Sakit Dada: Punca, Tanda Bahaya, Diagnosis dan Rawatan

Sakit dada merupakan simptom yang boleh berlaku akibat pelbagai keadaan, daripada masalah otot dan refluks asid yang biasanya tidak berbahaya sehinggalah penyakit serius seperti serangan jantung, darah beku di paru-paru atau masalah aorta.

Ada orang menggambarkan sakit dada sebagai rasa mencengkam, ditekan, berat, terbakar, tajam atau mencucuk. Sakit juga mungkin berlaku di tengah dada, sebelah kiri atau kanan, atau merebak ke lengan, belakang, leher, rahang dan bahagian atas abdomen.

Perkara penting ialah lokasi dan jenis sakit sahaja tidak cukup untuk menentukan puncanya.

Malah, istilah "sakit dada" dalam perubatan bukan semata-mata bermaksud rasa sakit. Tekanan, ketat atau ketidakselesaan pada dada serta simptom tertentu pada lengan, bahu, leher, belakang, rahang atau bahagian atas abdomen juga boleh berkaitan dengan penyakit jantung.

Bila Sakit Dada Merupakan Kecemasan?

Jangan cuba menunggu di rumah untuk melihat sama ada simptom akan hilang jika sakit dada kelihatan serius.

Hubungi 999 atau dapatkan rawatan kecemasan dengan segera jika sakit dada:

• berlaku secara tiba-tiba dan kuat
• terasa seperti tekanan, himpitan, berat atau mencengkam
• tidak hilang selepas beberapa minit atau datang dan pergi
• merebak ke satu atau kedua-dua lengan
• merebak ke bahu, belakang, leher atau rahang
• disertai sesak nafas
• disertai peluh sejuk
• disertai loya atau muntah
• menyebabkan pening teruk, hampir pengsan atau pengsan
• berlaku bersama kesukaran bernafas secara tiba-tiba
• berlaku bersama sakit belakang atau leher yang sangat kuat secara tiba-tiba
• berlaku bersama bengkak pada sebelah kaki
• disertai kelemahan badan, gangguan percakapan atau simptom menyerupai strok.

Serangan jantung tidak semestinya bermula dengan kesakitan dramatik. Sesetengah serangan bermula secara perlahan dengan ketidakselesaan yang lebih ringan sebelum menjadi semakin serius.

Malaysia menggunakan sistem Next Generation Malaysian Emergency Response Services 999 atau NG MERS 999 untuk respons kecemasan termasuk kecemasan perubatan.

Apa Itu Sakit Dada?

Sakit dada ialah sakit atau ketidakselesaan yang berlaku di kawasan dada. Bergantung kepada puncanya, simptom mungkin:

• berlangsung beberapa saat, minit atau lebih lama
• datang dan pergi
• berlaku ketika berehat
• muncul semasa berjalan atau bersenam
• bertambah ketika menarik nafas
• berubah ketika badan bergerak
• berkaitan dengan makan
• merebak ke bahagian badan lain.

Punca yang paling membimbangkan biasanya melibatkan jantung atau paru-paru, tetapi banyak keadaan lain juga boleh menyebabkan simptom yang hampir sama.

Bagaimana Sakit Dada Boleh Terasa?

Tidak semua sakit dada mempunyai rasa yang sama.

Dada terasa ditekan atau mencengkam

Seseorang mungkin menggambarkannya sebagai:

• dada terasa berat
• seperti ada sesuatu menekan dada
• ketat atau mencengkam
• rasa penuh atau tidak selesa.

Corak ini boleh berlaku dalam penyakit jantung termasuk sindrom koronari akut, tetapi simptom sahaja tidak boleh mengesahkan diagnosis.

Sakit tajam atau mencucuk

Kesakitan yang bertambah apabila menarik nafas dalam boleh berlaku dalam keadaan seperti:

• pleuritis
• embolisme pulmonari
• pneumotoraks
• perikarditis
• masalah dinding dada.

