Sinusitis (Resdung): Punca, Simptom, Diagnosis dan Rawatan

Hidung tersumbat, hingus pekat, sakit pada muka dan sakit kepala sering dianggap sebagai tanda “resdung”. Namun, istilah resdung yang biasa digunakan oleh masyarakat Malaysia sebenarnya boleh merujuk kepada beberapa masalah berbeza, termasuk sinusitis, rinitis alergi dan jangkitan saluran pernafasan seperti selesema.

Sinusitis pula mempunyai maksud yang lebih khusus. Ia berlaku apabila lapisan sinus mengalami keradangan dan membengkak sehingga mengganggu pengaliran mukus.

Kebanyakan kes sinusitis akut berlaku akibat jangkitan virus dan boleh pulih tanpa antibiotik. Malah, penggunaan antibiotik secara sembarangan bukan sahaja tidak membantu jangkitan virus, malah boleh menyebabkan kesan sampingan dan menyumbang kepada masalah kerintangan antibiotik.

Namun, sinusitis yang berlarutan, kerap berulang atau menyebabkan simptom tertentu mungkin memerlukan pemeriksaan doktor.

Apakah Sinusitis?

Sinus ialah beberapa ruang berisi udara yang terdapat di dalam tulang sekitar hidung, pipi, dahi dan mata. Ruang ini bersambung dengan rongga hidung melalui saluran kecil.

Lapisan sinus menghasilkan mukus. Dalam keadaan normal, mukus akan mengalir keluar melalui saluran sinus ke dalam hidung.

Apabila lapisan hidung dan sinus mengalami keradangan:

1. lapisan sinus menjadi bengkak,
2. saluran pengaliran sinus boleh menjadi sempit atau tersumbat,
3. mukus sukar keluar,
4. tekanan boleh meningkat di dalam sinus.

Keadaan ini boleh menyebabkan hidung tersumbat, rasa tekanan pada muka, lelehan hidung dan perubahan deria bau.

Dalam bidang perubatan, istilah rhinosinusitis juga sering digunakan kerana keradangan sinus biasanya berlaku bersama keradangan pada rongga hidung.

Adakah Resdung dan Sinusitis Perkara Yang Sama?

Tidak semestinya.

“Resdung” ialah istilah yang sangat luas dalam penggunaan harian di Malaysia. Seseorang mungkin mengatakan mereka mengalami resdung apabila mengalami:

• hidung tersumbat,
• bersin berulang,
• hidung gatal,
• mata berair,
• hingus,
• sakit muka,
• sakit kepala,
• atau masalah sinus.

Masalahnya, simptom tersebut tidak semuanya berpunca daripada sinusitis.

Sinusitis

Sinusitis melibatkan keradangan sinus. Antara simptom yang lebih tipikal ialah:

• hidung tersumbat,
• lelehan hidung atau mukus ke belakang tekak,
• tekanan atau sakit pada muka,
• dan deria bau yang berkurangan.

Rinitis alergi

Rinitis alergi pula berlaku apabila sistem imun bertindak balas terhadap bahan tertentu seperti habuk, hama habuk atau alergen lain.

Simptom yang lebih menyokong rinitis alergi termasuk:

• bersin berulang,
• hidung gatal,
• hingus jernih,
• mata gatal atau berair,
• dan hidung tersumbat.

Gatal pada hidung atau mata serta bersin yang kerap lebih tipikal untuk alahan berbanding sinusitis.

Seseorang juga boleh mengalami rinitis alergi dan sinusitis pada masa yang sama. Alahan yang menyebabkan pembengkakan berpanjangan dalam hidung boleh menyumbang kepada masalah pengaliran sinus pada sesetengah individu.

Jenis Sinusitis

Sinusitis boleh dibahagikan berdasarkan tempoh simptom.

Sinusitis akut

Sinusitis akut berlaku untuk tempoh yang singkat, lazimnya kurang daripada empat minggu.

Ia sering bermula selepas:

• selesema,
• jangkitan virus saluran pernafasan,
• atau keradangan akut pada hidung.

Kebanyakan kes pulih dengan sendiri atau melalui rawatan simptom.

Sinusitis subakut

Istilah ini kadangkala digunakan apabila simptom berlarutan lebih lama daripada sinusitis akut tetapi belum memenuhi kriteria sinusitis kronik.

Sinusitis kronik

Sinusitis kronik atau chronic rhinosinusitis biasanya merujuk kepada keradangan hidung dan sinus yang berterusan selama 12 minggu atau lebih.

