Keputihan Wanita: Punca, Jenis, Tanda Bahaya dan Rawatan

Keputihan atau lelehan faraj merupakan perkara normal yang dialami oleh kebanyakan wanita, terutama selepas akil baligh. Jumlah, warna dan teksturnya boleh berubah mengikut kitaran haid, perubahan hormon, kehamilan dan aktiviti seksual.

Namun, keputihan yang berubah secara ketara, berbau kuat, menyebabkan gatal atau disertai sakit boleh menjadi petanda jangkitan atau masalah kesihatan lain. Memahami perbezaan antara keputihan normal dan tidak normal boleh membantu wanita mengetahui bila penjagaan sendiri sudah memadai dan bila pemeriksaan doktor diperlukan.

Apa Itu Keputihan?

Keputihan ialah cecair atau lendir yang keluar melalui faraj. Ia boleh mengandungi lendir daripada serviks, cecair daripada dinding faraj, sel yang telah tanggal serta mikroorganisma yang secara semula jadi hidup di kawasan tersebut.

Walaupun istilah “keputihan” sering digunakan apabila wanita mengalami masalah pada faraj, sebenarnya penghasilan lelehan faraj adalah sebahagian daripada proses fisiologi yang normal.

Cecair ini membantu:

• memastikan tisu faraj kekal lembap;
• membawa keluar sel yang telah mati;
• membantu mengekalkan persekitaran faraj yang sihat;
• melindungi tisu daripada iritasi dan sesetengah jangkitan.

Faraj juga mempunyai komuniti mikroorganisma tersendiri yang dikenali sebagai mikrobiota faraj. Bakteria tertentu, termasuk kumpulan Lactobacillus, membantu mengekalkan persekitaran yang sedikit berasid.

Perubahan hormon, ubat, aktiviti seksual dan beberapa faktor lain boleh mengubah keseimbangan ini.

Bagaimana Keputihan Normal Kelihatan?

Tidak ada satu rupa keputihan yang dianggap “normal” untuk setiap wanita sepanjang masa.

Secara umum, keputihan fisiologi biasanya:

• jernih atau putih;
• tidak mempunyai bau kuat atau sangat tidak menyenangkan;
• boleh menjadi cair, melekit atau sedikit berkrim;
• tidak menyebabkan gatal;
• tidak menyebabkan rasa terbakar atau pedih;
• tidak menyebabkan sakit pelvis.

Jumlah keputihan juga boleh berubah dari hari ke hari.

Sebagai contoh, sesetengah wanita mungkin mempunyai lebih banyak lelehan ketika ovulasi, manakala wanita lain mungkin mengalami peningkatan keputihan ketika hamil atau menggunakan kontraseptif hormon.

Keputihan Normal vs Keputihan Tidak Normal

Ciri	Lebih cenderung normal	Perlu diberi perhatian
Warna	Jernih atau putih	Hijau, kelabu, kuning pekat atau bercampur darah tanpa sebab jelas
Bau	Ringan atau hampir tiada	Hanyir atau sangat tidak menyenangkan
Tekstur	Cair, licin, melekit atau sedikit berkrim	Berbuih atau perubahan ketara daripada kebiasaan
Gatal	Tiada	Ada
Pedih	Tiada	Ada
Sakit pelvis	Tiada	Ada
Pendarahan	Tiada	Pendarahan antara haid atau selepas hubungan seksual

Jadual ini hanya panduan. Terdapat pertindihan antara simptom pelbagai keadaan.

Mengapa Keputihan Berubah Mengikut Kitaran Haid?

Perubahan hormon estrogen dan progesteron sepanjang kitaran haid mempengaruhi lendir yang dihasilkan oleh serviks.

Selepas haid

Sesetengah wanita mendapati kawasan faraj terasa lebih kering atau hanya terdapat sedikit keputihan selepas haid berakhir.

Menjelang ovulasi

Apabila estrogen meningkat, lendir serviks biasanya menjadi:

• lebih banyak;
• jernih;
• licin;
• anjal atau kenyal.

Ia kadangkala digambarkan seperti putih telur mentah.

