Gout: Punca, Gejala, Diagnosis dan Rawatan

Gout merupakan salah satu penyakit radang sendi yang boleh menyebabkan kesakitan teruk sehingga mengganggu pergerakan dan aktiviti harian. Serangan gout sering berlaku secara tiba-tiba, khususnya pada ibu jari kaki, tetapi penyakit ini sebenarnya boleh menjejaskan pelbagai sendi lain.

Walaupun gout sering dikaitkan dengan makanan laut dan daging, penyebabnya lebih kompleks kerana melibatkan metabolisme asid urik, fungsi buah pinggang, faktor genetik dan keadaan kesihatan seseorang.

Memahami punca, gejala dan pilihan rawatan gout penting untuk mengurangkan kesakitan, mencegah serangan berulang serta mengelakkan kerosakan sendi dalam jangka panjang.

Apa Itu Penyakit Gout?

Gout ialah sejenis artritis radang yang berlaku apabila kristal monosodium urate terbentuk dan terkumpul di dalam atau sekitar sendi. Kristal ini boleh mencetuskan tindak balas sistem imun sehingga menyebabkan keradangan yang menyakitkan.

Penyakit ini sering menyerang sendi ibu jari kaki, keadaan yang dikenali sebagai podagra. Bagaimanapun, gout juga boleh berlaku pada buku lali, lutut, pergelangan tangan, jari dan siku.

Berbeza dengan sakit sendi akibat penggunaan berlebihan atau kecederaan, serangan gout lazimnya berlaku dengan cepat. Seseorang yang sebelumnya tidak mengalami kesakitan mungkin tiba-tiba mendapati sendinya membengkak dan terlalu sakit untuk disentuh.

Bagaimana Asid Urik Menyebabkan Gout?

Asid urik ialah bahan buangan semula jadi yang terbentuk apabila badan memecahkan purin. Purin terdapat secara semula jadi dalam sel badan dan juga dalam makanan tertentu.

Dalam keadaan biasa, asid urik dibawa melalui darah ke buah pinggang sebelum disingkirkan terutamanya melalui air kencing.

Apabila penghasilan asid urik melebihi keupayaan badan untuk menyingkirkannya, paras asid urik dalam darah boleh meningkat. Keadaan ini dikenali sebagai hiperurisemia.

Jika keadaan sesuai, asid urik boleh membentuk kristal monosodium urate pada sendi dan tisu sekitarnya. Sistem imun kemudian bertindak balas terhadap kristal tersebut, menyebabkan sakit, bengkak dan keradangan.

Apakah Punca Penyakit Gout?

Punca asas gout ialah pemendapan kristal monosodium urate akibat paras urate yang tinggi secara berpanjangan. Namun, terdapat beberapa mekanisme yang boleh menyebabkan keadaan tersebut.

1. Pengurangan Penyingkiran Asid Urik

Buah pinggang memainkan peranan utama dalam mengawal paras asid urik. Jika penyingkirannya berkurangan, asid urik boleh terkumpul dalam darah.

Keadaan ini boleh berlaku akibat faktor genetik, perubahan fungsi buah pinggang atau kesan sesetengah ubat.

2. Penghasilan Asid Urik Berlebihan

Badan menghasilkan asid urik melalui proses pemecahan purin. Dalam keadaan tertentu, penghasilan asid urik boleh meningkat dan menyumbang kepada hiperurisemia.

Walau bagaimanapun, bagi kebanyakan pesakit gout, masalah penyingkiran asid urik memainkan peranan yang lebih besar berbanding penghasilan berlebihan.

3. Pembentukan Kristal dalam Sendi

Apabila paras urate kekal tinggi, kristal boleh terbentuk dan terkumpul secara beransur-ansur, termasuk ketika seseorang tidak mengalami sebarang gejala.

Serangan boleh dicetuskan oleh perubahan keadaan dalam sendi, penyakit akut, kecederaan, dehidrasi atau pengambilan alkohol yang berlebihan.

Inilah sebabnya gout boleh menyerang secara tiba-tiba walaupun proses pembentukan kristal telah berlaku sejak sekian lama.

Faktor Risiko Penyakit Gout

Tidak semua orang yang mempunyai asid urik tinggi akan mendapat gout. Namun, beberapa faktor boleh meningkatkan kebarangkaliannya.