Ia bukan semata-mata “jangkitan sinus yang tidak sembuh”.

Keradangan kronik, polip hidung dan masalah struktur tertentu boleh memainkan peranan.

Sinusitis akut berulang

Sesetengah individu mengalami beberapa episod sinusitis akut dalam setahun tetapi kembali normal di antara episod tersebut.

Jika keadaan ini berlaku berulang kali, doktor mungkin mencari faktor seperti alahan, polip hidung, masalah struktur atau gangguan lain yang menyebabkan sinus mudah tersumbat.

Apakah Punca Sinusitis?

1. Jangkitan virus

Ini ialah punca utama sinusitis akut.

Selesema dan jangkitan virus saluran pernafasan menyebabkan lapisan hidung membengkak. Pembengkakan ini boleh menghalang pengaliran sinus.

Sebahagian besar rhinosinusitis akut berpunca daripada virus, sebab itulah antibiotik tidak diperlukan untuk kebanyakan pesakit.

2. Jangkitan bakteria

Jangkitan bakteria boleh berlaku tetapi jauh lebih jarang berbanding jangkitan virus.

Doktor lebih mencurigai sinusitis bakteria apabila simptom menunjukkan corak tertentu, contohnya:

• berterusan lebih daripada kira-kira 10 hari tanpa menunjukkan pemulihan,
• simptom yang sangat teruk dengan demam tinggi dan sakit muka atau lelehan hidung yang ketara,
• atau simptom mula bertambah baik tetapi kemudian menjadi lebih teruk semula.

Corak terakhir kadangkala dikenali sebagai double worsening.

3. Rinitis alergi

Alahan boleh menyebabkan pembengkakan kronik dalam rongga hidung dan menyumbang kepada saluran sinus yang sempit atau tersumbat.

Mengawal alahan dengan baik boleh menjadi sebahagian penting rawatan untuk individu yang mempunyai kedua-dua masalah.

4. Polip hidung

Polip hidung ialah ketumbuhan lembut dan benign yang tumbuh daripada lapisan hidung atau sinus.

Polip yang besar boleh:

• menyekat saluran hidung,
• mengganggu pengaliran sinus,
• dan mengurangkan deria bau.

5. Masalah struktur hidung

Sebagai contoh, septum hidung yang sangat bengkok boleh menyebabkan ruang tertentu menjadi sempit.

Namun, kewujudan septum bengkok tidak bermaksud seseorang semestinya akan mengalami sinusitis.

6. Masalah pergigian

Akar beberapa batang gigi atas berada berdekatan dengan sinus maksila di bahagian pipi.

Dalam keadaan tertentu, jangkitan pada gigi boleh melibatkan sinus berdekatan. Masalah ini perlu dinilai terutama jika simptom sinus berlaku hanya pada sebelah muka bersama sakit atau masalah pergigian.

7. Asap rokok dan bahan perengsa

Asap rokok serta pencemaran udara boleh merengsakan lapisan saluran pernafasan dan memburukkan simptom hidung dan sinus.

8. Masalah sistem imun atau penyakit tertentu

Individu dengan sistem imun yang lemah atau penyakit tertentu yang mengganggu pergerakan mukus mungkin mempunyai risiko masalah sinus yang lebih kompleks.

Faktor Risiko Sinusitis

Beberapa keadaan boleh meningkatkan risiko sinusitis atau menyebabkan simptom lebih sukar dikawal, antaranya:

• rinitis alergi,
• polip hidung,
• asma,
• pendedahan kepada asap rokok,
• jangkitan saluran pernafasan berulang,
• struktur hidung tertentu,
• jangkitan gigi,
• dan gangguan sistem imun.

Sinusitis kronik juga mempunyai kaitan dengan beberapa keadaan keradangan saluran pernafasan dan tidak semestinya disebabkan oleh jangkitan bakteria berpanjangan.

Simptom Sinusitis

Simptom boleh berbeza mengikut jenis dan punca sinusitis.

Hidung tersumbat

Pembengkakan lapisan hidung boleh menjadikan pernafasan melalui hidung lebih sukar.

Lelehan hidung

Mukus boleh:

• keluar melalui hidung,
• atau mengalir ke belakang tekak sebagai postnasal drip.

Mukus mungkin kelihatan jernih, putih, kuning atau hijau bergantung kepada keadaan.

Sakit atau tekanan pada muka

Pesakit mungkin mengalami tekanan atau rasa tidak selesa di:

• pipi,
• dahi,
• sekitar hidung,
• atau kawasan berhampiran mata.