Perubahan ini merupakan sebahagian daripada fisiologi kesuburan normal.

Selepas ovulasi

Keputihan boleh menjadi lebih pekat atau berkrim apabila pengaruh hormon berubah.

Sebelum haid

Sesetengah wanita sekali lagi mengalami peningkatan keputihan beberapa hari sebelum haid.

Oleh itu, perubahan kuantiti atau tekstur keputihan yang berlaku secara konsisten pada waktu tertentu dalam kitaran tidak semestinya menandakan jangkitan.

Jenis Keputihan Mengikut Warna dan Rupa

1. Keputihan jernih

Keputihan yang jernih dan tidak berbau kuat biasanya normal.

Ia boleh menjadi lebih jelas ketika:

• ovulasi;
• kehamilan;
• rangsangan seksual;
• perubahan hormon tertentu.

Jika terdapat gatal, sakit atau bau luar biasa, punca lain masih perlu dipertimbangkan.

2. Keputihan putih atau putih susu

Keputihan putih atau putih susu tanpa simptom lain juga lazim berlaku.

Ia boleh kelihatan lebih berkrim pada sesetengah bahagian kitaran haid.

Keputihan putih yang sangat pekat atau berketul bersama gatal yang ketara pula boleh dikaitkan dengan jangkitan kulat.

3. Keputihan putih berketul

Keputihan yang menyerupai ketulan susu atau keju sering dikaitkan dengan kandidiasis vulvovagina, iaitu pertumbuhan berlebihan kulat Candida.

Simptom lain boleh termasuk:

• gatal pada vulva;
• kemerahan;
• rasa terbakar;
• pedih ketika membuang air kecil;
• sakit ketika melakukan hubungan seksual.

Bagaimanapun, rupa keputihan sahaja masih tidak cukup untuk mengesahkan kandidiasis.

4. Keputihan kelabu atau putih dengan bau hanyir

Keputihan nipis berwarna putih atau kelabu dengan bau hanyir merupakan gambaran yang sering dikaitkan dengan bacterial vaginosis (BV).

Bau tersebut mungkin menjadi lebih ketara selepas hubungan seksual atau ketika haid.

BV berlaku apabila keseimbangan bakteria dalam faraj berubah. Ia tidak bermaksud seseorang wanita tidak menjaga kebersihan diri.

5. Keputihan kuning

Keputihan yang kelihatan sedikit kekuningan tidak semestinya menandakan penyakit. Warna lelehan juga boleh berubah apabila mengering pada seluar dalam.

Namun, keputihan kuning yang jelas terutama jika disertai:

• bau kuat;
• gatal;
• sakit;
• pedih ketika kencing;
• pendarahan;

wajar diperiksa.

Sesetengah jangkitan seksual juga boleh menyebabkan perubahan lelehan faraj.

6. Keputihan hijau atau berbuih

Keputihan berwarna kuning kehijauan atau hijau, terutamanya jika berbuih dan disertai iritasi, boleh berlaku dalam trikomoniasis.

Trikomoniasis ialah jangkitan seksual yang disebabkan oleh parasit Trichomonas vaginalis.

Pemeriksaan dan rawatan perubatan diperlukan jika keadaan ini disyaki.

7. Keputihan coklat

Keputihan coklat lazimnya mengandungi sedikit darah lama.

Ia boleh berlaku:

• pada penghujung haid;
• sebelum haid bermula;
• selepas spotting ringan.

Namun, keputihan coklat yang berulang tanpa kaitan jelas dengan haid, terutama bersama pendarahan selepas hubungan seksual atau selepas menopaus, perlu dinilai doktor.

8. Keputihan bercampur darah

Sedikit darah boleh mempunyai pelbagai punca, termasuk perubahan hormon, haid atau iritasi.

Tetapi pendarahan antara haid, selepas hubungan seksual atau selepas menopaus tidak sepatutnya dianggap sebagai “keputihan biasa”.

Pemeriksaan diperlukan untuk mengenal pasti puncanya.

Apakah Punca Keputihan Tidak Normal?

