak merasakan perubahan ketara pada kesihatan mereka.

Gejala Awal Hepatitis

Antara gejala yang mungkin berlaku ialah:

• Keletihan atau badan terasa lemah.
• Hilang selera makan.
• Loya dan muntah.
• Demam.
• Sakit otot atau sendi.
• Ketidakselesaan pada bahagian kanan atas abdomen.
• Rasa tidak sihat secara umum.

Gejala ini tidak khusus kepada hepatitis dan boleh berlaku dalam pelbagai penyakit lain.

Oleh itu, diagnosis tidak boleh dibuat berdasarkan gejala semata-mata.

Gejala Berkaitan Gangguan Fungsi Hati

Apabila keradangan hati menjadi lebih ketara, beberapa perubahan mungkin berlaku.

Jaundis

Bahagian putih mata dan kulit menjadi kuning akibat peningkatan bilirubin dalam darah.

Air kencing gelap

Air kencing mungkin kelihatan seperti teh pekat walaupun seseorang tidak mengalami kekurangan air.

Najis pucat

Najis boleh menjadi lebih pucat daripada biasa akibat gangguan aliran atau pemprosesan hempedu.

Gatal pada kulit

Sesetengah pesakit mengalami kegatalan, terutama apabila terdapat masalah pengaliran hempedu.

Bolehkah Hepatitis Berlaku Tanpa Gejala?

Ya. Hepatitis B dan C boleh berlaku tanpa menyebabkan gejala yang ketara, khususnya pada peringkat awal jangkitan kronik.

Seseorang mungkin kelihatan sihat dan menjalankan aktiviti harian seperti biasa walaupun virus masih berada dalam badannya.

Dalam sesetengah keadaan, penyakit hanya dikesan melalui pemeriksaan kesihatan, ujian darah atau penilaian terhadap masalah hati yang lain.

Bahaya dan Komplikasi Penyakit Hepatitis

Tahap bahaya hepatitis bergantung pada jenis virus, tindak balas badan dan keadaan kesihatan pesakit.

Tidak semua pesakit akan mengalami komplikasi serius. Namun, jangkitan yang tidak dikenal pasti atau tidak dipantau boleh menyebabkan masalah kesihatan yang berpanjangan.

1. Kegagalan Hati Akut

Dalam keadaan yang jarang berlaku, keradangan hati boleh menjadi sangat teruk sehingga hati kehilangan keupayaan untuk menjalankan fungsi penting.

Keadaan ini dikenali sebagai kegagalan hati akut.

Pesakit mungkin mengalami jaundis yang semakin teruk, gangguan pembekuan darah atau perubahan tahap kesedaran.

Kegagalan hati akut boleh berlaku akibat hepatitis A atau B yang teruk, walaupun kebanyakan jangkitan tidak berkembang sehingga tahap tersebut.

2. Hepatitis Kronik

Hepatitis B dan C boleh menyebabkan keradangan hati yang berterusan.

Apabila jangkitan kekal aktif atau menyebabkan keradangan berpanjangan, sel hati mungkin mengalami kerosakan secara berulang.

Proses ini boleh berlaku selama bertahun-tahun sebelum komplikasi menjadi jelas.

Walau bagaimanapun, kadar perkembangan penyakit berbeza antara individu. Sesetengah pesakit kekal stabil untuk tempoh yang lama dengan pemantauan yang sesuai.

3. Fibrosis dan Sirosis Hati

Fibrosis ialah pembentukan tisu parut dalam hati akibat kerosakan yang berulang.

Apabila pembentukan parut menjadi meluas dan mengubah struktur hati, keadaan ini dikenali sebagai sirosis.

Sirosis boleh menyebabkan:

• Pengumpulan cecair dalam abdomen yang dikenali sebagai asites.
• Pembengkakan kaki.
• Pendarahan akibat pembesaran salur darah pada esofagus atau perut.
• Gangguan fungsi otak akibat penyakit hati, dikenali sebagai ensefalopati hepatik.
• Penurunan keupayaan hati menjalankan fungsi normal.