Rasa terbakar pada dada

GERD atau refluks asid boleh menyebabkan rasa terbakar di belakang tulang dada.

Masalahnya, serangan jantung juga kadangkala boleh terasa seperti pedih ulu hati atau gangguan pencernaan. Oleh itu, rasa "macam gastrik" tidak boleh digunakan untuk menolak kemungkinan masalah jantung.

Sakit ketika bergerak atau ditekan

Sakit yang bertambah ketika dada bergerak atau apabila kawasan tertentu disentuh lebih kerap berlaku dalam masalah dinding dada seperti kecederaan otot atau costochondritis.

Namun, ini masih bukan ujian yang boleh digunakan sendiri untuk mengesahkan bahawa jantung seseorang normal.

Apakah Punca Sakit Dada?

Terdapat banyak kemungkinan. Doktor biasanya menilai punca berdasarkan simptom, faktor risiko, pemeriksaan fizikal dan ujian yang sesuai.

1. Masalah Jantung

Angina

Angina berlaku apabila otot jantung tidak menerima bekalan darah beroksigen yang mencukupi, lazimnya akibat penyempitan arteri koronari.

Sakit mungkin berlaku ketika:

• berjalan laju
• menaiki tangga
• bersenam
• melakukan kerja berat.

Ada juga keadaan apabila simptom menjadi semakin kerap, berlaku dengan aktiviti yang semakin ringan atau berlaku ketika berehat. Perubahan seperti ini memerlukan penilaian segera kerana ia boleh menjadi sebahagian daripada sindrom koronari akut.

Serangan jantung

Serangan jantung atau infarksi miokardium berlaku apabila aliran darah ke sebahagian otot jantung berkurang dengan teruk atau terhenti sehingga menyebabkan kecederaan otot jantung.

Antara simptom yang boleh berlaku ialah:

• sakit atau ketidakselesaan dada
• tekanan atau rasa mencengkam
• sakit lengan atau bahu
• sakit belakang, leher atau rahang
• sesak nafas
• loya atau muntah
• peluh sejuk
• pening
• rasa sangat lemah atau letih.

Garis panduan sindrom koronari akut yang dikemas kini pada 2025 turut menekankan sakit dada, sesak nafas, pening, loya atau muntah serta sakit rahang, leher, belakang, lengan atau bahu sebagai simptom yang boleh berlaku.

Perikarditis

Perikarditis ialah keradangan pada lapisan yang mengelilingi jantung.

Sakit boleh:

• terasa tajam
• bertambah apabila menarik nafas
• bertambah ketika batuk
• menjadi lebih teruk apabila berbaring.

Punca dan rawatan bergantung kepada keadaan pesakit.

Diseksi aorta

Aorta ialah salur darah utama yang membawa darah keluar dari jantung. Diseksi aorta berlaku apabila berlaku koyakan pada lapisan dinding aorta.

Ia merupakan kecemasan perubatan dan boleh menyebabkan sakit dada atau sakit belakang yang sangat kuat serta berlaku secara tiba-tiba.

2. Masalah Paru-Paru

Embolisme pulmonari

Embolisme pulmonari berlaku apabila darah beku menyumbat arteri di paru-paru.

Antara simptom yang boleh berlaku ialah:

• sesak nafas secara tiba-tiba
• sakit dada
• sakit bertambah ketika menarik nafas
• degupan jantung laju
• batuk
• pening atau pengsan.

Sebahagian pesakit mungkin mempunyai tanda darah beku di kaki seperti sakit atau bengkak pada sebelah kaki.

Keadaan ini boleh mengancam nyawa dan memerlukan rawatan segera.

Pneumotoraks

Pneumotoraks berlaku apabila udara memasuki ruang antara paru-paru dan dinding dada sehingga menyebabkan sebahagian atau keseluruhan paru-paru mengempis.

Simptom utama biasanya ialah:

• sakit dada secara tiba-tiba
• sesak nafas.