Rasa tekanan kadangkala menjadi lebih ketara apabila membongkok.

Deria bau berkurangan

Keradangan atau penyumbatan rongga hidung boleh mengurangkan keupayaan menghidu.

Ia merupakan simptom yang penting terutama dalam sinusitis kronik.

Simptom lain

Antara simptom lain yang boleh berlaku ialah:

• sakit kepala,
• batuk,
• sakit tekak,
• tekanan pada telinga,
• nafas berbau,
• keletihan,
• sakit pada gigi atas,
• dan demam dalam sesetengah kes.

Sinusitis, Selesema atau Alahan?

Ketiga-tiganya boleh menyebabkan hidung tersumbat, jadi perbezaannya tidak selalu jelas.

Simptom	Sinusitis	Selesema	Rinitis alergi
Hidung tersumbat	Biasa	Biasa	Biasa
Bersin	Boleh berlaku	Biasa	Sangat biasa
Hidung atau mata gatal	Tidak tipikal	Tidak tipikal	Sangat biasa
Sakit atau tekanan muka	Boleh berlaku	Kadangkala	Tidak tipikal
Hingus	Boleh pekat	Boleh berlaku	Biasanya lebih jernih
Demam	Kadangkala	Boleh berlaku	Tidak tipikal
Deria bau berkurangan	Boleh berlaku	Boleh berlaku	Boleh berlaku
Tempoh	Bergantung kepada jenis	Biasanya sementara	Boleh berulang mengikut pendedahan

Jadual ini hanyalah panduan. Diagnosis tidak sepatutnya dibuat berdasarkan satu simptom sahaja.

Adakah Hingus Hijau Bermaksud Jangkitan Bakteria?

Tidak.

Ini merupakan salah faham yang sangat biasa.

Mukus boleh berubah menjadi kuning atau hijau semasa badan melawan jangkitan virus. Warna tersebut sahaja tidak membuktikan bahawa bakteria adalah puncanya dan tidak bermaksud seseorang automatik memerlukan antibiotik.

Doktor akan menilai keseluruhan corak penyakit termasuk:

• tempoh simptom,
• tahap keterukan,
• demam,
• sakit muka,
• dan sama ada keadaan bertambah baik sebelum menjadi teruk semula.

Bagaimana Sinusitis Didiagnosis?

Untuk kebanyakan sinusitis akut yang tidak rumit, diagnosis boleh dibuat berdasarkan sejarah simptom dan pemeriksaan.

Sejarah penyakit

Doktor mungkin bertanya:

• Bilakah simptom bermula?
• Adakah semakin baik atau semakin teruk?
• Pernah berlaku sebelum ini?
• Adakah anda mempunyai alahan?
• Adakah simptom hanya pada sebelah muka?
• Adakah deria bau berubah?

Pemeriksaan hidung dan muka

Doktor boleh memeriksa rongga hidung untuk melihat:

• pembengkakan,
• mukus,
• polip,
• atau tanda masalah lain.

Endoskopi hidung

Pakar telinga, hidung dan tekak atau ENT boleh menggunakan kamera halus untuk melihat bahagian hidung yang lebih dalam.

Ia lebih berguna dalam kes:

• sinusitis kronik,
• simptom berulang,
• polip,
• atau apabila diagnosis tidak jelas.

Imbasan CT

Imbasan CT tidak diperlukan secara rutin untuk kebanyakan sinusitis akut biasa.

Ia boleh digunakan apabila doktor perlu menilai:

• sinusitis kronik,
• struktur sinus,
• komplikasi,
• atau sebelum sesetengah prosedur pembedahan.

Ujian alahan

Jika simptom menunjukkan rinitis alergi, ujian tertentu boleh dilakukan untuk mengenal pasti pencetus.

Bagaimana Sinusitis Dirawat?

Rawatan bergantung kepada sama ada masalah tersebut akut atau kronik dan sama ada terdapat faktor seperti alahan, polip atau jangkitan bakteria.

Rawatan Sinusitis Akut

1. Rehat dan pengambilan cecair

Rehat mencukupi dan minum air secukupnya boleh membantu ketika badan pulih daripada jangkitan saluran pernafasan.

2. Bilasan hidung dengan saline

Larutan saline boleh membantu:

• membersihkan mukus,
• melembapkan rongga hidung,
• dan mengurangkan rasa tersumbat.

Namun, cara penyediaannya penting.

CDC mengesyorkan penggunaan air steril, air suling atau air paip yang telah dididihkan dan disejukkan untuk bilasan hidung. Walaupun jangkitan akibat air bilasan yang tercemar sangat jarang berlaku, ia boleh menjadi serius.