Terdapat banyak kemungkinan. Antara yang paling biasa ialah:

1. Bacterial Vaginosis

Bacterial vaginosis berlaku apabila keseimbangan bakteria dalam faraj berubah.

Sesetengah wanita langsung tidak mempunyai simptom.

Jika simptom berlaku, ia boleh termasuk:

• lelehan nipis berwarna putih atau kelabu;
• bau hanyir;
• kadangkala rasa tidak selesa atau iritasi.

BV bukan sekadar masalah “kurang bersih”. Malah, mencuci bahagian dalam faraj boleh mengganggu ekosistem normal dan meningkatkan masalah pada sesetengah wanita.

2. Jangkitan Kulat Candida

Candida boleh hadir pada tubuh tanpa menyebabkan masalah. Kandidiasis berlaku apabila kulat ini membiak secara berlebihan.

Antara simptomnya:

• gatal yang ketara;
• rasa pedih atau terbakar;
• kemerahan pada vulva;
• keputihan putih pekat atau berketul.

Faktor tertentu seperti penggunaan antibiotik, kehamilan, diabetes yang kurang terkawal dan keadaan yang mempengaruhi sistem imun boleh meningkatkan kecenderungan mendapat kandidiasis.

Namun, ramai wanita yang mengalaminya tidak mempunyai faktor pencetus yang jelas.

3. Trikomoniasis

Trikomoniasis ialah jangkitan seksual.

Ia boleh menyebabkan:

• peningkatan keputihan;
• warna kekuningan atau kehijauan;
• bau yang tidak menyenangkan;
• iritasi;
• rasa terbakar;
• ketidakselesaan ketika membuang air kecil atau melakukan hubungan seksual.

Tidak semua individu yang dijangkiti mempunyai simptom.

4. Klamidia dan Gonorea

Klamidia dan gonorea juga boleh menyebabkan keputihan tidak normal.

Masalahnya, kedua-dua jangkitan ini boleh berlaku dengan simptom yang sangat ringan atau langsung tiada simptom.

Apabila simptom muncul, wanita mungkin mengalami:

• keputihan yang meningkat;
• pedih ketika membuang air kecil;
• spotting atau pendarahan antara haid;
• pendarahan selepas hubungan seksual;
• sakit pelvis.

Jangkitan yang tidak dirawat dalam sesetengah kes boleh merebak ke bahagian atas sistem reproduktif dan menyebabkan penyakit radang pelvis.

5. Cervicitis

Cervicitis ialah keradangan pada serviks.

Ia boleh dikaitkan dengan jangkitan seksual tetapi mempunyai beberapa kemungkinan punca lain.

Simptom boleh termasuk:

• peningkatan keputihan;
• spotting;
• pendarahan selepas hubungan seksual;
• sakit atau ketidakselesaan pada pelvis.

6. Iritasi Daripada Produk Penjagaan

Tidak semua keputihan atau rasa tidak selesa berpunca daripada jangkitan.

Produk tertentu boleh menyebabkan iritasi, termasuk:

• sabun berpewangi;
• semburan feminin;
• pencuci faraj;
• antiseptik;
• tisu basah berpewangi;
• detergen tertentu;
• sesetengah produk spermisid.

Menghentikan produk pencetus mungkin membantu apabila iritasi menjadi penyebabnya.

7. Benda Asing Dalam Faraj

Tampon atau benda lain yang tertinggal di dalam faraj boleh menyebabkan bau yang sangat kuat dan lelehan tidak normal.

Jika disyaki terdapat benda asing yang tidak dapat dikeluarkan dengan mudah, dapatkan pemeriksaan perubatan.

Adakah Keputihan Disebabkan Kurang Menjaga Kebersihan?

Tidak semestinya.

Salah satu salah faham yang biasa ialah keputihan menunjukkan faraj “kotor”.

Sebenarnya, keputihan fisiologi merupakan sebahagian daripada fungsi normal tubuh.

Mencuci bahagian luar vulva secara lembut sudah memadai bagi kebanyakan wanita. Bahagian dalam faraj tidak perlu dicuci menggunakan douche atau cecair antiseptik.

Faraj mempunyai mekanisme pembersihan semula jadi.