Kes yang kecil kadangkala boleh pulih dengan pemantauan, manakala kes lebih besar mungkin memerlukan prosedur mengeluarkan udara daripada rongga dada.

Pneumonia

Jangkitan paru-paru seperti pneumonia boleh menyebabkan:

• sakit ketika bernafas atau batuk
• demam
• batuk
• kahak
• sesak nafas.

Pleuritis

Pleuritis ialah keradangan pada lapisan nipis yang mengelilingi paru-paru.

Kesakitannya biasanya tajam dan menjadi lebih ketara apabila menarik nafas dalam atau batuk.

3. Masalah Sistem Penghadaman

Tidak semua sakit dada datang daripada jantung.

GERD atau refluks asid

Gastroesophageal reflux disease atau GERD berlaku apabila kandungan berasid dari perut mengalir semula ke esofagus.

Ia boleh menyebabkan:

• pedih ulu hati
• rasa terbakar di dada
• rasa masam di mulut
• simptom selepas makan
• simptom ketika berbaring.

Dalam penggunaan harian di Malaysia, pelbagai jenis ketidakselesaan perut sering disebut sebagai "gastrik". Namun, GERD, gastritis dan ulser peptik sebenarnya merupakan keadaan yang berbeza.

Lebih penting, seseorang tidak patut menganggap sakit dada sebagai "gastrik sahaja" tanpa penilaian jika terdapat ciri yang mencurigakan.

Gangguan esofagus

Kekejangan atau penyakit tertentu pada esofagus boleh menyebabkan tekanan atau sakit dada yang kadangkala menyerupai sakit jantung.

Masalah pundi hempedu atau pankreas

Penyakit pundi hempedu dan pankreas juga boleh menyebabkan sakit bahagian atas abdomen yang dirasakan sehingga ke dada atau belakang.

4. Masalah Otot, Tulang Rusuk dan Dinding Dada

Punca muskuloskeletal adalah antara kemungkinan sakit dada yang biasa.

Ketegangan otot

Otot dada boleh sakit selepas:

• mengangkat barang berat
• bersenam
• melakukan pergerakan berulang
• batuk berpanjangan
• mengalami kecederaan.

Costochondritis

Costochondritis ialah keradangan rawan yang menghubungkan tulang rusuk dengan sternum atau tulang dada.

Sakit boleh:

• terasa tajam atau seperti tekanan
• bertambah apabila menarik nafas
• bertambah ketika batuk atau bersin
• menjadi lebih sakit apabila dinding dada bergerak.

Ia boleh menyerupai simptom penyakit jantung, sebab itu sakit dada baru masih perlu dinilai berdasarkan keseluruhan keadaan seseorang.

Kecederaan tulang rusuk

Lebam atau patah tulang rusuk selepas kecederaan juga boleh menyebabkan sakit dada, terutama ketika menarik nafas, batuk atau bergerak.

5. Tekanan, Kebimbangan dan Serangan Panik

Kebimbangan dan serangan panik boleh menyebabkan simptom fizikal yang ketara seperti:

• dada terasa ketat
• sakit dada
• jantung berdebar
• pernafasan menjadi cepat
• pening
• menggigil
• rasa takut yang kuat.

Walau bagaimanapun, kesilapan yang perlu dielakkan ialah terus menyimpulkan sakit dada sebagai "anxiety" sebelum punca fizikal yang serius dinilai, terutama jika simptom itu baru atau berbeza daripada biasa.

Sakit Dada Sebelah Kiri: Adakah Semestinya Masalah Jantung?

Tidak.

Sakit dada sebelah kiri boleh berpunca daripada:

• jantung
• otot
• tulang rusuk
• paru-paru
• esofagus
• saraf.

Masalah jantung pula tidak semestinya menghasilkan sakit yang terhad kepada sebelah kiri sahaja.

Kesakitan akibat serangan jantung boleh dirasakan di tengah dada dan merebak ke kiri atau kanan lengan, bahu, leher, rahang, belakang atau bahagian atas abdomen.

