Migrain: Punca, Gejala dan Cara Mengatasinya

Migrain merupakan gangguan neurologi yang boleh menyebabkan sakit kepala berulang, loya serta sensitiviti terhadap cahaya dan bunyi. Keadaan ini bukan sekadar sakit kepala biasa kerana serangannya boleh mengganggu pekerjaan, pembelajaran, tidur dan aktiviti harian.

Walaupun migrain tidak mempunyai penawar yang dapat menghapuskannya secara kekal, terdapat pelbagai rawatan dan langkah pencegahan yang boleh membantu mengawal gejala. Memahami punca, jenis migrain dan faktor pencetus merupakan langkah penting untuk mengurangkan kesan penyakit ini.

Apa Itu Migrain?

Migrain ialah sejenis gangguan sakit kepala primer yang melibatkan perubahan fungsi sistem saraf dan mekanisme pemprosesan kesakitan dalam otak.

Istilah sakit kepala primer bermaksud sakit kepala yang merupakan penyakit itu sendiri, bukannya gejala yang disebabkan oleh penyakit lain seperti jangkitan atau ketumbuhan otak.

Serangan migrain biasanya berlangsung antara 4 hingga 72 jam bagi orang dewasa sekiranya tidak dirawat atau rawatan tidak berkesan. Walau bagaimanapun, gejala awal dan kesan selepas serangan boleh berlanjutan melebihi tempoh sakit kepala tersebut.

Antara ciri migrain ialah:

• Kesakitan sederhana hingga teruk.
• Sakit berdenyut pada satu atau kedua-dua belah kepala.
• Kesakitan bertambah apabila melakukan aktiviti rutin.
• Loya atau muntah.
• Tidak selesa dengan cahaya terang atau bunyi kuat.

Migrain boleh berlaku beberapa kali setahun, setiap bulan atau dengan lebih kerap. Corak serangan berbeza mengikut individu.

Adakah migrain sama dengan sakit kepala biasa?

Tidak. Sakit kepala mempunyai pelbagai jenis dan penyebab.

Sakit kepala tegang, misalnya, biasanya menyebabkan rasa menekan atau mencengkam di sekitar kepala. Migrain pula lebih cenderung menyebabkan kesakitan yang mengganggu aktiviti serta disertai gejala seperti loya dan sensitiviti terhadap cahaya.

Namun, lokasi atau sifat kesakitan sahaja tidak mencukupi untuk menentukan diagnosis.

Punca Migrain dan Bagaimana Ia Berlaku

Punca sebenar migrain belum difahami sepenuhnya. Penyelidikan menunjukkan bahawa migrain berkaitan dengan gabungan faktor genetik, perubahan aktiviti saraf dan kepekaan sistem otak terhadap rangsangan tertentu.

1. Perubahan aktiviti sistem saraf

Migrain melibatkan rangkaian saraf yang memproses maklumat kesakitan, termasuk sistem trigeminal yang mempunyai hubungan dengan struktur kepala dan salur darah di sekitar otak.

Semasa serangan, bahan isyarat seperti calcitonin gene-related peptide (CGRP) boleh memainkan peranan dalam meningkatkan penghantaran isyarat kesakitan.

Perubahan aktiviti saraf juga boleh menyebabkan seseorang menjadi lebih sensitif terhadap cahaya, bunyi dan pergerakan.

Migrain bukan semata-mata berlaku kerana salur darah mengembang, seperti yang sering dianggap sebelum ini.

2. Faktor genetik

Migrain lebih cenderung berlaku dalam kalangan individu yang mempunyai ahli keluarga dengan keadaan sama.

Walau bagaimanapun, mempunyai sejarah keluarga tidak bermakna seseorang pasti mengalami migrain. Faktor persekitaran dan perubahan fisiologi turut mempengaruhi risiko.

3. Perubahan hormon

Hormon estrogen dipercayai memainkan peranan dalam migrain yang berkaitan dengan kitaran haid.

Penurunan paras estrogen sebelum haid boleh dikaitkan dengan peningkatan risiko serangan pada sesetengah wanita.

Oleh sebab itu, migrain mungkin berubah semasa kehamilan, selepas bersalin atau ketika menopaus.

Jenis-Jenis Migrain

Migrain mempunyai beberapa bentuk berdasarkan gejala dan kekerapan serangan.