Peralatan bilasan juga perlu dibersihkan mengikut arahan pengeluar.

3. Ubat tahan sakit

Ubat seperti paracetamol boleh membantu mengurangkan:

• sakit muka,
• sakit kepala,
• atau demam.

Penggunaan ubat perlu mengikut arahan label atau nasihat profesional kesihatan, terutama bagi individu dengan penyakit lain atau yang mengambil ubat tertentu.

4. Semburan kortikosteroid hidung

Semburan kortikosteroid hidung boleh membantu mengurangkan keradangan, terutama jika terdapat:

• rinitis alergi,
• sinusitis kronik,
• atau polip hidung.

Teknik semburan dan penggunaan secara konsisten penting untuk mendapatkan kesan yang baik.

5. Dekongestan

Dekongestan boleh memberikan kelegaan sementara kepada sesetengah individu.

Namun, semburan dekongestan hidung tidak sepatutnya digunakan secara berpanjangan kerana penggunaan berlebihan boleh menyebabkan hidung kembali tersumbat apabila kesan ubat hilang.

Dekongestan oral juga tidak sesuai untuk semua orang. Individu dengan penyakit tertentu atau yang mengambil ubat lain patut mendapatkan nasihat doktor atau ahli farmasi.

Adakah Sinusitis Memerlukan Antibiotik?

Kebanyakan sinusitis akut tidak memerlukan antibiotik kerana majoritinya berpunca daripada virus.

Antibiotik mungkin dipertimbangkan apabila doktor mengesyaki sinusitis bakteria berdasarkan corak simptom.

Dalam sesetengah kes yang tidak rumit, doktor juga boleh memilih pendekatan watchful waiting, iaitu memantau perkembangan penyakit terlebih dahulu dengan syarat pesakit boleh mendapatkan penilaian semula jika keadaan tidak bertambah baik.

Jangan mengambil baki antibiotik lama atau antibiotik milik orang lain untuk merawat “resdung”.

Penggunaan antibiotik yang tidak diperlukan boleh menyebabkan:

• cirit-birit,
• reaksi alahan,
• kesan sampingan ubat,
• dan peningkatan kerintangan antibiotik.

Bagaimana Sinusitis Kronik Dirawat?

Sinusitis kronik berbeza daripada jangkitan sinus akut.

Matlamat rawatan biasanya adalah untuk mengurangkan keradangan, membuka saluran sinus dan merawat faktor yang menyumbang kepada masalah.

Rawatan boleh merangkumi:

• bilasan saline,
• semburan kortikosteroid hidung,
• rawatan rinitis alergi,
• rawatan polip hidung,
• dan terapi lain berdasarkan punca.

Dalam kes tertentu yang melibatkan polip hidung dan keradangan kronik yang teruk, pakar mungkin mempertimbangkan rawatan khusus termasuk ubat biologi.

Antibiotik bukan rawatan automatik untuk semua sinusitis kronik.

Adakah Sinusitis Memerlukan Pembedahan?

Kebanyakan pesakit tidak memerlukan pembedahan.

Namun, pembedahan boleh dipertimbangkan apabila terdapat sinusitis kronik yang tidak terkawal walaupun rawatan perubatan sesuai telah diberikan.

Antara prosedur yang digunakan ialah functional endoscopic sinus surgery (FESS).

Pembedahan bertujuan memperbaiki pengaliran dan pengudaraan sinus dengan membuka laluan yang tersumbat.

Keputusan untuk menjalani pembedahan perlu dibuat selepas penilaian pakar ENT dan bukan hanya berdasarkan kewujudan sakit kepala atau hidung tersumbat.

Petua Di Rumah Yang Boleh Membantu

Beberapa langkah praktikal termasuk:

1. Gunakan bilasan saline dengan teknik yang selamat.
2. Minum air secukupnya.
3. Elakkan asap rokok.
4. Kawal rinitis alergi jika anda mempunyainya.
5. Gunakan ubat hidung seperti diarahkan.
6. Dapatkan tidur dan rehat yang mencukupi ketika tidak sihat.

Mandi dengan air suam mungkin membuatkan hidung terasa lebih selesa.

Namun, berhati-hati dengan kaedah menyedut wap daripada bekas berisi air mendidih kerana terdapat risiko melecur. Wap panas juga bukan rawatan yang menghapuskan punca sinusitis.

Bagaimana Dengan Rawatan Tradisional “Resdung”?

Terdapat pelbagai produk atau rawatan yang mendakwa boleh “mengeluarkan resdung” daripada hidung.