Sirosis merupakan komplikasi serius yang memerlukan pemantauan dan rawatan berterusan.

4. Kanser Hati

Hepatitis B dan C kronik merupakan faktor risiko penting bagi kanser hati primer, khususnya karsinoma hepatoselular.

Keradangan dan kerosakan hati yang berpanjangan boleh menyumbang kepada perubahan sel yang meningkatkan risiko kanser.

Hepatitis B juga boleh menyebabkan kanser hati walaupun pesakit belum mengalami sirosis.

Oleh itu, sebahagian pesakit berisiko memerlukan pemeriksaan berkala, termasuk ultrabunyi hati, berdasarkan penilaian doktor.

5. Kegagalan Hati Kronik

Dalam penyakit hati yang sangat lanjut, hati mungkin tidak lagi mampu menjalankan fungsi penting dengan mencukupi.

Pesakit boleh mengalami pengumpulan cecair, pendarahan, kekeliruan dan masalah kesihatan lain yang serius.

Sesetengah pesakit memerlukan rawatan hospital, manakala pemindahan hati boleh dipertimbangkan dalam keadaan tertentu.

Kabar baiknya, pengesanan serta rawatan hepatitis B dan C dapat mengurangkan risiko pelbagai komplikasi ini.

Bagaimana Penyakit Hepatitis Didiagnosis?

Diagnosis hepatitis memerlukan gabungan sejarah kesihatan, pemeriksaan fizikal dan ujian makmal.

Doktor mungkin bertanya tentang gejala, sejarah perjalanan, hubungan seksual, prosedur perubatan, penggunaan jarum suntikan atau kemungkinan pendedahan kepada individu dijangkiti.

Ujian darah diperlukan untuk mengenal pasti virus yang terlibat.

Ujian Hepatitis A

Ujian utama bagi jangkitan hepatitis A akut ialah IgM anti-HAV.

Kehadiran antibodi ini dalam konteks klinikal yang sesuai boleh menunjukkan jangkitan yang berlaku baru-baru ini.

Ujian tambahan seperti HAV RNA mungkin digunakan dalam keadaan tertentu.

Ujian Hepatitis B

Hepatitis B mempunyai beberapa penanda darah yang berbeza:

• HBsAg: Membantu mengenal pasti jangkitan hepatitis B semasa.
• Anti-HBs: Menunjukkan imuniti dalam keadaan tertentu, termasuk selepas vaksinasi.
• Total anti-HBc: Menunjukkan pendedahan kepada virus hepatitis B pada masa lalu atau sekarang.
• IgM anti-HBc: Membantu menilai kemungkinan jangkitan akut.
• HBV DNA: Mengukur kehadiran dan jumlah bahan genetik virus untuk penilaian lanjut.

Doktor menilai gabungan keputusan ujian bagi membezakan jangkitan akut, kronik, jangkitan yang telah pulih dan imuniti akibat vaksinasi.

Ujian Hepatitis C

Diagnosis hepatitis C biasanya melibatkan dua peringkat:

1. Ujian antibodi anti-HCV: Mengesan sama ada seseorang pernah terdedah kepada virus.
2. Ujian HCV RNA: Menentukan sama ada jangkitan masih aktif.

Keputusan antibodi anti-HCV positif tidak semestinya menunjukkan virus masih berada dalam badan.

Sekiranya antibodi positif tetapi HCV RNA tidak dikesan, lazimnya tiada bukti jangkitan semasa. Penilaian tambahan mungkin diperlukan jika pendedahan baru berlaku.

Pemeriksaan Tahap Kerosakan Hati

Doktor juga mungkin mencadangkan:

• Ujian enzim hati seperti ALT dan AST.
• Pemeriksaan bilirubin, albumin dan fungsi pembekuan darah.
• Kiraan platelet.
• UltrAbunyi hati untuk menilai struktur organ.
• FibroScan atau kaedah lain untuk menganggarkan tahap fibrosis.

Pemeriksaan ini membantu menentukan tahap penyakit dan rawatan yang sesuai.

Rawatan Hepatitis A, B dan C

Rawatan hepatitis bergantung pada virus penyebab, tahap penyakit dan keadaan kesihatan pesakit.