Migrain tanpa aura

Ini merupakan bentuk migrain yang lazim. Pesakit mengalami sakit kepala dengan ciri migrain tanpa gangguan neurologi sementara yang dikenali sebagai aura.

Gejalanya boleh merangkumi sakit berdenyut, loya dan kesukaran melakukan aktiviti harian.

Migrain dengan aura

Aura ialah gejala neurologi sementara yang boleh berlaku sebelum atau semasa serangan migrain.

Antara contohnya ialah:

• Melihat cahaya berkelip atau garisan berzigzag.
• Terdapat kawasan penglihatan yang kabur atau hilang sementara.
• Kebas atau rasa mencucuk pada tangan dan muka.
• Kesukaran sementara untuk mencari perkataan atau bercakap.

Aura tipikal berkembang secara beransur-ansur. Kebanyakan gejala aura berlangsung selama 5 hingga 60 minit bagi setiap gejala, walaupun terdapat pengecualian tertentu.

Tidak semua migrain disertai aura. Aura juga boleh berlaku tanpa sakit kepala selepasnya.

Migrain episodik

Migrain episodik merujuk kepada migrain dengan kurang daripada 15 hari sakit kepala dalam sebulan.

Kekerapan serangan boleh berbeza-beza, daripada beberapa kali setahun hingga beberapa kali sebulan.

Migrain kronik

Migrain kronik didiagnosis apabila sakit kepala berlaku sekurang-kurangnya 15 hari sebulan selama lebih tiga bulan, dengan sekurang-kurangnya lapan hari sebulan mempunyai ciri migrain atau memenuhi kriteria berkaitan.

Keadaan ini boleh menyebabkan gangguan berpanjangan terhadap kehidupan seharian.

Migrain berkaitan haid

Migrain berkaitan haid berlaku mengikut corak tertentu di sekitar waktu haid dan sering dikaitkan dengan perubahan estrogen.

Serangan ini boleh berlangsung lebih lama dan menjadi lebih teruk berbanding serangan pada waktu lain.

Gejala dan Tanda Migrain

Gejala migrain tidak sama bagi setiap orang. Ada individu mengalami sakit kepala yang kuat, manakala yang lain lebih terganggu oleh loya, pening atau sensitiviti terhadap rangsangan.

Gejala utama migrain

1. Sakit kepala berdenyut: Kesakitan boleh berlaku pada pelipis, dahi, sekitar mata atau bahagian lain kepala.
2. Loya dan muntah: Sesetengah individu mengalami gangguan perut sehingga sukar makan atau minum.
3. Sensitif terhadap cahaya: Cahaya matahari, lampu terang atau skrin boleh menambahkan ketidakselesaan.
4. Sensitif terhadap bunyi: Bunyi persekitaran yang biasanya tidak mengganggu boleh terasa terlalu kuat.
5. Kesakitan bertambah dengan pergerakan: Aktiviti seperti menaiki tangga boleh memburukkan sakit kepala.

Empat fasa serangan migrain

Migrain boleh melibatkan beberapa fasa, walaupun tidak semua individu mengalami kesemuanya.

Fasa 1: Prodrom

Gejala awal boleh muncul beberapa jam hingga beberapa hari sebelum sakit kepala, termasuk keletihan, menguap berlebihan, perubahan mood dan keinginan terhadap makanan tertentu.

Fasa 2: Aura

Sesetengah individu mengalami gangguan penglihatan, deria atau pertuturan yang bersifat sementara.

Fasa 3: Sakit kepala

Kesakitan menjadi lebih jelas dan boleh disertai loya, muntah serta sensitiviti terhadap cahaya dan bunyi.

Fasa 4: Postdrom

Selepas sakit kepala reda, pesakit mungkin masih mengalami keletihan, kesukaran menumpukan perhatian atau rasa tidak selesa selama beberapa jam.

Memahami fasa ini membantu pesakit mengenal pasti corak serangan dan mendapatkan rawatan pada masa yang sesuai.

Faktor Pencetus Migrain

Pencetus ialah keadaan yang mungkin meningkatkan kebarangkalian serangan bagi individu yang mempunyai kecenderungan migrain.

Antara faktor yang sering dikaitkan dengan migrain ialah:

1. Stres dan tekanan emosi

Tekanan kerja, masalah keluarga dan perubahan emosi boleh dikaitkan dengan serangan migrain.

