Kanser Tiroid: Punca, Gejala, Jenis dan Rawatan

Ketulan pada bahagian hadapan leher sering menimbulkan kebimbangan kerana ia mungkin dikaitkan dengan masalah kelenjar tiroid. Walaupun kebanyakan ketulan tiroid tidak berbahaya, sebahagian kecil boleh berpunca daripada kanser.

Kanser tiroid berbeza daripada kebanyakan penyakit tiroid lain kerana ia melibatkan pertumbuhan sel malignan yang berpotensi merebak ke tisu berdekatan atau bahagian badan yang lain.

Berita baiknya, banyak kes kanser tiroid dapat dirawat dengan berkesan. Namun, peluang pemulihan bergantung pada jenis kanser, tahap penyakit ketika didiagnosis dan respons terhadap rawatan.

Memahami tanda awal serta pemeriksaan yang diperlukan boleh membantu seseorang mendapatkan penilaian perubatan pada masa yang sesuai.

Apa Itu Kanser Tiroid?

Kanser tiroid ialah penyakit apabila sel abnormal dalam kelenjar tiroid membiak secara tidak terkawal sehingga membentuk ketumbuhan malignan.

Kelenjar tiroid merupakan organ kecil berbentuk rama-rama yang terletak di bahagian hadapan leher, berhampiran saluran pernafasan.

Kelenjar ini menghasilkan hormon tiroksina (T4) dan triiodotironina (T3), yang membantu mengawal beberapa fungsi penting badan seperti:

• Kadar metabolisme dan penggunaan tenaga.
• Suhu badan.
• Denyutan jantung.
• Pertumbuhan dan perkembangan tubuh.
• Fungsi otot serta sistem saraf.

Apabila sel tiroid mengalami perubahan genetik tertentu, mekanisme yang mengawal pertumbuhan dan pembahagian sel boleh terganggu. Sel tersebut mungkin terus membiak sehingga menghasilkan kanser.

Sesetengah jenis berkembang perlahan selama bertahun-tahun, manakala jenis yang lebih agresif boleh membesar dan merebak dengan cepat.

Punca dan Faktor Risiko Kanser Tiroid

Punca sebenar kebanyakan kes kanser tiroid masih belum diketahui. Walau bagaimanapun, penyelidikan mengenal pasti beberapa faktor yang boleh meningkatkan risiko seseorang menghidap penyakit ini.

1. Faktor genetik dan keturunan

Perubahan pada gen yang mengawal pertumbuhan sel boleh memainkan peranan dalam perkembangan kanser.

Sebahagian perubahan berlaku secara spontan sepanjang hayat, manakala sebahagiannya diwarisi daripada ibu bapa.

Contohnya, mutasi gen RET yang diwarisi dikaitkan dengan sesetengah kes kanser tiroid medulari dan sindrom multiple endocrine neoplasia type 2 (MEN2).

Individu yang mempunyai ahli keluarga terdekat dengan kanser tiroid mungkin mempunyai risiko lebih tinggi, bergantung pada jenis kanser dan sejarah keluarga.

2. Pendedahan kepada radiasi

Pendedahan kepada radiasi mengion, khususnya pada bahagian kepala atau leher ketika kanak-kanak, merupakan faktor risiko yang diketahui.

Risiko boleh meningkat selepas rawatan radiasi tertentu atau pendedahan kepada bahan radioaktif pada dos yang tinggi.

Namun, pemeriksaan perubatan yang menggunakan radiasi tidak boleh dianggap secara automatik sebagai punca kanser. Doktor mempertimbangkan manfaat, dos radiasi dan keperluan pemeriksaan sebelum mencadangkannya.

3. Jantina dan umur

Kanser tiroid didiagnosis lebih kerap dalam kalangan wanita berbanding lelaki.

Penyakit ini boleh berlaku pada pelbagai peringkat umur, termasuk orang muda dan warga emas.

Walaupun hormon dan faktor biologi mungkin menyumbang kepada perbezaan risiko antara jantina, hubungannya masih kompleks.

4. Berat badan dan pemakanan

Berat badan berlebihan dikaitkan dengan peningkatan risiko kanser tiroid dalam beberapa kajian.

Pengambilan iodin juga boleh mempengaruhi corak kejadian sesetengah jenis kanser tiroid. Walau bagaimanapun, kekurangan atau pengambilan iodin berlebihan tidak boleh dianggap sebagai punca langsung bagi semua kes.

Pengambilan suplemen iodin tanpa keperluan perubatan bukan kaedah pencegahan kanser tiroid.

