Mikroplastik Dalam Badan Manusia: Punca Pendedahan, Risiko dan Cara Mengurangkannya

Plastik ada di hampir setiap sudut kehidupan moden. Botol minuman, pembungkusan makanan, pakaian sintetik, tayar kenderaan, peralatan rumah dan pelbagai produk harian menggunakan bahan plastik.

Apabila plastik rosak, haus atau terurai, ia boleh menghasilkan zarah yang sangat kecil dikenali sebagai mikroplastik. Zarah yang lebih kecil lagi pula sering disebut sebagai nanoplastik.

Kebimbangan timbul apabila penyelidik mula mengesan zarah plastik dalam sampel manusia termasuk darah, najis, paru-paru, plasenta dan beberapa jenis tisu lain. Kajian manusia yang diterbitkan dalam beberapa tahun kebelakangan ini mengukuhkan bukti bahawa manusia memang terdedah kepada mikroplastik dan nanoplastik.

Namun, ada satu perkara penting yang perlu difahami:

Mengesan mikroplastik dalam tubuh tidak sama dengan membuktikan bahawa mikroplastik tersebut menyebabkan seseorang mendapat penyakit tertentu.

Bukti mengenai kesan kesihatan jangka panjang masih berkembang. Sebahagian dapatan datang daripada kajian sel dan haiwan, manakala kajian manusia masih mempunyai pelbagai batasan.

Jadi, perlukah kita risau? Bagaimana mikroplastik masuk ke dalam badan dan adakah terdapat cara praktikal untuk mengurangkan pendedahan?

Apa Itu Mikroplastik?

Mikroplastik merujuk kepada zarah plastik bersaiz kecil, lazimnya kurang daripada 5 milimeter.

Nanoplastik pula jauh lebih kecil. Definisi tepat bagi nanoplastik belum seragam sepenuhnya antara badan saintifik dan kaedah penyelidikan. FDA misalnya menyatakan bahawa nanoplastik biasanya dianggap berukuran kurang daripada satu mikrometer, tetapi belum terdapat definisi ukuran yang diterima secara universal.

Mikroplastik boleh dibahagikan secara umum kepada dua jenis.

Mikroplastik primer

Ini ialah zarah plastik yang memang dihasilkan dalam saiz kecil untuk kegunaan tertentu.

Mikroplastik sekunder

Ini terbentuk apabila barangan plastik yang lebih besar pecah atau mengalami hakisan akibat:

• cahaya matahari
• haba
• geseran
• proses penuaan
• penggunaan berulang
• hakisan mekanikal

Sumbernya boleh termasuk pembungkusan, tayar kenderaan, tekstil sintetik, bekas plastik dan sampah plastik di persekitaran.

Bagaimana Mikroplastik Masuk Ke Dalam Badan?

Pendedahan tidak datang daripada satu sumber sahaja. WHO telah menilai pendedahan kepada mikroplastik melalui makanan, air dan udara.

1. Melalui makanan

Mikroplastik pernah dilaporkan dalam pelbagai jenis makanan dan bahan makanan.

Antaranya termasuk:

• makanan laut
• garam
• madu
• susu
• gula
• sesetengah minuman
• makanan yang terdedah kepada plastik semasa pemprosesan atau pembungkusan

Walau bagaimanapun, kewujudan mikroplastik dalam makanan tidak secara automatik bermaksud makanan tersebut membahayakan kesihatan.

FDA menyatakan bahawa bukti saintifik semasa belum menunjukkan paras mikroplastik dan nanoplastik yang dikesan dalam makanan menimbulkan risiko kepada kesihatan manusia.

2. Melalui air minuman

Mikroplastik telah dilaporkan dalam air paip dan air botol.

Jumlah yang dikesan boleh berbeza dengan ketara bergantung kepada:

• sumber air
• rawatan air
• jenis pembungkusan
• kaedah pensampelan
• saiz zarah yang boleh dikesan
• teknologi makmal yang digunakan

Sebab itu angka daripada satu kajian tidak sepatutnya dianggap mewakili semua air minuman di dunia.

3. Melalui udara dan habuk

Gentian halus daripada tekstil sintetik, bahan dalaman rumah serta proses degradasi plastik boleh berada dalam habuk dan udara.

Sebahagian zarah kecil ini berpotensi disedut.