Menariknya, sesetengah individu mengalami migrain ketika tekanan mula berkurangan, seperti pada hujung minggu selepas tempoh bekerja yang sibuk.

2. Gangguan tidur

Tidur tidak mencukupi, jadual tidur tidak menentu dan perubahan waktu bangun boleh meningkatkan risiko serangan.

Tidur terlalu lama juga boleh menjadi masalah bagi sesetengah pesakit.

3. Pemakanan dan kafein

Melewatkan waktu makan atau tidak makan untuk tempoh panjang boleh mencetuskan sakit kepala.

Pengambilan kafein berlebihan atau penghentiannya secara mendadak juga boleh mempengaruhi serangan migrain.

Sesetengah individu melaporkan makanan tertentu sebagai pencetus, tetapi kaitannya tidak sama bagi setiap orang.

4. Perubahan hormon

Perubahan hormon sebelum haid merupakan antara pencetus penting bagi wanita yang mengalami migrain berkaitan haid.

5. Faktor persekitaran

Cahaya berkelip, bau yang kuat, perubahan cuaca dan persekitaran bising boleh memburukkan gejala pada individu tertentu.

6. Dehidrasi

Pengambilan air yang tidak mencukupi boleh menyumbang kepada sakit kepala dan meningkatkan ketidakselesaan semasa serangan migrain.

Bagaimana Migrain Didiagnosis?

Diagnosis migrain biasanya dibuat melalui sejarah perubatan, penerangan gejala dan pemeriksaan doktor.

Tiada satu ujian darah khusus yang boleh mengesahkan kebanyakan kes migrain.

Doktor lazimnya akan bertanya tentang:

• Tempoh dan kekerapan sakit kepala.
• Lokasi serta tahap kesakitan.
• Kehadiran loya, muntah atau aura.
• Faktor yang memburukkan atau melegakan gejala.
• Sejarah keluarga.
• Jenis dan kekerapan penggunaan ubat.

Pemeriksaan fizikal dan neurologi membantu mengenal pasti tanda yang mungkin menunjukkan masalah lain.

Adakah CT scan atau MRI diperlukan?

CT scan atau MRI tidak diperlukan secara rutin bagi migrain yang mempunyai ciri tipikal, pemeriksaan neurologi normal dan tiada tanda bahaya.

Pengimejan mungkin dipertimbangkan jika gejala berubah dengan ketara, terdapat kelainan neurologi atau doktor mengesyaki penyakit lain.

Kepentingan diari migrain

Diari migrain membantu mengenal pasti kekerapan serangan dan menilai keberkesanan rawatan.

Catatkan tarikh, tempoh, tahap kesakitan, gejala tambahan, ubat yang diambil, corak tidur serta hubungan dengan haid jika berkaitan.

Rekod selama beberapa minggu boleh memberikan maklumat yang berguna semasa pemeriksaan doktor.

Cara Mengatasi Migrain Ketika Serangan

Apabila migrain berlaku, tindakan awal boleh membantu mengurangkan ketidakselesaan dan mengelakkan aktiviti harian menjadi semakin terganggu.

1. Berehat di tempat gelap dan tenang

Kurangkan cahaya terang dan bunyi yang boleh memburukkan gejala. Jika boleh, berehat atau tidur sebentar dalam bilik yang selesa.

2. Minum air secukupnya

Pastikan badan mendapat cecair mencukupi, terutama jika kurang makan atau minum.

Jika muntah berulang sehingga tidak dapat mengekalkan pengambilan cecair, dapatkan pemeriksaan perubatan.

3. Gunakan kompres sejuk

Meletakkan kompres sejuk yang dibalut kain pada dahi atau belakang leher boleh memberikan kelegaan sementara kepada sesetengah individu.

Elakkan meletakkan ais terus pada kulit.

4. Ambil rawatan akut yang sesuai

Ubat migrain biasanya lebih berkesan apabila digunakan pada peringkat awal sakit kepala mengikut arahan doktor atau ahli farmasi.

Jangan mengambil dos tambahan secara sembarangan jika kesakitan belum reda.

5. Kurangkan rangsangan persekitaran

Rehatkan mata daripada skrin, elakkan bau yang mengganggu dan tangguhkan aktiviti fizikal berat sehingga keadaan bertambah baik.

Langkah di rumah boleh membantu, tetapi tidak menggantikan rawatan perubatan bagi migrain yang teruk atau berulang.