1. Sejarah keluarga: Faktor genetik boleh mempengaruhi cara badan mengendalikan asid urik.
2. Jantina dan usia: Gout lebih kerap berlaku dalam kalangan lelaki, manakala risiko wanita meningkat selepas menopaus.
3. Berat badan berlebihan: Obesiti berkait dengan peningkatan paras asid urik dan gangguan metabolik.
4. Penyakit buah pinggang: Fungsi buah pinggang yang terjejas boleh mengurangkan penyingkiran asid urik.
5. Pemakanan tertentu: Pengambilan organ dalaman, daging merah dan sesetengah makanan laut secara berlebihan boleh menyumbang kepada risiko.
6. Alkohol dan minuman bergula: Alkohol serta minuman tinggi fruktosa boleh meningkatkan risiko serangan.
7. Ubat tertentu: Sesetengah diuretik yang digunakan untuk merawat tekanan darah tinggi boleh meningkatkan paras asid urik.
8. Penyakit berkaitan: Hipertensi, diabetes dan sindrom metabolik sering wujud bersama gout.

Gout bukan semata-mata penyakit akibat tabiat pemakanan tidak sihat. Seseorang yang mengamalkan pemakanan seimbang juga boleh mendapat gout disebabkan faktor genetik atau masalah kesihatan lain.

Gejala dan Tanda Penyakit Gout

Gejala gout boleh muncul secara mendadak, biasanya melibatkan satu sendi pada permulaan penyakit.

Gejala Utama Serangan Gout

Antara gejala yang biasa dialami ialah:

• Sakit sendi yang sangat kuat: Kesakitan boleh meningkat dengan cepat dalam tempoh beberapa jam.
• Bengkak: Kawasan sendi kelihatan membesar akibat keradangan.
• Kemerahan: Kulit di sekitar sendi boleh menjadi merah atau berubah warna.
• Rasa panas: Sendi yang terjejas terasa lebih panas apabila disentuh.
• Sensitif terhadap sentuhan: Sentuhan ringan, termasuk daripada selimut, boleh menimbulkan kesakitan.
• Pergerakan terbatas: Pesakit mungkin sukar berjalan atau menggunakan anggota yang terjejas.

Serangan pertama lazimnya melibatkan satu sendi. Sekiranya penyakit tidak dikawal, serangan berikutnya boleh melibatkan beberapa sendi serentak.

Sendi yang Biasa Diserang Gout

• Ibu jari kaki
• Buku lali

Selain ibu jari kaki dan buku lali, gout boleh menyerang lutut, bahagian tengah kaki, pergelangan tangan, jari tangan dan siku.

Apakah Itu Tofi Gout?

Tofi ialah pengumpulan kristal urate yang membentuk benjolan di bawah kulit atau sekitar sendi.

Benjolan ini boleh muncul pada jari, siku, kaki atau bahagian telinga. Tofi biasanya dikaitkan dengan gout yang telah lama berlaku atau tidak dikawal dengan baik.

Tofi yang besar boleh mengganggu pergerakan dan merosakkan struktur sekitar sendi.

Peringkat Penyakit Gout

Perjalanan gout boleh dibahagikan kepada beberapa keadaan utama.

1. Hiperurisemia tanpa gejala
   • Paras asid urik meningkat tetapi individu belum mengalami serangan gout. Tidak semua orang dalam keadaan ini akan mendapat gout.
2. Serangan gout akut
   • Kristal urate mencetuskan keradangan mendadak yang menyebabkan sakit dan bengkak. Serangan boleh berlangsung selama beberapa hari hingga sekitar dua minggu, khususnya jika tidak dirawat.
3. Tempoh antara serangan
   • Kesakitan hilang dan sendi mungkin kelihatan normal. Walau bagaimanapun, kristal urate masih boleh berada dalam sendi.
4. Gout kronik
   • Serangan menjadi lebih kerap atau melibatkan lebih banyak sendi. Sesetengah pesakit mengalami keradangan berpanjangan, pembentukan tofi dan kerosakan sendi.

Perjalanan ini tidak semestinya berlaku kepada setiap individu. Rawatan yang sesuai boleh menghalang penyakit daripada berkembang kepada komplikasi serius.

Bagaimana Doktor Mendiagnosis Gout?

Diagnosis gout dibuat berdasarkan gabungan sejarah penyakit, pemeriksaan fizikal dan ujian tertentu. Ini penting kerana beberapa penyakit lain boleh menyebabkan gejala yang hampir sama.

1. Sejarah Perubatan dan Pemeriksaan Fizikal

Doktor akan bertanya tentang lokasi kesakitan, masa gejala bermula, tempoh serangan dan sejarah serangan terdahulu.

Pemeriksaan turut merangkumi keadaan sendi, tanda keradangan, kewujudan tofi dan penyakit lain yang mungkin mempengaruhi rawatan.

2. Ujian Darah Asid Urik

Ujian darah digunakan untuk mengukur paras asid urik atau urate serum. Keputusan ini membantu doktor menilai kemungkinan gout dan merancang rawatan.

Namun, paras asid urik boleh menurun sementara ketika serangan akut. Oleh itu, keputusan normal tidak semestinya menolak diagnosis gout.

Jika gout masih disyaki, doktor mungkin mengulangi ujian sekurang-kurangnya dua minggu selepas serangan reda.

