Kelemumur: Punca, Simptom, Rawatan dan Cara Mencegahnya

Kelemumur merupakan masalah kulit kepala yang sangat biasa berlaku. Ia biasanya kelihatan sebagai serpihan kulit berwarna putih atau kekuningan pada rambut, kulit kepala atau bahu. Sesetengah individu turut mengalami kegatalan, kulit kepala berminyak atau sedikit kemerahan.

Walaupun kelemumur boleh membuatkan seseorang berasa kurang selesa atau malu, keadaan ini biasanya tidak berbahaya dan tidak berjangkit. Kelemumur juga tidak semestinya tanda seseorang tidak menjaga kebersihan rambut.

Dalam banyak kes, masalah ini boleh dikawal menggunakan syampu antikelemumur yang sesuai. Namun, kulit kepala yang bersisik tidak semestinya berpunca daripada kelemumur. Dermatitis seborrheic, psoriasis, ekzema, dermatitis kontak dan jangkitan kulat kulit kepala juga boleh menghasilkan simptom yang hampir sama.

Apa Itu Kelemumur?

Kelemumur berlaku apabila sel kulit pada kulit kepala tertanggal dan berkumpul menjadi serpihan yang dapat dilihat.

Kulit manusia sentiasa memperbaharui selnya. Sel lama akan ditanggalkan dan digantikan dengan sel baharu. Proses ini biasanya berlaku tanpa kita sedari.

Pada individu yang mengalami kelemumur, pengelupasan pada kulit kepala menjadi lebih ketara sehingga sel kulit membentuk serpihan pada rambut atau jatuh ke bahu.

Kelemumur sering dianggap sebagai bentuk ringan dermatitis seborrheic yang berlaku pada kulit kepala. Dermatitis seborrheic yang lebih ketara pula biasanya melibatkan keradangan, kemerahan dan sisik yang lebih berminyak.

Apakah Punca Kelemumur?

Tiada satu punca tunggal yang menyebabkan semua kes kelemumur. Beberapa faktor boleh terlibat pada masa yang sama.

1. Dermatitis Seborrheic

Dermatitis seborrheic ialah keadaan radang pada kulit yang sering berlaku di kawasan yang mempunyai banyak kelenjar minyak.

Selain kulit kepala, ia boleh melibatkan:

• kening
• bahagian tepi hidung
• belakang telinga
• kawasan janggut
• dada
• lipatan kulit tertentu

Kulit boleh kelihatan merah dengan sisik putih atau kekuningan dan kadangkala terasa gatal.

Kelemumur pula boleh dianggap sebagai manifestasi yang lebih ringan pada kulit kepala tanpa keradangan yang ketara.

2. Malassezia

Malassezia ialah sejenis yis yang secara semula jadi hidup pada kulit manusia, termasuk kulit kepala.

Kehadirannya tidak bermaksud seseorang mengalami jangkitan akibat kebersihan yang buruk. Kebanyakan orang mempunyai Malassezia tanpa mengalami sebarang masalah.

Namun, pada individu tertentu, interaksi antara Malassezia, minyak kulit dan tindak balas sistem imun dipercayai menyumbang kepada dermatitis seborrheic serta pengelupasan kulit kepala.

Inilah sebabnya sesetengah syampu antikelemumur mengandungi bahan antikulat seperti ketoconazole atau selenium sulfide.

3. Kulit Kepala Berminyak

Kelemumur bukan hanya masalah kulit kering.

Kulit yang menghasilkan sebum atau minyak dengan banyak juga boleh mempunyai kecenderungan lebih tinggi terhadap kelemumur dan dermatitis seborrheic.

Minyak berlebihan boleh menyebabkan sisik kelihatan lebih melekat, tebal atau kekuningan.

4. Kulit Kepala Kering

Kulit kepala yang terlalu kering juga boleh menghasilkan serpihan halus.

Keadaan ini boleh menjadi lebih ketara akibat:

• udara terlalu kering
• produk rambut yang terlalu kuat
• mencuci rambut secara berlebihan bagi sesetengah individu
• menggunakan air terlalu panas

Serpihan akibat kulit kepala kering biasanya lebih kecil dan kurang berminyak berbanding sisik dermatitis seborrheic.