Ubat dan Rawatan Perubatan untuk Migrain

Rawatan migrain boleh dibahagikan kepada rawatan akut untuk meredakan serangan dan rawatan pencegahan untuk mengurangkan kekerapan serangan.

Ubat tahan sakit

Paracetamol dan ubat anti-radang bukan steroid (NSAID), seperti ibuprofen, boleh membantu sesetengah serangan migrain.

Namun, NSAID tidak sesuai untuk semua orang, terutama individu dengan penyakit buah pinggang tertentu, ulser perut, risiko pendarahan atau keadaan perubatan lain.

Ubat khusus migrain: Triptan

Triptan seperti sumatriptan bertindak pada reseptor tertentu untuk membantu menghentikan serangan migrain.

Doktor mungkin mengesyorkan triptan sahaja atau bersama ubat lain yang sesuai.

Triptan tidak sesuai bagi sesetengah pesakit dengan penyakit jantung atau salur darah tertentu. Ia perlu digunakan mengikut arahan perubatan.

Ubat anti-loya

Jika migrain disertai loya atau muntah, doktor boleh mempertimbangkan ubat anti-loya seperti metoclopramide atau prochlorperazine.

Pilihan rawatan bergantung pada gejala, sejarah penyakit dan kemungkinan kesan sampingan.

Rawatan yang menyasarkan CGRP

Ubat lebih baharu seperti gepant bertindak pada laluan CGRP yang terlibat dalam migrain.

Sesetengah ubat digunakan untuk merawat serangan akut, manakala yang lain digunakan untuk pencegahan.

Ketersediaan, kelulusan dan kos rawatan berbeza mengikut negara serta kemudahan kesihatan.

Bahaya mengambil ubat tahan sakit terlalu kerap

Penggunaan ubat akut secara berlebihan boleh menyebabkan medication-overuse headache, iaitu sakit kepala yang menjadi lebih kerap akibat penggunaan ubat yang terlalu kerap.

Risiko ini berkait dengan penggunaan triptan pada 10 hari atau lebih sebulan, atau ubat tahan sakit ringkas seperti paracetamol dan NSAID pada 15 hari atau lebih sebulan, selama lebih tiga bulan.

Had sebenar bergantung pada jenis ubat dan kombinasi yang digunakan.

Rawatan Pencegahan Migrain Berulang

Rawatan pencegahan dipertimbangkan apabila migrain berlaku dengan kerap, menjejaskan kualiti hidup atau tidak dapat dikawal dengan rawatan akut.

Matlamatnya ialah mengurangkan bilangan hari migrain, keterukan kesakitan dan keperluan menggunakan ubat akut.

Pilihan ubat pencegahan

Antara ubat yang mungkin dipertimbangkan oleh doktor ialah:

• Propranolol: Ubat daripada kumpulan beta blocker yang juga digunakan bagi keadaan tertentu berkaitan jantung.
• Amitriptyline: Ubat yang boleh digunakan pada dos tertentu untuk pencegahan migrain.
• Topiramate: Ubat yang mempengaruhi aktiviti saraf tetapi mempunyai risiko penting, khususnya berkaitan kehamilan.

Pilihan lain termasuk rawatan yang menyasarkan CGRP serta suntikan botulinum toxin jenis A bagi pesakit migrain kronik tertentu.

Rawatan ini memerlukan penilaian berdasarkan keadaan pesakit, keselamatan, keberkesanan dan akses kepada perkhidmatan berkaitan.

Keberkesanan rawatan biasanya dinilai semula selepas beberapa bulan.

Cara Mencegah Migrain Melalui Gaya Hidup

Perubahan gaya hidup tidak dapat menjamin migrain hilang sepenuhnya, tetapi boleh membantu mengurangkan kekerapan serangan.