Kajian mengenai mikroplastik bawaan udara menunjukkan bahawa tekstil sintetik, bahan lantai dan aktiviti manusia dalam ruang tertutup merupakan antara sumber yang sedang dikaji.

4. Daripada penggunaan bahan plastik

Bekas makanan, botol, pembungkusan dan produk plastik tertentu juga boleh melepaskan zarah.

Pelepasan dipengaruhi oleh faktor seperti:

• jenis plastik
• usia bekas
• kerosakan permukaan
• suhu
• tempoh penggunaan
• makanan atau cecair yang bersentuhan dengannya

Ini tidak bermaksud semua penggunaan plastik perlu dihentikan. Risiko perlu dilihat berdasarkan jenis pendedahan dan bukti sebenar.

Adakah Kita Semua Sudah Ada Mikroplastik Dalam Badan?

Tidak tepat untuk mengatakan bahawa setiap manusia di dunia telah terbukti mempunyai mikroplastik di setiap organ.

Namun, mikroplastik dan nanoplastik telah dikesan dalam pelbagai sampel manusia.

Kajian sistematik 2026 terhadap bukti manusia melaporkan pengesanan mikroplastik atau nanoplastik dalam darah, najis, saluran pernafasan, sistem pembiakan dan beberapa jenis tisu. Pada masa yang sama, penyelidik menekankan bahawa teknik pengesanan sangat berbeza antara kajian dan risiko pencemaran sampel masih menjadi cabaran.

Antara lokasi atau sampel yang pernah dikaji termasuk:

Teknologi untuk mengukur mikroplastik pula masih berkembang. Oleh itu, keputusan daripada dua kajian tidak semestinya boleh dibandingkan secara terus.

Apa Berlaku Selepas Mikroplastik Masuk Ke Dalam Badan?

Tidak semua zarah yang kita telan akan kekal di dalam tubuh.

Berdasarkan penilaian WHO mengenai air minuman, zarah mikroplastik yang besar dijangka melalui saluran penghadaman dengan penyerapan yang sangat terhad. Zarah yang lebih kecil, khususnya dalam julat nanoplastik, berpotensi mempunyai kadar penyerapan yang lebih tinggi, tetapi banyak persoalan masih belum terjawab.

Saiz merupakan faktor penting.

Secara teori dan dalam kajian eksperimen, zarah yang sangat kecil lebih berpotensi:

• berinteraksi dengan sel
• melintasi sesetengah penghalang biologi
• memasuki peredaran sistemik
• tersebar ke tisu lain

Ulasan Nature Medicine 2025 mendapati kajian eksperimen menunjukkan mikroplastik dan nanoplastik tertentu boleh melintasi penghalang sel dalam usus serta paru-paru. Namun, jumlah sebenar yang masuk dan terkumpul dalam tubuh manusia dalam kehidupan harian masih belum dapat ditentukan dengan tepat.

Adakah Mikroplastik Berbahaya Kepada Kesihatan?

Jawapan paling tepat pada masa ini ialah:

Mikroplastik berpotensi memberi kesan biologi, tetapi kita masih belum dapat menentukan dengan tepat risiko penyakit kepada manusia pada tahap pendedahan harian biasa.

Kajian makmal dan haiwan telah menunjukkan beberapa mekanisme yang membimbangkan seperti:

• keradangan
• tekanan oksidatif
• perubahan fungsi sel
• gangguan pada penghalang tisu
• perubahan tindak balas imun

Kajian manusia pula semakin banyak menunjukkan hubungan dengan biomarker tertentu, tetapi hubungan statistik belum membuktikan sebab akibat. Ulasan sistematik 2026 menyatakan bukti manusia mempunyai masalah seperti confounding, perbezaan kaedah pengukuran dan risiko bias.

Mikroplastik dan Kesihatan Jantung

Antara kajian manusia paling terkenal diterbitkan dalam New England Journal of Medicine pada 2024.

Penyelidik mengkaji pesakit yang menjalani pembedahan membuang plak pada arteri karotid. Mikroplastik atau nanoplastik dikesan dalam plak sebahagian pesakit.

Pesakit yang mempunyai zarah tersebut dalam plak didapati mempunyai risiko lebih tinggi mengalami gabungan serangan jantung, strok atau kematian sepanjang tempoh susulan berbanding mereka yang tidak mempunyai zarah yang dikesan.