Berhati-hati jika sesuatu rawatan:

• memasukkan bahan yang boleh merengsakan hidung,
• menyebabkan rasa terbakar,
• menghasilkan asap atau wap yang kuat,
• atau mendakwa dapat menentukan penyakit berdasarkan bahan yang keluar selepas rawatan.

Dakwaan seperti “ulat resdung” keluar daripada hidung selepas sesuatu bahan digunakan bukan kaedah diagnostik perubatan untuk sinusitis.

Diagnosis sebenar bergantung kepada simptom, pemeriksaan dan, dalam kes tertentu, endoskopi atau pengimejan.

Jangan masukkan bahan yang tidak diketahui keselamatannya ke dalam hidung.

Komplikasi Sinusitis

Komplikasi serius adalah jarang tetapi boleh berlaku apabila jangkitan merebak ke kawasan berhampiran sinus.

Antara komplikasi yang mungkin berlaku ialah:

• jangkitan di sekitar mata,
• masalah penglihatan,
• jangkitan pada tulang,
• dan penyebaran jangkitan ke kawasan sekitar otak.

Mayo Clinic menyatakan komplikasi yang melibatkan mata atau sistem saraf adalah jarang tetapi boleh menjadi serius.

Tanda Bahaya Sinusitis

Dapatkan pemeriksaan perubatan segera jika simptom sinusitis disertai:

• bengkak atau kemerahan ketara di sekitar mata,
• sakit di sekitar mata yang semakin teruk,
• penglihatan kabur,
• penglihatan berganda,
• perubahan penglihatan lain,
• sakit kepala yang sangat teruk atau luar biasa,
• kekeliruan,
• leher keras,
• demam tinggi bersama keadaan yang semakin teruk,
• atau bengkak pada dahi.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Pertimbangkan pemeriksaan doktor jika:

• simptom berterusan lebih daripada kira-kira 10 hari tanpa menunjukkan pemulihan,
• simptom menjadi lebih teruk selepas sebelumnya mula bertambah baik,
• demam atau sakit muka ketara berlaku,
• anda kerap mengalami episod sinusitis,
• simptom berterusan selama 12 minggu atau lebih,
• deria bau berkurangan untuk tempoh lama,
• simptom hanya berlaku pada sebelah muka secara berterusan,
• terdapat masalah gigi yang mungkin berkaitan,
• atau anda mempunyai sistem imun yang lemah.

Sinusitis kronik atau berulang mungkin memerlukan penilaian oleh pakar ENT.

Cara Mengurangkan Risiko Sinusitis

Tidak semua kes boleh dicegah, tetapi beberapa langkah boleh membantu.

Kawal alahan

Jika anda mempunyai rinitis alergi, rawatan yang berkesan boleh membantu mengurangkan keradangan hidung.

Elakkan asap rokok

Asap rokok dan bahan pencemar boleh merengsakan saluran pernafasan.

Cuci tangan

Amalan kebersihan tangan membantu mengurangkan risiko beberapa jangkitan saluran pernafasan yang boleh mencetuskan sinusitis akut.

Jaga kesihatan gigi

Dapatkan rawatan jika mempunyai jangkitan atau masalah gigi, terutama pada gigi bahagian atas.

Gunakan bilasan hidung secara selamat

Gunakan hanya air steril, air suling atau air yang telah dididihkan dan disejukkan untuk bilasan sinus.

Kesimpulan

Istilah resdung sering digunakan untuk pelbagai simptom hidung, tetapi tidak semua orang yang mempunyai bersin, hidung tersumbat atau sakit kepala sebenarnya mengalami sinusitis.

Sinusitis berlaku apabila sinus mengalami keradangan dan pengaliran mukus terganggu. Kebanyakan kes akut disebabkan oleh virus dan boleh pulih tanpa antibiotik.

Antibiotik hanya diperlukan dalam keadaan tertentu apabila jangkitan bakteria disyaki. Hingus kuning atau hijau sahaja bukan alasan untuk mengambil antibiotik.

Sinusitis yang berlarutan selama 12 minggu atau lebih pula memerlukan pendekatan berbeza kerana keradangan kronik, alahan, polip dan masalah struktur mungkin memainkan peranan.

Jika simptom kerap berulang atau terdapat tanda bahaya seperti bengkak di sekitar mata, perubahan penglihatan, sakit kepala luar biasa, kekeliruan atau leher keras, dapatkan pemeriksaan perubatan dengan segera.

Soalan Lazim Tentang Sinusitis