1. Tidur secara konsisten. Cuba tidur dan bangun pada waktu yang hampir sama setiap hari, termasuk hujung minggu.
2. Jangan melangkau waktu makan. Amalkan pemakanan seimbang dan makan secara teratur bagi mengelakkan tempoh berlapar yang panjang.
3. Kekalkan hidrasi. Minum air mengikut keperluan badan, aktiviti dan keadaan cuaca.
4. Lakukan aktiviti fizikal. Senaman aerobik sederhana secara beransur-ansur boleh membantu kesihatan keseluruhan dan pengurusan migrain.
5. Uruskan stres. Teknik pernafasan, relaksasi, meditasi atau kaunseling boleh membantu sesetengah individu.
6. Pantau pengambilan kafein. Elakkan perubahan mendadak dan pengambilan berlebihan, terutama jika terdapat hubungan jelas dengan serangan.
7. Kenal pasti corak peribadi. Gunakan diari migrain untuk melihat hubungan antara tidur, makanan, haid, ubat dan sakit kepala.
8. Patuhi pelan rawatan. Ambil ubat seperti yang diarahkan serta hadiri pemeriksaan susulan apabila diperlukan.

Pendekatan yang konsisten biasanya lebih berguna berbanding mencuba pelbagai petua yang tidak mempunyai bukti keberkesanan.

Perbezaan Migrain dengan Sakit Kepala Lain

Terdapat beberapa jenis sakit kepala primer yang mempunyai ciri berbeza.

Ciri	Migrain	Sakit Kepala Tegang	Sakit Kepala Kluster
Lokasi	Satu atau kedua-dua belah kepala	Biasanya kedua-dua belah	Lazimnya sekitar sebelah mata
Sifat sakit	Sering berdenyut	Menekan atau mencengkam	Sangat kuat, sekitar mata
Gejala tambahan	Loya, sensitif cahaya atau bunyi	Biasanya tiada loya	Mata merah atau berair, hidung tersumbat
Tempoh lazim	4–72 jam	30 minit hingga beberapa hari	15–180 minit

Ciri dalam jadual ini merupakan gambaran umum. Diagnosis memerlukan penilaian keseluruhan gejala dan pemeriksaan yang sesuai.

Migrain Ketika Hamil dan Masalah Hormon

Wanita yang mengalami migrain mungkin mendapati corak serangan berubah sepanjang kehamilan.

Sesetengah wanita mengalami pengurangan serangan, manakala yang lain masih mengalami gejala atau memerlukan pelarasan rawatan.

Paracetamol biasanya menjadi antara pilihan awal rawatan akut semasa kehamilan, tetapi penggunaan ubat tetap perlu dinilai mengikut keadaan pesakit.

Topiramate tidak boleh digunakan untuk pencegahan migrain semasa kehamilan kerana risiko terhadap perkembangan bayi.

Wanita yang merancang kehamilan perlu membincangkan keselamatan ubat migrain dengan doktor terlebih dahulu.

Bagi migrain dengan aura, penggunaan kontraseptif hormon gabungan yang mengandungi estrogen juga memerlukan penilaian khusus kerana risiko strok.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan doktor jika:

• Serangan migrain semakin kerap atau teruk.
• Sakit kepala berulang dan mengganggu aktiviti harian.
• Ubat yang biasa digunakan tidak lagi berkesan.
• Corak sakit kepala berubah dengan ketara.
• Serangan berlangsung lebih daripada 72 jam.
• Aura berlangsung lebih lama daripada kebiasaan atau melebihi satu jam bagi gejala tertentu.

Tanda bahaya yang memerlukan rawatan kecemasan

Dapatkan bantuan kecemasan segera jika sakit kepala disertai:

• Kesakitan sangat teruk yang bermula secara tiba-tiba.
• Kelemahan sebelah badan atau muka.
• Gangguan pertuturan, penglihatan atau keseimbangan yang baharu.
• Kekeliruan, sawan atau kehilangan kesedaran.
• Demam bersama leher kaku.
• Gejala serius selepas kecederaan kepala.

Di Malaysia, hubungi 999 jika terdapat tanda kecemasan.

Jangan memandu sendiri apabila mengalami gejala neurologi secara tiba-tiba.

Kesimpulan

Migrain ialah gangguan neurologi yang boleh menyebabkan serangan sakit kepala berulang dan pelbagai gejala yang menjejaskan kehidupan seharian. Walaupun punca sebenar belum difahami sepenuhnya, rawatan perubatan dan pengurusan gaya hidup yang sesuai boleh membantu mengawal keadaan ini.

Mengenal pasti pencetus, menggunakan ubat secara selamat dan menyimpan diari migrain merupakan langkah praktikal yang boleh dilakukan.

Jika migrain semakin kerap, sukar dikawal atau disertai tanda bahaya, dapatkan pemeriksaan perubatan tanpa berlengah.

Soalan Lazim Tentang Migrain