Namun, kajian ini tidak membuktikan mikroplastik menyebabkan kejadian tersebut.

Ia merupakan kajian pemerhatian. Faktor lain yang berkaitan dengan kesihatan, gaya hidup dan pendedahan persekitaran boleh turut memainkan peranan. Malah, perbincangan saintifik turut membangkitkan isu kemungkinan pencemaran sampel sebagai salah satu cabaran metodologi.

Ulasan kardiologi pada 2026 masih menyimpulkan bahawa bukti hubungan dengan penyakit kardiovaskular kebanyakannya bersifat korelasi dan memerlukan pengesahan mekanistik yang lebih kukuh.

Bagaimana Dengan Usus dan Mikrobiom?

Saluran penghadaman merupakan salah satu kawasan utama yang terdedah apabila mikroplastik ditelan.

Kajian eksperimen sedang menilai kemungkinan kesan terhadap:

• lapisan usus
• tindak balas imun
• keradangan
• mikrobiom usus
• kebolehtelapan penghalang usus

Namun, penyelidik pada 2026 masih menekankan bahawa hubungan sebab akibat antara mikroplastik dalam usus dengan penyakit manusia belum dapat dipastikan. Standard kajian dan kaedah pengukuran yang lebih konsisten masih diperlukan.

Jadi, tidak wajar mendakwa bahawa mikroplastik ialah punca utama masalah seperti sindrom usus rengsa, gastrik atau penyakit radang usus.

Kesan Kepada Paru-Paru

Zarah yang sangat kecil boleh berada dalam udara dan sebahagiannya boleh disedut.

Kajian eksperimen mengaitkan pendedahan tertentu dengan:

• keradangan paru-paru
• tekanan oksidatif
• perubahan fungsi pernafasan
• tindak balas imun

Tetapi dos yang digunakan dalam eksperimen tidak semestinya sama dengan pendedahan manusia dalam kehidupan sebenar.

Kajian pekerja yang terdedah kepada habuk plastik pada tahap tinggi juga tidak semestinya boleh digunakan untuk menganggarkan risiko orang awam.

Kesuburan, Kehamilan dan Sistem Pembiakan

Ini merupakan salah satu bidang penyelidikan yang berkembang pesat.

Mikroplastik telah dikesan dalam beberapa sampel seperti:

• semen
• plasenta
• cecair folikel ovari
• tisu sistem pembiakan

Kajian haiwan dan makmal mencadangkan beberapa mekanisme berpotensi melibatkan keradangan, tekanan oksidatif dan perubahan hormon.

Satu ulasan sistematik mendapati mikroplastik disyaki memberi kesan buruk kepada beberapa outcome penghadaman, pernafasan dan pembiakan, tetapi majoriti bukti yang menyokong mekanisme ini masih datang daripada kajian haiwan. Hanya sebilangan kecil kajian manusia tersedia.

Oleh itu, penemuan mikroplastik dalam plasenta tidak bermaksud mikroplastik telah terbukti menyebabkan keguguran, ketidaksuburan atau kecacatan kelahiran.

Adakah Mikroplastik Mengganggu Hormon?

Perkara ini lebih kompleks daripada sekadar zarah plastik.

Sesetengah plastik mengandungi bahan tambahan kimia, dan pencemar lain juga boleh melekat pada permukaan zarah plastik.

Sesetengah bahan kimia berkaitan plastik memang mempunyai kesan endokrin yang telah dikaji secara berasingan.

Tetapi kita tidak boleh menyimpulkan bahawa:

“Semua mikroplastik ialah bahan pengganggu hormon.”

Risiko bergantung pada jenis polimer, bahan kimia yang berkaitan dengannya, saiz zarah, dos dan laluan pendedahan.

Adakah Mikroplastik Menyebabkan Kanser?

Setakat bukti semasa, kita belum boleh mengatakan mikroplastik menyebabkan kanser pada manusia.

Kajian eksperimen menunjukkan beberapa mekanisme seperti keradangan dan tekanan oksidatif yang secara teori boleh memainkan peranan dalam kerosakan sel.

Namun, menunjukkan satu mekanisme yang mungkin berlaku tidak sama dengan membuktikan bahawa pendedahan harian kepada mikroplastik menyebabkan kanser.

Kajian manusia jangka panjang masih diperlukan.

Berapa Banyak Mikroplastik Yang Kita Ambil Setiap Hari?

