Krisis Tiroid (Thyroid Storm): Punca, Tanda Bahaya dan Rawatan

Apa Itu Kelenjar Tiroid?

Tiroid ialah kelenjar kecil berbentuk seperti rama-rama yang terletak di bahagian hadapan leher. Walaupun saiznya kecil, hormon yang dihasilkan oleh tiroid memainkan peranan besar dalam mengawal metabolisme badan.

Dua hormon utama yang berkaitan ialah:

• Tiroksina atau T4
• Triiodotironina atau T3

Hormon ini mempengaruhi kadar degupan jantung, penghasilan haba, penggunaan tenaga, fungsi otot, sistem saraf dan sistem penghadaman.

Penghasilan hormon tiroid pula dikawal terutamanya oleh hormon perangsang tiroid atau TSH, yang dikeluarkan oleh kelenjar pituitari di otak.

Apabila kelenjar tiroid terlalu aktif dan menghasilkan hormon secara berlebihan, keadaan tersebut dikenali sebagai hipertiroidisme. Penyakit Graves merupakan salah satu punca utama, tetapi nodul tiroid yang terlalu aktif dan beberapa keadaan lain juga boleh menyebabkan hipertiroidisme.

Apa Itu Krisis Tiroid atau Thyroid Storm?

Krisis tiroid atau thyroid storm ialah keadaan thyrotoxicosis yang sangat teruk sehingga fungsi satu atau lebih sistem organ mula terganggu.

Istilah thyrotoxicosis merujuk kepada keadaan apabila badan terdedah kepada terlalu banyak hormon tiroid, tanpa mengira puncanya. Hipertiroidisme pula secara khusus bermaksud kelenjar tiroid menghasilkan terlalu banyak hormon.

Dalam kebanyakan kes, thyroid storm berlaku pada seseorang yang sudah mempunyai atau sebenarnya sedang mengalami hipertiroidisme.

Apa yang membezakan thyroid storm bukan semata-mata berapa tinggi paras T3 atau T4, tetapi bagaimana tubuh bertindak balas terhadap keadaan tersebut.

Pesakit boleh mengalami:

• suhu badan yang sangat tinggi,
• degupan jantung yang amat pantas,
• kegagalan jantung,
• perubahan fungsi otak,
• gangguan hati,
• dehidrasi,
• tekanan darah tidak stabil,
• dan akhirnya kegagalan pelbagai organ.

Keadaan ini jarang berlaku, tetapi risiko komplikasinya tinggi. Data yang diterbitkan menunjukkan kadar kematian masih signifikan walaupun dengan rawatan moden.

Hipertiroidisme Biasa vs Krisis Tiroid

Walaupun kedua-duanya berkaitan hormon tiroid berlebihan, tahap bahayanya sangat berbeza.

Hipertiroidisme	Krisis Tiroid
Boleh berkembang secara perlahan	Biasanya kemerosotan akut atau mendadak
Berdebar, berpeluh dan mudah panas	Degupan jantung boleh menjadi sangat pantas
Berat badan boleh menurun	Boleh berlaku dehidrasi dan kemerosotan sistemik
Kebimbangan atau sukar tidur	Kekeliruan, delirium, sawan atau koma boleh berlaku
Biasanya pesakit masih stabil	Boleh berlaku kegagalan jantung atau kejutan
Rawatan sering boleh dilakukan secara pesakit luar	Memerlukan rawatan segera di hospital

Seseorang yang mempunyai hipertiroidisme tidak semestinya akan mengalami thyroid storm. Ia merupakan komplikasi yang jauh lebih jarang.

Mengapa Krisis Tiroid Sangat Berbahaya?

Hormon tiroid mempengaruhi hampir seluruh badan. Apabila kesannya meningkat secara ekstrem, badan memasuki keadaan hipermetabolik.

Jantung mungkin dipaksa berdegup jauh lebih cepat daripada biasa. Keperluan oksigen dan tenaga meningkat, suhu badan naik, sistem saraf menjadi terlalu aktif dan organ perlu bekerja lebih keras.

Pada masa yang sama, pencetus seperti jangkitan atau trauma mungkin sudah memberi tekanan kepada tubuh.