Tidak semua jenis hepatitis memerlukan ubat antiviral, dan tidak semua pesakit hepatitis kronik mempunyai keperluan rawatan yang sama.

Rawatan Hepatitis A

Tiada ubat antiviral khusus yang digunakan secara rutin untuk merawat hepatitis A.

Kebanyakan pesakit pulih dengan rawatan sokongan, termasuk:

• Mendapatkan rehat yang mencukupi.
• Minum air secukupnya untuk mengelakkan dehidrasi.
• Mengambil makanan seimbang mengikut toleransi.
• Menguruskan loya dan muntah dengan nasihat doktor.
• Mengelakkan alkohol serta ubat yang boleh memburukkan fungsi hati.

Pesakit yang mengalami muntah berterusan, dehidrasi atau gangguan fungsi hati yang teruk mungkin memerlukan rawatan hospital.

Walaupun pemulihan biasanya berlaku tanpa komplikasi jangka panjang, sesetengah individu mengambil masa beberapa minggu atau bulan untuk kembali sihat sepenuhnya.

Rawatan Hepatitis B

Bagi kebanyakan orang dewasa dengan hepatitis B akut yang tidak mengalami komplikasi, rawatan tertumpu kepada penjagaan sokongan dan pemantauan.

Hepatitis B kronik pula memerlukan penilaian berkala.

Doktor akan mempertimbangkan tahap virus, keputusan ujian darah, kerosakan hati dan faktor risiko pesakit sebelum menentukan keperluan ubat.

Antara ubat antiviral yang digunakan ialah:

• Tenofovir
• Entecavir

Ubat ini membantu menghalang pembiakan virus, mengurangkan keradangan dan memperlahankan perkembangan penyakit hati.

Bagaimanapun, rawatan hepatitis B kronik biasanya tidak menghapuskan virus sepenuhnya. Sesetengah pesakit memerlukan rawatan jangka panjang, manakala yang lain mungkin hanya memerlukan pemantauan.

Pesakit tidak boleh menghentikan ubat antiviral sendiri kerana pemberhentian secara tidak terkawal boleh menyebabkan penyakit kembali aktif atau bertambah teruk.

Rawatan Hepatitis C

Hepatitis C boleh dirawat menggunakan ubat yang dikenali sebagai direct-acting antivirals (DAA).

Ubat ini bertindak terhadap proses pembiakan virus hepatitis C.

Rawatan lazimnya melibatkan ubat oral selama sekitar 8 hingga 12 minggu, bergantung pada rejimen dan keadaan pesakit.

Dengan rawatan yang sesuai, lebih 95% pesakit boleh mencapai penyembuhan virologi.

Selepas rawatan selesai, ujian HCV RNA biasanya dilakukan sekurang-kurangnya 12 minggu kemudian untuk mengesahkan tindak balas virologi berkekalan.

Di Malaysia, Kementerian Kesihatan Malaysia mempunyai garis panduan pengurusan hepatitis C di penjagaan kesihatan primer yang menyokong pengesanan, penilaian dan rawatan pesakit.

Penjagaan Kesihatan Hati Semasa Rawatan

Selain mengikuti rawatan yang ditetapkan, pesakit digalakkan menjaga kesihatan hati melalui langkah berikut:

1. Elakkan pengambilan alkohol.
2. Amalkan pemakanan seimbang.
3. Kekalkan berat badan yang sesuai.
4. Kawal penyakit lain seperti diabetes.
5. Semak keselamatan ubat dan suplemen dengan doktor.
6. Hadiri pemeriksaan susulan yang dijadualkan.

Tiada makanan, herba atau produk detoks yang terbukti boleh menggantikan rawatan antiviral hepatitis B atau C.

Sesetengah produk herba juga boleh menyebabkan kecederaan hati.

Cara Mencegah Hepatitis A, B dan C

Pencegahan hepatitis melibatkan vaksinasi, amalan kebersihan dan langkah mengelakkan pendedahan kepada darah atau cecair badan yang dijangkiti.