Tanda dan Gejala Kanser Tiroid

Kanser tiroid pada peringkat awal sering tidak menunjukkan gejala yang ketara. Sesetengah kes hanya ditemukan ketika pemeriksaan kesihatan atau ultrasound yang dilakukan atas sebab lain.

Apabila ketumbuhan semakin besar, beberapa gejala mungkin muncul.

1. Ketulan atau bengkak pada leher

Antara tanda yang paling biasa ialah ketulan pada bahagian hadapan atau bawah leher.

Ketulan tersebut mungkin:

• Tidak menyebabkan kesakitan.
• Membesar secara beransur-ansur.
• Terasa pejal atau keras.
• Lebih mudah dilihat ketika menelan.

Walau bagaimanapun, ketulan yang lembut atau tidak menyakitkan juga tidak semestinya bebas daripada risiko kanser.

2. Perubahan suara atau suara serak

Kanser yang menjejaskan saraf yang mengawal pita suara boleh menyebabkan suara menjadi serak atau berubah.

Suara serak yang tidak pulih, terutama apabila disertai ketulan leher, memerlukan pemeriksaan.

3. Kesukaran menelan

Ketumbuhan yang membesar boleh memberikan tekanan pada esofagus, iaitu saluran yang membawa makanan dari mulut ke perut.

Pesakit mungkin mengalami rasa tidak selesa atau seolah-olah terdapat sesuatu yang tersekat ketika menelan.

4. Kesukaran bernafas

Dalam kes tertentu, ketumbuhan boleh menekan saluran pernafasan.

Pesakit mungkin mengalami sesak nafas, pernafasan berbunyi atau rasa tekanan pada leher.

Gejala pernafasan yang serius memerlukan rawatan kecemasan.

5. Gejala lain

Sesetengah pesakit mungkin mengalami pembengkakan nodus limfa di leher, sakit pada bahagian hadapan leher atau batuk berpanjangan tanpa sebab yang jelas.

Gejala tersebut bukan khusus kepada kanser tiroid dan boleh berlaku akibat penyakit lain.

Jenis-Jenis Kanser Tiroid

Kanser tiroid dikelaskan berdasarkan jenis sel yang terlibat dan ciri ketumbuhan ketika diperiksa di makmal.

Empat jenis utama ialah kanser papilari, folikular, medulari dan anaplastik.

1. Kanser Tiroid Papilari

Papillary thyroid carcinoma merupakan jenis kanser tiroid yang paling lazim.

Kanser ini biasanya berkembang secara perlahan dan kerap mempunyai prognosis yang sangat baik.

Walaupun ia boleh merebak ke nodus limfa pada leher, ramai pesakit masih boleh dirawat dengan berkesan.

Rawatan utama biasanya melibatkan pembedahan, manakala rawatan tambahan ditentukan berdasarkan risiko penyakit.

2. Kanser Tiroid Folikular

Follicular thyroid carcinoma berasal daripada sel folikel yang biasanya menghasilkan hormon tiroid.

Kanser ini juga tergolong dalam kumpulan kanser tiroid terbeza (differentiated thyroid cancer).

Berbanding jenis papilari, kanser folikular tertentu lebih cenderung merebak melalui saluran darah ke organ seperti paru-paru atau tulang.

Namun, banyak kes masih mempunyai prognosis yang baik, khususnya apabila penyakit belum merebak jauh.

3. Kanser Tiroid Medulari

Medullary thyroid carcinoma berasal daripada sel C, iaitu sel tiroid yang menghasilkan hormon kalsitonin.

Sesetengah kes berlaku secara spontan, manakala sebahagian lagi berkaitan dengan mutasi gen RET yang diwarisi.

Pesakit yang didiagnosis dengan kanser medulari biasanya memerlukan penilaian genetik kerana ahli keluarga mereka juga mungkin berisiko.

Rawatannya berbeza daripada kanser papilari dan folikular.

4. Kanser Tiroid Anaplastik

Anaplastic thyroid carcinoma ialah kanser tiroid yang jarang berlaku tetapi sangat agresif.

Ketumbuhan boleh membesar dengan cepat, menyerang struktur berhampiran dan menyebabkan masalah pernafasan atau menelan.

Keadaan ini memerlukan penilaian segera oleh pasukan pakar.

Rawatan mungkin melibatkan gabungan radioterapi, terapi sasaran, pembedahan bagi kes tertentu atau rawatan lain berdasarkan keadaan pesakit.