5. Pengumpulan Minyak dan Sel Kulit Mati

Tidak mencuci rambut mengikut keperluan boleh menyebabkan minyak, peluh, sel kulit mati dan residu produk terkumpul pada kulit kepala.

Ini boleh menyebabkan serpihan menjadi lebih mudah dilihat.

Namun, tidak ada satu jadual mencuci rambut yang sesuai untuk semua orang. Individu dengan kulit kepala berminyak mungkin perlu mencuci rambut lebih kerap berbanding seseorang yang mempunyai rambut kerinting, kasar atau mudah kering.

6. Produk Penjagaan Rambut

Syampu, pewarna rambut, gel, wax, mousse atau produk lain boleh menyebabkan iritasi pada sesetengah individu.

Dermatitis kontak boleh menyebabkan:

• kemerahan
• kegatalan
• rasa pedih
• kulit bersisik
• kulit merekah

Jika simptom bermula selepas menggunakan produk baharu, produk tersebut patut dipertimbangkan sebagai salah satu kemungkinan punca.

7. Penyakit Kulit Yang Lain

Tidak semua sisik pada kulit kepala ialah kelemumur.

Antara keadaan yang boleh menyerupainya termasuk:

• psoriasis kulit kepala
• ekzema
• dermatitis kontak
• dermatitis seborrheic yang lebih teruk
• jangkitan kulat kulit kepala atau tinea capitis

Sesetengah keadaan ini memerlukan rawatan yang berbeza.

Siapa Yang Lebih Mudah Mengalami Kelemumur?

Kelemumur boleh berlaku kepada hampir sesiapa sahaja, tetapi beberapa faktor dikaitkan dengan kecenderungan lebih tinggi.

Umur

Kelemumur sering bermula selepas akil baligh dan boleh berterusan sehingga usia pertengahan. Namun, orang yang lebih berusia juga boleh mengalaminya.

Jantina

Kelemumur dilaporkan lebih kerap dalam kalangan lelaki berbanding wanita. Faktor hormon dan penghasilan sebum mungkin memainkan peranan.

Kulit Kepala Berminyak

Penghasilan minyak yang banyak boleh menyediakan persekitaran yang memudahkan masalah dermatitis seborrheic berkembang.

Tekanan

Tekanan bukan satu-satunya punca kelemumur, tetapi simptom boleh menjadi lebih teruk ketika seseorang mengalami tekanan.

Cuaca dan Persekitaran

Bagi sesetengah individu, kelemumur menjadi lebih ketara ketika cuaca sejuk atau kering. Pada masa yang sama, peluh dan kulit yang sangat berminyak juga boleh mengganggu kulit kepala.

Keadaan Kesihatan Tertentu

Dermatitis seborrheic yang lebih ketara dilaporkan lebih kerap pada individu dengan beberapa keadaan neurologi atau sistem imun yang lemah.

Walau bagaimanapun, mempunyai kelemumur biasa tidak bermaksud seseorang mempunyai penyakit serius.

Apakah Simptom Kelemumur?

Simptom yang paling mudah dikenali ialah serpihan kulit pada rambut dan bahu.

Antara simptom lain termasuk:

• serpihan putih atau kekuningan
• kulit kepala gatal
• kulit kepala bersisik
• rasa kering atau tegang
• kulit kepala berminyak
• kemerahan ringan pada sesetengah individu

Jika terdapat kemerahan yang sangat ketara, bengkak, luka, nanah atau sisik sangat tebal, masalah tersebut mungkin lebih daripada kelemumur biasa.

Kelemumur atau Kulit Kepala Kering?

Kedua-duanya boleh menyebabkan serpihan tetapi tidak semestinya mempunyai punca yang sama.

Ciri	Kelemumur	Kulit Kepala Kering
Serpihan	Boleh lebih besar dan berminyak	Biasanya kecil dan kering
Kulit kepala	Boleh berminyak	Biasanya terasa kering
Kegatalan	Biasa	Boleh berlaku
Kemerahan	Boleh berlaku	Biasanya kurang ketara
Faktor utama	Dermatitis seborrheic, sebum, Malassezia	Kekurangan kelembapan atau iritasi

Jadual ini hanyalah panduan kasar. Pemeriksaan doktor mungkin diperlukan jika diagnosis tidak jelas.