Bagaimana Dengan Sakit Dada Sebelah Kanan?

Sakit sebelah kanan juga tidak boleh didiagnosis hanya berdasarkan lokasinya.

Antara kemungkinan termasuk:

• ketegangan otot
• kecederaan tulang rusuk
• penyakit paru-paru
• pleuritis
• masalah pundi hempedu
• gangguan penghadaman.

Oleh itu, konsep mudah "kiri ialah jantung, kanan bukan jantung" tidak tepat.

Adakah Serangan Jantung Sentiasa Menyebabkan Sakit Dada Yang Teruk?

Tidak.

Walaupun sakit atau ketidakselesaan dada merupakan simptom paling biasa, serangan jantung boleh menghasilkan simptom yang berbeza antara individu.

Sesetengahnya bermula perlahan dengan ketidakselesaan ringan.

Antara simptom lain ialah:

• sesak nafas
• loya
• muntah
• peluh sejuk
• pening
• sakit rahang
• sakit belakang
• sakit bahu atau lengan
• keletihan luar biasa.

Wanita juga boleh mengalami simptom tambahan seperti sesak nafas, loya, sakit bahu atau belakang dan keletihan luar biasa, walaupun ketidakselesaan dada masih merupakan simptom serangan jantung yang penting dalam kalangan wanita.

Siapa Lebih Berisiko Mengalami Penyakit Jantung?

Risiko penyakit arteri koronari meningkat dengan beberapa faktor, termasuk:

• merokok
• tekanan darah tinggi
• kolesterol tinggi
• diabetes
• obesiti
• kurang aktiviti fizikal
• peningkatan umur
• sejarah keluarga penyakit jantung tertentu
• penyakit buah pinggang kronik.

Bagaimanapun, ketiadaan faktor risiko yang diketahui tidak bermakna seseorang pasti bebas daripada penyakit jantung.

Bagaimana Doktor Menilai Sakit Dada?

Matlamat awal doktor bukan sekadar mencari satu diagnosis, tetapi memastikan keadaan yang boleh mengancam nyawa dikenal pasti atau diketepikan dengan selamat.

1. Sejarah simptom

Doktor mungkin bertanya:

• Bilakah sakit bermula?
• Adakah ia berlaku secara tiba-tiba?
• Berapa lama setiap episod berlangsung?
• Di manakah lokasi sakit?
• Adakah sakit merebak?
• Bagaimana rasanya?
• Adakah ia berlaku ketika bersenam?
• Adakah ia berubah ketika bernafas atau bergerak?
• Adakah makan mempengaruhi simptom?
• Adakah terdapat sesak nafas, peluh, loya atau pengsan?
• Adakah pernah berlaku sebelum ini?

Faktor risiko penyakit jantung, sejarah penyakit, ubat dan sejarah keluarga juga mungkin dinilai.

2. Pemeriksaan fizikal

Doktor boleh memeriksa:

• tekanan darah
• kadar denyutan jantung
• kadar pernafasan
• paras oksigen
• bunyi jantung
• bunyi paru-paru
• dinding dada
• anggota badan untuk tanda tertentu seperti bengkak.

Apakah Ujian Untuk Sakit Dada?

Tidak semua orang memerlukan ujian yang sama. Ujian dipilih berdasarkan tahap risiko dan diagnosis yang disyaki.

Elektrokardiogram atau ECG

ECG merekodkan aktiviti elektrik jantung.

Ia penting dalam penilaian sakit dada akut kerana boleh menunjukkan perubahan yang berkaitan dengan kekurangan aliran darah atau serangan jantung.

Namun:

ECG normal tidak semestinya menolak semua masalah jantung.

Penilaian keseluruhan simptom, pemeriksaan dan ujian lain masih diperlukan jika doktor mengesyaki sindrom koronari akut.

Ujian troponin

Troponin ialah protein yang boleh meningkat dalam darah apabila berlaku kecederaan pada otot jantung.

