Penyakit Katarak: Punca, Tanda Awal dan Rawatan Yang Perlu Anda Tahu

Penyakit katarak ialah keadaan apabila kanta semula jadi mata menjadi keruh, menyebabkan penglihatan semakin kabur, malap atau seperti melihat melalui cermin berkabus. Masalah ini sangat lazim berlaku apabila usia meningkat, tetapi ia bukan semata-mata “penyakit orang tua”. Katarak juga boleh berlaku akibat diabetes, kecederaan mata, penggunaan ubat tertentu, pendedahan sinaran ultraviolet dan faktor genetik.

Ramai orang mula menyedari masalah ini apabila mereka sukar membaca tulisan kecil, cepat silau ketika memandu pada waktu malam, atau merasakan warna di sekeliling kelihatan semakin pudar. Masalahnya, katarak biasanya berlaku secara perlahan-lahan. Sebab itu, sesetengah orang tidak sedar penglihatan mereka semakin merosot sehingga aktiviti harian mula terganggu.

Menurut National Eye Institute dan American Academy of Ophthalmology, katarak berlaku apabila kanta mata yang sepatutnya jernih menjadi keruh, menyebabkan gejala seperti penglihatan kabur, warna kelihatan pudar, silau dan sukar melihat pada waktu malam.

Katarak bukan sekadar “rabun biasa”. Ia melibatkan perubahan pada kanta mata, dan apabila sudah mengganggu kehidupan harian, rawatan perubatan perlu dipertimbangkan.

Apa Itu Katarak?

Untuk faham katarak, bayangkan mata seperti kamera. Dalam kamera, lensa membantu memfokuskan cahaya supaya imej menjadi jelas. Mata manusia juga mempunyai kanta semula jadi yang berfungsi memfokuskan cahaya ke retina.

Apabila kanta ini masih jernih, cahaya boleh masuk dengan baik dan imej yang dilihat menjadi terang serta jelas. Namun, apabila kanta menjadi keruh, cahaya tidak lagi masuk secara sempurna. Akibatnya, penglihatan menjadi:

• Kabur
• Berkabus
• Malap
• Silau
• Kurang tajam
• Warna kelihatan pudar

Katarak biasanya berkembang secara perlahan. Pada peringkat awal, seseorang mungkin hanya memerlukan cermin mata baharu atau cahaya lebih terang untuk membaca. Tetapi apabila katarak semakin tebal, cermin mata sahaja mungkin tidak lagi mencukupi.

Punca Penyakit Katarak

Katarak boleh berlaku disebabkan beberapa faktor. Ada yang berkaitan dengan usia, manakala sebahagian lagi berkaitan penyakit, gaya hidup dan kecederaan.

1. Penuaan

Punca paling biasa ialah proses penuaan. Apabila usia meningkat, struktur protein dalam kanta mata boleh berubah dan berkumpul. Lama-kelamaan, kanta yang asalnya jernih menjadi semakin keruh.

Ini sebabnya katarak lebih kerap berlaku dalam kalangan warga emas. Namun, tahap keterukan tidak sama untuk semua orang. Ada orang mengalami katarak ringan selama bertahun-tahun, manakala ada yang penglihatannya merosot lebih cepat.

2. Diabetes

Diabetes ialah salah satu faktor risiko penting. Paras gula darah yang tinggi dan tidak terkawal boleh menjejaskan pelbagai bahagian mata, termasuk kanta. Pesakit diabetes juga berisiko mengalami masalah mata lain seperti retinopati diabetes.

Sebab itu, individu yang menghidap diabetes tidak sepatutnya menunggu sehingga penglihatan kabur baru mahu membuat pemeriksaan mata. Pemeriksaan berkala sangat penting.

3. Pendedahan Sinaran UV

Mata yang kerap terdedah kepada cahaya matahari tanpa perlindungan boleh lebih berisiko mengalami kerosakan jangka panjang. Sinaran ultraviolet bukan sahaja memberi kesan kepada kulit, tetapi juga boleh menjejaskan kesihatan mata.