Adakah Kelemumur Menyebabkan Rambut Gugur?

Kelemumur biasa biasanya tidak menyebabkan keguguran rambut kekal secara langsung.

Namun, kulit kepala yang sangat gatal boleh menyebabkan seseorang menggaru dengan kuat. Tindakan ini boleh mencederakan kulit dan menyebabkan rambut mudah patah atau tercabut.

Keguguran rambut yang ketara, rambut gugur bertompok, kulit kepala bernanah atau kawasan botak perlu diperiksa kerana ia mungkin berkait dengan keadaan lain seperti tinea capitis, alopecia atau penyakit kulit kepala.

Bagaimana Kelemumur Didiagnosis?

Kebanyakan kes tidak memerlukan ujian khas.

Doktor biasanya boleh membuat penilaian berdasarkan:

• rupa kulit kepala
• jenis sisik
• lokasi masalah
• tahap kemerahan
• tempoh simptom
• produk rambut yang digunakan
• kehadiran simptom pada muka atau badan

Mayo Clinic menyatakan bahawa kelemumur selalunya boleh dikenal pasti dengan pemeriksaan rambut dan kulit kepala sahaja.

Pemeriksaan lanjut mungkin diperlukan jika doktor mengesyaki psoriasis, jangkitan kulat atau masalah kulit yang lain.

Cara Merawat Kelemumur

Rawatan bergantung pada tahap masalah dan puncanya.

Untuk kelemumur ringan, mencuci rambut secara teratur menggunakan syampu lembut mungkin mencukupi. Jika masih tidak terkawal, syampu antikelemumur boleh digunakan.

1. Ketoconazole

Ketoconazole ialah bahan antikulat yang membantu mengurangkan yis Malassezia.

Ia sering digunakan untuk kelemumur dan dermatitis seborrheic.

Gunakan mengikut arahan produk kerana kepekatan dan jadual penggunaannya mungkin berbeza.

2. Selenium Sulfide

Selenium sulfide mempunyai aktiviti terhadap Malassezia dan membantu mengawal pengelupasan kulit.

Sesetengah produk perlu dibiarkan pada kulit kepala beberapa minit sebelum dibilas.

3. Zinc Pyrithione

Zinc pyrithione mempunyai ciri antimikrob dan antikulat dan digunakan dalam sesetengah formulasi syampu antikelemumur.

Ketersediaannya boleh berbeza mengikut produk dan negara.

4. Salicylic Acid

Salicylic acid membantu melonggarkan dan menanggalkan sel kulit mati serta sisik pada kulit kepala.

Namun, ia boleh menyebabkan kulit terasa lebih kering pada sesetengah individu.

5. Coal Tar

Coal tar membantu memperlahankan penghasilan sel kulit dan boleh digunakan untuk masalah bersisik tertentu.

Ia mempunyai beberapa kekurangan seperti bau yang kuat dan kemungkinan perubahan warna pada rambut cerah. Sesetengah produk berasaskan coal tar juga boleh meningkatkan sensitiviti kulit kepada cahaya matahari.

American Academy of Dermatology menyenaraikan ketoconazole, selenium sulfide, zinc pyrithione, salicylic acid, sulfur dan coal tar antara bahan yang digunakan dalam syampu antikelemumur.

Cara Menggunakan Syampu Antikelemumur Dengan Betul

Cara penggunaan sangat penting. Syampu yang baik sekalipun mungkin tidak berkesan jika terus dibilas selepas disapu.

Secara umum:

1. Basahkan rambut dan kulit kepala.
2. Sapukan syampu terutama pada kulit kepala, bukan sekadar rambut.
3. Urut secara lembut menggunakan hujung jari.
4. Biarkan syampu untuk tempoh yang dinyatakan pada label.
5. Bilas sehingga bersih.
6. Gunakan semula mengikut kekerapan yang disyorkan.

Sesetengah syampu perlu berada pada kulit kepala selama beberapa minit sebelum dibilas. Oleh itu, sentiasa baca arahan produk.