Kombinasi ini boleh menyebabkan satu lingkaran berbahaya:

1. Thyrotoxicosis meningkatkan beban metabolik.
2. Jantung perlu bekerja lebih kuat.
3. Demam dan berpeluh menyebabkan kehilangan cecair.
4. Dehidrasi boleh menjejaskan peredaran darah.
5. Jantung, otak, hati dan buah pinggang boleh mula terjejas.
6. Kegagalan satu organ boleh memburukkan fungsi organ yang lain.

Inilah sebabnya thyroid storm dianggap kecemasan endokrin yang memerlukan rawatan segera.

Apakah Punca dan Pencetus Krisis Tiroid?

Biasanya terdapat dua komponen: seseorang mempunyai thyrotoxicosis atau hipertiroidisme, kemudian berlaku satu pencetus yang menyebabkan keadaan merosot dengan mendadak.

1. Penyakit Graves

Penyakit Graves ialah penyakit autoimun yang menyebabkan kelenjar tiroid dirangsang secara berlebihan. Ia merupakan antara keadaan tiroid yang paling kerap dikaitkan dengan thyroid storm.

2. Hipertiroidisme yang tidak dirawat

Sesetengah individu mungkin mempunyai hipertiroidisme untuk suatu tempoh tetapi tidak menyedarinya. Keadaan boleh menjadi semakin teruk sehingga satu penyakit akut mencetuskan krisis.

3. Menghentikan ubat antitiroid

Menghentikan methimazole, carbimazole atau propylthiouracil tanpa arahan doktor boleh menyebabkan hipertiroidisme kembali tidak terkawal.

Ini sangat penting bagi pesakit yang memang mempunyai penyakit Graves atau hipertiroidisme yang aktif.

4. Jangkitan

Jangkitan ialah antara pencetus yang paling penting.

Contohnya:

• pneumonia,
• jangkitan saluran kencing,
• jangkitan sistemik,
• atau jangkitan serius yang menyebabkan demam dan tekanan fisiologi.

5. Pembedahan

Pembedahan merupakan tekanan besar kepada badan. Pesakit dengan hipertiroidisme yang tidak terkawal mempunyai risiko lebih tinggi mengalami komplikasi semasa atau selepas prosedur tertentu.

Atas sebab ini, untuk pembedahan elektif, doktor biasanya akan menilai dan mengawal keadaan tiroid terlebih dahulu apabila berkenaan.

6. Trauma dan penyakit akut

Trauma serius, serangan jantung, strok dan keadaan metabolik seperti ketoasidosis diabetik boleh menjadi pencetus.

7. Kehamilan dan kelahiran

Kehamilan serta proses kelahiran boleh memberikan tekanan fisiologi yang besar kepada tubuh. Risiko perlu dinilai dengan teliti pada wanita yang mempunyai hipertiroidisme yang tidak terkawal.

8. Pendedahan iodin dalam keadaan tertentu

Ubat atau bahan tertentu yang mengandungi iodin boleh mempengaruhi fungsi tiroid pada individu yang terdedah.

Namun, ini tidak bermaksud setiap orang yang menerima bahan kontras beriodin akan mengalami thyroid storm. Risiko sangat bergantung pada penyakit tiroid sedia ada dan keadaan klinikal seseorang.

Siapa Yang Lebih Berisiko?

Risiko lebih tinggi pada individu yang:

• mempunyai penyakit Graves yang aktif,
• mempunyai hipertiroidisme yang tidak terkawal,
• tidak mengambil ubat antitiroid seperti diarahkan,
• baru menghentikan ubat tanpa pengawasan doktor,
• mengalami jangkitan yang serius,
• mengalami trauma atau penyakit akut,
• akan menjalani pembedahan ketika hipertiroidisme belum terkawal,
• atau mempunyai penyakit jantung yang boleh menjadi lebih teruk akibat thyrotoxicosis.

Dalam sesetengah kes, thyroid storm boleh menjadi petunjuk pertama bahawa seseorang sebenarnya mempunyai penyakit tiroid.

Tanda dan Simptom Krisis Tiroid

Thyroid storm boleh menjejaskan beberapa sistem badan pada masa yang sama.

Demam tinggi

Suhu badan boleh meningkat dengan ketara dan pesakit mungkin:

• terasa sangat panas,
• berpeluh dengan banyak,
• mengalami kehilangan cecair,
• dan menjadi dehidrasi.