Penggunaan bahan yang kuat atau berpewangi pula boleh mengganggu keseimbangan mikroorganisma dan menyebabkan iritasi.

Faktor Yang Boleh Meningkatkan Risiko Masalah Keputihan

Bergantung kepada jenis masalah, faktor yang boleh memainkan peranan termasuk:

• antibiotik;
• kehamilan;
• perubahan hormon;
• diabetes yang tidak terkawal;
• keadaan yang melemahkan sistem imun;
• penggunaan douche;
• produk penjagaan genital yang menyebabkan iritasi;
• pasangan seksual baharu;
• hubungan seksual tanpa perlindungan;
• sejarah jangkitan seksual.

Kehadiran faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti mempunyai jangkitan.

Tanda Bahaya: Bila Keputihan Perlu Diperiksa?

Dapatkan pemeriksaan jika terdapat perubahan ketara daripada keadaan biasa anda, terutama keputihan yang:

• mempunyai bau sangat kuat atau tidak menyenangkan;
• berwarna hijau, kelabu atau kuning pekat;
• disertai gatal yang kuat;
• menyebabkan rasa terbakar atau pedih;
• disertai sakit ketika membuang air kecil;
• menyebabkan sakit ketika melakukan hubungan seksual;
• berlaku bersama spotting atau pendarahan luar biasa;
• berulang walaupun telah mendapatkan rawatan.

Dapatkan pemeriksaan dengan segera jika terdapat:

• sakit pelvis atau bahagian bawah abdomen yang kuat;
• demam atau menggigil bersama keputihan abnormal;
• muntah atau keadaan umum semakin tidak sihat;
• keputihan abnormal bersama kemungkinan jangkitan seksual;
• pendarahan selepas menopaus.

Gabungan sakit bahagian bawah abdomen, demam dan keputihan abnormal boleh menandakan jangkitan yang memerlukan penilaian segera.

Bagaimana Doktor Menentukan Punca Keputihan?

Kerana simptom pelbagai penyakit boleh kelihatan hampir sama, doktor biasanya tidak bergantung kepada warna sahaja.

Sejarah perubatan

Antara perkara yang mungkin ditanya ialah:

• bila keputihan bermula;
• warna dan tekstur;
• sama ada terdapat bau;
• gatal atau rasa terbakar;
• sakit ketika kencing;
• sakit pelvis;
• tarikh haid terakhir;
• kemungkinan kehamilan;
• penggunaan antibiotik;
• sejarah masalah yang sama;
• faktor risiko jangkitan seksual.

Soalan berkaitan aktiviti seksual mempunyai tujuan perubatan dan membantu menentukan ujian yang sesuai.

Pemeriksaan

Doktor mungkin memeriksa vulva dan melakukan pemeriksaan pelvis atau serviks jika diperlukan.

Sampel keputihan

Sampel lelehan boleh digunakan untuk membantu mengenal pasti:

• perubahan bakteria;
• kulat;
• Trichomonas;
• jangkitan tertentu.

Ujian STI

Ujian untuk klamidia, gonorea atau jangkitan seksual lain mungkin disarankan bergantung kepada simptom dan faktor risiko.

Garis panduan pengurusan STI Malaysia turut menggunakan sejarah perubatan, penilaian risiko serta pemeriksaan apabila sesuai dalam penilaian wanita yang datang dengan keputihan, gatal atau rasa terbakar.

Rawatan Keputihan Bergantung Kepada Punca

Bacterial vaginosis

BV yang mempunyai simptom biasanya dirawat menggunakan antibiotik yang sesuai.

Jenis ubat, cara penggunaan dan tempoh rawatan ditentukan berdasarkan keadaan pesakit.

Kandidiasis

Jangkitan kulat boleh dirawat dengan ubat antikulat.

Namun, rawatan berulang sendiri tanpa diagnosis boleh menyebabkan masalah kerana gatal dan keputihan tidak semestinya disebabkan oleh Candida.

Trikomoniasis

Trikomoniasis memerlukan ubat antimikrob khusus.