Individu dengan rambut kerinting atau sangat kering mungkin perlu menggunakan syampu berubat kurang kerap dan menumpukannya pada kulit kepala supaya batang rambut tidak terlalu kering.

Berapa Lama Kelemumur Akan Hilang?

Jangan mengharapkan perubahan selepas satu kali penggunaan.

NHS mencadangkan mencuba syampu antikelemumur secara konsisten sehingga kira-kira empat minggu untuk menilai sama ada simptom bertambah baik. Sesetengah individu juga perlu mencuba bahan aktif lain jika syampu pertama tidak berkesan.

Apabila kelemumur sudah terkawal, penggunaan syampu berubat secara berkala mungkin masih diperlukan kerana masalah ini boleh berulang.

Bagaimana Jika Satu Syampu Tidak Berkesan?

Bahan aktif yang berbeza mempunyai mekanisme yang berbeza.

Jika satu produk gagal selepas digunakan dengan betul, anda boleh mempertimbangkan produk dengan bahan aktif berlainan.

Sebagai contoh, seseorang yang tidak bertindak balas terhadap syampu berasaskan salicylic acid mungkin mendapat hasil lebih baik dengan syampu antikulat.

Elakkan menukar produk setiap satu atau dua hari kerana sukar untuk menentukan produk mana yang sebenarnya membantu atau menyebabkan iritasi.

Rawatan Untuk Dermatitis Seborrheic Yang Lebih Teruk

Jika masalah melibatkan keradangan ketara, rawatan doktor mungkin diperlukan.

Antara pilihan yang boleh digunakan bergantung kepada keadaan termasuk:

• syampu antikulat
• krim atau losen antikulat
• ubat keratolitik untuk mengurangkan sisik
• kortikosteroid topikal untuk tempoh pendek
• rawatan anti-radang lain

Kortikosteroid kulit kepala tidak patut digunakan sesuka hati secara berpanjangan kerana penggunaan tidak sesuai boleh menyebabkan kesan sampingan.

Bagaimana Dengan Petua Semula Jadi?

Pelbagai petua rumah sering dicadangkan untuk kelemumur, tetapi bukti keberkesanannya tidak sama dengan rawatan yang telah dikaji secara klinikal.

Minyak Kelapa

Minyak kelapa boleh membantu melembapkan kulit yang kering.

Namun, kulit kepala berminyak atau dermatitis seborrheic tidak semestinya memerlukan lebih banyak minyak. Menggunakan minyak secara berlebihan juga boleh membuatkan kulit kepala terasa lebih berminyak.

Tea Tree Oil

Tea tree oil mempunyai sifat antimikrob dan terdapat dalam sesetengah produk rambut.

Walau bagaimanapun, minyak pati pekat boleh menyebabkan iritasi atau dermatitis kontak. Elakkan menyapu minyak pati yang tidak dicairkan terus pada kulit kepala.

Aloe Vera

Aloe vera mungkin memberikan rasa menenangkan pada kulit sesetengah individu, tetapi bukti bahawa ia boleh menghapuskan kelemumur masih terhad.

Cuka Epal

Cuka epal sering dipromosikan sebagai rawatan kelemumur di media sosial.

Namun, bukti klinikal berkualiti tinggi masih tidak mencukupi untuk menganggapnya sebagai rawatan utama. Cuka yang terlalu pekat juga boleh menyebabkan iritasi.

Secara praktikal, syampu antikelemumur dengan bahan aktif yang diketahui lebih munasabah dijadikan rawatan pertama.

Cara Mencegah Kelemumur Berulang

Kelemumur tidak sentiasa boleh dicegah sepenuhnya, tetapi beberapa langkah boleh membantu mengawalnya.

1. Cuci Rambut Mengikut Keperluan

Individu dengan kulit kepala berminyak mungkin memerlukan cucian lebih kerap.

Sebaliknya, rambut kerinting, kasar atau sangat kering mungkin memerlukan jadual yang berbeza.

2. Gunakan Syampu Penyelenggaraan

Jika kelemumur kerap berulang, syampu antikelemumur mungkin masih digunakan secara berkala selepas simptom terkawal.

3. Jangan Menggaru Dengan Kuat

Menggaru boleh mencederakan kulit dan memburukkan keradangan.