Jantung berdegup sangat pantas

Takikardia merupakan salah satu tanda utama.

Pesakit mungkin mengalami:

• degupan jantung sangat pantas,
• berdebar-debar,
• irama jantung tidak sekata,
• tekanan darah berubah,
• sesak nafas,
• atau tanda kegagalan jantung.

Atrial fibrillation juga boleh berlaku.

Perubahan mental dan fungsi otak

Tanda neurologi merupakan petunjuk penting thyroid storm.

Antaranya:

• gelisah yang ketara,
• kebingungan,
• perubahan tingkah laku,
• delirium,
• rasa sangat mengantuk,
• sukar memberikan respons,
• sawan,
• atau koma dalam keadaan sangat serius.

Masalah sistem penghadaman

Pesakit mungkin mengalami:

• loya,
• muntah,
• cirit-birit,
• sakit abdomen,
• atau hilang selera makan.

Kehilangan cecair akibat muntah dan cirit-birit boleh memburukkan dehidrasi.

Gangguan fungsi hati

Dalam keadaan teruk, fungsi hati boleh terganggu. Sesetengah pesakit mungkin mengalami jaundis, iaitu kulit atau bahagian putih mata menjadi kekuningan.

Tanda Bahaya: Bila Perlu Ke Jabatan Kecemasan?

Seseorang yang mempunyai hipertiroidisme, penyakit Graves atau disyaki mempunyai masalah tiroid perlu mendapatkan rawatan kecemasan jika mengalami kombinasi tanda seperti:

• demam tinggi,
• degupan jantung sangat pantas,
• kekeliruan atau perubahan tahap kesedaran,
• sesak nafas yang ketara,
• sakit dada,
• pengsan,
• sawan,
• muntah atau cirit-birit yang teruk,
• kelemahan mendadak yang teruk,
• atau tanda kegagalan jantung.

Jangan tunggu temu janji klinik biasa jika seseorang kelihatan semakin tidak stabil. Pergi ke Jabatan Kecemasan atau dapatkan bantuan kecemasan dengan segera.

Bagaimana Doktor Mendiagnosis Thyroid Storm?

Tiada satu ujian makmal khusus yang boleh mengesahkan thyroid storm secara bersendirian.

Doktor akan membuat penilaian berdasarkan keseluruhan keadaan pesakit.

Pemeriksaan klinikal

Antara perkara yang dinilai ialah:

• suhu badan,
• kadar denyutan jantung,
• tekanan darah,
• irama jantung,
• tahap kesedaran,
• tanda kegagalan jantung,
• keadaan sistem penghadaman,
• fungsi hati,
• sejarah penyakit tiroid,
• dan kemungkinan pencetus.

Ujian fungsi tiroid

Ujian lazim termasuk:

• TSH,
• free T4,
• dan T3 apabila diperlukan.

Dalam thyrotoxicosis primer, TSH lazimnya rendah atau tertekan manakala T4 dan atau T3 meningkat.

Namun, tahap hormon tidak semestinya menggambarkan tahap keterukan thyroid storm.

Ujian tambahan

Doktor mungkin melakukan:

• full blood count,
• elektrolit,
• glukosa darah,
• fungsi buah pinggang,
• fungsi hati,
• kultur darah atau ujian jangkitan,
• ECG,
• X-ray dada,
• dan pemeriksaan lain mengikut keadaan pesakit.

Tujuannya bukan sahaja mengesahkan thyrotoxicosis, tetapi juga mencari pencetus dan mengenal pasti organ yang sudah terjejas.

Apakah Skor Burch-Wartofsky?

Burch-Wartofsky Point Scale atau BWPS ialah salah satu alat yang boleh membantu doktor menilai kemungkinan thyroid storm.

Ia mengambil kira beberapa perkara seperti:

• suhu badan,
• kadar denyutan jantung,
• atrial fibrillation,
• kegagalan jantung,
• simptom sistem penghadaman atau hati,
• perubahan sistem saraf,
• dan kewujudan pencetus.

Secara umum, skor yang semakin tinggi meningkatkan kecurigaan terhadap thyroid storm.

Satu lagi pendekatan ialah kriteria Japanese Thyroid Association/Japan Endocrine Society, yang turut menilai thyrotoxicosis bersama kombinasi simptom neurologi, demam, takikardia, kegagalan jantung serta manifestasi gastrousus atau hati.