Pemakaian cermin mata hitam yang mempunyai perlindungan UV adalah langkah mudah tetapi sering diabaikan.

4. Merokok

Merokok dikaitkan dengan tekanan oksidatif dalam badan. Dalam konteks mata, tekanan oksidatif boleh mempercepatkan kerosakan sel dan tisu, termasuk pada kanta mata.

Berhenti merokok bukan sahaja baik untuk paru-paru dan jantung, tetapi juga penting untuk menjaga kesihatan mata.

5. Penggunaan Ubat Steroid Jangka Panjang

Ubat steroid boleh digunakan untuk merawat pelbagai keadaan seperti asma, penyakit autoimun, alahan dan radang tertentu. Namun, penggunaan steroid dalam jangka panjang, terutama tanpa pemantauan doktor, boleh meningkatkan risiko beberapa kesan sampingan termasuk katarak.

Ini bukan bermaksud semua orang yang mengambil steroid pasti mendapat katarak. Tetapi penggunaan ubat ini perlu dipantau, terutamanya jika digunakan dalam tempoh panjang.

6. Kecederaan Mata

Trauma atau kecederaan pada mata boleh menyebabkan katarak, walaupun pada usia yang lebih muda. Contohnya:

• Terkena hentakan kuat
• Luka akibat objek tajam
• Kecederaan ketika bekerja
• Kemalangan jalan raya
• Kecederaan ketika bersukan

Dalam kes tertentu, katarak boleh muncul tidak lama selepas kecederaan. Dalam kes lain, ia mungkin berkembang kemudian.

7. Katarak Kongenital

Katarak juga boleh berlaku sejak lahir. Ini dikenali sebagai katarak kongenital. Ia boleh berlaku disebabkan faktor genetik, jangkitan semasa kehamilan atau masalah perkembangan mata.

Katarak pada bayi dan kanak-kanak perlu diberi perhatian serius kerana penglihatan mereka masih sedang berkembang. Jika tidak dirawat, ia boleh menjejaskan perkembangan penglihatan jangka panjang.

Tanda dan Gejala Katarak

Gejala katarak boleh berbeza mengikut tahap keterukan. Pada peringkat awal, tanda-tandanya mungkin ringan. Lama-kelamaan, gejala menjadi lebih jelas.

Antara tanda katarak yang biasa ialah:

• Penglihatan kabur atau berkabus
• Sukar melihat dengan jelas pada waktu malam
• Silau apabila melihat lampu, cahaya matahari atau lampu kereta
• Nampak lingkaran cahaya di sekeliling lampu
• Warna kelihatan pudar atau kekuningan
• Perlu cahaya lebih terang untuk membaca
• Kerap perlu menukar cermin mata
• Penglihatan berganda pada sebelah mata
• Sukar memandu pada waktu malam
• Sukar membaca, menjahit atau melakukan kerja halus
• Penglihatan terasa semakin malap walaupun memakai cermin mata

National Eye Institute menyenaraikan simptom katarak seperti penglihatan kabur, warna kelihatan pudar, sukar melihat waktu malam, silau, nampak halo di sekeliling cahaya, penglihatan berganda dan kerap perlu menukar preskripsi cermin mata.

Katarak Berlaku Pada Satu Mata Atau Dua Mata?

Katarak boleh berlaku pada satu mata atau kedua-dua mata. Namun, tahapnya tidak semestinya sama. Ada orang mengalami katarak yang lebih teruk pada mata kanan berbanding mata kiri, atau sebaliknya.

Jika satu mata masih baik, seseorang mungkin tidak perasan masalah penglihatan pada peringkat awal. Sebab itu, pemeriksaan mata berkala penting, terutamanya bagi warga emas dan pesakit diabetes.