Gunakan hujung jari ketika mencuci rambut dan bukannya kuku.

4. Kurangkan Pengumpulan Produk Rambut

Gel, wax, minyak dan semburan rambut boleh meninggalkan lebihan pada kulit kepala.

Jika anda menggunakan banyak produk penggayaan, pastikan kulit kepala dibersihkan dengan baik.

5. Kenal Pasti Produk Yang Merengsakan Kulit

Jika kulit kepala mula gatal atau merah selepas menggunakan produk baharu, hentikan penggunaannya dan lihat sama ada keadaan bertambah baik.

6. Urus Tekanan dan Tidur

Tekanan boleh memburukkan kelemumur atau dermatitis seborrheic pada sesetengah individu.

Tidur yang mencukupi, aktiviti fizikal dan pengurusan tekanan boleh membantu kesihatan secara keseluruhan walaupun ia bukan pengganti rawatan kulit kepala.

Kesilapan Biasa Ketika Merawat Kelemumur

Antara kesilapan yang sering dilakukan ialah:

1. Menggunakan syampu antikelemumur hanya sekali atau dua kali.
2. Terus membilas syampu tanpa mengikut tempoh pada label.
3. Menggaru kulit kepala menggunakan kuku.
4. Menganggap semua serpihan ialah kelemumur biasa.
5. Menukar banyak produk dalam masa yang terlalu singkat.
6. Menyapu terlalu banyak minyak pada kulit kepala yang sudah berminyak.
7. Terus menggunakan produk walaupun menyebabkan pedih, ruam atau iritasi.

Jika syampu menyebabkan rasa terbakar, gatal yang semakin teruk atau ruam, hentikan penggunaannya. Reaksi alahan yang serius seperti sukar bernafas memerlukan rawatan perubatan segera.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Kelemumur biasanya boleh dirawat sendiri. Namun, dapatkan pemeriksaan sekiranya:

• simptom berterusan selepas kira-kira empat minggu penggunaan syampu antikelemumur
• kulit kepala sangat gatal
• kulit kepala merah atau bengkak
• terdapat luka, cecair atau nanah
• sisik menjadi sangat tebal
• simptom turut berlaku pada muka, dada atau bahagian badan lain
• rambut gugur dengan ketara atau bertompok
• kanak-kanak mengalami kawasan bersisik bersama keguguran rambut
• simptom semakin teruk walaupun sudah dirawat

NHS secara khusus mencadangkan pemeriksaan apabila simptom tidak bertambah baik selepas penggunaan syampu antikelemumur selama sekurang-kurangnya empat minggu atau apabila kulit kepala sangat gatal, merah atau bengkak.

Adakah Kelemumur Berjangkit?

Tidak.

Anda tidak akan mendapat kelemumur hanya kerana berkongsi ruang dengan seseorang yang mengalaminya.

Malassezia juga merupakan sebahagian daripada mikroorganisma normal pada kulit ramai orang.

Namun, jangan anggap semua kulit kepala bersisik sebagai kelemumur. Tinea capitis, iaitu jangkitan kulat sebenar pada kulit kepala, boleh berjangkit dan memerlukan rawatan yang berbeza.

Kesimpulan

Kelemumur ialah masalah kulit kepala yang biasa dan selalunya tidak berbahaya. Ia boleh berkait dengan kulit berminyak, dermatitis seborrheic, Malassezia, kulit kering atau iritasi daripada produk rambut.

Rawatan pertama biasanya melibatkan penjagaan kulit kepala dan penggunaan syampu antikelemumur yang mengandungi bahan seperti ketoconazole, selenium sulfide, zinc pyrithione, salicylic acid atau coal tar, bergantung pada produk yang tersedia dan kesesuaian individu.

Kunci utama ialah menggunakan produk secara konsisten dan mengikut arahan pada label.

Jika masalah tidak bertambah baik selepas beberapa minggu, terlalu teruk, melibatkan keradangan ketara atau disertai keguguran rambut, dapatkan pemeriksaan. Kadangkala apa yang disangka sebagai kelemumur sebenarnya ialah dermatitis seborrheic, psoriasis, ekzema, dermatitis kontak atau jangkitan kulit kepala.

Soalan Lazim Mengenai Kelemumur