Perbandingan Jenis Kanser Tiroid

Jenis kanser	Ciri utama	Prognosis umum
Papilari	Paling lazim, biasanya berkembang perlahan	Sangat baik
Folikular	Boleh merebak melalui saluran darah	Biasanya baik
Medulari	Berasal daripada sel C; sebahagiannya diwarisi	Berbeza mengikut tahap
Anaplastik	Jarang berlaku dan sangat agresif	Lebih serius

Prognosis sebenar bergantung pada tahap penyakit, umur, keadaan kesihatan dan keberkesanan rawatan.

Perbezaan Nodul Tiroid Biasa dengan Kanser Tiroid

Nodul tiroid ialah ketulan yang terbentuk dalam kelenjar tiroid. Nodul boleh mengandungi tisu pepejal, cecair atau gabungan kedua-duanya.

Menurut American Thyroid Association, lebih 90% nodul tiroid adalah benign, iaitu bukan kanser.

Perbezaan utamanya ialah:

Nodul benign	Kanser tiroid
Tidak bersifat malignan	Mengandungi sel malignan
Tidak merebak sebagai kanser	Berpotensi menyerang atau merebak
Banyak kes hanya memerlukan pemantauan	Memerlukan penilaian dan pelan rawatan khusus
Boleh membesar atau menyebabkan tekanan	Juga boleh membesar atau menyebabkan tekanan

Ketulan yang keras, membesar atau disertai pembengkakan nodus limfa boleh menimbulkan kecurigaan, tetapi ciri tersebut tidak cukup untuk mengesahkan kanser.

Ultrasound dan biopsi apabila diperlukan membantu doktor menentukan tindakan seterusnya.

Bagaimana Kanser Tiroid Didiagnosis?

Diagnosis kanser tiroid biasanya melibatkan gabungan pemeriksaan klinikal, ujian pengimejan dan pemeriksaan sel atau tisu.

1. Pemeriksaan fizikal

Doktor akan memeriksa bahagian leher untuk mengenal pasti ketulan, perubahan saiz kelenjar dan pembengkakan nodus limfa.

Doktor juga mungkin bertanya tentang sejarah keluarga, pendedahan radiasi, perubahan suara dan tempoh ketulan dikesan.

2. Ujian darah fungsi tiroid

Ujian hormon perangsang tiroid (TSH) membantu menilai fungsi kelenjar.

Paras T4 juga boleh diperiksa apabila diperlukan.

Namun, keputusan ujian darah yang normal tidak menolak kemungkinan kanser tiroid. Ujian fungsi tiroid bukan ujian khusus untuk mengesahkan kanser.

3. Ultrasound tiroid

Ultrasound menggunakan gelombang bunyi untuk menghasilkan imej kelenjar tiroid.

Pemeriksaan ini membantu doktor menilai:

• Saiz dan bilangan nodul.
• Sama ada nodul pepejal atau mengandungi cecair.
• Bentuk, sempadan dan ciri dalaman nodul.
• Kehadiran nodus limfa yang mencurigakan.

Hasil ultrasound juga membantu menentukan sama ada biopsi diperlukan.

4. Biopsi aspirasi jarum halus (FNA)

Biopsi FNA melibatkan penggunaan jarum halus untuk mengambil sampel sel daripada nodul, lazimnya dengan panduan ultrasound.

Sampel diperiksa oleh pakar patologi.

Keputusan boleh menunjukkan nodul benign, mencurigakan, malignan atau tidak dapat dipastikan.

Jika keputusan tidak jelas, doktor mungkin mencadangkan biopsi ulangan, ujian molekul, pemantauan atau pembedahan diagnostik.

Khusus bagi sesetengah ketumbuhan folikular, pemeriksaan tisu selepas pembedahan mungkin diperlukan untuk menentukan sama ada terdapat pencerobohan kapsul atau saluran darah.

5. Pemeriksaan tambahan

CT, MRI atau pemeriksaan lain boleh digunakan apabila terdapat kemungkinan kanser melibatkan struktur berhampiran atau telah merebak.

Ujian molekul dan genetik pula membantu dalam kes tertentu, khususnya apabila keputusan tersebut boleh mempengaruhi pilihan rawatan.

Bukan semua pesakit memerlukan setiap pemeriksaan ini.

Peringkat Kanser Tiroid

Selepas diagnosis disahkan, doktor akan menentukan tahap atau peringkat kanser.

Sistem TNM menilai tiga aspek:

1. T (Tumor): Saiz ketumbuhan serta sejauh mana ia melibatkan tisu berhampiran.
2. N (Node): Sama ada kanser telah merebak ke nodus limfa.
3. M (Metastasis): Sama ada kanser telah merebak ke organ jauh.

Peringkat penyakit membantu doktor merancang rawatan dan menganggarkan prognosis.