Jenis-Jenis Katarak

Terdapat beberapa jenis katarak. Pembaca tidak semestinya perlu menghafalnya, tetapi memahami jenis ini boleh membantu mereka lebih faham keadaan mata sendiri.

1. Katarak Nuklear

Katarak jenis ini berlaku di bahagian tengah kanta. Ia biasanya berkaitan dengan penuaan. Pada awalnya, penglihatan dekat mungkin kelihatan seperti bertambah baik sementara, tetapi lama-kelamaan penglihatan jauh menjadi kabur dan warna kelihatan kekuningan.

Mayo Clinic menerangkan bahawa katarak nuklear boleh menyebabkan objek jauh kelihatan kabur, kanta perlahan-lahan menjadi lebih kuning atau perang, dan warna menjadi lebih sukar dibezakan.

2. Katarak Kortikal

Katarak ini berlaku pada bahagian tepi kanta dan boleh merebak ke bahagian tengah. Ia sering menyebabkan masalah silau, terutama ketika melihat cahaya terang.

3. Katarak Subkapsular Posterior

Jenis ini berlaku di bahagian belakang kanta. Ia boleh menyebabkan masalah membaca, silau dan penglihatan terganggu dalam cahaya terang. Katarak jenis ini kadang-kadang boleh berkembang lebih cepat berbanding jenis lain.

4. Katarak Kongenital

Ini ialah katarak yang berlaku sejak lahir atau semasa kanak-kanak. Ia memerlukan penilaian pakar mata kerana boleh memberi kesan kepada perkembangan penglihatan.

Bila Katarak Menjadi Serius?

Katarak biasanya tidak menyebabkan sakit mata pada peringkat biasa. Namun, ia menjadi serius apabila mula mengganggu keselamatan dan kualiti hidup.

Katarak perlu diberi perhatian jika:

1. Anda tidak lagi selesa memandu, terutama pada waktu malam.
2. Anda sukar membaca walaupun memakai cermin mata.
3. Anda mudah silau sehingga terganggu ketika berjalan atau memandu.
4. Anda kerap tersadung atau jatuh kerana penglihatan kabur.
5. Aktiviti kerja atau ibadah terganggu.
6. Anda tidak dapat mengenal wajah orang dengan jelas.
7. Cermin mata baharu tidak lagi banyak membantu.

Dalam keadaan ini, pemeriksaan mata perlu dibuat untuk menilai sama ada katarak sudah sesuai dirawat dengan pembedahan.

Tanda Bahaya Yang Perlu Rawatan Segera

Tidak semua masalah penglihatan kabur berpunca daripada katarak. Ada keadaan mata lain yang lebih serius dan memerlukan rawatan segera.

Dapatkan pemeriksaan segera jika berlaku:

• Hilang penglihatan secara tiba-tiba
• Sakit mata yang kuat
• Mata merah teruk
• Nampak kilatan cahaya
• Nampak banyak bintik hitam terapung secara tiba-tiba
• Sakit kepala kuat bersama perubahan penglihatan
• Penglihatan berganda secara tiba-tiba
• Mata cedera selepas kemalangan

Mayo Clinic menasihatkan pemeriksaan mata jika berlaku perubahan penglihatan, dan rawatan segera jika ada perubahan mendadak seperti penglihatan berganda, kilatan cahaya, sakit mata tiba-tiba atau sakit kepala mendadak.

Bagaimana Katarak Dikesan?

Katarak tidak boleh disahkan hanya berdasarkan rasa kabur semata-mata. Pemeriksaan mata diperlukan untuk melihat keadaan kanta dan struktur mata lain.

Antara pemeriksaan yang mungkin dilakukan ialah:

• Ujian ketajaman penglihatan untuk melihat sejauh mana anda boleh membaca huruf atau simbol.
• Pemeriksaan slit lamp untuk melihat struktur depan mata dengan lebih jelas.
• Pemeriksaan retina bagi menilai bahagian belakang mata.
• Pemeriksaan tekanan mata untuk menilai risiko masalah seperti glaukoma.
• Penilaian preskripsi cermin mata untuk melihat sama ada kabur masih boleh dibantu dengan cermin mata.
• Pemeriksaan kesihatan mata menyeluruh, terutama jika pesakit mempunyai diabetes atau penyakit mata lain.