Kedua-duanya ialah alat bantuan klinikal, bukan pengganti penilaian doktor.

Bagaimana Krisis Tiroid Dirawat?

Rawatan biasanya dilakukan di hospital dan kes yang teruk mungkin memerlukan penjagaan di unit rawatan rapi.

Doktor perlu menangani beberapa masalah secara serentak.

1. Menstabilkan keadaan pesakit

Rawatan sokongan mungkin termasuk:

• oksigen jika diperlukan,
• cecair intravena,
• pembetulan elektrolit,
• kawalan suhu badan,
• pemantauan jantung,
• sokongan pernafasan,
• dan rawatan komplikasi kardiovaskular.

Pesakit mungkin kehilangan banyak cecair akibat demam, berpeluh, muntah atau cirit-birit.

2. Mengurangkan kesan hormon terhadap jantung

Ubat daripada kumpulan beta blocker boleh digunakan untuk membantu mengawal kadar denyutan jantung dan beberapa kesan adrenergik akibat thyrotoxicosis.

Propranolol sering digunakan dalam rawatan thyroid storm, manakala ubat bertindak pendek seperti esmolol boleh dipertimbangkan dalam persekitaran rawatan rapi.

Namun, beta blocker perlu digunakan dengan berhati-hati pada pesakit tertentu, terutama jika terdapat kegagalan jantung teruk atau keadaan hemodinamik yang tidak stabil.

Ia bukan ubat yang patut diambil sendiri untuk menangani simptom yang disyaki sebagai thyroid storm.

3. Mengurangkan penghasilan hormon tiroid baharu

Doktor akan menggunakan ubat antitiroid daripada kumpulan thionamide.

Antaranya:

• methimazole,
• atau propylthiouracil.

Ubat ini mengurangkan penghasilan hormon tiroid baharu.

Pemilihan ubat bergantung kepada situasi klinikal, fungsi hati, kehamilan dan faktor pesakit lain.

4. Mengurangkan pelepasan hormon daripada tiroid

Iodida boleh digunakan dalam rawatan thyroid storm untuk mengurangkan pelepasan hormon tiroid yang sudah tersimpan dalam kelenjar.

Tetapi masa pemberiannya penting.

Ia biasanya diberikan selepas ubat antitiroid dimulakan. Memberikan iodin tanpa strategi yang betul dalam keadaan tertentu boleh menghasilkan kesan yang tidak diingini.

Atas sebab itu, iodin atau suplemen mengandungi iodin tidak patut digunakan sendiri sebagai rawatan kecemasan thyroid storm.

5. Kortikosteroid

Kortikosteroid seperti hydrocortisone boleh digunakan.

Antara tujuannya ialah:

• mengurangkan penukaran T4 kepada hormon T3 yang lebih aktif,
• dan membantu menangani kemungkinan kekurangan adrenal relatif dalam penyakit kritikal.

6. Merawat pencetus

Mengawal hormon sahaja tidak mencukupi jika faktor pencetus masih berterusan.

Contohnya:

• jangkitan perlu dirawat dengan sewajarnya,
• ketoasidosis diabetik perlu dikawal,
• masalah jantung perlu ditangani,
• dan pencetus lain perlu dikenal pasti.

Bagaimana Jika Rawatan Biasa Tidak Berkesan?

Kebanyakan pesakit dirawat menggunakan kombinasi terapi sokongan dan ubat.

Dalam kes yang sangat teruk atau refraktori, pasukan pakar mungkin mempertimbangkan rawatan tambahan seperti:

• cholestyramine untuk membantu mengurangkan peredaran semula hormon tiroid,
• plasmapheresis untuk membantu mengurangkan hormon tiroid yang beredar,
• sokongan peredaran atau pernafasan yang lebih intensif,
• dan thyroidectomy dalam keadaan terpilih.

Kaedah seperti extracorporeal membrane oxygenation atau ECMO juga boleh digunakan dalam situasi kritikal tertentu apabila terdapat kegagalan kardiopulmonari yang serius.

Rawatan sedemikian hanya dilakukan oleh pasukan multidisiplin di hospital.

Apakah Komplikasi Krisis Tiroid?

Tanpa rawatan pantas, thyroid storm boleh menyebabkan komplikasi serius.