Bagi kanser papilari dan folikular, umur ketika diagnosis turut mempengaruhi pengelasan peringkat. Pengelasan bagi kanser medulari dan anaplastik pula berbeza.

Oleh itu, peringkat yang sama tidak semestinya membawa prognosis serupa bagi semua jenis kanser tiroid.

Rawatan Kanser Tiroid

Rawatan dipilih berdasarkan jenis kanser, saiz ketumbuhan, penyebaran penyakit, umur, keadaan kesihatan dan pilihan pesakit.

Tidak semua pesakit memerlukan rawatan yang sama.

1. Pembedahan tiroid

Pembedahan merupakan rawatan utama bagi kebanyakan kanser tiroid.

Terdapat dua prosedur utama:

Lobektomi tiroid

Pembedahan membuang satu bahagian atau lobus kelenjar tiroid.

Ia sesuai untuk sesetengah kanser berisiko rendah yang terhad kepada satu lobus.

Tiroidektomi total

Pembedahan membuang keseluruhan kelenjar tiroid.

Prosedur ini mungkin diperlukan bagi ketumbuhan besar, kanser yang telah merebak atau keadaan lain yang meningkatkan risiko penyakit.

Nodus limfa yang terlibat juga mungkin perlu dibuang.

Antara risiko pembedahan ialah pendarahan, perubahan suara akibat kecederaan saraf dan paras kalsium rendah jika fungsi kelenjar paratiroid terjejas.

2. Terapi iodin radioaktif

Terapi iodin radioaktif (radioactive iodine therapy, RAI) menggunakan iodin radioaktif untuk memusnahkan sel tiroid yang masih mempunyai keupayaan menyerap iodin.

Ia boleh diberikan selepas pembedahan bagi sesetengah pesakit kanser papilari atau folikular.

Namun, rawatan ini tidak diperlukan untuk semua kes dan secara umumnya tidak berkesan bagi kanser medulari atau anaplastik.

Pesakit yang menerima terapi ini perlu mematuhi arahan keselamatan radiasi. Wanita hamil tidak boleh menerima rawatan tersebut.

3. Terapi hormon tiroid

Selepas keseluruhan kelenjar tiroid dibuang, badan tidak lagi menghasilkan hormon tiroid yang mencukupi.

Pesakit perlu mengambil levotiroksina sepanjang hayat untuk menggantikan hormon tersebut.

Bagi sesetengah pesakit, dos juga diselaraskan untuk mengawal paras TSH bagi mengurangkan rangsangan terhadap sel kanser yang mungkin masih wujud.

Walau bagaimanapun, penekanan TSH secara berlebihan boleh meningkatkan risiko masalah jantung dan tulang. Sasaran rawatan perlu ditentukan secara individu.

4. Radioterapi luaran

Radioterapi luaran menggunakan sinaran bertenaga tinggi yang diarahkan kepada kawasan kanser.

Ia boleh digunakan untuk kes tertentu yang tidak sesuai dibedah, mempunyai penyakit setempat yang sukar dikawal atau memerlukan rawatan bagi mengurangkan gejala.

Radioterapi luaran berbeza daripada terapi iodin radioaktif.

5. Terapi sasaran

Terapi sasaran menggunakan ubat yang bertindak terhadap mekanisme tertentu dalam pertumbuhan sel kanser.

Contohnya, ubat yang menyasarkan perubahan genetik tertentu mungkin sesuai bagi sesetengah pesakit kanser medulari atau anaplastik.

Pemilihan ubat bergantung pada jenis kanser, keputusan ujian molekul, tahap penyakit serta akses kepada rawatan.

Kemoterapi atau rawatan sistemik lain juga boleh dipertimbangkan dalam keadaan tertentu.

6. Pemantauan aktif

Tidak semua kanser tiroid yang kecil memerlukan pembedahan serta-merta.

Menurut garis panduan American Thyroid Association 2025, pemantauan aktif boleh dipertimbangkan bagi sesetengah kanser papilari yang sangat kecil, terhad kepada tiroid dan berisiko rendah.

Pendekatan ini melibatkan ultrasound berkala serta penilaian pakar untuk mengesan sebarang perubahan.

Pembedahan mungkin diperlukan jika ketumbuhan membesar dengan ketara, menunjukkan tanda penyebaran atau pesakit memilih untuk menjalani rawatan.

Kehidupan Selepas Rawatan Kanser Tiroid

Ramai pesakit boleh kembali menjalani kehidupan harian selepas rawatan, tetapi tempoh pemulihan dan keperluan susulan berbeza.

Pemeriksaan susulan

Doktor mungkin menjalankan ultrasound leher dan ujian darah berkala untuk menilai respons terhadap rawatan.