3. Pemeriksaan Cecair Sendi

Doktor boleh mengambil sedikit cecair daripada sendi menggunakan jarum untuk diperiksa di bawah mikroskop.

Pengesanan kristal monosodium urate mengesahkan gout. Pemeriksaan cecair sendi juga penting apabila terdapat kemungkinan jangkitan sendi.

4. Pemeriksaan Pengimejan

Dalam keadaan tertentu, doktor mungkin menggunakan:

• Ultrabunyi: Membantu mengesan pemendapan kristal urate.
• X-ray: Menilai kerosakan sendi atau penyakit lain.
• Imbasan CT dwi-tenaga (DECT): Mengenal pasti pemendapan urate dalam kes terpilih.

Tidak semua pesakit memerlukan pemeriksaan pengimejan.

Rawatan Penyakit Gout

Rawatan gout mempunyai dua matlamat utama, iaitu melegakan keradangan semasa serangan dan menurunkan paras asid urik untuk mencegah serangan berulang.

1. Rawatan Ketika Serangan Gout Akut

Rawatan yang dimulakan awal boleh membantu mengurangkan kesakitan dan tempoh serangan.

Ubat anti-radang bukan steroid (NSAID)

Ubat seperti naproxen atau ibuprofen boleh digunakan untuk mengurangkan keradangan dan kesakitan.

Walau bagaimanapun, NSAID mungkin tidak sesuai bagi individu yang mempunyai penyakit buah pinggang, ulser perut, pendarahan gastrousus atau masalah jantung tertentu.

Colchicine

Colchicine mengurangkan tindak balas keradangan terhadap kristal urate. Ubat ini biasanya lebih berkesan apabila diambil pada peringkat awal serangan.

Dos perlu dipatuhi dengan teliti kerana colchicine boleh menyebabkan kesan sampingan serius, khususnya jika digunakan secara berlebihan atau bersama ubat tertentu.

Kortikosteroid

Kortikosteroid seperti prednisolone boleh diberikan apabila NSAID atau colchicine tidak sesuai.

Dalam kes tertentu, doktor mungkin memberikan suntikan kortikosteroid ke dalam sendi selepas jangkitan diketepikan.

2. Rawatan untuk Menurunkan Asid Urik

Rawatan penurunan urate atau urate-lowering therapy (ULT) bertujuan mengurangkan pembentukan kristal baharu dan membantu melarutkan kristal sedia ada secara beransur-ansur.

Antara ubat yang digunakan ialah:

• Allopurinol: Mengurangkan penghasilan asid urik dan merupakan pilihan pertama bagi ramai pesakit.
• Febuxostat: Alternatif bagi pesakit tertentu, dengan pertimbangan khusus terhadap sejarah penyakit kardiovaskular.
• Ubat urikosurik: Membantu meningkatkan penyingkiran asid urik melalui air kencing dan digunakan dalam keadaan terpilih.

Rawatan penurunan urate biasanya dipertimbangkan bagi pesakit dengan serangan berulang, tofi, kerosakan sendi akibat gout atau faktor risiko tertentu.

3. Sasaran Paras Asid Urik

Rawatan jangka panjang menggunakan pendekatan treat-to-target, iaitu pelarasan dos ubat berdasarkan bacaan asid urik.

Sasaran lazim ialah kurang daripada 360 µmol/L, bersamaan kurang daripada 6 mg/dL. Sasaran lebih rendah, seperti 300 µmol/L, mungkin dipertimbangkan dalam keadaan tertentu.

Doktor biasanya memulakan ubat pada dos rendah sebelum meningkatkannya secara berperingkat berdasarkan keputusan ujian darah dan toleransi pesakit.

4. Mengapa Serangan Boleh Berlaku Selepas Memulakan Allopurinol?

Apabila paras urate mula menurun, perubahan pada pemendapan kristal boleh mencetuskan serangan gout sementara.

Oleh itu, doktor mungkin memberikan rawatan pencegahan seperti colchicine selama sekurang-kurangnya tiga hingga enam bulan ketika memulakan ULT.

Rawatan penurunan urate boleh dimulakan semasa serangan jika keradangan sedang dirawat dengan sewajarnya dan doktor menilainya sesuai. Pesakit yang sudah mengambil ULT pula biasanya perlu meneruskannya semasa serangan, kecuali terdapat arahan atau masalah keselamatan tertentu.

Perbezaan Rawatan Serangan dan Rawatan Jangka Panjang

Rawatan	Tujuan
NSAID	Melegakan sakit dan keradangan
Colchicine	Merawat atau mencegah serangan dalam keadaan tertentu
Kortikosteroid	Mengurangkan keradangan akut
Allopurinol	Menurunkan asid urik secara berterusan
Febuxostat	Menurunkan asid urik bagi pesakit yang sesuai

Makanan untuk Pesakit Gout

Pemakanan memainkan peranan dalam pengurusan gout, tetapi tiada satu diet khusus yang terbukti dapat menyembuhkan penyakit ini.