1. Dapatkan Vaksin Hepatitis A dan B

Vaksin hepatitis A dan B berkesan dalam mengurangkan risiko jangkitan.

Vaksin hepatitis B merupakan sebahagian daripada Program Imunisasi Kebangsaan Malaysia dan diberikan bermula sejak kelahiran.

Bayi yang dilahirkan oleh ibu dengan hepatitis B memerlukan langkah pencegahan khusus, termasuk vaksinasi segera dan imunoglobulin hepatitis B apabila dinyatakan perlu.

Vaksin hepatitis A pula boleh dipertimbangkan bagi individu tertentu berdasarkan risiko, sejarah imuniti dan nasihat doktor.

Setakat ini, belum ada vaksin yang berkesan untuk mencegah hepatitis C.

2. Amalkan Kebersihan Makanan dan Tangan

Langkah ini amat penting bagi mencegah hepatitis A.

Antara amalan yang disarankan ialah:

• Basuh tangan dengan sabun selepas menggunakan tandas.
• Basuh tangan sebelum menyediakan atau mengambil makanan.
• Pastikan air minuman selamat.
• Elakkan makanan yang berisiko tercemar.
• Amalkan pengendalian makanan secara bersih.

3. Elakkan Perkongsian Peralatan Tajam

Jangan berkongsi jarum suntikan, pisau cukur atau berus gigi yang mungkin tercemar dengan darah.

Pastikan prosedur tatu, tindikan dan rawatan lain yang melibatkan peralatan tajam dilakukan menggunakan peralatan steril serta kaedah kawalan jangkitan yang sesuai.

4. Amalkan Hubungan Seksual Lebih Selamat

Penggunaan kondom dapat membantu mengurangkan risiko penularan hepatitis B melalui hubungan seksual.

Individu yang mempunyai pasangan dengan hepatitis B digalakkan menjalani pemeriksaan status jangkitan dan imuniti serta mendapatkan vaksinasi jika diperlukan.

5. Dapatkan Pemeriksaan Selepas Pendedahan

Jika seseorang baru terdedah kepada hepatitis A atau B, jangan menunggu sehingga gejala muncul.

Bagi hepatitis A, vaksin atau imunoglobulin boleh membantu mencegah penyakit apabila diberikan dalam tempoh yang sesuai, biasanya secepat mungkin dalam masa dua minggu selepas pendedahan.

Bagi hepatitis B, langkah selepas pendedahan bergantung pada status vaksinasi, imuniti dan jenis pendedahan.

Hepatitis C pula tidak mempunyai vaksin atau ubat pencegahan selepas pendedahan yang disarankan secara rutin. Pemeriksaan dan ujian susulan diperlukan.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan perubatan sekiranya mengalami jaundis, air kencing gelap, muntah berpanjangan atau keletihan yang tidak dapat dijelaskan, terutamanya selepas kemungkinan pendedahan kepada virus hepatitis.

Pemeriksaan juga penting bagi individu yang berkongsi jarum, mempunyai pasangan dengan hepatitis B atau mendapat keputusan ujian hepatitis positif.

Dapatkan rawatan kecemasan jika mengalami kekeliruan, mengantuk luar biasa, pendarahan yang sukar berhenti, muntah darah atau keadaan kesihatan yang merosot dengan cepat.

Gejala tersebut mungkin menandakan komplikasi serius yang memerlukan rawatan segera.

Kesimpulan

Hepatitis A, B dan C mempunyai cara jangkitan, komplikasi dan rawatan yang berbeza. Hepatitis A biasanya pulih tanpa menyebabkan penyakit kronik, manakala hepatitis B dan C boleh menjejaskan kesihatan hati untuk jangka panjang.

Vaksinasi, amalan kebersihan, ujian saringan dan rawatan yang sesuai dapat membantu mengurangkan penularan serta komplikasi penyakit.

Jika mempunyai gejala atau sejarah pendedahan kepada hepatitis, dapatkan pemeriksaan doktor tanpa menunggu penyakit menjadi serius.

Soalan Lazim (FAQ) Tentang Hepatitis A, B dan C