Anda mungkin pernah melihat dakwaan bahawa manusia makan plastik bersamaan dengan “sekeping kad kredit setiap minggu”.

Angka seperti ini mudah menjadi tajuk berita, tetapi ia bukan ukuran universal yang kukuh bagi setiap individu.

Anggaran pendedahan berbeza secara besar kerana penyelidik menggunakan:

• kaedah pengesanan berbeza
• had saiz zarah berbeza
• jenis makanan berbeza
• populasi berbeza
• unit pengukuran berbeza

Lebih baik mengatakan manusia terdedah secara berterusan daripada memberikan satu angka dramatik yang kelihatan lebih tepat daripada bukti sebenar.

Cara Mengurangkan Pendedahan Kepada Mikroplastik

Mustahil untuk menghapuskan semua pendedahan. Matlamat lebih praktikal ialah mengurangkan pendedahan yang tidak perlu tanpa menyebabkan kebimbangan berlebihan.

1. Kurangkan pemanasan makanan dalam plastik apabila praktikal

Kajian menunjukkan bahawa pemanasan sesetengah bekas plastik boleh meningkatkan pelepasan mikroplastik dan nanoplastik. Suhu tinggi nampaknya merupakan faktor penting, bukan semata mata penggunaan ketuhar gelombang mikro.

Untuk makanan sangat panas, pertimbangkan menggunakan:

• kaca
• seramik
• bekas lain yang sesuai untuk suhu tersebut

Jika menggunakan plastik, ikut arahan pengeluar.

2. Gantikan bekas yang sudah rosak

Elakkan terus menggunakan bekas yang:

• sangat tercalar
• pecah
• berubah bentuk
• rosak akibat haba

Bekas sekali guna juga tidak sepatutnya dianggap sesuai untuk penggunaan berulang tanpa had.

3. Kurangkan plastik sekali guna apabila mudah dilakukan

Contohnya:

• bawa botol boleh guna semula
• gunakan bekas makanan tahan lama
• kurangkan pembungkusan tidak diperlukan
• gunakan beg membeli belah berulang

Faedah alam sekitar bagi langkah ini lebih jelas berbanding kemampuan kita mengukur berapa banyak mikroplastik yang berjaya dikurangkan dalam tubuh seseorang.

4. Kawal habuk dalam rumah

Oleh sebab gentian dan mikroplastik boleh berada dalam habuk dalaman:

• vakum dengan kerap
• lap permukaan berhabuk
• pastikan pengudaraan baik apabila sesuai
• bersihkan penapis penghawa dingin mengikut jadual

Langkah ini juga membantu mengurangkan pendedahan kepada banyak jenis habuk lain.

5. Jangan takut makan makanan berkhasiat

Jangan berhenti makan ikan, makanan laut, sayur atau buah hanya kerana membaca bahawa mikroplastik pernah dikesan dalam makanan.

Manfaat pemakanan makanan berkhasiat mempunyai asas bukti yang jauh lebih kukuh berbanding anggaran risiko mikroplastik daripada satu jenis makanan tertentu.

6. Jangan anggap air botol sentiasa lebih baik atau lebih buruk

Mikroplastik telah dilaporkan dalam air botol dan air paip.

Pilihan air minuman sepatutnya mengambil kira keselamatan keseluruhan air tersebut, termasuk pencemaran mikrobiologi dan kimia yang diketahui.

Adakah Penapis Air Boleh Menghilangkan Mikroplastik?

Sesetengah proses penapisan boleh mengurangkan zarah.

WHO menyatakan rawatan air yang dioptimumkan seperti koagulasi, sedimentasi dan penapisan boleh menyingkirkan zarah yang sangat kecil, manakala teknologi membran yang lebih maju mampu menyingkirkan zarah pada saiz yang lebih kecil lagi.

Namun, ini tidak bermaksud semua penapis air rumah mempunyai prestasi sama.

Keberkesanan bergantung kepada:

• teknologi penapis
• saiz liang
• penyelenggaraan
• kualiti sumber air

Tidak ada keperluan untuk membeli penapis mahal semata mata kerana takut kepada mikroplastik.

Bolehkah Kita “Detox” Mikroplastik Daripada Badan?

Pada masa ini, tiada diet, jus detox, suplemen atau rawatan komersial yang terbukti secara klinikal boleh membersihkan mikroplastik daripada tubuh manusia.