Garis panduan penilaian sakit dada mengutamakan cardiac troponin berkepekaan tinggi sebagai biomarker pilihan untuk mengesan atau membantu mengecualikan kecederaan miokardium dalam situasi yang sesuai.

Kadangkala ujian perlu diulang mengikut protokol hospital kerana perubahan troponin dari masa ke masa boleh membantu diagnosis.

X-ray dada

X-ray boleh membantu menilai:

• paru-paru
• beberapa jenis jangkitan
• pneumotoraks
• beberapa perubahan struktur di dalam dada.

Namun, X-ray normal juga tidak boleh menolak semua penyebab sakit dada.

Ekokardiogram

Ekokardiogram menggunakan teknologi ultrabunyi untuk menghasilkan imej jantung.

Ia boleh membantu doktor menilai:

• fungsi pengepaman jantung
• injap jantung
• pergerakan dinding jantung
• struktur tertentu di sekitar jantung.

CT scan

CT scan boleh digunakan dalam keadaan tertentu untuk mencari punca seperti:

• embolisme pulmonari
• penyakit aorta
• sesetengah masalah arteri koronari.

Jenis CT yang diperlukan bergantung kepada diagnosis yang sedang dicari.

Ujian tekanan jantung

Ujian tekanan mungkin digunakan pada pesakit tertentu untuk menilai tindak balas jantung apabila bekerja lebih kuat.

Ia tidak diperlukan untuk setiap pesakit sakit dada. Garis panduan menyarankan keputusan menjalankan ujian lanjut dibuat berdasarkan tahap risiko klinikal, bukannya melakukan ujian yang sama kepada semua orang.

Angiografi koronari

Angiografi boleh dilakukan untuk melihat arteri koronari dan mengenal pasti penyumbatan yang signifikan, terutama apabila sindrom koronari akut tertentu disyaki atau rawatan intervensi diperlukan.

Bagaimana Sakit Dada Dirawat?

Rawatan bergantung sepenuhnya kepada puncanya.

Tiada satu "ubat sakit dada" yang sesuai untuk semua keadaan.

Jika berpunca daripada sindrom koronari akut

Rawatan hospital boleh melibatkan:

• ubat antiplatelet
• ubat antikoagulan tertentu
• ubat mengawal simptom dan beban jantung
• ubat menurunkan kolesterol seperti statin
• angiografi koronari
• angioplasti dan pemasangan stent
• pembedahan pintasan koronari dalam keadaan tertentu.

Garis panduan 2025 mengenai sindrom koronari akut menggariskan penggunaan terapi antiplatelet serta strategi intervensi koronari berdasarkan jenis sindrom koronari akut dan keadaan individu.

Jika berpunca daripada embolisme pulmonari

Rawatan lazimnya melibatkan antikoagulan untuk menghalang darah beku daripada bertambah besar dan mengurangkan pembentukan bekuan baru.

Kes yang sangat serius mungkin memerlukan rawatan tambahan untuk mengurangkan atau membuang bekuan.

Jika berpunca daripada pneumotoraks

Rawatan bergantung kepada saiz pneumotoraks dan keadaan pesakit.

Pilihan boleh termasuk:

• pemerhatian
• pemberian rawatan sokongan
• aspirasi udara
• pemasangan tiub dada
• prosedur lain untuk kes tertentu.

Jika berpunca daripada GERD

Rawatan mungkin melibatkan:

• perubahan cara makan
• mengelakkan pencetus tertentu
• tidak terus berbaring selepas makan
• pengurusan berat badan apabila sesuai
• ubat mengurangkan penghasilan asid perut.

Jika berpunca daripada otot atau costochondritis

Rawatan bergantung kepada diagnosis dan boleh merangkumi:

• rehat sementara daripada aktiviti pencetus
• pengubahsuaian aktiviti
• rawatan sakit yang sesuai
• rawatan fisioterapi dalam keadaan tertentu.