Komplikasi jantung

Antaranya:

• atrial fibrillation,
• takikardia yang berterusan,
• kegagalan jantung,
• cardiomyopathy,
• tekanan darah tidak stabil,
• dan kejutan kardiogenik.

Gangguan sistem saraf

Boleh berlaku:

• delirium,
• sawan,
• tahap kesedaran menurun,
• atau koma.

Masalah hati

Thyroid storm boleh menyebabkan gangguan fungsi hati dan dalam kes teruk membawa kepada kegagalan hati.

Kegagalan pelbagai organ

Kerosakan teruk pada sistem peredaran darah boleh menjejaskan buah pinggang, hati, otak dan organ lain.

Walaupun rawatan moden telah bertambah baik, thyroid storm masih dikaitkan dengan risiko kematian yang nyata. Ini menjadikan pengesanan dan rawatan awal sangat penting.

Apa Berlaku Selepas Pesakit Stabil?

Rawatan tidak berakhir apabila simptom kecemasan reda.

Doktor masih perlu menentukan mengapa thyrotoxicosis berlaku dan bagaimana untuk mencegah episod berikutnya.

Jika penyakit Graves merupakan punca, pilihan rawatan jangka panjang mungkin melibatkan:

• ubat antitiroid,
• iodin radioaktif dalam keadaan yang sesuai,
• atau pembedahan tiroid.

Pilihan rawatan bergantung pada umur, penyakit lain, keadaan mata berkaitan Graves, kehamilan, saiz tiroid, tindak balas terhadap ubat dan pilihan pesakit.

Pesakit juga memerlukan pemantauan fungsi tiroid dan susulan dengan doktor.

Bolehkah Krisis Tiroid Dicegah?

Tidak semua kes dapat dicegah, tetapi risikonya boleh dikurangkan.

1. Kawal hipertiroidisme

Jika anda mempunyai penyakit Graves atau hipertiroidisme, pemeriksaan berkala membantu memastikan hormon berada pada tahap yang sesuai.

2. Ambil ubat seperti diarahkan

Jangan mengurangkan dos atau menghentikan ubat antitiroid sendiri walaupun anda sudah berasa sihat.

3. Dapatkan rawatan jika mengalami jangkitan

Jangkitan boleh meningkatkan tekanan fisiologi dan mencetuskan kemerosotan pada pesakit yang mempunyai hipertiroidisme tidak terkawal.

4. Maklumkan doktor sebelum pembedahan

Jika anda mempunyai sejarah hipertiroidisme atau penyakit Graves, maklumkan kepada pasukan rawatan sebelum prosedur atau pembedahan.

5. Kenali tanda amaran

Pesakit dan ahli keluarga patut mengetahui bahawa kombinasi demam tinggi, jantung sangat laju dan perubahan tahap kesedaran memerlukan pemeriksaan segera.

Krisis Tiroid Bukan Myxedema Coma

Dua keadaan ini kadangkala mengelirukan kerana kedua-duanya merupakan kecemasan berkaitan tiroid.

Thyroid storm berlaku dalam konteks thyrotoxicosis yang teruk.

Sebaliknya, myxedema coma merupakan komplikasi hipotiroidisme yang sangat teruk.

Secara mudah:

• thyroid storm → badan berada dalam keadaan metabolik terlalu aktif,
• myxedema coma → metabolisme badan menjadi sangat perlahan.

Kedua-duanya memerlukan rawatan kecemasan tetapi rawatannya sangat berbeza.

Kesimpulan

Krisis tiroid atau thyroid storm merupakan bentuk thyrotoxicosis yang sangat teruk dan boleh mengganggu fungsi jantung, otak, hati serta organ lain. Ia sering berlaku apabila hipertiroidisme yang tidak terkawal bertembung dengan pencetus seperti jangkitan, trauma, penyakit akut, pembedahan atau penghentian ubat antitiroid.

Tiga tanda yang sangat penting untuk dikenali ialah demam tinggi, degupan jantung sangat pantas dan perubahan tahap kesedaran, terutama jika seseorang mempunyai sejarah hipertiroidisme atau penyakit Graves.

Thyroid storm bukan keadaan untuk dipantau sendiri di rumah. Jika ia disyaki, penilaian dan rawatan kecemasan perlu dilakukan secepat mungkin.

Soalan Lazim Tentang Krisis Tiroid