Pemeriksaan ini penting kerana mata kabur boleh berpunca daripada banyak sebab, bukan katarak sahaja.

Rawatan Katarak

Rawatan bergantung kepada tahap katarak dan sejauh mana ia mengganggu kehidupan harian.

1. Pemantauan Jika Katarak Masih Ringan

Jika katarak masih kecil dan tidak mengganggu aktiviti harian, doktor mungkin mencadangkan pemantauan dahulu.

Langkah yang boleh membantu sementara termasuk:

• Menukar preskripsi cermin mata
• Menggunakan cahaya lebih terang ketika membaca
• Memakai cermin mata hitam anti-UV
• Mengurangkan pemanduan pada waktu malam jika silau
• Mengawal diabetes dengan baik
• Berhenti merokok
• Membuat pemeriksaan mata berkala

Namun, langkah ini tidak menghilangkan katarak. Ia hanya membantu mengurangkan gangguan penglihatan pada peringkat awal.

2. Pembedahan Katarak

Pembedahan ialah rawatan utama apabila katarak sudah mengganggu penglihatan. Dalam prosedur ini, kanta mata yang keruh akan dikeluarkan dan digantikan dengan kanta tiruan yang dikenali sebagai intraocular lens atau IOL.

Mayo Clinic menyatakan bahawa apabila cermin mata atau kanta sentuh tidak lagi dapat menjernihkan penglihatan, rawatan berkesan untuk katarak ialah pembedahan. NHS pula menyatakan pembedahan ialah satu-satunya cara untuk menghilangkan katarak.

Bila Perlu Buat Pembedahan Katarak?

Pembedahan tidak semestinya perlu dibuat sebaik sahaja katarak dikesan. Keputusan biasanya bergantung kepada tahap gangguan terhadap kehidupan harian.

Pembedahan mungkin dipertimbangkan jika:

• Penglihatan mengganggu kerja
• Sukar membaca atau menonton TV
• Sukar memandu
• Silau terlalu kuat
• Risiko jatuh meningkat
• Katarak mengganggu pemeriksaan atau rawatan penyakit mata lain
• Cermin mata tidak lagi membantu dengan baik

American Academy of Ophthalmology menyatakan pembedahan katarak dilakukan apabila fungsi penglihatan tidak lagi memenuhi keperluan pesakit dan apabila manfaat pembedahan dijangka melebihi risikonya.

Apa Berlaku Semasa Pembedahan Katarak?

Secara umum, pembedahan katarak melibatkan beberapa langkah:

1. Mata diberikan bius setempat.
2. Doktor membuat bukaan kecil pada mata.
3. Kanta yang keruh dipecahkan atau dikeluarkan.
4. Kanta tiruan dimasukkan.
5. Pesakit diberi ubat titis mata selepas pembedahan.
6. Pemeriksaan susulan dilakukan untuk memantau pemulihan.

Ramai pesakit boleh pulang pada hari yang sama, tetapi arahan doktor perlu dipatuhi. Jangan menggosok mata, jangan menggunakan ubat titis tanpa arahan dan hadir pemeriksaan susulan seperti dijadualkan.

Risiko Pembedahan Katarak

Pembedahan katarak lazim dilakukan dan biasanya berkesan, tetapi ia tetap prosedur perubatan yang mempunyai risiko.

Antara risiko yang boleh berlaku termasuk:

• Jangkitan
• Radang mata
• Bengkak
• Pendarahan
• Tekanan mata meningkat
• Retina tertanggal
• Penglihatan masih tidak jelas jika ada penyakit mata lain
• Kekeruhan kapsul belakang kanta selepas pembedahan

Risiko ini tidak bermaksud pembedahan perlu ditakuti, tetapi pesakit perlu faham manfaat dan risikonya sebelum membuat keputusan.