Jika berkaitan dengan serangan panik atau kebimbangan

Selepas punca perubatan yang memerlukan rawatan segera dinilai, rawatan boleh melibatkan:

• psikoterapi
• teknik pengurusan keresahan
• perubahan gaya hidup
• ubat tertentu jika diperlukan.

Apa Perlu Dilakukan Jika Sakit Dada Berlaku?

Jika simptom kelihatan serius:

1. Hentikan aktiviti yang sedang dilakukan.
2. Duduk atau berehat di tempat yang selamat.
3. Hubungi 999 jika terdapat tanda kecemasan.
4. Beritahu orang berhampiran bahawa anda tidak sihat.
5. Ikuti arahan petugas kecemasan.
6. Jika boleh, sediakan maklumat mengenai ubat dan penyakit yang anda ada.

Jika sakit dada disyaki berkaitan serangan jantung, keutamaan ialah mengaktifkan perkhidmatan kecemasan. Jangan melengahkan panggilan kecemasan semata-mata untuk mencuba ubat sendiri terlebih dahulu.

Apa Yang Tidak Patut Dilakukan?

Elakkan beberapa kesilapan biasa:

• Jangan menganggap semua sakit dada sebagai "angin".
• Jangan menganggap semuanya berpunca daripada gastrik.
• Jangan menunggu terlalu lama jika terdapat tanda bahaya.
• Jangan mengambil ubat orang lain.
• Jangan bergantung kepada jam pintar untuk mengesahkan bahawa jantung normal.
• Jangan menganggap tekanan darah normal bermakna tiada serangan jantung.
• Jangan menggunakan lokasi kiri atau kanan dada sebagai diagnosis.
• Jangan memulakan aspirin harian sendiri tanpa nasihat profesional kesihatan.

Aspirin memang digunakan dalam keadaan kardiovaskular tertentu, tetapi ia mempunyai risiko pendarahan dan tidak sesuai untuk semua orang.

Bila Perlu Jumpa Doktor Jika Ia Bukan Kecemasan?

Buat pemeriksaan jika:

• sakit dada datang dan pergi
• sakit berulang ketika berjalan atau bersenam
• simptom semakin kerap
• corak sakit berubah
• sakit mengganggu aktiviti harian
• anda mempunyai faktor risiko penyakit jantung
• anda tidak pasti puncanya.

Sakit dada yang sudah hilang juga mungkin masih memerlukan pemeriksaan, bergantung kepada corak simptom dan faktor risiko.

Bolehkah Sakit Dada Dicegah?

Tidak semua punca boleh dicegah. Namun, risiko penyakit kardiovaskular boleh dikurangkan melalui langkah seperti:

• tidak merokok
• mengawal tekanan darah
• mengawal kolesterol
• mengawal diabetes
• aktif secara fizikal
• menjaga berat badan yang sesuai
• mengambil makanan seimbang
• tidur mencukupi
• menghadiri pemeriksaan kesihatan mengikut tahap risiko.

Jika seseorang sudah mempunyai penyakit jantung, pengambilan ubat seperti yang diarahkan dan susulan perubatan merupakan sebahagian penting daripada pencegahan komplikasi.

Kesimpulan

Sakit dada mempunyai banyak kemungkinan punca. Ia boleh disebabkan oleh masalah otot, tulang rusuk, refluks asid, kebimbangan, penyakit paru-paru atau penyakit jantung.

Walaupun kebanyakan episod sakit dada tidak semestinya disebabkan serangan jantung, perkara yang paling penting ialah tidak terlepas keadaan yang boleh mengancam nyawa.

Sakit yang baru berlaku, kuat, tidak dapat dijelaskan atau disertai sesak nafas, peluh sejuk, pengsan, sakit yang merebak atau tanda kecemasan lain perlu dinilai segera.

Jangan cuba membuat diagnosis berdasarkan lokasi sakit sahaja. Jika ragu-ragu dan simptom kelihatan serius, dapatkan rawatan kecemasan.

Soalan Lazim Tentang Sakit Dada