Berhati hati dengan produk yang mendakwa mampu:

• mengeluarkan plastik daripada darah
• “menarik toksin plastik”
• mencuci mikroplastik daripada organ
• membersihkan tubuh dalam beberapa hari

Tubuh mempunyai sistem semula jadi untuk memproses dan menyingkirkan banyak bahan, tetapi mekanisme serta kadar penyingkiran pelbagai jenis mikroplastik masih sedang dikaji.

Adakah Terdapat Ujian Mikroplastik Untuk Orang Awam?

Pengesanan mikroplastik pada masa ini terutama dilakukan dalam konteks penyelidikan menggunakan peralatan makmal khusus.

Ia bukan ujian klinikal rutin seperti ujian gula darah atau kolesterol.

Walaupun sesuatu makmal dapat mengesan zarah plastik, kita masih tidak mempunyai julat rujukan klinikal yang membolehkan doktor mengatakan:

“Paras ini normal” atau “paras ini berbahaya.”

Jadi, ujian tanpa konteks klinikal mungkin menghasilkan lebih banyak kebimbangan daripada maklumat yang benar benar berguna.

Perlukah Kita Risau?

Pendekatan terbaik ialah mengambil isu mikroplastik dengan serius tetapi tidak panik.

Apa yang kita sudah tahu

• Mikroplastik tersebar secara meluas dalam persekitaran.
• Manusia terdedah melalui makanan, air dan udara.
• Mikroplastik dan nanoplastik telah dikesan dalam pelbagai sampel manusia.
• Kajian eksperimen menunjukkan beberapa mekanisme yang berpotensi memudaratkan.
• Sesetengah kajian manusia menemui hubungan dengan biomarker dan outcome kesihatan tertentu.

Apa yang masih belum pasti

• berapa banyak yang diserap dan kekal dalam tubuh
• tahap pendedahan yang mula membahayakan manusia
• kesan kumulatif sepanjang hayat
• jenis dan saiz plastik yang paling berbahaya
• kumpulan manusia yang paling berisiko
• sama ada mikroplastik menyebabkan penyakit kronik tertentu secara langsung

Kajian sistematik manusia terkini masih menegaskan bahawa bukti sebab akibat belum kukuh.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Tiada satu simptom khusus yang bermaksud seseorang mempunyai “keracunan mikroplastik”.

Simptom seperti:

• sakit kepala
• letih
• sakit perut
• kembung
• batuk
• sakit badan

boleh mempunyai puluhan punca lain yang jauh lebih biasa.

Jangan menganggap mikroplastik sebagai punca hanya kerana anda mengalami simptom tersebut.

Jumpa doktor jika simptom:

• berpanjangan
• semakin teruk
• berlaku berulang kali
• mengganggu aktiviti harian
• disertai tanda amaran lain

Doktor akan menilai berdasarkan penyakit yang mempunyai kaedah diagnosis dan rawatan yang telah terbukti.

Kesimpulan

Mikroplastik bukan lagi sekadar masalah pencemaran laut. Bukti menunjukkan manusia memang terdedah dan zarah plastik telah dikesan dalam pelbagai sampel serta tisu tubuh.

Namun, kita perlu membezakan antara pengesanan, potensi bahaya dan risiko penyakit sebenar.

Penemuan mikroplastik dalam tubuh tidak bermaksud seseorang telah “diracuni plastik”. Walaupun kajian makmal menunjukkan beberapa kesan biologi yang membimbangkan dan kajian manusia mula menemukan hubungan dengan kesihatan, bukti untuk menyatakan mikroplastik menyebabkan kebanyakan penyakit kronik masih belum mencukupi.

Langkah paling munasabah ialah mengurangkan penggunaan plastik yang tidak perlu, mengelakkan penggunaan bekas rosak, memilih bekas sesuai untuk makanan panas dan mengawal habuk rumah.

Tidak perlu diet ekstrem, ujian komersial atau produk “detox”.

Sains mikroplastik sedang berkembang dengan pantas. Dalam beberapa tahun akan datang, kajian manusia yang lebih besar dan lebih berkualiti dijangka memberi jawapan yang lebih jelas tentang tahap pendedahan yang benar benar memberi kesan kepada kesihatan.

Soalan Lazim Tentang Mikroplastik