Selepas tiroidektomi total bagi kanser tiroid terbeza, ujian tiroglobulin serta antibodi tiroglobulin boleh membantu pemantauan.

Bagi kanser medulari, paras kalsitonin dan carcinoembryonic antigen (CEA) mungkin diperiksa.

Pengambilan ubat

Pesakit yang memerlukan levotiroksina perlu mengambilnya secara konsisten.

Dos ubat ditentukan berdasarkan ujian darah dan keadaan klinikal. Pesakit tidak sepatutnya mengubah dos sendiri.

Pemakanan dan aktiviti fizikal

Pemakanan seimbang, tidur mencukupi dan aktiviti fizikal mengikut kemampuan boleh menyokong pemulihan.

Diet rendah iodin mungkin diperlukan sementara sebelum terapi iodin radioaktif, tetapi bukan amalan sepanjang hayat bagi semua pesakit.

Pesakit juga mungkin memerlukan sokongan emosi untuk mengurus kebimbangan tentang penyakit berulang.

Adakah Kanser Tiroid Boleh Sembuh?

Ya, banyak kes kanser tiroid boleh dirawat dengan berjaya dan sesetengahnya boleh sembuh sepenuhnya.

Kanser papilari dan folikular biasanya mempunyai prognosis yang sangat baik, khususnya apabila penyakit masih terhad kepada kelenjar tiroid.

Sebaliknya, kanser anaplastik lebih agresif dan lazimnya mempunyai prognosis yang lebih serius.

Peluang pemulihan dipengaruhi oleh:

• Jenis dan tahap kanser.
• Umur serta keadaan kesihatan pesakit.
• Kehadiran penyebaran ke organ lain.
• Sama ada kanser dapat dibuang sepenuhnya.
• Respons terhadap rawatan dan risiko penyakit berulang.

Kadar kelangsungan hidup yang dilaporkan dalam kajian melibatkan kumpulan pesakit yang besar. Angka tersebut tidak boleh digunakan untuk meramalkan dengan tepat keadaan seseorang individu.

Walaupun rawatan berjaya, pemeriksaan susulan masih penting kerana sesetengah kanser boleh berulang.

Bolehkah Kanser Tiroid Dicegah?

Tiada kaedah yang terbukti dapat mencegah semua jenis kanser tiroid.

Walau bagaimanapun, beberapa langkah boleh membantu mengurangkan risiko tertentu atau memastikan penyakit dinilai lebih awal.

Antaranya:

1. Mengelakkan pendedahan radiasi yang tidak diperlukan.
2. Mengetahui sejarah keluarga yang mempunyai kanser tiroid.
3. Mendapatkan kaunseling genetik jika terdapat risiko keturunan tertentu.
4. Mengamalkan pemakanan seimbang dan mengekalkan berat badan yang sihat.
5. Mendapatkan pemeriksaan apabila terdapat ketulan atau gejala mencurigakan.

Saringan ultrasound tiroid secara rutin tidak disyorkan untuk semua orang dewasa tanpa gejala dan tanpa petunjuk khusus kerana ia boleh menyebabkan diagnosis serta rawatan berlebihan.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan di klinik kesihatan atau hospital jika mengalami ketulan pada leher, suara serak yang tidak pulih, kesukaran menelan atau pembengkakan nodus limfa yang berpanjangan.

Pemeriksaan lebih awal juga wajar bagi individu yang mempunyai sejarah keluarga kanser tiroid atau pernah menerima radioterapi pada leher ketika kecil.

Dapatkan rawatan kecemasan jika mengalami kesukaran bernafas yang teruk, pernafasan berbunyi akibat penyempitan saluran udara atau pembengkakan leher yang meningkat dengan cepat bersama masalah pernafasan.

Jangan menunggu sehingga ketulan menjadi sakit sebelum mendapatkan pemeriksaan.

Kesimpulan

Kanser tiroid ialah penyakit malignan yang mempunyai beberapa jenis dengan ciri, tahap keagresifan dan pilihan rawatan yang berbeza.

Walaupun kebanyakan ketulan tiroid bukan kanser, perubahan pada leher, suara serak berpanjangan atau kesukaran menelan tidak sepatutnya diabaikan.

Pemeriksaan ultrasound, biopsi dan penilaian pakar membantu menentukan diagnosis serta rawatan yang sesuai.

Dengan pengesanan yang tepat, rawatan berasaskan bukti dan pemantauan susulan, ramai pesakit kanser tiroid mempunyai peluang pemulihan yang baik.

Soalan Lazim Tentang Kanser Tiroid