Pasangan seksual juga penting dalam pengurusan penyakit ini kerana jangkitan semula boleh berlaku jika rantaian transmisi tidak ditangani.

Klamidia dan gonorea

Kedua-duanya memerlukan antibiotik yang sesuai selepas penilaian perubatan.

Nasihat mengenai ujian, pasangan seksual dan pemeriksaan susulan bergantung kepada jenis jangkitan.

Iritasi atau alahan

Jika simptom berpunca daripada produk tertentu, langkah utama ialah menghentikan bahan pencetus.

Bolehkah Beli Ubat Keputihan Sendiri?

Ini bergantung kepada keadaan.

Masalah utama diagnosis sendiri ialah simptom kandidiasis, BV dan beberapa STI boleh bertindih.

Sebagai contoh, seorang wanita mungkin menganggap dirinya mengalami jangkitan kulat dan menggunakan ubat antikulat berulang kali sedangkan punca sebenarnya berbeza.

Pemeriksaan lebih wajar jika:

• ini kali pertama mengalami simptom;
• simptom sangat kuat;
• keputihan berbau;
• ada risiko STI;
• terdapat sakit pelvis;
• terdapat pendarahan;
• rawatan sendiri tidak berkesan;
• masalah kerap berulang.

Cara Menjaga Kesihatan Faraj

1. Bersihkan bahagian luar secara lembut

Vulva boleh dibersihkan menggunakan air. Jika menggunakan pencuci, pilih yang lembut dan tidak berpewangi.

Tidak perlu membersihkan bahagian dalam faraj.

2. Jangan melakukan douche

Douche tidak diperlukan untuk menghilangkan keputihan fisiologi dan boleh mengubah keseimbangan mikroorganisma.

3. Kurangkan produk berpewangi

Elakkan penggunaan rutin:

• semburan feminin;
• deodorant genital;
• sabun berpewangi kuat;
• antiseptik faraj.

4. Tukar pakaian yang basah

Selepas bersenam atau berenang, menukar pakaian basah boleh membantu mengurangkan kelembapan dan iritasi.

5. Amalkan hubungan seksual yang lebih selamat

Kondom boleh mengurangkan risiko banyak jangkitan seksual apabila digunakan dengan betul dan konsisten.

6. Dapatkan pemeriksaan jika simptom berulang

Masalah berulang tidak semestinya bermaksud “ubat tidak cukup kuat”. Kadangkala diagnosis asal mungkin berbeza, atau terdapat faktor lain yang perlu dikenal pasti.

Bagaimana Dengan Pencuci Wanita dan Petua Tradisional?

Produk yang mendakwa boleh:

• “mencuci rahim”;
• menghilangkan semua keputihan;
• mengetatkan faraj;
• membunuh semua bakteria;
• menghilangkan bau secara kekal;

perlu dinilai dengan berhati-hati.

Bakteria bukan semuanya berbahaya. Sebahagian daripada mikrobiota normal faraj memainkan peranan perlindungan.

Menyapu atau memasukkan bahan herba, antiseptik atau bahan yang boleh menyebabkan iritasi ke dalam faraj tidak sepatutnya dianggap sebagai pengganti diagnosis perubatan.

Begitu juga, probiotik atau makanan tertentu tidak sepatutnya menggantikan rawatan yang terbukti apabila jangkitan telah dikenal pasti.

Keputihan Semasa Hamil

Keputihan biasanya meningkat ketika kehamilan.

Lelehan fisiologi kehamilan lazimnya:

• nipis;
• jernih atau putih susu;
• tidak mempunyai bau yang tidak menyenangkan.

Ini boleh berlaku akibat perubahan hormon dan peningkatan aliran darah ke kawasan reproduktif.

Namun, wanita hamil patut mendapatkan nasihat perubatan jika keputihan:

• berwarna hijau atau kuning;
• berbau kuat;
• menyebabkan gatal atau sakit;
• disertai sakit ketika kencing.

Pendarahan ketika hamil pula perlu dinilai.

Aliran cecair yang sangat cair dan berterusan juga tidak sepatutnya terus dianggap sebagai keputihan biasa kerana dalam keadaan tertentu ia mungkin berkaitan dengan kebocoran air ketuban.