Pendekatan terbaik ialah pemakanan seimbang, kawalan berat badan dan pengurangan makanan atau minuman yang meningkatkan risiko serangan.

Makanan yang Wajar Dihadkan

Kategori	Contoh
Organ dalaman	Hati, buah pinggang, otak
Daging merah	Daging lembu dan kambing dalam kuantiti besar
Sesetengah makanan laut	Kerang, udang, ikan bilis, sardin
Minuman bergula	Minuman ringan dan minuman tinggi fruktosa
Alkohol	Terutamanya bir dan minuman beralkohol yang diambil secara berlebihan

Pilihan Pemakanan Lebih Sihat

Pesakit digalakkan mengambil sayur-sayuran, buah-buahan, bijirin penuh, kekacang dan produk tenusu rendah lemak.

Protein daripada ayam, ikan atau sumber tumbuhan boleh diambil dalam kuantiti yang sesuai. Kekacang dan sayur-sayuran yang mengandungi purin tidak semestinya perlu dielakkan kerana kesannya berbeza daripada sumber purin haiwan.

Pengambilan air yang mencukupi juga penting. Walau bagaimanapun, pesakit yang mempunyai masalah jantung atau buah pinggang dan perlu mengehadkan cecair hendaklah mengikuti nasihat doktor.

Cara Mencegah Serangan Gout Berulang

Beberapa langkah boleh membantu mengurangkan risiko serangan:

1. Kekalkan berat badan sihat. Turunkan berat badan secara beransur-ansur jika berlebihan.
2. Amalkan pemakanan seimbang. Hadkan makanan dan minuman yang meningkatkan risiko gout.
3. Elakkan dehidrasi. Minum air mengikut keperluan kesihatan.
4. Bersenam secara berkala. Pilih aktiviti yang sesuai dan elakkan tekanan berlebihan pada sendi ketika serangan.
5. Ambil ubat seperti diarahkan. Jangan menghentikan allopurinol semata-mata kerana kesakitan telah hilang.
6. Pantau asid urik. Hadiri ujian darah dan pemeriksaan susulan.
7. Kawal penyakit berkaitan. Pastikan tekanan darah, diabetes dan masalah buah pinggang dinilai dengan baik.

Elakkan diet ekstrem atau penurunan berat badan terlalu cepat kerana perubahan metabolik yang mendadak boleh mencetuskan serangan pada sesetengah individu.

Komplikasi Gout Jika Tidak Dirawat

Gout yang tidak dikawal boleh menyebabkan serangan semakin kerap dan menjejaskan lebih banyak sendi.

Antara komplikasi yang mungkin berlaku ialah:

• Kerosakan sendi: Keradangan berulang dan pemendapan kristal boleh merosakkan struktur sendi.
• Pembentukan tofi: Benjolan kristal boleh menyebabkan kesakitan, kecacatan dan gangguan pergerakan.
• Batu karang: Sesetengah pesakit mengalami pembentukan batu asid urik dalam saluran kencing.
• Gangguan aktiviti harian: Kesakitan berulang boleh menjejaskan pekerjaan, tidur dan kualiti hidup.

Pesakit gout juga kerap mempunyai hipertensi, penyakit buah pinggang dan penyakit kardiovaskular. Namun, kewujudan penyakit ini bersama gout tidak bermaksud semuanya disebabkan secara langsung oleh gout.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Pemeriksaan doktor disarankan jika seseorang mengalami serangan sakit sendi yang pertama, serangan berulang, pembentukan tofi atau kesakitan yang tidak berkurangan dengan rawatan.

Dapatkan pemeriksaan segera jika sendi menjadi sangat sakit, panas dan bengkak, terutama apabila disertai demam atau rasa tidak sihat.

Keadaan ini mungkin menandakan artritis septik, iaitu jangkitan sendi yang memerlukan rawatan kecemasan.

Jangan menganggap semua sendi yang merah, panas dan bengkak sebagai gout. Jangkitan sendi boleh menyebabkan kerosakan serius jika rawatan terlewat.

Kesimpulan

Gout bukan sekadar sakit sendi akibat pemakanan, tetapi penyakit radang yang berpunca daripada pemendapan kristal monosodium urate.

Diagnosis yang tepat, rawatan serangan yang bersesuaian dan kawalan paras asid urik merupakan asas pengurusan gout yang berkesan.

Dengan rawatan berterusan serta perubahan gaya hidup, kebanyakan pesakit boleh mengurangkan serangan berulang dan mencegah kerosakan sendi.

Soalan Lazim Tentang Gout