Bolehkah Katarak Dicegah?

Katarak berkaitan usia mungkin tidak boleh dicegah sepenuhnya. Namun, beberapa langkah boleh membantu mengurangkan risiko atau melambatkan perkembangannya.

Amalkan langkah berikut:

• Pakai cermin mata hitam dengan perlindungan UV.
• Berhenti merokok.
• Kawal diabetes dan tekanan darah.
• Makan makanan seimbang yang kaya dengan sayur dan buah.
• Lindungi mata ketika bekerja atau bersukan.
• Elakkan penggunaan steroid tanpa pemantauan doktor.
• Buat pemeriksaan mata secara berkala.
• Dapatkan rawatan awal jika berlaku kecederaan mata.

Mitos Tentang Katarak

Mitos 1: Katarak Boleh Hilang Dengan Ubat Titis

Setakat rawatan perubatan semasa, katarak yang sudah terbentuk dan mengganggu penglihatan tidak boleh hilang dengan ubat titis biasa. Berhati-hati dengan produk yang mendakwa boleh “mencairkan” atau “menghapuskan” katarak tanpa bukti klinikal yang kukuh.

Mitos 2: Katarak Mesti Tunggu “Masak” Baru Boleh Dibedah

Ini pandangan lama yang masih banyak dipercayai. Hari ini, keputusan pembedahan lebih bergantung kepada tahap gangguan penglihatan dan keperluan pesakit, bukan semata-mata menunggu katarak menjadi terlalu teruk.

Mitos 3: Katarak Hanya Berlaku Kepada Orang Tua

Katarak lebih biasa berlaku kepada warga emas, tetapi orang muda juga boleh mengalaminya, terutama jika ada diabetes, kecederaan mata, penggunaan steroid jangka panjang atau katarak sejak lahir.

Mitos 4: Katarak Akan Tumbuh Semula Selepas Pembedahan

Kanta asal yang keruh telah dikeluarkan, jadi katarak asal tidak tumbuh semula. Namun, sesetengah pesakit boleh mengalami kekeruhan pada kapsul belakang kanta tiruan. Keadaan ini berbeza daripada katarak asal dan boleh dirawat oleh doktor mata jika perlu.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Jumpa doktor, optometris atau pakar mata jika anda mengalami:

• Penglihatan semakin kabur
• Silau yang mengganggu aktiviti
• Sukar melihat pada waktu malam
• Kerap menukar cermin mata tetapi penglihatan masih tidak jelas
• Diabetes dan mula mengalami perubahan penglihatan
• Masalah penglihatan selepas kecederaan mata
• Aktiviti harian terganggu akibat mata kabur

Pemeriksaan awal boleh membantu membezakan sama ada masalah berpunca daripada katarak, rabun biasa, glaukoma, masalah retina atau penyakit mata lain.

Kesimpulan

Penyakit katarak ialah masalah mata yang berlaku apabila kanta menjadi keruh. Ia paling kerap dikaitkan dengan penuaan, tetapi boleh juga berlaku akibat diabetes, sinaran UV, merokok, kecederaan mata dan penggunaan steroid jangka panjang.

Tanda utama katarak termasuk penglihatan kabur, silau, warna kelihatan pudar, sukar melihat waktu malam dan kerap perlu menukar cermin mata. Jika katarak masih ringan, pemantauan dan bantuan seperti cermin mata mungkin mencukupi. Tetapi apabila penglihatan sudah mengganggu aktiviti harian, pembedahan katarak biasanya menjadi rawatan paling berkesan.

Yang penting, jangan anggap semua mata kabur sebagai perkara biasa. Pemeriksaan mata boleh membantu mengesan masalah lebih awal dan mengelakkan komplikasi yang tidak perlu.

FAQ Penyakit Katarak