Keputihan Selepas Menopaus

Selepas menopaus, paras estrogen menurun. Tisu faraj boleh menjadi lebih nipis, kering dan sensitif.

Keadaan yang dikenali sebagai genitourinary syndrome of menopause (GSM) boleh menyebabkan:

• kekeringan;
• rasa terbakar;
• gatal;
• sakit ketika hubungan seksual;
• perubahan lelehan pada sesetengah wanita.

Namun, keputihan bercampur darah atau sebarang pendarahan selepas menopaus perlu dinilai oleh doktor.

Pendarahan selepas menopaus bukan sesuatu yang sepatutnya dianggap sebagai perubahan normal usia.

Mengapa Keputihan Boleh Berulang?

Keputihan tidak normal yang kerap berulang boleh berlaku kerana beberapa sebab:

1. Punca sebenar belum dikenal pasti.
   BV mungkin disangka kandidiasis atau sebaliknya.
2. Jangkitan berulang.
   Sesetengah keadaan memang mempunyai kecenderungan untuk berulang.
3. Faktor pencetus masih ada.
   Contohnya penggunaan produk yang menyebabkan iritasi.
4. Keadaan kesihatan tertentu.
   Contohnya diabetes yang kurang terkawal boleh meningkatkan kecenderungan terhadap sesetengah jangkitan.
5. Jangkitan seksual belum ditangani sepenuhnya.
   Dalam keadaan tertentu, penilaian dan rawatan pasangan merupakan sebahagian daripada pengurusan.

Jika simptom terus berulang, mendapatkan diagnosis yang tepat lebih berguna daripada mencuba produk keputihan yang berlainan satu demi satu.

Mitos Tentang Keputihan

“Semua keputihan ialah penyakit”

Tidak benar. Keputihan jernih atau putih tanpa simptom lain merupakan sebahagian daripada fisiologi normal bagi kebanyakan wanita.

“Keputihan bermaksud faraj kotor”

Tidak benar. Lelehan faraj merupakan sebahagian daripada mekanisme normal tubuh.

“Faraj perlu dicuci dari dalam”

Tidak. Douche tidak diperlukan dan boleh mengganggu keseimbangan normal faraj.

“Semua keputihan boleh dirawat dengan ubat kulat”

Tidak benar. Bakteria, kulat, parasit, STI, perubahan hormon dan iritasi boleh memberikan simptom yang bertindih.

“Keputihan hijau mesti bermaksud penyakit tertentu”

Warna boleh membantu memberi petunjuk, tetapi diagnosis memerlukan penilaian keseluruhan simptom dan kadangkala ujian.

Cara Memantau Keputihan Sendiri

Mengenali pola normal badan sendiri boleh membantu.

Perhatikan:

• warna;
• bau;
• tekstur;
• jumlah;
• waktu dalam kitaran haid;
• kehadiran gatal;
• rasa terbakar;
• sakit ketika kencing;
• sakit pelvis;
• pendarahan.

Perubahan kecil yang selari dengan kitaran haid biasanya kurang membimbangkan berbanding perubahan mendadak yang disertai simptom lain.

Kesimpulan

Keputihan merupakan sebahagian daripada fisiologi normal sistem reproduktif wanita. Jumlah, warna dan konsistensinya boleh berubah mengikut hormon, kitaran haid dan kehamilan.

Perkara yang lebih penting daripada warna semata-mata ialah perubahan daripada keadaan biasa serta kehadiran simptom lain seperti bau kuat, gatal, rasa terbakar, sakit pelvis atau pendarahan.

Bacterial vaginosis, kandidiasis dan jangkitan seksual merupakan antara kemungkinan apabila keputihan menjadi tidak normal, tetapi rawatannya berbeza. Oleh itu, elakkan menganggap semua masalah keputihan sebagai jangkitan kulat atau cuba merawatnya berulang kali tanpa mengetahui punca sebenar.

Jika simptom tidak biasa, berulang atau disertai tanda bahaya, pemeriksaan doktor merupakan langkah yang lebih selamat.

Soalan Lazim Tentang Keputihan